Βασιλικοί Τάφοι Βεργίνας - Λεπτομέρειες

ΟΙ ΒΑΣΙΛΙΚΟΙ ΤΑΦΟΙ

 Τάφος Ι

    Το παλαιότερο χρονολογικά αλλά και το μικρότερο σε μέγεθος από τα ταφικά μνημεία της Τούμπας είναι ο τάφος Ι, ο τάφος με την ζωγραφική παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης.

    Δυστυχώς ο τάφος συλήθηκε στην αρχαιότητα με βίαιο τρόπο (πριν σκεπαστεί ο τάφος από την μεγάλη Τούμπα). Οι τυμβωρύχοι όχι μόνο έκλεψαν τα πολύτιμα αντικείμενα, αλλά προκάλεσαν βαθιές πληγές στους τοίχους και τα κονιάματα τους, αναζητώντας κρυμμένους θησαυρούς (βλ. φωτογραφία). Τα αντικείμενα που απέμειναν της διαρπαγής, ήσαν λίγα θραύσματα από πήλινα αγγεία, ένα όμορφα μαρμάρινο σκεύος με την μορφή κοχυλιού και μερικά σκόρπια οστά πάνω στο δάπεδο (βρέθηκαν οστά από άντρα και από γυναίκα). Με βάση τα ευρήματα ο τάφος χρονολογείται λίγο μετά το 350 π.Χ. και οπωσδήποτε πριν από τους χρόνους του Βασιλιά Φιλίππου.

Τάφος ΙΙ - Ο τάφος του Φιλίππου

    Η συνέχεια των ανασκαφών έφερε στο φως τον Νοέμβριο του 1977 έναν ασύλητο μεγάλου μεγέθους (εξωτερικές διαστάσεις : μήκος 9,5μ. και πλάτος 9,56μ) Μακεδονικό Τάφο, δίπλα από τον Τάφο της Περσεφόνης (Τάφος Ι) και το Ηρώο. Πριν από την είσοδο στον εσωτερικό χώρο του Τάφου είχε προηγηθεί μία επίπονη εργασία που φανέρωσε πολλά μυστικά της ταφής και του κτιρίου. Σχεδόν αμέσως όχι μόνο διαπιστώθηκε ότι ο τάφος δεν είχε συληθεί, αλλά με την βοήθεια των πολυάριθμων πήλινων αγγείων που χρησιμοποιήθηκαν για τις θυσίες και τις τελετές, διαπιστώθηκε ότι η ταφή έγινε τις πρώτες δεκαετίες μετά το 350 π.Χ.

Η αποκάλυψη της πρόσοψης του μεγάλου τάφου με την ξεχωριστή διαμόρφωση έδωσε την επιβεβαίωση της σημασίας του μνημείου : κεντρικό στοιχείο η μεγάλη μαρμάρινη θύρα που κυριαρχεί στην πρόσοψη και η θέση της τονίζεται καθώς την πλαισιώνουν δύο δωρικοί ημικίονες, ενώ δεξιά και αριστερά, στις άκρες της πρόσοψης διαμορφώνονται οι δύο παραστάδες.      Πεσσοί και ημικίονες "δένουν" με το χαρακτηριστικό δωρικό θριγκό, το επιστήλιο και την ζώνη με τα τρίγλυφα και τις μετόπες. Ολόκληρο το σύνολο επιστέφεται με το στενό γείσο που το ζωντανεύουν τα ζωγραφιστά κυμάτια. Λίγα είναι τα αρχιτεκτονικά μνημεία από την αρχαία Ελλάδα όπου τα χρώματα των μελών σώζονται τόσο καλά, όσο στην πρόσοψη του μεγάλου αυτού τάφου.

     Το οικοδόμημα αποτελείται από δύο μεγάλους συνεχείς καμαροσκεπείς θαλάμους, που επικοινωνούν με μία μαρμάρινη θύρα, όμοια με εκείνη της εισόδου. Ο προθάλαμος είναι χρωματισμένος και διακοσμείται με ρόδακες κλπ. Ο κυρίως θάλαμος περιελάμβανε την πλούσια ταφή : το κεντρικό της σημείο ήταν η χρυσή λάρνακα φυλαγμένη στην μαρμάρινη θήκη στη δυτική πλευρά του θαλάμου. Στο ίδιο σημείο μία χρυσελεφάντινη κλίνη με πλούσια ανάγλυφη διακόσμηση που πάνω και δίπλα της βρισκόταν τα όπλα του νεκρού και άλλα πολύτιμα αντικείμενα. Στις γωνίες του θαλάμου υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός ασημένιων σκευών, όλων επιτραπεζίων και του κρασιού, και χάλκινων καθημερινής οικιακής χρήσης. Όλα τα σκεύη υπογραμμίζουν έντονα την ιδέα του συμποσίου, ύψιστη εκδήλωση της κοινωνικής ζωής στην αρχαία Ελλάδα.
 Ο προθάλαμος έκρυβε μία άλλη ταφή. Τα κτερίσματά της όμως φανερώνουν ότι έχει άμεση σχέση με την ταφή του κυρίως θαλάμου. Η μαρμάρινη θήκη με την χρυσή λάρνακα. την οστεοθήκη, βρισκόταν στην νότια πλευρά του θαλάμου. Τα οστά μία γυναίκας (που ταυτίζεται με την τελευταία σύζυγο του βασιλέα Φιλίππου, Κλεοπάτρα) ηλικίας μεταξύ 24 και 27 χρόνων ήσαν τυλιγμένα σε ένα θαυμαστό χρυσοΰφαντο ύφασμα, μαζί με ένα εντυπωσιακό στην σύνθεσή του χρυσό διάδημα. Η χρυσελεφάντινη κλίνη, ανάλογη εκείνης του κυρίως θαλάμου, συνοδεύει και εδώ τον νεκρό, ενώ από τα σωζόμενα λείψανα (το ξύλο ως οργανική ύλη δεν άντεξε στο πέρασμα των αιώνων) διαπιστώνονται και άλλα όμοια στην κατασκευή έπιπλα.

Τάφος ΙΙΙ - Ο τάφος του πρίγκηπα

    Το 1978 ήρθε στο φως ένας ακόμη τάφος, ασύλητος και πλούσιος σε ευρήματα. Ο μακεδονικός τάφος βρίσκεται λίγα μέτρα βόρεια από τον τάφο του Φιλίππου και έχει τον ίδιο προσανατολισμό, αλλά μικρότερες διαστάσεις και απλούστερη αρχιτεκτονική διαμόρφωση (μήκος 6,35 μ. πλάτος 5,08 μ.). Χτισμένος με πωρόλιθο και στεγασμένος με την ενιαία καμάρα συγκροτείται από δύο χώρους, τον πολύ στενό προθάλαμο (μήκος 1,75 μ. πλάτος 4,03 μ.) και τον κύριο θάλαμο (μήκος 3 μ.)

 
    Η ζωφόρος αποτελεί ένα ενδιαφέρον στοιχείο, αφού αρχικά έφερε στην επιφάνειά της ζωγραφική παράσταση (ύψους 0,63 μ.) η οποία ήταν ζωγραφισμένη όχι κατευθείαν πάνω στο κονίαμα, αλλά σε πίνακα από δέρμα και ξύλο που ήταν στερεωμένα στην επιφάνεια του τοίχου. Δυστυχώς η καταστροφή των οργανικών αυτών υλικών προκάλεσε την απώλεια του έργου.
    Ο νεκρός του τάφου ήταν ένας έφηβος (ο Αλέξανδρος ο Δ' - υιός του Μ. Αλεξάνδρου και της Ρωξάνης - σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς) και τον συνόδευαν πολύτιμα όπλα, ασημένια και χάλκινα αγγεία κ.α. τα οστά του νεκρού ήταν φυλαγμένα σε μία ασημένια υδρία που ήταν στεφανωμένη με ένα πλούσιο χρυσό σταφάνι και βρέθηκε τοποθετημένη στην κοιλότητα μίας χτιστής, μικρής, κυβικής τράπεζας. Η ξύλινη κλίνη που ήταν στολισμένη με χρυσό, γυαλί και ελεφαντοστέϊνες ανάγλυφες μορφές, είναι το σπουδαιότερο έπιπλο της ταφής. Επάνω και γύρω από το έπιπλο αυτό, στο δάπεδο, ως τις γωνίες του θαλάμου, είχαν τοποθετηθεί τα όπλα του νεκρού, τα μεγάλα χάλκινα σκεύη καθημερινής χρήσης και τα πολύτιμα ασημένια αγγεία, ασημένια πιάτα κλπ του συμποσίου.

    Στον στενό προθάλαμο είχαν συγκεντρωθεί ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα αντικείμενα : ένα επίχρυσο δόρυ, μερικές χάλκινες και σιδερένιες στλεγγίδες, τμήματα από δέρμα με χρυσά κοσμήματα (υπολείμματα μίας θαυμάσιας στολής). Το πλήθος των οργανικών υλικών στον τάφο του πρίγκηπα φανερώνει την παρουσία πολλών ακόμη πολύτιμων, αλλά φθαρτών δώρων του νεκρού. Το πιο πολύτιμο από όλα, ο χαμένος πια πάπυρος, που όμως άφησε το αποτύπωμά του και ένα μέρος του κειμένου του σε ένα γύψινο θραύσμα, αδιάψευστη μαρτυρία της παιδείας και της κοινωνίας που έζησε ο νεαρός Μακεδόνας του τάφου αυτού.

Τάφος ΙV - Ο τάφος των ελεύθερων κιόνων

    Ο νεότερος από τους μνημειακούς τάφους της Μεγάλης Τούμπας (αρχές του 3ου π.Χ. αιώνα) βρίσκεται στην ακραία γραμμή της περιφερείας της και μάλιστα μόνο ένα μέρος του τάφου, ο θάλαμος, καλύφθηκε από τον μεγάλο τεχνητό λόφο, ενώ ο δρόμος του βρισκόταν έξω από την περίμετρό του. Η τύχη του μνημείου υπήρξε τραγική : όχι μόνο συλήθηκε, όπως και οι περισσότεροι τάφοι της περιοχής των Αιγών στην αρχαιότητα, αλλά όσο καιρό έμεινε ο τάφος ανοιχτός, πριν από τον σχηματισμό της Μεγάλης Τούμπας, γνώρισε την πιο μεγάλη αρπαγή οικοδομικού υλικού του, με αποτέλεσμα να σώζεται σήμερα ελάχιστο μέρος του οικοδομήματος και να μην είναι κατανοητή στις λεπτομέρειες η μορφή του. Σώζονται τα ίχνη των θεμελίων των τοίχων των θαλάμων, ένα μικρό μέρος του δαπέδου και κυρίως από την πρόσοψή του οι τέσσερις κίονες.

    Ο σημαντικός αυτός τάφος φαίνεται ότι δέχτηκε μία πλούσια ταφή, όπως φανερώνουν τα ολιγάριθμα θραύσματα και λείψανα σκευών και αντικειμένων που βρέθηκαν στην επίχωση και το δάπεδο του μνημείου. Από τα ευρήματα του σκαμμένου στο έδαφος δρόμου  (πολυάριθμη κεραμική μέρη μίας ανάγλυφης  ζωφόρου) που είχε μείνει αναλλοίωτος από τους τυμβωρύχους, προέκυψαν πολλά στοιχεία πολύτιμα για την μελέτη του μνημείου.

Το Ηρώον

    Τα λείψανα των λίθινων θεμελίων δίπλα στον τάφο της Περσεφόνης, ανήκουν σε ένα ξεχωριστό οικοδόμημα με διαστάσεις 9,6 x 8 μ. που είναι και το μοναδικό υπέργειο ανάμεσα στα μνημεία της Μεγάλης Τούμπας. Τα λιγοστά αυτά λείψανα δεν επιτρέπουν να σχηματίσει κανείς μία σαφή εικόνα της μορφής και λειτουργίας του οικοδομήματος. Το βέβαιο είναι χτίστηκε μετά από τον τάφο της "Περσεφόνης" και αμέσως δίπλα στον Τύμβο που αρχικά σκέπαζε τόσο τον τάφο αυτό, όσο και τον τάφο του Φιλίππου, μία χαρακτηριστική γειτνίαση που δεν μπορεί να είναι τυχαία. Ο Μ. Ανδρόνικος αναφέρει ότι η μόνη δυνατή ερμηνεία είναι ότι πρόκειται για Ηρώο, ιερό αφιερωμένο στην λατρεία του νεκρού ή των νεκρών των γειτονικών τάφων οι οποίοι φαίνεται ότι δεν ήταν απλοί θνητοί, αλλά κάποιοι που αξιώθηκαν λατρεία.

 

Βιβλιογραφία : "ΒΕΡΓΙΝΑ - Η Μεγάλη Τούμπα" - Αρχαιολογικός Οδηγός
εκδ. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης