Από τα Ελληνικά τα κάστρα, πολλά ήταν εκείνα, που πήρανε τ' όνομα τους από την ιστορία τους, από εκείνα τα γεγονότα που είχανε μεσ' τα καστρότειχά τους συμβεί. Έτσι και το γυναικόκαστρο που ναι σε λόφο έρημο, πάνω από το "Παλαιό Γυναικόκαστρο" μεγάλον οικισμό κοντά στο Κιλκίς, πήρε το όνομα της "γυναίκας", γιατί γυναίκα το διαφέντευε κάποτε.
Γιατί να πάρει όμως μιά γυναίκα στους λεπτοκαμωμένους ώμους της μιά τέτοια ευθύνη, που' χει να κάνει με πολέμους και στρατηγικές; Η ιστορία η ίδια μας απαντά, ότι εκείνο το πράμα συνέβαινε όταν δεν είχε γεννηθεί κανείς αρσενικός απόγονος για να κληρονομήσει το καστέλι, και η κληρονομιά έπεφτε στο φύλο το ωραίο, στην κόρη του αφέντη του κάστρου, που από πριγκηπέσα, όπως συνηθίζανε να τις αποκαλούνε τότε, γινότανε αφέντισσα.
Ο άλλος λόγος για τον οποίο δινότανε μια διαδοχή σε γυναίκα, ήτανε γιατί η ίδια σαν σύζυγος του αφέντη του κάστρου, όταν εκείνος κινούσε για τους ουρανούς, κρατούσε το καστέλι, ώσπου να μουστακώσουν τα αγόρια της και να' χουν τις δυνάμεις να βαστήξουν στις πλάτες τους λαό και στρατό. Τέτοια παραδείγματα γυναικών, που να κράτησαν επάξια για χρόνια ολόκληρα καστέλια, έχει πάμπολλα η ιστορία φυλάξει.
Αρκεί μοναχά να θυμηθούμε τη δικιά μας, την Ανδρονίκη την Παλαιολογίνα που υπερασπιζότανε την Αυτοκρατορία της Θεσσαλονίκης, με όλα της τα φρούρια. Ή ακόμη και τη Φράγκισσα, την Ιζαμπώ τη Βιλλεαρδουίνη, που κληρονόμησε όλες τις καστροπόλεις και τα μικρά καστελάκια από το θαυμαστό πατέρα της Γυλιάμο, και τα διαφέντεψε για χρόνια. Κάπως έτσι λοιπόν θα βγήκε και τ' όνομα του Γυναικόκαστρου, μα ακριβώς "πως", ίσως εκείνο μοναχά γνωρίζει.
Ξέθαψα για το γυναικόκαστρο μερικά λειψά στοιχεία, ιστορικά, που τα' χε στοιβαγμένα μέσα σε ένα περιηγητικό κεφάλαιο από ένα βιβλίο των ταξιδιών του ο Γιάννης Γκίκας, που κι αυτός με τη σειρά του τα' χε πάρει από τον Γ. Θεοχαρίδη "Σύντομη ιστορία της Μακεδονίας έως την Τουρκοκρατία" και τον Απ. Βακαλόπουλο "Ιστορία της Μακεδονίας 1354-1835". Δε θα γράψω γι' αυτά πολλά πράγματα, παρά μόνον δυό λέξεις.
Το καστέλι φαίνεται να χτίστηκε επί Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αλλά άγνωστο πότε. Πάντως, ορθώθηκε από χέρια ελληνικά, τα χέρια που το υπερασπίζονταν με κάθε λογής ξίφη και δόρατα, μεσ' τους αιώνες μιας μεθυσμένης στους πολέμους ζωής. Μοναχά κατά τα τέλη του χρόνου που απέμενε στην άμοιρη την Αυτοκρατορία, καμιά εικοσιπενταριά χρόνια πριν από την ’λωση, τρύπησαν οι ξένοι λαοί τα τειχιά του, οι Τούρκοι οι πολεμιστές οι οποίοι είχαν για αφέντη τους αδίστακτο τον Μουράτ τον Β'. Ετότε λέγεται μάλιστα πως για τη λευτεριά του κάστρου, εφρόντιζε μια άξια γυναίκα, που' χε για κότσια "κότσια πολεμιστή", και της οποίας τ' όνομα ήτανε "Μαρούλια". Ίσως κι αυτός να' τανε τελικά ο λόγος που το καστέλι του Κιλκίς κονόμησε ετούτο το παράδοξο όνομα.
Ανεβήκαμε στο καστέλι ένα καταμεσήμερο παρέα με τον φίλο και συγγραφέα των κάστρων τον Νίκο Κουμαρτζή, και το τραβήξαμε μονομιάς πατώντας μεσ' τα αγκάθια καμιά φορά, ώσπου σκαρφαλώσαμε το λοφάκι.
Προτού να πηδήξουμε τα μισογκραμνισμένα τειχιά, βρήκαμε στο πλάι μας κάτι παλιοσίδερα φαγωμένα από σγουριά που κάμανε δυό βαγονογραμμές οι οποίες καβαλούσανε το λόφο και κόβονταν εκεί που είχε την καρδιά του το καστέλι. Ψηλά, στο βάθος, κι ένα βαγονέτο, γερμένο προς τα χάμω, κι εκείνο σαν σαρακιασμένο. Εκείνο που υποθέσαμε ήτανε ότι το βαγόνι θα λειτουργούσε κάποτε για να βοηθά στις αναστηλώσεις που είχανε γίνει σ' έναν πύργο που σώζεται στην κορυφή, για τον οποίο πιθανολογώ πως ήτανε το παλάτι.
Κατόπιν όμως, διαβάζοντας κάποια αναγνώσματα ήρθαμε σ' επαφή με μια λυπητερή ιστορία για τ' οχυρό, που διηγιόταν πως τα τείχη του γκρεμνίστηκαν από Έλληνες, που ήρθανε στον τόπο ετούτο για να κάμουνε έναν οικισμό μετά από τη μικρασιατική καταστροφή. Και τόνε κάμανε κάτω από το βράχο, που σήμερα σηκώνει τον σωρό από τις πέτρες του Γυναικόκαστρου. Μα ο τρόπος που τόνε φτιάξανε ήτανε άδικος για την ιστορία του καστελιού. Λέγεται ότι το γκρέμνισαν, τσουλώντας πέτρες και χαλίκια προς τα κάτω, εκεί που είχανε στήσει προσωρινά τις σκηνές τους. Και μ' αυτά το λοιπόν, σηκώσαν τα σπιτικά τους. Δύσκολα τα χρόνια εκείνα βλέπεις...
Αφού σουλατσάραμε κανένα μισάωρο στο βράχο, είπαμε να πάρουμε το δρόμο της επιστροφής κινώντας πηλάλα, μέσα από ένα πευκόδασος γιομάτο με σωριασμένες πευκοβελόνες που κάμανε την πλαγιά γλιστερή σαν χιονισμένη. Ο κατήφορος ετούτος, θα μας έβγανε γρηγορότερα εκεί που θέλαμε, σ' ένα ξωκλήσι της Παναγιάς, που κοντινά του θα μας περίμενε μια φιλική παρέα.
Από το Γυναικόκαστρο, δεν είχε μείνει τίποτε πια να ιδούμε και να φωτογραφίσουμε εκτός από έναν πύργο που από τα γηρατειά του, στεκόταν ο μισός, και έναν σακατεμένο τοίχο με κάτι όμορφα ανοίγματα καταμεσής σαν παραθύρια. Όλα τ' άλλα πέτρες. Πέτρες με μιά ιστορία, ίσα με μιά χιλιετία.
