Η “ΟΔΥΣΣΕΙΑ” ΤΗΣ Α.Ε.Ε. ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΜΑΣ ΕΡΕΥΝΕΣ
Τον Απρίλιο του 1997 έμελλε να τελειώσει η δικαστική περιπέτεια της Α.Ε.Ε., μακρά, επίπονη, διδακτική, επική, όμοια με εκείνη του μυθικού Οδυσσέα. Και όπως για τον ακαταπόνητο, πρόγονό μας υπήρξε επιστροφή στην Ιθάκη, έτσι και για μας η περιπέτεια τελείωσε νικηφόρα. Η Α.Ε.Ε. και ο ιδρυτής της επανέρχονται, στο εγγύς μέλλον, στα Πετράλωνα Χαλκιδικής, στο σημαντικότερο μέχρι σήμερα προϊστορικό χώρο ανασκαφών της Ευρώπης.
Επειδή η ταλαιπωρία αυτή κράτησε μία δεκαπενταετία περίπου – στις 18/8/1983 έγινε η βίαιη έξωση της Α.Ε.Ε. από τον ανασκαφικό της χώρο του σπηλαίου Πετραλώνων – οφείλουμε στους αναγνώστες μας ένα πολύ σύντομο απολογισμό των δραστηριοτήτων μας και βασικά μία αναφορά στα αίτια που οδήγησαν σε αυτόν τον ακήρυχτο πόλεμο εναντίον μας. Τα στοιχεία που ακολουθούν δίνονται για πρώτη φορά σε κοινή κριτική. Η αρχή έχει ως εξής: Σε ένα “γεύμα εργασίας” οργανωμένο από τον τότε πρεσβευτή των Η.Π.Α. κ. Talbot, τον Φεβρουάριο του 1966, στην Μεγάλη Βρετανία, εκλήθησαν όλα τα μέλη της Διοικούσας Επιτροπής του Πανεπιστημίου Πατρών, μεταξύ των οποίων και ο γράφων. Ο τότε 1ος γραμματέας της πρεσβείας κ. Taylor, ενώπιον του κ. πρέσβυ, μου έκανε την παρατήρηση με έντονο ύφος γιατί - σαν υπεύθυνος και του τμήματος ξένων γλωσσών του Πανεπιστημίου – εισήγαγα μεταξύ των πέντε βασικών Ευρωπαϊκών γλωσσών και την Ρωσσική. Κύρια γλώσσα, βέβαια, ήταν τα Αγγλικά.
Ο τότε πρωθυπουργός κ. Γεώργιος Παπανδρέου είχε συστήσει επίμονα να διδαχθούν στο Πανεπιστήμιο Πατρών οι πέντε κύριες Ευρωπαϊκές γλώσσες. Εσείς, αγαπητέ αναγνώστη, σε παρόμοια θέση, ποιες πέντε ευρωπαϊκές γλώσσες θα προτείνατε;
Απάντησα τότε, ενώπιον όλων, ότι δεν πρότεινα μαρξισμό, αλλά τα μαθηματικά, βιολογία, φυσική κ.α. Παρενέβη αμέσως ο κ. Talbot και μου είπε επί λέξει: “Εγώ, κύριε Πουλιανέ, που έκανα καθηγητής στο Πακιστάν, όταν υπήρχε κάτι σημαντικό στη σοβιετική επιστήμη, το μεταφράζαμε στα Αγγλικά”… Του απάντησα: “κ. πρέσβη, η επιτροπή μας επέλεξε σαν κύρια γλώσσα την Αγγλική, και στο κάτω – κάτω της γραφής εδώ δεν είμαστε Πακιστάν!”… Φαίνεται ότι μέχρι τώρα πληρώνω αυτή την σκληρή απάντηση προς τον κ. Talbot.
Σε λίγες μέρες κάλεσε τον καθηγητή κ. Πλούταρχο Κ. Παπαϊωάννου, στέλεχος της εταιρείας Dupont, Αμερικανό υπήκοο και εμπειρογνώμονα της Επιτροπής μας, στον οποίο ο κ. Talbot σύστησε τα εξής: “Ο Πουλιανός δεν χρειάζεται να είναι μέλος της Διοικούσης Επιτροπής του Πανεπιστημίου Πατρών. Η θεωρία του για την “Προέλευση των Ελλήνων” είναι ρατσιστική, ναζιστική, σαν αυτές του Χίτλερ. Έπειτα, αυτή την εργασία του την έγραψαν οι Ρώσοι για να ανυψώσει το εθνικιστικό φρόνημα των Ελλήνων και να βγει η Ελλάδα από το ΝΑΤΟ!”… Συνέχισε ο κ. πρέσβης να λεει και διάφορα άλλα , όπως λόγου χάρη: “σύντομα θα έχουμε γεγονότα στην Κύπρο…”, τα οποία άκουσε ο Πλούταρχος με μεγάλη ταραχή. Τι να σκεφθεί κανείς; Πρόκειται περί μωρίας του κ. Talbot, ή πολιτικής της διπλωματίας των Η.Π.Α.; Και δεν ήταν ο μόνος που έδωσε το σύνθημα της επίθεσης κατά της επιστήμης της Ανθρωπολογίας, ο συνάδελφος κ. Talbot – μιας και χρημάτισε καθηγητής στο Πακιστάν – εκτός από πρέσβης στην Ελλάδα. Πολλοί άλλοι τον ακολούθησαν στις επιθέσεις αυτές εντός Ελλάδας.
Στις 4 Απριλίου 1967, ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας, καθηγητής Παναγιώτης Κανελλόπουλος, χωρίς να δώσει καμία εξήγηση, με καθαίρεσε από τη Διοικούσα Επιτροπή. Νωρίτερα είχαν καθαιρέσει και τον καθηγητή των Μαθηματικών κ. Σπύρο Π. Ζερβό, δοκιμάζοντας τη θεωρία της “σαλαμοποίησης”. Ένα χρόνο αργότερα, με εισήγηση του προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών Σπύρου Μαρινάτου, η Χούντα με πρωτοεκδίωξε από το σπήλαιο Πετραλώνων. Φυσικά με φυλάκισαν και στη “Μπουμπουλίνας”. Τότε ο πρόεδρος των Αμερικανών ανθρωπολόγων F.S. Hulse (υπάρχουν και τα άξια τέκνα της Αμερικής) έστειλε διαμαρτυρία εκ μέρους εκατοντάδων ανθρωπολόγων των Η.Π.Α. και της Ευρώπης και ο κ. Talbot του απάντησε γραπτώς: “Δεν γνωρίζουμε κανένα τέτοιον ανθρωπολόγο να είναι στην φυλακή…”.
Πιο πριν ο Μαρινάτος είχε στείλει στο σπήλαιο Πετραλώνων “επιτροπή αυτοψίας” από τους καθηγητές κ.κ. Φ.Πέτσα και Γ. Δεσποίνη, οι οποίοι τον διαβεβαίωσαν ότι: “δεν υπάρχουν εργαλεία στη σπηλιά, γιατί αυτά είναι πέτρες του Θεού!…”.
Η δεύτερη, βίαιη αυτή τη φορά – με προπηλακισμό και ξυλοδαρμό – έξωση έγινε στις 18-8-83!! Όπως γράφηκε σε μέρος του Αθηναϊκού τύπου της εποχής, η υπόθεση του σπηλαίου Πετραλώνων ανάγει σε ευθύνες της τάξεως του Πρωθυπουργού Ανδρέα Γ. Παπανδρέου. Άρχισε η μάχη των δικαστηρίων και η συκοφαντική επίθεση των εφημερίδων “Ελευθεροτυπία”, “Νέα” κ.α., και η Δικαιοσύνη απεφάνθη ότι “δεν ετέλουν εν γνώσει των ανακριβειών που έγραφαν”.
Η Α.Ε.Ε. όμως συνέχισε τις δραστηριότητές της. Ετοίμαζε στελέχη. Δώδεκα μέλη της Α.Ε.Ε. πήραν μέχρι σήμερα τα “Ντοκτορά” τους από την οδό Δαφνομήλη 5.
Τόσα μέλη αποστείλαμε στο εξωτερικό, άλλοτε εξασφαλίζοντάς τους υποτροφία, άλλοτε όχι, για να υπερασπιστούν τις επιστημονικές εργασίες τους σε ξένα Πανεπιστήμια. Το 1977 ανακάλυψα τον Ελέφαντα του Περδίκκα που είχε διαμελιστεί από κυνηγούς 3 εκ.ετών και οι έρευνες καθώς και τα σεμινάρια στο παράρτημα της Α.Ε.Ε. στην Πτολεμαϊδα συνεχίστηκαν μέχρι το 1993. Το ίδιο έτος (1977), σαν σύμβουλος του Υπουργείου Πολιτισμού, ίδρυσα τη Διεύθυνση, η οποία αργότερα υποβιβάστηκε σε Εφορεία “Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας”. Αξίζει εδώ να αναφέρουμε τη συμβολή του τότε Υπουργού, καθηγητή κ. Νιάνια, ο οποίος εισάκουσε την εισήγησή μου. Δεν πάψαμε να εκδίδουμε την επετηρίδα “ΑΝΘΡΩΠΟΣ’”, οπότε το επέτρεπαν τα οικονομικά μας. Παράλληλα συνεχίζουμε τις έρευνές μας μέχρι σήμερα στην Τρίλλια και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, ιδρύουμε παραρτήματα της Α.Ε.Ε. και δίνουμε διαλέξεις παντού, σε χωριά και πόλεις όπου μας προσκαλούν.
Ταυτόχρονα δώσαμε τη μάχη των 55!! δικαστηρίων – με μεγάλο οικονομικό και ηθικό κόστος – πέρα από την ψυχοφθόρα βλάβη, που με καμία αποζημίωση δεν αποκαθίσταται. Ελλάς το μεγαλείο σου, λένε οι νεοέλληνες, ενώ άλλοι θυμούνται τον Κρόνο που καταβρόχθιζε τα παιδιά του.
Η έξωση από το σπήλαιο, πρακτικά, μας στοίχισε τις έρευνες, που δεν γνωρίζουμε σε τι ανακαλύψεις – ανάλογα με την έκτασή τους – θα μας οδηγούσαν μέσα στο σπήλαιο. Ακολούθησαν σε αυτό το διωγμό και άλλοι. Από τα Πανεπιστήμια οι κ.κ. Συμεωνίδης, Μελέντης κ.α. από τα Μ.Μ.Ε. οι κ.κ. Γ. Μαύρος, Κ. Σκούρας κ.α. Κατάστρεψαν ευρήματα στην Τρίλλια (βλ.ΑΝΘΡΩΠΟΣ, τ.7, 1978, σ.σ. 5-6), αντέγραψαν δικές μας εργασίες και τις παρουσίασαν για δικές τους, ώστε να πάρουν “ντοκτορά” με ξένη πνευματική ιδιοκτησία (βλ. ΑΝΘΡΩΠΟΣ, τ.10,1983, σ.σ. 638 –640). Πλήθος εχθρικών ενεργειών κατά της Α.Ε.Ε., πλήθος αμέτρητο. (βλ. και την επόμενη φωτογραφία).
Ένα από τα θύματα των βάρβαρων ενεργειών κατά της Α.Ε.Ε. υπήρξε και ο Λέων, ο σκύλος φύλακας του ξενώνα και του Μουσείου της Α.Ε.Ε. στα Πετράλωνα, που τον γάζωσαν με κυνηγετική καραμπίνα το 1985.
Τώρα απαιτείται να συνεχίσω τις ανασκαφές, να αποκαταστήσω τα εκθέματα του Ανθρωπολογικού μας Μουσείου στα Πετράλωνα, που με τόσο κόπο και χρήμα έκτισα, να συνεχίσω τις έρευνές μου στον έξω χώρο και αν το επιτρέψουν οι συγκυρίες σε όλη την Ελλάδα.
Τα 12 “ντοκτορά” που έδωσε η Α.Ε.Ε. ελπίζω να γίνουν 120, μόλις ολοκληρωθούν τα τρία κτίρια που ανεγέρθηκαν, με δικές μου δαπάνες, πίσω από το Μουσείο και τα οποία θα γίνουν ερευνητικό Ανθρωπολογικό Κέντρο της Εταιρείας μας, αντάξιο της ιστορίας της και των μελών της που τόσο πάσχισαν.
Όλα αυτά τα “όνειρα” και οι στόχοι δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν με ένα ή μερικά στελέχη, αλλά με τη βοήθεια όλων των μελών μας, των μελών των “φίλων του Ανθρωπολογικού Μουσείου Πετραλώνων” που εδρεύουν στη Θεσσαλονίκη και με όλους τους αρωγούς μας που νοιάζονται για την ανάπτυξη της Ανθρωπολογίας και γενικότερα της Επιστήμης στη χώρα μας.
Πιστεύω, έπρεπε να γράψω αυτά τα λόγια για την ώρα.
“Δάφνη” Πετραλώνων 29 Μαϊου 1997
Άρης Ν. Πουλιανός
Πηγή : “ΑΝΘΡΩΠΟΣ” τ. 13, 1997, σ. 8 – 15.
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΜΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ Δρ ΑΡΗ ΠΟΥΛΙΑΝΟΥ