Αναλυτικός πίνακας αρχαιολογικών ευρημάτων - Χρονολογική περίοδος 5

    Η κρατούσα έως τώρα γνώμη στην Αρχαιολογία ήθελε τα μέταλλα να έρχονται από την Ανατολή, όπου και έγιναν -πάντα κατά τους ίδιους κύκλους- οι πρώτες καμινεύσεις.

    Κάπου λοιπόν στο 4.000 π.Χ. και κάτι εθεωρείτο ότι στην Εγγύς Ανατολή πραγματοποιούνται οι πρώτες χυτεύσεις χαλκού μαζί με την πρώτη χρήση αρότρου, όπως μας πληροφορεί η έκδοση των «Times» με τίτλο «Άτλας της Παγκόσμιας Ιστορίας» και το 3.000 π.Χ. γίνεται η χρήση του ορείχαλκου στην Ταϋλάνδη, το 2.000 π.Χ. έχουμε την πρώιμη μεταλλουργία στο Περού και το μόλις το 650 π.Χ. εισάγεται η σιδηρουργία στην Κίνα μαζί με την Αίγυπτο, που μόλις το 671 π.Χ. αποκτούν την σιδηρουργία, όταν οι Ασσύριοι κατακτούν την Αίγυπτο.

    Στην Ελλάδα, πάντα κατά τον «Άτλαντα» των «Times», το 3.000 π.Χ. εξαπλώνεται η χαλκουργία.

    Τα λιμνάζοντα ύδατα της “γνώσης” ταράζονται περιοδικά από τις δημοσιεύσεις των ανασκαφικών ευρημάτων και των ανακαλύψεων των αρχαιολογικών αποστολών (ελληνικών και ξένων) που δραστηριοποιούνται στον ελληνικό χώρο.

    Από το προσφάτως εκδοθέν από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων βιβλίο της αρχαιολόγου Ελένης Τσιβιλίκα, με τίτλο «Κοσμήματα της Ελληνικής Προϊστορίας», πληροφορούμεθα ότι ήδη από την Αρχαιότερη Νεολιθική Εποχή (6.500 – 5.800 π.Χ.) υπήρχαν φούρνοι για την ξήρανση των δημητριακών και το ψήσιμο του ψωμιού, όπως στην Νέα Νικομήδεια της Ημαθίας.

    Με την ανάπτυξη της πυροτεχνολογίας στους κεραμικούς κλιβάνους για το ψήσιμο των αγγείων σε αναγωγική ατμόσφαιρα, με ελεγχόμενη ροή αέρα και ποσότητας οξυγόνου, καθώς και υψηλή θερμοκρασία, στις νεώτερες φάσεις της Νεολιθικής εποχής, δημιουργήθηκαν οι συνθήκες για την αναγωγή των μεταλλευμάτων, την μετατροπή δηλαδή του μεταλλεύματος σε μέταλλο.

    Η επινόηση στην συνέχεια της τεχνητής ενίσχυσης της φωτιάς με φυσητήρες, ώστε να δημιουργηθούν οι υψηλές θερμοκρασίες τήξης των μετάλλων - 1083°C του χαλκού, 1063°C τού χρυσού και 960°C του αργύρου - και η χρήση χωνευτηρίων έκαναν δυνατό τον έλεγχο της διαδικασίας των χημικών μεταβολών, πού μετατρέπουν το μετάλλευμα σε μέταλλο και τελικά, με την χρήση μητρών, σε αντικείμενο.

    Ευρήματα διαφόρων φάσεων δείχνουν ότι η διαδικασία αυτή ήταν γνωστή κατά την Νεώτερη (5.300 – 4.500 π.Χ.) και Τελική Νεολιθική (4.500 – 3.300 π.Χ.). Έτσι έχουμε :

Τμήματα πήλινων χοανών με υπολείμματα σκωριών, καθώς και σκωρίες από την Κεφάλα της Κέας προέρχονται από αναγωγή μεταλλευμάτων χαλκού όπως έδειξε η χημική ανάλυση. Πήλινες χοάνες με υπολείμματα σκωριών από τήξη χαλκού από τους Σιταγρούς (Φάση ΙΙΙ) στην Δράμα. Δυο χωνευτήρια με σκωρίες τήξης χαλκού από το Γυαλί Νισύρου (Δωδεκάνησα). Υπολείμματα τήξης μετάλλου και σημαντικά χάλκινα αντικείμενα (εγχειρίδια, ράβδος) κοντά σε μεγάλη εστία - πυρά στο σπήλαιο Αλεπότρυπα Διρού Λακωνίας.

Χωνευτήρι από το Γυαλί Νισύρου

    Όλα τα παραπάνω έχουν βρεθεί σε στρώματα της Τελικής Νεολιθικής (4.500 – 3.300 π.Χ.) και πιστοποιούν την επιτόπια κατεργασία τού Χαλκού.
    Εκτός από τα χάλκινα υπάρχει και σωρεία ασημένιων αντικειμένων που τοποθετούνται στην Τελική Νεολιθική (4.500 – 3.300 π.Χ.).

Ζεύγη αργυρών ενωτίων από το Διρό

το αργυρό περίαπτο (φυλαχτό) σε μορφή δαχτυλιόσχημου ειδωλίου, το αργυρό περιδέραιο με τις 170 μικρές χάντρες από ασήμι και τα δυο ζεύγη αργυρών ενωτίων που έχουν κατασκευαστή από σφυρήλατο σύρμα (όλα από το Διρό) και τα οποία βρίσκονται στο Νεολιθικό Μουσείο Διρού, το ασημένιο περίαπτο από το σπήλαιο της Αμνιστού Ηρακλείου σε μορφή ειδωλίου από σφυρήλατο έλασμα, και το αργυρό περίαπτο με τραπεζιόσχημο στέλεχος πού φέρει διαμπερή οπή από το σπήλαιο Περιστέρια της Σαλαμίνας (ή αλλιώς Σπήλαιο του Ευριπίδη) που τοποθετείται στα τέλη της Νεωτέρας και τις αρχές της Τελικής Νεολιθικής, περίπου στο 4.500 π.Χ.

    Η έκπληξη, όσον άφορά τον τομέα της μεταλλουργίας στον ελληνικό χώρο, προκύπτει από τον θησαυρό των 53 χρυσών νεολιθικών κοσμημάτων, πού ανεκαλύφθη μετά από την κατάσχεσή τους, όταν βρέθηκε στα χέρια αρχαιοκάπηλων. Παραδόθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στις 3 Οκτωβρίου του 1997.

    Για να γίνει πιο σαφής η σημασία του θησαυρού, αρκεί να πούμε ότι μέχρι την ανακάλυψη και κατάσχεσή του το σύνολο των χρυσών αντικειμένων της νεολιθικής περιόδου οποιασδήποτε μορφής πού είχε βρεθεί στον ελλαδικό χώρο ανήρχετο σε λιγότερο από δύο δεκάδες.

Τα κοσμήματα αυτά είναι δαχτυλιόσχημα περίαπτα, ελάσματα δισκόμορφα σφυρήλατα με οπές, ελάσματα σε σχήμα ταινίας, διάφορα άλλα περίαπτα και χάντρες διαφόρων σχημάτων.     Ο αριθμός των περιάπτων - φυλαχτών ανέρχεται στον αριθμό των 35, εκ των οποίων τα 33 έχουν το σχήμα δακτυλίου.     Είναι κατασκευασμένα από χρυσά ελάσματα σφυρηλατημένα, που είχαν δημιουργηθεί από χύτευση σε ειδικές μήτρες.

Δισκόμορφα ελάσματα

Ίχνη γραφής (;)

Το πιο εκπληκτικό δε όλων είναι ένα χρυσό δαχτυλιόσχημο περίαπτο με εγχάρακτα σημεία στην μία του πλευρά, τα οποία μοιάζουν να αποτελούν σημεία γραφής, όπως η αρχαιολόγος Καίτη Δημακοπούλου, στην δημοσίευσή της περί του νεολιθικού θησαυρού στην προαναφερθείσα έκδοση του ΤΑΠ αποδέχεται, τοποθετώντας όμως και ένα ερωτηματικό (?) δίπλα στην λέξη "γραφή", επειδή περιμένει - θέλουμε να πιστεύουμε - πιο ολοκληρωμένη μελέτη του υλικού και το οποίο τοποθετείται στο 4.500 με 3.300 π.Χ.     Η παρουσία δε μιας τέτοιας μεγάλης ποσότητος χρυσού στον Ελλαδικό χώρο αυτή την εποχή και η πολύ καλή τεχνική πού εφαρμόζεται πάνω στο μέταλλο δηλώνουν καθαρά μία γνώση των κατοίκων του ελλαδικού χώρου πολύ παλαιότερη, όσον άφορα στην μεταλλουργία.

    Η απόκτηση του χρυσού προϋποθέτει βέβαια συσσώρευση πλούτου και οργανωμένες σε τάξεις κοινωνίες και εξέλιξη της τεχνογνωσίας ταυτόχρονα σε όλους τους άλλους τομείς δραστηριοτήτων του ανθρώπου.

    Όλα δείχνουν μια εντατικοποίηση του εμπορίου, των συγκοινωνιών και πολύ μεγάλη ανάπτυξη γενικότερα του πολιτισμού.

[ΠΗΓΗ κειμένου : Άρθρο του Ευάγγελου Μπεξή στο περιοδικό "ΔΑΥΛΟΣ" τ. 206 (Φεβρ. 1999) σελ. 12919, από όπου και οι φωτογραφίες του χρυσού δαχτυλιόσχημου εγχάρακτου περιάπτου και των δισκόμορφων σφυρήλατων ελασμάτων. Άρθρο της Αλεξάνδρας Μπούνια στο περιοδικό CORPUS τ.2 (Φεβρ. 1999) σελ. 9. Οι φωτογραφίες του χωνευτηρίου χαλκού και των αργυρών ενωτίων προέρχονται από την διεύθυνση  http://www.fhw.gr/chronos/01/gr/. Οι χρονολογήσεις για την Νεολιθική Περίοδο, δίδονται βάσει του πρόσφατου καταλόγου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, Ίδρυμα Γουλανδρή, Αθήνα 1996 από το περιοδικό CORPUS, τ.5 (Μάϊ.1999). Οι φωτογραφίες του σφραγιδόλιθου από το Αρχαιολογικό μουσείο Χανίων είναι της Άγνωστης Ελληνικής Ιστορίας