| Το σπήλαιο ανακαλύφθηκε
το 1959 από τον κάτοικο της κοινότητας Πετραλώνων
Φίλιππο Χαντζαρίδη. Εκατό περίπου μέτρα
νοτιότερα (πίσω από το Μουσείο) βρίσκεται μία
σχισμή του βράχου της οροφής απ’ όπου
συγχωριανοί τού Φίλιππα κατέβηκαν με σχοινιά και
αντίκρισαν μπροστά τους το σπήλαιο αντί για
κάποια πηγή νερού που περίμεναν να βρουν. Το
σπήλαιο γίνεται παγκόσμια γνωστό το 1960, όταν ένας
άλλος κάτοικος της κοινότητας Πετραλώνων, ο
Χρήστος Σαρηγιαννίδης, βρήκε το περίφημο κρανίο
του Αρχανθρώπου. Οι συστηματικές ανασκαφές του σπηλαίου Πετραλώνων άρχισαν το 1965 από τον τ. Πρόεδρο της Α.Ε.Ε., Καθηγητή 'Αρη Πουλιανό, ο οποίος απέδειξε ότι ο Αρχάνθρωπος των Πετραλώνων είναι 700.000 ετών και ότι ανήκει στο μεταίχμιο (μεταβατικό στάδιο) από τον Homo erectus στον Homo sapiens (αρχαϊκή μορφή του σύγχρονου ανθρώπου). Οι έρευνες συνεχίζονται σήμερα, παρά τις κατά καιρούς διακοπές, στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της Α.Ε.Ε., από τον ίδιο και το γιο του. |
|
| Η είσοδος του σπηλαίου είναι ένα τεχνητό τούνελ 100 περίπου μέτρων, που διανοίχτηκε μέσα σε επιχώσεις, οι οποίες λόγω διάβρωσης της πλαγιάς του βουνού έχουν επικαλύψει την παλαιά φυσική είσοδο του σπηλαίου. Η θερμοκρασία μέσα στο σπήλαιο παραμένει σταθερή γύρω στους 17 (+ 1) βαθμούς Κελσίου χειμώνα - καλοκαίρι. Δεξιά και αριστερά υπάρχουν προθήκες, οι οποίες περιέχουν πέτρινα και οστέινα εργαλεία, οστά, σιαγόνες και δόντια διαφόρων ζώων. Περισσότερα ευρήματα υπάρχουν στην αίθουσα εκθεμάτων του Μουσείου. Στο σημείο που σταματούν οι ράγες του βαγονιού και τελειώνει το τεχνητό τούνελ και περνάμε στο ίδιο το σπήλαιο. |  |
Στο σημείο αυτό, υπάρχει μία υποθετική αναπαράσταση από τη ζωή των Αρχανθρώπων και στα δεξιά , κάτω από το διαφανές πλαστικό, έχουν ανακαλυφθεί και έχουν παραμείνει στη θέση τους οστά αλόγου, μία σιαγόνα ελαφιού, μία σιαγόνα άγριου όνου και ένα εργαλείο από χαλαζία.
| Σε αυτό το σημείο αριστερά πραγματοποιήθηκε η ανασκαφή της Τομής Β, η οποία είναι ένα επίτευγμα των ερευνών και έδωσε πολύ σημαντικές πληροφορίες για τις συνθήκες ζωής των Αρχανθρώπων. Εκεί φαίνεται η στρωματογραφία του σπηλαίου, η οποία έχει βάθος 16 μέτρα και έχουν ανακαλυφθεί συνολικά 28 γεωλογικά στρώματα. Η δημιουργία τους οφείλεται στην αργή εναπόθεση ιζημάτων.Βλέποντας τα ιζήματα της Τομής Β παρατηρούμε τις εναλλαγές των χρωμάτων στα διάφορα στρώματα. Τα πιο σκούρα περιέχουν τα περισσότερα ευρήματα επειδή αντιπροσωπεύουν περιόδους παγετώνων, όπου κυρίως οι άνθρωποι και πιο σπάνια τα σαρκοβόρα ζώα, έμπαιναν μέσα στο σπήλαιο για να προστατευθούν από τις εξωτερικές κλιματολογικές συνθήκες. |  |
Τα πιο ανοικτόχρωμα στρώματα περιέχουν λίγα ευρήματα και ανήκουν σε θερμότερες περιόδους. Σε περιόδους τέλος έντονης υγρασίας και σταγονορροής, που σχηματίστηκαν τα σταλαγμιτικά στρώματα (1, 10 και 28), δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου ευρήματα.
Επίσης, σε αυτό το σημείο της Τομής Β το 11ο στρώμα, έφραξε το επονομαζόμενο πέρασμα Ηράκλειες Στήλες, αποκλείοντας το νοτιότερο και παλαιότερο τμήμα του σπηλαίου. Όπως έδειξαν οι απόλυτες και οι έμμεσες χρονολογήσεις το 11ο στρώμα είναι περίπου 700.000 ετών, και επειδή σε αυτό το νοτιότερο τμήμα έχει βρεθεί ο Αρχάνθρωπος των Πετραλώνων είναι και αυτός της ίδιας ηλικίας.
| Προχωρώντας μπαίνουμε στην αίθουσα του Αριστοτέλη. Την έχουμε αφιερώσει στο Σταγειρίτη φιλόσοφο, γιατί θεωρείται ανάμεσα σε άλλες επιστήμες και πατέρας της Ανθρωπολογίας, μιας και πρώτος συνέλαβε τη θεωρία για την εξέλιξη της ζωής, τοποθετώντας στην κορυφή της εξελικτικής πυραμίδας τον Άνθρωπο.Εκεί υπάρχει ένα ομοίωμα αρκούδας. Απολιθωμένα οστά αρκούδας βρέθηκαν στις ανασκαφές.. Είναι πολύ πιθανό ότι οι Αρχάνθρωποι έβρισκαν τις αρκούδες οι οποίες έπεφταν σε χειμερία νάρκη μέσα στο σπήλαιο, τις σκότωναν, έτρωγαν το κρέας τους και χρησιμοποιούσαν το δέρμα τους. |  |
Στα αριστερά και ψηλά, στο σημείο όπου
υπάρχει φωτισμός και ενώνεται το σταλαγμιτικό
δάπεδο με τη σαν μεγάλη αψίδα οροφή, υπήρχε μία
παλαιά φυσική είσοδος, η οποία έφραξε με ιζήματα
και μπάζα πριν από 550.000 χρόνια.
Εδώ, σε βάθος 30 μέτρων έχει βρεθεί τμήμα κρανίου
νεαρού Αρχανθρώπου. Αυτή η αίθουσα είναι η
μεγαλύτερη του σπηλαίου. Όλο το σπήλαιο είναι
πολύ μεγαλύτερο από το τμήμα που είναι
επισκέψιμο σήμερα, γεγονός που μπορεί να
διαπιστωθεί εύκολα από το χάρτη του σπηλαίου που
υπάρχει στον εξωτερικό τοίχο του Μουσείου. Η
διαδρομή που ακολουθούμε σήμερα είναι 700 μέτρα,
ενώ το μήκος των διακλαδώσεων του σπηλαίου
ξεπερνά τα 2 χιλιόμετρα.
Κατεβαίνοντας από την την μεγάλη αίθουσα του Αριστοτέλη και στα αριστερά μπορούμε να δούμε την αναπαράσταση μίας εστίας. Σ’αυτό το σημείο έχουν βρεθεί ίχνη φωτιάς από καμένα κοκάλα και στάχτες που χρονολογούνται από 700.000 έως 1.000.000 χρόνια πριν και αντιπροσωπεύουν την αρχαιότερη φωτιά που έχει ανάψει ανθρώπινο χέρι πάνω στη γη. Οι αυθεντικές στάχτες εκτίθενται στο Μουσείο.
| Στο σημείο αυτό, ο επισκέπτης του σπηλαίου μπορεί να παρατηρήσει, γύρω-γύρω στα τοιχώματα του σπηλαίου και ψηλότερα από το σταλαγμιτικό δάπεδο, πολλές πέτρες συγκολλημένες με σταλαγμιτικό υλικό. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ιζήματα του δαπέδου υπέστησαν καθίζηση λόγω εποχών ξηρασίας που ακολούθησαν και υποχώρησαν, αλλού 2,5 μέτρα, αλλού μισό μέτρο κι’αλλού λιγότερο. Με παρόμοιο τρόπο ήταν συγκολλημένο τη μέρα που βρέθηκε, το 1960, το κρανίο του Αρχανθρώπου, όπως θα δείτε σε ειδική αναπαράσταση στο Μουσείο. |  |
Βρισκόμαστε τώρα στο τελευταίο τμήμα του σπηλαίου, το Μαυσωλείο, που είναι η πιο στεγνή και πιο ζεστή αίθουσα του σπηλαίου. Εδώ βρέθηκε το κρανίο και ο σκελετός του Αρχανθρώπου. Ήταν άντρας και είχε ύψος 155-157 εκατοστά. Πέθανε σε ηλικία περίπου 30-35 ετών, ήταν δηλαδή πολύ ηλικιωμένος για την εποχή του, αφού η μέση ηλικία κυμαινότανε τότε γύρω στα 18-20 χρόνια. Γύρω του βρέθηκαν διάφορα οστά ζώων που είναι υπολείμματα τροφής, πολλές οστέινες βελόνες και ίχνη φωτιάς. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Αρχανθρώπου των Πετραλώνων μαρτυρούν τον αρχαιότερο πρόγονο των Ευρωπαίων που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα.