Αναλυτικός πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων - Χρονολογική περίοδος 4

    Η αιχμή έχει μίσχο και η διαμόρφωσή της έγινε ύστερα από επεξεργασία των πλευρών μικρής λεπίδας πυριτόλιθου.

    Χρονολογείται στην όγδοη χιλιετία περίπου π.Χ.

    Οι έρευνες καθυστερούν λόγω δικαστικών διαμαχών ανάμεσα στους επιστήμονες και τους αυτόχθονες ιθαγενείς Ινδιάνους, οι οποίοι θεωρούν την εκταφή των νεκρών τους ως ιεροσυλία.

    Από την κεραμική φαίνεται ότι ο σπουδαίος αυτός συνοικισμός χρονολογείται στην ώριμη φάση της αρχαιοτέρας νεολιθικής.

    Τα αγγεία της περιόδου μοιάζουν με ανάλογα της Θεσσαλίας.

    Την ίδια εποχή ακμάζουν (στο προκεραμικό στάδιο) και η Κνωσσός, η Άργισσα, η Ελάτεια κλπ. 

    Η ανασκαφή έδωσε πολύτιμα στοιχεία για την αρχιτεκτονική και την διάταξη των οικημάτων.

    Τα σπίτια ήταν χτισμένα με έναν σκελετό από δοκάρια και κλαδιά που στήριζε τοίχους από πηλό.

    Η κάτοψη είναι τετράγωνη και οι διαστάσεις δείχνουν ευρύχωρα οικήματα (μήκος και πλάτος 8 μ. ενίοτε όμως ως 12 μ.).

    Από λείψανα εσωτερικών δοκών συμπεραίνεται ότι η στέγη ήταν κεκλιμένη προς τις πλευρές.

    Κατά κανόνα οι νεκροί ενταφιάζονται σε αβαθή ορύγματα χωρίς κτερίσματα και χωρίς καμμιά ιδιαίτερη φροντίδα.

    Η στάση των περισσοτέρων σκελετών είναι η γνωστή συνεσταλμένη.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή φαίνεται η ταφή μιας μητέρας με δύο παιδιά, στο ίδιο όρυγμα.

    Η οικονομία ήταν βασικά γεωργική - αναμφισβήτητη και τεκμηριωμένη η καλλιέργεια δημητριακών - και κτηνοτροφική.

    Οστά εξημερωμένων προβάτων, βοδιών και χοίρων βρέθηκαν άφθονα, καθώς και ψαριών.

    Τα είδη που καλλιεργούνται συστηματικά από την Προκεραμική Nεολιθική είναι το μονόκοκκο και δίκοκκο σιτάρι και το κριθάρι. Η μελέτη απανθρακωμένων σπόρων από οικισμούς της Mακεδονίας, Θεσσαλίας, Aργολίδας και Kρήτης δείχνει ότι κατά τις πρώτες περιόδους της Νεολιθικής απαντά συχνότερα το δίκοκκο σιτάρι, ενώ παράλληλα καλλιεργούνται και όσπρια (φακή, μπιζέλια). Από την Αρχαιότερη Νεολιθική καλλιεργείται και το λινάρι, σημαντικότατη πρώτη ύλη για την υφαντουργία.

    Από τη Νεότερη Νεολιθική η γεωργία επεκτείνεται με την καλλιέργεια σιταριού αρτοποιίας (Σιταγροί, Σέσκλο), κεχριού (Άργισσα, Xαιρώνεια), σίκαλης (Θαρρούνια Eυβοίας) και βρώμης (Πλατιά Μαγούλα Ζάρκου, Θαρρούνια). Στα όσπρια προστίθενται τα κουκιά (Σέσκλο, Διμήνι, Θαρρούνια), η φάβα και τα ρεβίθια (Διμήνι), εμπλουτίζοντας έτσι τη διατροφή σε φυσικές πρωτεΐνες.

    Kατά τη Nεότερη και την Tελική Nεολιθική εντατικοποιείται η καλλιέργεια του κριθαριού, πιθανότατα λόγω της προσαρμοστικότητάς του σε διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες. Στις πρώτες φάσεις της Νεολιθικής καλλιεργείται ευρύτατα το δίστοιχο κριθάρι (Γεντίκι, Σουφλί, Νέα Νικομήδεια, Φράγχθι, Κέα, Κνωσός), ενώ από τη Νεότερη Νεολιθική στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία προτιμάται το εξάστοιχο κριθάρι.

    Oι αγροί σκάβονται με λίθινες αξίνες, ενώ η χρήση του αρότρου δεν τεκμηριώνεται αρχαιολογικά στο Αιγαίο πριν από την Πρώιμη εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). H συγκομιδή των σιτηρών γίνεται με ξύλινα δρεπάνια, στο στέλεχος των οποίων προσαρμόζονται λεπίδες πυριτόλιθου η μια δίπλα στην άλλη.

    Tη διατροφή των νεολιθικών ανθρώπων συμπληρώνουν καρποί και φρούτα που συλλέγονται από φυτά που βρίσκονται στο άμεσο και ευρύτερο περιβάλλον των οικισμών: βελανίδια, φιστίκια, αμύγδαλα, κορόμηλα, κεράσια, δαμάσκηνα, μήλα, αχλάδια, ελιές, σταφύλια και μούρα. H συστηματική καλλιέργεια της ελιάς και του αμπελιού αρχίζει κατά την εποχή του Χαλκού.

    Μεταξύ των άλλων ευρημάτων της Νέας Νικομήδειας συγκαταλέγονται και οι 2.000 περίπου απανθρακωμένοι σπόροι σίτου, που αποδεικνύουν ότι οι μακρινοί εκείνοι πρόγονοί μας γνώριζαν να καλλιεργούν την γη από την 7η χιλιετία π.Χ.

    Οι απανθρακωμένοι κόκκοι αποτελούν τις αρχαιότερες αποδείξεις καλλιέργειας σιτηρών στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Και είναι γνωστό ότι υψηλοί πολιτισμοί αναπτύχθηκαν μόνο στις περιοχές όπου είχε εξασφαλισθεί η καλλιέργεια σίτου (είναι πιο ανθεκτικός, αποθηκεύεται εύκολα, δεν χρειάζεται άρδευση).

    Υπάρχουν επίσης λεπίδες από θεριστικά μαχαίρια ή δρεπάνια (με γυαλισμένη μια πλευρά συνήθως, από το θέρισμα δημητριακών). Το συνηθέστερο λίθινο εύρημα της Προκεραμικής είναι μικρά κομμάτια λεπίδων από πυριτόλιθο ή οψιανό. Συνήθως το μήκος τους δεν ξεπερνάει τα δύο εκατοστόμετρα. Τα βασικά εργαλεία πρέπει να ήταν σύνθετα, από περισσότερα δηλ. μικρά κομμάτια πυριτόλιθου ή οψιανού που έμπαιναν σε λαβές ξύλινες ή οστέινες.

    Το δίκοκκο σιτάρι και το κριθάρι απαντάται και στη Μικρά Ασία. Το μονόκοκκο σιτάρι και τα όσπρια απαντώνται, σε άγρια μορφή, και στη Νότιο Βαλκανική και στη Μικρά Ασία και σε ολόκληρο τον μεσογειακό χώρο. Φαίνεται πώς καλλιεργήθηκαν από τις άγριες μορφές - ή τουλάχιστον είναι δυνατόν να προέρχονται από ιθαγενείς ποικιλίες.

    Έχουν βρεθεί επίσης απανθρακωμένα μπιζέλια και στην Σκοτεινή Θαρρουνίων Ευβοίας. Χρονολογούνται στην Nεολιθική εποχή.

    Οπωσδήποτε, τα είδη των ζώων και των φυτών που εξημερώθηκαν ή καλλιεργήθηκαν στην Ελλάδα κατά την αφετηριακή φάση της νεολιθικής, είναι τα ίδια με αυτά που συναντούμε στην Μικρά Ασία και την Μέση Ανατολή, γενικότερα.

    Θα πρέπει να προσθέσουμε ακόμη ότι στην Θεσσαλία (Άργισσα) βεβαιώθηκε η παρουσία σκύλου και ότι στο Σέσκλο έχουμε αρκετά οστά ψαριών, πράγμα που μαρτυρεί ότι η αλιεία δεν ήταν άγνωστη. Εξ' άλλου στις παραποτάμιες θέσεις αφθονούν τα όστρεα και σ’ όλους τούς συνοικισμούς βρέθηκαν κοινά σαλιγκάρια.
 

    Ο πολιτισμός του Σέσκλου με τις ακροπόλεις χαρακτηρίζεται από τις «μαγούλες» (γηλόφους) και την ωραία διακόσμηση - κεραμική με τα γραμμικά κοσμήματα και τις πέτρινες σφραγίδες με τα μαιανδροειδή γεωμετρικά σχήματα.

    Οι ανασκαφικές έρευνες του 20ού αιώνα (1901 – 1902, 1956 – 1977) στο λόφο Καστράκι και τη γύρω του περιοχή πιστοποιούν την κατοίκηση του χώρου από την Προκεραμική Νεολιθική (6.800 – 6.500 π.Χ.) μέχρι την Ύστερη εποχή του Χαλκού (μέσα 2ης χιλιετίας π.Χ.).