Το παλαιομονάστηρο του Βουλκάνου είναι χτισμένο απάνω στην κορυφή του μεσσηνιακού όρους Ιθώμη (810μ.), γνωστού από τα πανύψηλα αρχαία τείχη που το σκαρφαλώνουν του αποσκελετωμένου αρχαίου κάστρου της Μεσσήνης.
Το μοναστήρι χρονολογείται από τον 8ο μ.Χ. αι., εποχή κατά την οποία βασίλευε ο βυζαντινός εικονοκλάστης Λέοντας ο Ίσαυρος. Η ονομασία της μονής όπως λέγετε προήλθε από τη λατινική λέξη Volcano που σημαίνει ηφαίστειο, κάτι το οποίο μας βάνει σε υποψίες περί πιθανού ηφαιστειακού ιστορικού του βουνού.
Κατά τα αρχαία χρόνια, στην ίδια ακριβώς θέση βρισκόταν το ιερό του Ιθωμάτα Δία, ενώ στην απέναντι από τη μεριά της εξωτερικής πύλης του Βουλκάνου κορυφή ορθωνόταν η πανίσχυρη ακρόπολη της Μεσσήνης, τα χαλάσματα της οποίας παραμένουνε ως σήμερα.
Εντυπωσιακές είναι οι αγιογραφίες στο εσωτερικό της μικρής εκκλησιάς του απολησμονημένου ασκητηρίου, οι οποίες φιλοτεχνήθηκαν στα 1608 από τους ξακουσμένους αγιογράφους και αδελφούς μεταξύ τους Δημήτριο και Γεώργιο Μόσχο (είναι κρίμα που δεν κατάφερα να εισέλθω στο ναό ώστε να τις φωτογραφίσω καθώς ήταν κλειδωμένος, υπόσχομαι όμως ότι θα το κάμω το μήνα Αύγουστο που ανοίγει και θα τις παρουσιάσω).
Αξιομνημόνευτη υπήρξε και η παραμονή των μοναχών-ιπποτών Ιωαννιτών, οι οποίοι στα χρόνια της φραγκοκρατίας είχανε προικοδοτηθεί στην Πελοπόννησο με τέσσερα φέουδα και είχανε ως έδρα τους την Καλαμάτα. Μάλιστα λέχθηκε για κείνους ότι στο μοναστήρι είχανε αφήσει εντοιχισμένα και τα οικόσημά τους. Είναι πολύ πιθανό τα τελευταία να υπήρξαν και με την πάροδο των χρόνων να εκλάπησαν ή απλώς να αποκολλήθησαν και να φυλάσσονται κάπου από την αρχαιολογική υπηρεσία.
Λίγα μέτρα αφού αρχίσει κανείς να ανεβαίνει το μονοπάτι για το μοναστήρι συναντά το αρχαίο ιερό της Λιμνάτιδος για το οποίο διαβάζουμε πως περιλαμβάνει ιωνικό ναό (16,70 x 10,60 μ.) με δύο κορινθιακούς κίονες μεταξύ παραστάδων στην πρόσοψη. Σώζεται καλά η επιμελημένη πλακόστρωση του ευρύχωρου προδόμου και το μεγάλο κατώφλι της εισόδου προς το σηκό. Το βάθρο του λατρευτικού αγάλματος βρίσκεται στο κέντρο του σηκού και όχι κοντά στο πίσω τοίχο κατά τον κανόνα. Διατηρείται επίσης βωμός, καθώς και βοηθητικά κτίσματα που ορίζουν το τέμενος από ανατολικά, νότια και δυτικά. Κρηναίο οικοδόμημα βρίσκεται χαμηλότερα Ν.Α. του ναού.
