Σε αυτό το μικρό άρθρο, θα δούμε εν συντομία την άγνωστη ιστορία μίας εκκλησιάς που βρίσκεται στα Κύθηρα, στο νοτιότερο από τα μεγάλα νησιά του Ιονίου και νησί όπου γεννήθηκε κατά τη μυθολογία η θεά του γυναικείου κάλλους Αφροδίτη. Θα μιλήσουμε για την εκκλησία του Αγίου Ιωάννου «εις τον εγκρεμνόν», όπως ονομάζεται, για την οποία λέγεται από τα παλιά τα χρόνια μια παράδοση, που ίσως όμως να αποτελεί και πραγματική ιστορία.
Το γραφικό Καψάλι και στο βάθος, το ενετικό κάστρο της Χώρας των Κυθήρων.
Η εκκλησία ή το προσκύνημα καλύτερα του Αγίου Ιωάννου, είναι ένας μικρός, ορθόδοξος χριστιανικός ναός που βρίσκεται σκαρφαλωμένος όμορφα στη μέση ενός απότομου, σημαδεμένου από κάμποσους λευκούς σταυρούς βράχο, πάνω από το γραφικό όρμο του Καψαλίου (γνωστός οικισμός στο νότιο τμήμα των Κυθήρων). Κατά την παράδοση λοιπόν, ο χώρος όπου στέκει ο παλαιός αυτός ναός σήμερα, υπήρξε τόπος διαμονής για ένα διάστημα του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, ο οποίος διωγμένος από τη Ρώμη, και καθώς διέβαινε από τα Κύθηρα, βρήκε προσωρινό καταφύγιο σε ένα σπήλαιο, όπου εμπνεύστηκε και πιθανόν ξεκίνησε να συγγράφει την αποκάλυψη! Και όλα αυτά σαφώς προτού ταξιδέψει για την Πάτμο. Επίσης λέγεται ότι εκεί έζησε για κάποιο διάστημα και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Από αυτόν πήρε το όνομά της η εκκλησία. Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζω το κατά πόσο το ιστόρημα ετούτο σχετίζεται με την πραγματικότητα. Για τους ανθρώπους που ζουν στον τόπο της γραφικής αυτής λευκοντυμένης εκκλησιάς πάντως, θαρρώ ότι δεν αντιστοιχεί σε μύθο...’λλωστε, δίχως τους μύθους και τους θρύλους τους πολλούς που η σπουδαία λαϊκή μας φαντασία γεννά, η ιστορία μας ίσως να ήταν και εκείνη ελλιπής.
Ο ναός του Αγίου Ιωάννου «στο γκρεμό», εκεί όπου τελειώνουν τα λίθινα σκαλοπάτια.
Ας δούμε όμως τώρα, πως μπορεί να συναντήσει και τί θα δει κανείς στο παλαιό αυτό εκκλησάκι:
Φτάνοντας στο Διακόφτι, το λιμάνι των Κυθήρων μέσω Γυθείου, Νεάπολης ή Πειραιά, ο ταξιδιώτης θα πρέπει να κινηθεί νότια, ακολουθώντας τις ταμπέλες που θα του δείχνουν τον προορισμό για τη προτεύουσα του νησιού Χώρα, και το Καψάλι, τον οικισμό που βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα από την πρώτη. Αφού διανύσει αυτή την απόσταση, μπορεί να ξαποστάσει (εάν δεν θα είναι ο τόπος όπου σκοπεύει να μείνει) για όση ώρα θέλει στο ειδυλλιακό Καψάλι όπου και θα θαυμάσει από τα χαμηλά το Βενετσιάνικο Οχυρό των Κυθήρων, που ναι χτισμένο όμορφα επάνω σε κακοτράχαλο μα και στρατηγικής σημασίας (όπως πάντα συνέβαινε τις εποχές εκείνες) βράχο. Αλλά για το κάστρο ετούτο όμως θα μιλήσουμε μια άλλη φορά. Από εκεί που βρίσκεται τώρα πλέον ο ταξιδιώτης, η απόσταση που τον χωρίζει από το αντικείμενό μας είναι ελάχιστη.
Η ξύλινη πόρτα στα αριστερά της εισόδου κλειστή.
Ακολουθώντας τον ανηφορικό δρόμο προς τον βράχο που στέκει κατακόρυφα απέναντι από την ακροθαλασσιά, θα οδηγηθεί σύντομα στο μοναδικό «κάμπινγκ» της περιοχής. Από εκεί, θα πάρει τον χωματόδρομο και έπειτα από λίγα λεπτά, θα βρεθεί στη θολωτή είσοδο του μικρού οικοδομήματος όπου υπάρχει μοναστήρι ηλικίας πεντακοσίων ετών.
Η ξύλινη πορτούλα ανοιχτή, και τα πρώτα μέτρα του σπηλαίου.
Έπειτα, δεν έχει τίποτε άλλο να κάνει παρά να ανέβει τα εκατό περίπου λίθινα σκαλοπάτια ώσπου να συναντήσει τον παλαιό ναό. Μπαίνοντας, θα βρεθεί σε μια μικρή αίθουσα μήκους επτά περίπου μέτρων. Μπροστά του θα ναι το ξύλινο τέμπλο της μονής, ενώ στα δεξιά του, η αίθουσα οδηγεί σε έναν εξώστη που στο παρελθόν ήταν ασκητήριο. Εάν κοιτάξει στα αριστερά του, θα δει μιά ξύλινη πόρτουλα και ανοίγοντάς τη, θα βρεθεί στις παρυφές της σκοτεινιάς του χαμηλοτάβανου υδατώδες σπηλαίου. Το μήκος του σπηλαίου, είναι περίπου είκοσι μέτρα, στα οποία ο επισκέπτης θα περπατά σκυμένος μέσα του, και θα συναντά διάφορες πήλινες λεκάνες οι οποίες έχουν τοποθετηθεί από τους πιστούς για να συγκεντρώνεται το νερό που στάζει από την οροφή.
Το εσωτερικό του σπηλαίου όπου διακρίνονται οι πύλινες λεκάνες στις οποίες στάζει και συγκεντρώνεται νερό από το βράχο.
Αφού θαυμάσει το σπήλαιο και καθήσει όσο εκείνος θελήσει, καλό θα είναι να περπατήσει μέχρι το στενό υπέρωο που αναφέραμε προτύτερα, όπου εκεί, μέσα από το μικρό παραθυράκι, θα ατενίσει, ένα από τα ομορφότερα τοπία της θάλασσας. Από εκείνα, που η συναρπαστική μας χώρα, προσφέρει πάντοτε γενναιόδωρα σε κάθε της νοήμονα καρπό.
Στον εξώστη του ναού, με θέα τα γαλανά νερά της Μεσογείου.
Επιπλέον φωτογραφίες από την επίσκεψη του Νικόλαου Κουμαρτζή στον Αγ. Ιωάννη τον Έγκρεμνον:
