Κείμενο 3
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΕΝ ΧΡΗΣΕΙ ΣΤΗ ΜΗΛΟ ΤΟ 2500 π.Χ.
Συνέντευξη του εφόρου αρχαιοτήτων κ. Α. Σάμψων
|
Τα σύμβολα του οστράκου των Γιούρων να είναι γραφή. -Ερώτηση
: Κύριε Σάμψων, όταν εργαζόσαστε στην
Εφορεία Σπηλαιολογίας το 1992,
ξεκινήσατε ανασκαφές στο σπήλαιο του
Κύκλωπα στα Γιούρα της Αλοννήσου. Τι
προέκυψε από την μελέτη των ευρημάτων
του ; |
|
| Γνωρίζουμε επίσης, ότι στη ίδια περίοδο ανήκουν και ορισμένα εγχάρακτα σύμβολα - γράμματα πάνω σε πηλό από την Βουλγαρία και την Ρουμανία. Τα ευρήματα της Βουλγαρίας συγκεκριμένα, τα οποία είναι καινούρια, δεν έχουν δημοσιευτεί ακόμη. Θα ήταν καλό να γίνει μία παρουσίαση και σύγκριση όλων αυτών των ευρημάτων, γιατί είναι πιθανόν να προκύπτει μία "πρωτοελληνική" ή "πρωτοβαλκανική" γραφή. Ο συνάδελφος Γ. Χουρμουζιάδης μελετά τα ευρήματα της Καστοριάς και σύντομα θα προβεί σε σχετική δημοσίευση. Στο τέλος του μήνα μάλιστα θα έχω την ευκαιρία να δω τα αντικείμενα που βρέθηκαν στην Καστοριά, καθώς θα συμμετάσχω στο συνέδριο προς τιμήν του Δ. Θεοχάρη, που γίνεται στην ίδια πόλη καθώς και στην Θεσσαλονίκη.Θα ήθελα επίσης να δω και τα ευρήματα της Βουλγαρίας, τα οποία προς το παρόν είναι απρόσιτα λόγω της κακής κατάστασης που επικρατεί στην γειτονική χώρα, καθώς η επικοινωνία μας με τους εκεί αρχαιολόγους δεν είναι εύκολη. Ωστόσο επαναλαμβάνω ότι τίποτα δεν μπορεί να ειπωθή με ασφάλεια, αφού τα αντικείμενα είναι υπό μελέτη. |  |
|
Τα γράμματα του Ελληνικού Αλφαβήτου Μ, Ν, Κ, Χ, Ξ, Π, Ο, Ε σε αγγεία της Μήλου της 3ης χιλιετίας π.Χ.
-Εάν η υπόθεση αυτή
επιβεβαιωθεί επιστημονικά, τότε
ενισχύεται η άποψη ότι οι Έλληνες ήταν
αυτόχθονες και δεν προήλθαν από φύλα
που ήρθαν από τον Βορρά ή την Ανατολή. |
|
| -Τι
άλλα ευρήματα έφερε η αρχαιολογική
σκαπάνη στα Γιούρα ; - Το υλικό είναι πλούσιο, σπουδαίο και πρωτότυπο. Στα Γιούρα εμφανίζεται ένας καινούριος πολιτισμός από το 9.000 π.Χ., ο αρχαιότερος στο Αιγαίο σύμφωνα με τις έρευνες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα. Η χρονολόγηση των ευρημάτων έδειξε, ότι έχουμε μία συνεχή κατοίκηση 5.000 ετών, από το 9.000 εως το 4.000 π.Χ. Διαπιστώνουμε ότι από την μεσολιθική ήδη περίοδο στο Αιγαίο κατοικούν άνθρωποι, που ασχολούνται μάλιστα ιδιαίτερα με την θάλασσα. Είναι μία φάση, κατά την οποία ο άνθρωπος εκτός από κυνηγός είναι και ψαράς. Έχουμε βρεί τεράστιους όγκους ψαριών μέσα στο σπήλαιο και περίπου 60 αγκίστρια, ευρήματα σπάνια, καθώς μέχρι σήμερα στον Ελλαδικό χώρο έχουν βρεθεί ελάχιστα και πολύ νεώτερης εποχής. Ήδη, δηλαδή από την 9η χιλιετία, ο άνθρωπος είναι ένας "επαγγελματίας" ψαράς και βασίζει την διατροφή του κατά ένα μεγάλο μέρος στην θάλασσα. Ανάλογα τέτοια ευρήματα δεν υπάρχουν πουθενά μέχρι σήμερα στην Μεσόγειο. |
 |
Eνδεικτικό της ανάπτυξης του ανθρώπου
της εποχής εκείνης είναι και το γεγονός ότι
βρήκαμε σπόνδυλους ψαριών που υπολογίζεται
ότι θα ζύγιζαν 100 με 200 κιλά. Τόσο μεγάλα
ψάρια δεν αλιεύονται εύκολα από την ακτή.
Πρέπει λοιπόν οι άνθρωποι της εποχής να
διέθεταν αξιόλογα σκάφη και να ήταν
έμπειροι ναυτικοί, αφού, ως γνωστόν, το
Αιγαίο είναι δύσκολη θάλασσα και απαιτεί
επιδεξιότητα. Επιπλέον ο οψιδιανός της
Μήλου, που βρίσκεται στα Γιούρα, δείχνει την
ύπαρξη ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο.
Εκτός από τα μεσολιθικά, τα οποία πηγαίνουν
την προϊστορία 3.000 χρόνια πίσω, αφού είναι
τα πιο παλιά που έχουν βρεθεί στον χώρο αυτό,
βρέθηκαν λείψανα κατοίκησης της νεολιθικής
περιόδου από το 6500 μέχρι το 4500 π.Χ.
Σημαντικά είναι τα ευρήματα της Μέσης
Νεολιθικής (5800 - 5300 π.Χ.). Σ' αυτή την φάση
έχουμε καταπληκτικά αγγεία με διακόσμηση, η
οποία μιμείται σχέδια της υφαντικής ή της
κεντητικής τέχνης εκείνης της εποχής και
θεωρείται μοναδική μέχρι σήμερα. Δεν έχουν
βρεθεί πουθενά αλού εκτός από τα Γιούρα και
ένα νησάκι δίπλα, την Κυρά Παναγιά.
-Μπορούμε να πούμε λοιπόν, πως
οι ανασκαφές αυτές φωτίζουν την μεσολιθική
περίοδο στην Ελλάδα;
-Η μεσολιθική περίοδος στον ελλαδικό χώρο
είναι πολύ καινούρια. Ενώ μέχρι πρόσφατα
γνωρίζαμε μία-δύο θέσεις της εποχής
αυτής, τα τελευταία χρόνια
πληθαίνουν συνεχώς. Πραγματικά η
μεσολιθική εποχή αρχίζει να φωτίζεται και
δείχνει, παρ' ότι είναι τόσο πρώιμη, να είναι
πολύ ανεπτυγμένη πολιτιστικά. Αυτό
φαίνεται από τα Γιούρα αλλά και μία
πρόσφατη έρευνα στην Κύθνο. Όπου
ανακαλύψαμε υπαίθριο χώρο κατοίκησης και
ένα νεκροταφείο της μεσολιθικής
περιόδου. Οι άνθρωποι δείχνουν να έχουν
καθορισμένους τρόπους ταφής και
επιδεικνύουν σεβασμό στους νεκρούς.
Φαίνεται ότι επρόκειτο για οργανωμένη
κοινωνία με κάποιες αρχές. Μέχρι πρόσφατα
υπήρχε μία θεωρία, ότι μετά την
παλαιολιθική εποχή η Ελλάδα ήταν έρημη και
την κατοίκησαν άνθρωποι που ήρθαν δια
θαλάσσης από την Μέση Ανατολή. Αυτό είναι
πάρα πολύ ακραίο και παρόμοιες θεωρίες
είναι πολύ επικίνδυνες, γιατί μπορεί να
υποκρύπτουν και πολιτικές σκοπιμότητες. Οι
ανασκαφές που γίνονται τελευταία δείχνουν
ότι μετά το τέλος της Παλαιολιθικής
ακολουθεί άμεση εξέλιξη προς την
Μεσολιθική.
-Μπορώ να πω ότι ακόμα είμαστε στην αρχή. Ο Ελληνικός χώρος, ιδίως οι πρώιμες εποχές, η παλαιολιθική και η μεσολιθική περίοδοι είναι σχεδόν άγνωστες. Χρειάζονται πολλές έρευνες και κυρίως σε σπήλαια. Στην Ελλάδα υπάρχουν χιλιάδες σπήλαια, πολλά από τα οποία έχουν κατοικηθεί κατά τις προαναφερθείσες περιόδους.
-Έχετε όμως ανασκαφικό έργο και σε άλλα σπήλαια.
-Τα τελευταία 25 χρόνια έχουμε κάνει πολλές επιφανειακές έρευνες σε σπήλαια και εντοπίσαμε ένα πλήθος προϊστορικών θέσεων. Στην Εύβοια μέσα σε 6 χρόνια εντοπίσαμε 130 σπήλαια με έναν φίλο και γιατρό σπηλαιολόγο τον Θ. Σκούρα. Σ’ ένα από αυτά, στο σπήλαιο Σκοτεινή στο χωριό Θαρρούνια κοντά στο Αλιβέρι, κάναμε μία σημαντική ανασκαφή, που διήρκεσε 6 χρόνια. Πρόκειται για ένα ορεινό σπήλαιο, στο οποίο βρέθηκαν πολλά ευρήματα της Νεώτερης Νεολιθικής από το 5.300 μέχρι το 330 π.Χ. Μάλιστα κοντά στο σπήλαιο ανασκάψαμε και έναν οικισμό και ένα μικρό νεκροταφείο. Οι ανασκαφές του σπηλαίου αυτού έχουν δημοσιευτεί σε έναν τόμο το 1993. Στην Ρόδο σε 4 χρόνια εντοπίσαμε 40 θέσεις και στα Δωδεκάνησα περίπου 70. Από τις θέσεις αυτές ανασκάψαμε δύο σπήλαια και τέσσερις υπαίθριες θέσεις, που φώτισαν την προϊστορία του Νοτιοανατολικού Αιγαίου.
Από το 1991, που ξεκίνησα την υπηρεσία μου στην Εφορεία Σπηλαιολογίας, προγραμμάτισα μία σειρά από έρευνες σε σπήλαια. Έτσι άρχισε η ανασκαφή στα Γιούρα, στο σπήλαιο Λιμνών στα Καλάβρυτα και η ανακάλυψη προϊστορικών σπηλαίων στην Μάνη.
Στα Καστριά των Καλαβρύτων διενεργήσαμε έρευνες στο γνωστό σπήλαιο των Λιμνών. Είναι ένα σπήλαιο αξιοποιημένο από τον ΕΟΤ. Σ’ αυτό δουλέψαμε τρείς ανασκαφικές περιόδους και βρήκαμε κατοίκηση της νεώτερης νεολιθικής εποχής περίπου 6500 με 4500 π.Χ. Είναι μία ορεινή θέση, στην οποία φαίνεται ότι κατοικούσαν κτηνοτρόφοι της εποχής. Τα ευρήματα δεν ήταν πολλά, αλλά είχε ενδιαφέρουσα στρωματογραφία. Η ανασκαφή αυτή δημοσιεύτηκε πρόσφατα σε έναν τόμο.
Τα τελευταία 3 χρόνια διενεργούμε μία ανασκαφή στο σπήλαιο Σαρακηνού του Ακραιφνίου Βοιωτίας. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σπήλαιο στην πεδιάδα της Κωπαΐδας. Σ’ αυτό εντοπίσαμε ευρήματα που ξεκινούν από την Ανώτερη Παλαιολιθική και φθάνουν μέχρι την μέση Χαλκοκρατία, δηλαδή μέχρι το 1600 π.Χ., την εποχή που υπολογίζεται ότι αποξηράνθηκε η λίμνη Κωπαΐδα. Η στρωματογραφική ακολουθία είναι πολύ χρήσιμη, γιατί θα χαρακτηρίζει και όλη την υπόλοιπη περιοχή της Κεντρικής Ελλάδος, αλλά και της Εύβοιας, που αποτελεί προέκταση της Στερεάς στο Αιγαίο. Βέβαια η έρευνα θα συνεχιστεί για αρκετά χρόνια ακόμη, μέχρι να φθάσουμε στο φυσικό δάπεδο του σπηλαίου. Εκτός από την ανασκαφή κάνουμε και μία επιφανειακή έρευνα στην περιοχή, ενώ καταγράφουμε και ερευνούμε όλα τα σπήλαια γύρω από την σημερινή πεδιάδα που είναι τόσα πολλά.
-Γιατί δίνεται τόση έμφαση στις ανασκαφές των σπηλαίων σε σχέση με τις υπαίθριες θέσεις;
-Οποιαδήποτε δραστηριότητα μέσα στα σπήλαια έχει διατηρηθεί στην θέση της, γιατί συνήθως δεν υπάρχει διάβρωση. Γι' αυτό προτιμούμε την ανασκαφή των σπηλαίων, ενώ σε υπαίθριες θέσεις η περιοχή που έχει κατοικηθεί, συχνά είναι διαβρωμένη και έχουν απομείνει ελάχιστα όστρακα στην επιφάνεια. Στο σπήλαιο ότι αποτίθεται παραμένει εκεί. Επί πλέον συνήθως έχουμε καλή στρωματογραφία, καθαρά στρώματα και πολλά μέτρα επιχώσεων. Δηλαδή στα Θαρρούνια της Ευβοίας είχαμε 5 μέτρα επίχωσης, στα Γιούρα 4,5 μέτρα, στο σπήλαιο του Σαρακηνού 5 μέτρα. Το μέλλον της προϊστορίας φαίνεται ότι είναι στα σπήλαια. Πρέπει δηλαδή να εντοπίσουμε σπήλαια, τα οποία εμφανίζουν μεγάλες επιχώσεις. Υπάρχουν όμως και σπήλαια, τα οποία λειτούργησαν την προϊστορική περίοδο, αλλά έκλεισαν κάποια στιγμή και σήμερα είναι απρόσιτα στην έρευνα. Άλλα είναι έχουν κατακρημνιστεί. Η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα και έχουμε μεγάλες ανακατατάξεις στα σπήλαια. Ορισμένες φορές δεν βρίσκουμε παλαιολιθικά ευρήματα σε σπήλαια, γιατί εκείνη την εποχή ήταν κλειστά. Όπως στα Γιούρα, στον χώρο γύρω από το σπήλαιο του Κύκλωπα έχουμε βρεί ευρήματα από την Μέση Παλαιολιθική (100.000 με 40.000 π.Χ.), ενώ στο σπήλαιο βρήκαμε κατοίκηση από την Μεσολιθική και μετά. Παρ' όλα αυτά στο σπήλαιο των Πετραλώνων υπάρχει κατοίκηση από την Κατώτερη Παλαιολιθική. Είναι σίγουρο ότι το κρανίο είναι πολύ παλαιότερο των 250.000 χρόνων. Επίσης σε ένα σπήλαιο - βραχοσκεπές της Μάνης βρέθηκαν ανθρώπινα κρανία, τα οποία χρονολογούνται περίπου στην ίδια εποχή. Έχουν επίσης ανασκαφεί σπήλαια στην Ήπειρο, τα οποία έχουν δείξει κατοίκηση από την Μέση Παλαιολιθική, το 100.000 με 40.000 π.Χ.
-Αυτή την στιγμή με τι ασχολείστε;
-Αυτή την εποχή προχωρώ την μελέτη του σπηλαίου των Γιούρων, που θα είναι μία πάρα πολύ σημαντική δημοσίευση και εργάζομαι στο σπήλαιο του Σαρακηνού. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια εντοπίσαμε μία πολύ σημαντική θέση στη Μύκονο. Μιλάω σε πληθυντικό, γιατί πρέπει να γνωρίζετε ότι η έρευνα γίνεται συλλογικά με συνεργασία πολλών επιστημόνων, που μελετούν τα οστά ζώων, τους απανθρακωμένους σπόρους και γενικά το παλαιοπεριβάλλον. Στην Μύκονο, ένα γυμνό νησί όπως ξέρετε, μέχρι σήμερα δεν είχε βρεθεί τίποτα παλαιότερο της κλασικής περιόδου. Ανασκάψαμε ένα μικρό λόφο δίπλα στην θάλασσα, στον οποίο υπήρχε ένας οικισμός που ανήκει στην νεολιθική περίοδο και φαίνεται ότι κατοικείτο από το 5.000 π.Χ. περίπου και για διάστημα 1.000 ετών. Πρόκειται για τον δεύτερο νεολιθικό οικισμό που ανασκάπτεται στις Κυκλάδες. Ο άλλος ήταν στο Σάλιαγκο Αντιπάρου και είχε ανασκαφεί από Άγγλους αρχαιολόγους πριν από πολλά χρόνια. Ο οικισμός της Φτελιάς Μυκόνου είχε πολύ μεγάλη σημασία, διότι αποκαλύπτονται τρεις οικοδομικές φάσεις, μεγάλα κτίρια που έχουν πολύ παχείς τοίχους και μία μεγάλη επίχωση 2 μέτρων. Τα ευρήματα είναι πολύ σημαντικά, διότι δείχνουν αλιευτικές δραστηριότητες και κυνήγι. Βρέθηκαν εκατοντάδες αιχμές από βέλη ή καμάκια. Στις Κυκλάδες δεν είχε γίνει έρευνα σε αυτή την περίοδο μέχρι σήμερα, γιατί οι αρχαιολόγοι ασχολούνταν με άλλες νεώτερες εποχές. Αποδεικνύεται όμως, με επιφανειακές έρευνες που έχουμε κάνει, ότι έχουν κατοικηθεί πυκνότατα από την νεολιθική εποχή. Μετά τα ευρήματα της Κύθνου, που είναι μεσολιθικά, είμαι πεπεισμένος ότι η Μεσολιθική υπάρχει και στις Κυκλάδες και σε όλο το Αιγαίο, αρκεί να την αναζητήσουμε. Βέβαια θα χρειασθεί και τύχη, διότι η θάλασσα έχει ανεβεί από τότε πάρα πολύ - έχουμε μία άνοδο 50 με 60 μέτρων - από την Μεσολιθική εποχή μέχρι σήμερα. Και επομένως κάποιες θέσεις που ήταν παραθαλάσσιες, τώρα βρίσκονται στον βυθό.
Επίσης εδώ και πολλά χρόνια διενεργούμε μία έρευνα στο χώρο της Δωδεκανήσου. Υπάρχει ένα νησάκι, το Γυαλί, κοντά στην Νίσυρο, πυκνότατα κατοικημένο κατά την νεολιθική περίοδο. Εδώ ανασκάψαμε νεολιθικά κτίρια και ένα μεγάλο νεκροταφείο. Υπάρχει εκτεταμένη κατοίκηση μάλλον εποχική, η οποία ερμηνεύεται από το γεγονός ότι το νησάκι διέθετε άφθονες διατροφικές πηγές. Μία εθνοαρχαιολογική έρευνα που διενεργήσαμε στο Γυαλί τα τελευταία χρόνια, βοήθησε στο να δημιουργηθούν αναλογίες, ώστε να κατανοήσουμε το είδος της νεολιθικής κατοίκησης στο νησί.
……………………
Ελληνικά ναυάγια και νεκροταφεία του Αμαζονίου;-
Προ διετίας με πρωτοβουλία του Πολυτεχνείου οργανώθηκε μία ομάδα έρευνας, κάναμε ένα διερευνητικό ταξίδι στην Λατινική Αμερική και κυρίως στο Περού μαζί με τον καθηγητή Ενρίκο Ματίεβιτς, που μας υπέδειξε θέσεις στις οποίες πίστευε ότι υπάρχουν ίχνη Ελληνικής παρουσίας. Περιηγηθήκαμε για ένα ολόκληρο μήνα τη χώρα και φθάσαμε ακόμα και σε περιοχές με υψόμετρο 5.000 μέτρων . Ένας χώρος που μας έκανε εντύπωση ήταν το Τσαβίν, που βρίσκετε στην ανατολική πλευρά των Άνδεων. Είναι ο μόνος πολιτισμός που έχει κάποιες γλυπτές απεικονίσεις, οι οποίες χρονολογούνται κατ' άλλους στο 1200 και κατ' άλλους στο 700 π.Χ. ,ενώ δεν είχε σχέση με τον πολιτισμό των Ίνκας, που είναι πολύ νεώτερος. Στο σημείο αυτό θα έπρεπε να κάνουμε ακόμη μία έρευνα, να πάρομε δείγματα, να τα αναλύσουμε και να εμβαθύνουμε ακόμη στην μελέτη του συγκεκριμένου πολιτισμού και της συγκεκριμένης θέσης. Παράλληλα έχουμε πληροφορίες και ενδείξεις ότι υπάρχουν Ελληνικά ευρήματα σε άλλες χώρες. Εκεί που εστιάζετε περισσότερο η προσοχή μας είναι στην Βραζιλία, τον Αμαζόνιο, όπου υπάρχουν επιγραφές και βραχογραφίες.Όπως ξέρουμε οι πολιτισμοί στην Ν. Αμερική δεν είχαν γραφή, ούτε οι Ίνκας ούτε οι προγενέστεροι πολιτισμοί. Η γραφή λοιπόν αυτή είναι ξένη. Πρέπει να εντοπίσουμε τους χώρους, στους οποίους έχουν βρεθεί οι βραχογραφίες. Επίσης έχουμε πληροφορίες για καθαρά Ελληνικά ευρήματα, όπως ναυάγια, νεκροταφεία αλλά και για μια ολόκληρη πόλη στο Μανάου, βαθιά στον Αμαζόνιο, στους πρόποδες των Άνδεων. Αυτή την στιγμή κάνουμε μία σοβαρή προσπάθεια συγκέντρωσης, αξιολόγησης και μελέτης όλων αυτών των πηγών μαζί με αρκετούς άλλους συνεργάτες και στην συνέχεια πρόκειται να επιχειρήσουμε ένα δεύτερο και τρίτο ταξίδι.
Είναι γνωστό, ότι στο μεγαλύτερο μέρος του αρχαίου κόσμου υπάρχει βεβαιωμένη Ελληνική παρουσία. Στην Σικελία, στην Νότια Ιταλία, Στην μέση Ανατολή και στην Β. Αφρική. Δυστυχώς είμαστε η μόνη χώρα, που ενώ έχουμε δικό μας αρχαιολογικό υλικό εκτός Ελλάδος, δεν έχουμε ιδρύσει μια αρχαιολογική σχολή, για να κάνουμε έρευνα. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και οι πολωνοί και οι ισπανοί, έχουν δημιουργήσει αρχαιολογικές σχολές και ανασκάπτουν στην Μέση Ανατολή. Εμείς απουσιάζουμε. Εκτός από μεμονωμένες περιπτώσεις, είμαστε ανύπαρκτοι.
- Κύριε Σάμψων, υποκύπτω στον πειρασμό να σας ρωτήσω ποιά είναι η προέλευση του επωνύμου σας.
-Το όνομα Σάμψων προέρχεται από ένα παρατσούκλι του προπάππου μου, ο οποίος λεγόταν Κυριακίδης και είχε γεννηθεί στην Σκόπελο. Λόγω της υπερβολικής σωματικής ρώμης του τον φώναζαν "Σαμψών". Όταν μετανάστευσε στην Αμερική άλλαξε το Κυριακίδης σε "Σάμψων". Όσοι "Σάμψων" υπάρχουν στην Ελλάδα είμαστε κοντινοί ή μακρινοί συγγενείς.
………………
ΠΗΓΗ (κείμενο και φωτογραφίες) : ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ¨ ΔΑΥΛΟΣ ¨ τεύχος 204 (Δεκέμβριος 1999) σελ.12747- 12755