Τα αυτοκίνητα σαν σε δρόμους της Αγγλίας κινούνταν στην αριστερή πλευρά και εγώ χάζευα την πυκνοκατοικημένη γκριζούπολη μέσα από ένα από τα πολλά τουριστικά κόκκινα λεωφορεία καθώς οδεύαμε προς το ξενοδοχείο.
Όταν είχα διαβάσει έναν τουριστικό οδηγό της Μάλτας, ένιωσα σαν το παιδί μπροστά στα δώρα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου!
Πολύχρωμες φωτογραφίες με πανάρχαιες κατακόμβες, τεράστια παλαιολιθικά μνημεία, εκπληκτικά αγαλματίδια, όμορφες τοιχογραφίες χιλιάδων ετών, αλλά και αμέτρητες μεσαιωνικές κατασκευές με καλοδιατηρημένα κάστρα και τείχη, επιβλητικές καθολικές εκκλησίες που σώζονται ακέραιες μέχρι τις μέρες μας. Δεν άργησα να αντιληφθώ πως ολόκληρη η χώρα ήταν ένας αρχαιολογικός θησαυρός. Συνειδητοποίησα πως θα έχανα τις διακοπές χαλάρωσης που σκόπευα να κάνω για να τις αντικαταστήσω με περιπλανήσεις σε μαγικούς τόπους, θα έκανα ένα ταξίδι στο χρόνο, ένα ταξίδι στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, εκεί που γεννήθηκαν κάποιοι από τους πρώτους μεγάλους πολιτισμούς, και ύστερα θα έβλεπα να δημιουργούνται μνημειώδη κτίρια, θα ζούσα μάχες με πειρατές και σταυροφόρους.
Πήρα αμέσως τον χάρτη και σαν αρχαίος εξερευνητής έθεσα τους στόχους μου πάνω στο χαρτί. Ήξερα πως δεν έχω πολύ χρόνο στη διάθεση μου και έπρεπε να κινηθώ γοργά ώστε να μπορέσω να προλάβω να επισκεφτώ όσο το δυνατό περισσότερους από τους προορισμούς που είχα σκοπό να περιηγηθώ και να φωτογραφίσω. Ξεκινώντας πάντα από την όμορφη Valleta, την μεσαιωνική πρωτεύουσα, όπου το κέντρο της κοσμούσε ένα τεράστιο γλυπτό που απεικόνιζε τους Τρίτωνες, η πρώτη εξόρμησή μου ήταν στη μαγευτική και παράλληλα αλλόκοτη και μυστηριώδη Mnajdra.
Εκεί μου δόθηκε η ευκαιρία να περιπλανηθώ για πρώτη φορά στη ζωή μου στα χνάρια πανάρχαιων πολιτισμών, δέος, τα βήματά βρίσκονταν πάνω στο αρχαιότερο μεγαλιθικό μνημείο που έχει ποτέ βρεθεί στον πλανήτη Γη. Επί 5.600 τουλάχιστον χρόνια άνθρωποι περιδιαβαίνουν τους διαδρόμους της επιβλητικής κατασκευής και αφήνουν την φαντασία τους να οργιάζει.. Ποιοι; Πότε; Γιατί; Μα πως το δημιούργησαν; Αναπάντητα ερωτήματα και αμέτρητες εικασίες.. Τρία κτίσματα που χρησιμοποιούνταν για πάνω από 1.000 χρόνια αφού το πρώτο, το μικρότερο, κατασκευάστηκε το 3.600 πΧ ενώ τα επόμενα δύο περίπου στο 2.500 πΧ. Λαξευμένοι βράχοι πολλών τόνων βρίσκονταν όρθιοι ή ανεβασμένοι πάνω σε άλλους έτσι ώστε να σχηματίζουν κυκλικά δωμάτια, ίσως ακόμα και σήμερα η κατασκευή τους να ήταν ιδιαίτερα δύσκολη αφού αν κάποιος μελετήσει τα μαθηματικά μοντέλα της αρχιτεκτονικής του χώρου μοιάζουν ξένη γλώσσα αν δεν είναι πτυχιούχος στο συγκεκριμένο τομέα. Αρχικά η Mnajdra θεωρήθηκε ότι ήταν ένας παράξενος ναός, αλλά τα κτίσματα αυτά είναι έτσι φτιαγμένα ώστε τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες να σηματοδοτούν συγκεκριμένα σημεία τους. Κάτι σαν το Stonehenge δηλαδή αλλά με διαφορετική προσέγγιση στα σημεία ευθυγραμμισμού. Αν από το Stonehenge κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο προεκτείνουμε την νοητή γραμμή της ανατολής του ήλιου, αυτή θα περάσει ακριβώς απ' την κορυφή του Mont Blanc στην Γαλλία, και θα φτάσει σε αυτόν εδώ τον ναό το Mnajdra, που και αυτός με την σειρά του δίνει τις ίδιες ενδείξεις! Καθώς σκεφτόμουν όλα αυτά φανταζόμουν ανθρώπους μιας εποχής ξεχασμένης να σχεδιάζουν και να κτίζουν ένα μνημειώδες έργο και μετά μέσα εκεί να τελούν εορτές προς τιμήν του θεού τους. Ή ακόμα έφερνα στο μυαλό μου όσα είχα ακούσει για εκείνες τις θεωρίες που μιλούν για προκατακλυσμιαίους πολιτισμούς, που ήταν όμως τεχνολογικά υπερανεπτυγμένοι και έφτιαχναν αυτά τα μνημεία για τους δικούς τους ιδιαίτερους λόγους, τότε όλα αυτά μου φαίνονταν αρκετά πιθανά καθώς έβλεπα τα ερείπια ενός κτίσματος που αδυνατούσα να καταλάβω πως και γιατί κατασκευάστηκε.
Η δεύτερη «απόβαση» έγινε στο Gozo, ένα νησάκι δίπλα στη Μάλτα. Το θέαμα παρόμοιο και εξίσου εντυπωσιακό με τη Mnajdra. Τα Ggantija, όπως ονομάζονται οι γιγάντιοι τύμβοι κοντά στην πόλη Xaghra, αποτελούνται και πάλι από τεράστια πέτρινα τείχη με όμορφους σχηματισμούς.
Οι ναοί αυτών των δύο τοποθεσιών έχουν άλλο ένα κοινό γνώρισμα που κάνει τους μελετητές να πονοκεφαλιάζουν.. Τα ιδιαίτερα παράξενα σχήματά τους δημιουργούν κάποια περίεργα ηχητικά φαινόμενα, τα οποία πρέπει να ήταν εντονότατα την εποχή που ο αρχαίος πολιτισμός της Μάλτας βρισκόταν στην ακμή του. Ο αέρας που φυσούσε συντονίζοντας τον αέρα στα δωμάτια από τα ιερά τα έκανε να αντηχούν σαν σειρήνες! Τα ερωτήματα και πάλι γίνονται εφιαλτικά για τους ερευνητές: πως πριν από χιλιάδες χρόνια άνθρωποι που υποτίθεται πως δεν είχαν αναπτύξει τις επιστήμες μπόρεσαν όχι μόνο να κατασκευάσουν αυτά τα μεγαλιθικά μνημεία αλλά και να τους δώσουν τέτοιες περίεργες ιδιότητες; Όταν μάλιστα γνωρίζουμε ότι παρόμοιες κοιλότητες με αυτές των ναών χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά τον 20ο αιώνα για χάρη της ηλεκτρονικής. Οι λυχνίες κλύστρον που αποσκοπούν στην παραγωγή μικροκυμάτων είναι μικρογραφίες της Mnajdra και της Ggantija!! Όμως, ακόμα και αν δεχτούμε ότι με κάποιον τρόπο είχαν αυτή την γνώση οι αρχαίοι, τότε ποια ήταν η σκοπιμότητα των «σειρήνων»;
Όλοι γνωρίζετε ότι σύμφωνα με το έπος του Ομήρου ο Οδυσσέας πέρασε με το πλοίο του από το νησί των Σειρήνων και είχε δώσει εντολή οι σύντροφοί του να βάλουν κερί στα αυτιά τους, ενώ αυτός δέθηκε στο κατάρτι ώστε να μπορέσει να ακούσει το μαγευτικό τραγούδι των γυναικών. Σχεδόν ίδιοι «μύθοι» υπάρχουν και στην Μάλτα με τη διαφορά ότι οι Μαλτέζοι ισχυρίζονται ότι Σειρήνες δε βρίσκονταν σε κάποιο άλλο μυθικό νησί αλλά στο δικό τους! Έχουν μάλιστα κατασκευάσει πολλά αγάλματα προς τιμή τους που υπάρχουν σε όλη τη χώρα. Τρίμετρα αγάλματα γυναικείων μορφών βρέθηκαν μέσα στα ερείπια των κτισμάτων.. Σύμφωνα με τους μύθους της Μάλτας οι Σειρήνες ήταν γυναίκες τραγουδίστριες με εξαιρετικά δυνατές φωνές που τραγουδούσαν σε υψηλές συχνότητες, μα σε υψηλές συχνότητες εξέπεμπαν ηχητικά σήματα και τα κτίσματα! ’ρα, καταλήγοντας, διαφαίνεται ότι ίσως το μυθικό νησί των σειρήνων δεν είναι και τόσο μυθικό. Όντως ο Οδυσσέας πρέπει να είχε περάσει από τη Μάλτα, εξάλλου οι νόμοι τους έμοιαζαν με τους ελληνικούς και βρέθηκαν ελληνικά κεραμικά και νομίσματα στο νησί. Επίσης οι ανασκαφές έφεραν στο φως πολλές ελληνικές επιγραφές και η πιο ενδιαφέρουσα βρέθηκε στη Μελκάρτ, γραμμένη στα Φοινικικά με ελληνική μετάφραση (η πέτρα αυτή χαρακτηρίζεται σαν η Ροζέτα της Μάλτας, γιατί χρησιμοποιήθηκε για την αποκρυπτογράφηση της Φοινικικής γλώσσας στον 18ο αιώνα). Έτσι η θεωρία που υποστηρίζει πως η Μάλτα ήταν η πατρίδα των φοβερών σειρήνων για τις οποίες μιλούσαν οι πρόγονοί μας δείχνει αρκετά ευσταθής. Και αν η Μάλτα όντως ήταν η πατρίδα των σειρήνων τότε πότε κατασκευάστηκαν οι ναοί; Σίγουρα πιο παλιά από όσο μας πληροφορεί η επίσημη επιστήμη.
Όσον αφορά στις Σειρήνες αρκετά για τώρα, ακόμα δεν είχα επισκεφτεί τον αρχαιολογικό παράδεισο (ή κόλαση) του νησιού. Ζήτησα και πήρα την απαραίτητη άδεια από το αρχαιολογικό μουσείο ώστε να μπορέσω να βρεθώ στο σκοτεινό Hypogeum. Ένα σύστημα στοών και υπόγειων δωματίων μέσα στη μητέρα Γη, το υποχθόνιο περιβάλλον ανατρίχιασε τις αισθήσεις μου, από το ασυνείδητό μου έρχονταν εικόνες από τις ανείπωτης φρίκης κατοικίες των Μεγάλων Παλαιών του Λάβκραφτ. Σκαμμένοι άχρωμοι βράχοι, μικρά δωμάτια και ανοιχτοί χώροι, τούνελ δεκάδων μέτρων αποτελούσαν την χαοτική νεκρόπολη της Μάλτας. Έξι χιλιάδες χρόνια πριν κατασκευάστηκε με άγνωστο μέχρι σήμερα τρόπο μια υπόγεια περίπλοκη πόλη, η πόλη των νεκρών.. Εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα ονομάστηκαν «Τα ιερά των ιερών» και στιγματίστηκαν με την οσμή του θανάτου αφού εκεί τοποθετήθηκαν πάνω από 7.000 σώματα νεκρών ανθρώπων.. Το πιο μυστηριώδες σημείο της Μάλτας βρισκόταν κάτω από το έδαφος και η αβυσσαλέα σκοτεινιά του είχε καταπιεί χιλιάδες ανθρώπινες ψυχές όπου βρίσκονταν τώρα εγκλωβισμένες στα πέτρινα τειχώματά του. Είναι μοναδικό στον κόσμο και άγνωστος παραμένει ο τρόπος αλλά και ο λόγος κατασκευής του ενώ υπολογίζεται ότι χρησιμοποιήθηκε για 1000 περίπου χρόνια.
Είναι γνωστές κάποιες ιστορίες που ξενίζουν όποιον δεν έχει άμεση σχέση με τον χώρο της αναζήτησης και του «αγνώστου» και αφορούν στο Υπόγειο. Συχνά γίνεται το λάθος οι αφηγητές των ιστοριών αυτών να μπερδεύουν το Υπόγειο με τις κατακόμβες της Μάλτας και να ισχυρίζονται πως αυτές οι ιστορίες έχουν εξελιχθεί εκεί. Οι μύθοι λοιπόν αυτοί σχετίζονται με τη θεωρία της Κοίλης Γης και υποστηρίζουν ότι πολλοί έχουν χαθεί μέσα στους νεκρικούς θαλάμους του Υπογείου και έχουν περάσει σε μια «έξτρα εσωτερική γεωγραφία» όπου μαρτυρίες μιλούν για τριχωτά μικρά ανθρωπάκια! Πάντως η πιο σημαντική από αυτές τις παράξενες ιστορίες λέει ότι προχωρώντας βαθιά στους μαύρους απ την απουσία φωτός διαδρόμους του Υπόγειου, μια τάξη από μαθητές συνοδευόμενους από το δάσκαλό τους εξαφανίστηκε και δεν βρέθηκε ποτέ. Η επίσημη ερμηνεία ανέφερε ότι τα τοιχώματα κατέρρευσαν καταπλακώνοντας τα παιδιά και τον δάσκαλο όμως τα συνεργεία διάσωσης δεν κατάφεραν ποτέ να βρουν και να ανασύρουν έστω και ένα πτώμα..
'Aλλες πολύ παλιές ιστορίες που σχετίζονται με τις κατακόμβες και τα μεγάλα σπήλαια της Μάλτας λένε ότι οι κοιλότητες αυτές συνεχίζονται υπόγεια πέρα από τις ακτές και κατά μερικούς ένα τμήμα τους προχωρεί για εκατοντάδες χιλιόμετρα προς το Βορρά όπου διασταυρώνεται με τις κατακόμβες της Ρώμης ή έτσι τουλάχιστον έκανε την αρχαία εποχή.
Τα αινιγματικά «αυλάκια από ρόδες» (cart ruts) είναι φανερά στα Μαλτέζικα βραχώδη τοπία για να αδιαφορήσουμε γι αυτά. Όμως είναι άλλο ένα σημαντικό πρόβλημα στις έρευνες των αρχαιολόγων για τους οποίους δεν είναι καθόλου εύκολο να προσδιορίσουν ούτε κατά προσέγγιση πότε και πως δημιουργήθηκαν. Ακολουθώντας την παραδοσιακή θέση των ιστορικών πρέπει να θεωρήσουμε ότι έγιναν στην προϊστορία , αλλά και πάλι τα ερωτηματικά πως, γιατί, πότε μένουν αναπάντητα. Βαθιές τεχνητές χαρακιές μεγάλου μήκους στις βραχώδεις περιοχές όπου δεν οδηγούν πουθενά.
Ο αρχαιολογικός πλούτος της Μάλτας με είχε αφήσει έκθαμβο και δεν ήθελα να φύγω από το νησί χωρίς να έχω αντικρίσει οτιδήποτε θα μπορούσε να έχει σχέση με αυτόν, έτσι πριν προχωρήσω στους μεσαιωνικούς ναούς, κάστρα και τείχη ήθελα πρώτα να έχω την ευκαιρία να θαυμάσω τα εκθέματα του αρχαιολογικού μουσείου. Θα σας παραθέσω τις πιο ενδιαφέρουσες φωτογραφίες.
H Μάλτα στο παρελθόν βρέθηκε υπό την κατοχή διαφόρων εθνών, και έχει θεωρηθεί μία από τις πιο στρατηγικές θέσεις του κόσμου, το λιμάνι της ενώνει τους πολιτισμούς της Ευρώπης της Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Οι Σταυροφόροι και οι μεσαιωνικοί ιππότες έχουν αφήσει εμφανή τα χνάρια τους σε ολόκληρο το νησί. Η Βαλέτα αλλά και το μεγαλύτερο μέρος της Μάλτας είναι οχυρωμένο από εντυπωσιακά μεγαλοπρεπή τείχη που διαφύλαξαν τους αμυνόμενους Μαλτέζους σε μεγάλες περιόδους πολέμους. Το νησί έχει μήκος 14,5 χιλιόμετρα και όμως ο μικρός αυτός χώρος πολιορκήθηκε για πολλά χρόνια. Δεν έχει χαρακτηριστεί τυχαία «Νησί των Ιπποτών». Το 1530 ο βασιλιάς της Ισπανίας Κάρολος ο 4ος «δώρισε» τη Μάλτα στους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, που φεύγοντας από τη Ρόδο τριγυρνούσαν για επτά χρόνια στην Κρήτη και την Ιταλία. Εγκαταστάθηκαν με ετήσιο ενοίκιο έναν αετό, στολισμένο με κοσμήματα και χρυσάφι, που έπρεπε να πληρώνουν στον Αντιβασιλέα της Σικελίας. Σήμερα το περίφημο «Γεράκι της Μάλτας», που έκλεψαν οι πειρατές το 1539, μας το θυμίζει το μυθιστόρημα του Ντάσιελ Χάμετ, αλλά και η ομώνυμη ταινία.
Το 1565 όλη η Ευρώπη παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα την αναμέτρηση του Τάγματος με τα στρατεύματα του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Αν τότε η Μάλτα έπεφτε, θα γινόταν εύκολα το προγεφύρωμα για την κατάκτηση του δυτικού χριστιανικού κόσμου. Έπαινοι και βοήθεια έφτασαν τότε από τους χριστιανούς πρίγκιπες της Ευρώπης. Για τρεις ολόκληρους αιώνες οι Ιππότες κυρίαρχοι στο μικρό νησί έγραψαν τη δική τους ιστορία, που από πολλούς χαρακτηρίζεται και ως «χρυσή εποχή». Έκαναν τη Μάλτα απόρθητη, αντιμετώπισαν με επιτυχία κάθε εισβολέα, ενώ δεν παραμέλησαν και την πνευματική ανάπτυξη της, δημιουργώντας πανεπιστήμια (το πρώτο ιδρύθηκε το 1769) και μουσεία.
Το 1798 ο γαλλικός στρατός του Ναπολέοντα εισβάλει και καταλαμβάνει τη Μάλτα, για δυο χρόνια. Το σφάλμα που έκανε ήταν ότι τόλμησε πολλά σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Οι κάτοικοι ζητούν τη βοήθεια των Βρετανών και την παίρνουν με αντάλλαγμα την κυριαρχία τους στο νησί, που ξεκινάει το 1814 και τελειώνει το 1964. Ο δρόμος προς την ανεξαρτησία άνοιξε το 1921, όταν δόθηκε στη Μάλτα το δικαίωμα της αυτοκυβέρνησης. Από την 21η Σεπτεμβρίου 1964, η Μάλτα γίνεται ανεξάρτητο κράτος μέσα στη Βρετανική Κοινοπολιτεία και η Βασίλισσα της Αγγλίας ονομάστηκε Βασίλισσα της Μάλτας. Τελικά η πλήρης ανεξαρτησία έρχεται το 1974 όταν γεννήθηκε η Δημοκρατία της Μάλτας. Σήμερα η Μάλτα είναι πια πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σημαντικότατο ιστορικό αξιοθέατο είναι ο καθεδρικός ναός του Αγίου Ιωάννη. Ένας τεράστιος επιβλητικός καθολικός ναός που προκαλεί φόβο και δέος στους πιστούς. Οι τοίχοι είναι διακοσμημένοι με σκοτεινές τοιχογραφίες, αγάλματα του εσταυρωμένου και μεταλλικά και ξύλινα σχέδια που παρουσιάζουν νεκροκεφαλές και κόκαλα, ενώ σε όλο το δάπεδο του χώρο υπάρχουν τάφοι ιπποτών! Πράγματι, ταφόπλακες ζωγραφισμένές με εικόνες θανάτου η μία δίπλα στη άλλη δημιουργούν έναν ενδόμυχο αρχέγονο τρόμο στον επισκέπτη.
Ακόμα θυμάμαι τον ήλιο να χάνεται πίσω από τα κάστρα και να πέφτει στη θάλασσα βάφοντας τα νερά με πορφύρα, η Μάλτα είναι σίγουρα ένας ιδιαίτερος τόπος με μεγάλη ιστορία και από ότι φαίνεται με λαμπρό μέλλον. Ο τουρισμός κάθε χρόνο αυξάνεται αφού χιλιάδες ξένοι καταφτάνουν κάθε χρόνο το νησί και απολαμβάνουν όσα τους προσφέρει. Εκτός από τον ιστορικό και αρχαιολογικό πλούτο, συνδυάζει μεγάλους πεζόδρομους με μαγαζιά μέσα στην αρχαία πόλη, νυχτερινή ζωή ενώ παράλληλα η εγκληματικότητα είναι άγνωστη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ο μέσος μηνιαίος μισθός είναι περίπου 2.000 ευρώ, έτσι δεν μπορεί να χαρακτηρίσει το ταξίδι στη Μάλτα φτηνό όμως είναι σίγουρα ένα ταξίδι που θα μένει πάνα αξέχαστο. Η Μάλτα είναι ένας τόπος που ξυπνά ασυνείδητα την φαντασία μέσα στον επισκέπτη που θαυμάζει τον αρχαιολογικό πλούτο της αφού ένα πέπλο μυστηρίου πέφτει σαν ομίχλη μπροστά σε όποιον θελήσει να διεισδύσει και να ερευνήσει τα μυστικά της.
[Πηγές:]
Malta: An Archaeological Paradise, M.J. Publications LTD
http://mujweb.cz/veda/akustika/
http://www.geocities.com/sfetel/gr/astronomy_g.htm
http://web.genie.it/utenti/m/malta_mega_temples/
http://www.net4you.net/users/poellauerg/Malta/index.html
Για το παρόν κείμενο είναι υπεύθυνο ένα χαμίνι
Δημήτρης Σιαντίκος
31/10/05.