«Το παρελθόν δεν λανθάνει στο παρόν, αλλά ζει σε αυτό». Κάθε γεγονός αφήνει το αποτύπωμά του στο περιβάλλον. Ακόμη και το λουρί ενός νεκρού στρατιώτη μπορεί να αποκαλύψει όλη την ιστορία του.
Αφού περιγράψαμε δύο από τα σημαντικότερα φαινόμενα της ψυχοφυσιολογίας, την τηλεπάθεια και τη διόραση, καθώς και τα σχετικά με την υποβολή, φτάνουμε στην τρίτη εκδήλωση των ιδιοτήτων της ψυχής, την λεγόμενη ψυχομετρία. Από πολύ παλιά, η λαϊκή εμπειρία παρατηρούσε ότι οι διάφοροι μάντεις ή μέντιουμ απαντούσαν πολύ καλύτερα και πιο αξιόπιστα σε ερωτήσεις σχετικά με ορισμένα άτομα, αν κρατούσαν αντικείμενα που τους ανήκαν, όπως μαντήλια, ρούχα, ρολόγια ή δαχτυλίδια, και κυρίως οργανικά στοιχεία του σώματός τους, όπως τρίχες ή νύχια.
Επαναλαμβάνοντας όμοια πειράματα στην Αμερική, ο ιατρός Μπιούκαναν, γύρω στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, έδωσε σε μέντιουμ να ψηλαφήσουν επιστολές αγνώστων προς αυτά άτομα. Παρατήρησε ότι, εφαρμόζοντας την επαφή στο μέτωπο, τα μέντιουμ μπορούσαν να περιγράψουν τον χαρακτήρα και τη ζωή του γράφοντος πολύ καλύτερα από τους στενούς φίλους του. Αφού συνέχισε τα πειράματα επί μακρόν με το ίδιο αποτέλεσμα, αναρωτήθηκε πώς συνέβαινε το φαινόμενο.
Ο Μπιούκαναν δέχθηκε την πρώτη υπόθεση και ονόμασε, ίσως άτυχα, το φαινόμενο «Ψυχομετρία». Κατάπληκτος από την πτυχή αυτή του μυστηριώδους αγνώστου που αποκαλυπτόταν, έγραφε: «Το παρελθόν λανθάνει στο παρόν. Οι ανακαλύψεις της ψυχομετρίας θα επιτρέψουν να εξερευνηθεί η ανθρώπινη ιστορία, όπως η γεωλογία μας επιτρέπει να καθορίσουμε την ιστορία της γης».
Αργότερα, ο γεωλόγος Ντέντον, του οποίου η σύζυγος ήταν μέντιουμ, μέσω σειράς πειραμάτων, συμπλήρωσε τη θεωρία, υποστηρίζοντας ότι «το παρελθόν δεν λανθάνει στο παρόν, αλλά ζει σε αυτό, ώστε ο παρατηρητής να μπορεί να το περιγράψει σαν να ήταν παρών όταν συνέβαινε». Το μέντιουμ γίνεται η ενσάρκωση των γεγονότων και ο ήρωας αυτών.
Στην Ελληνική Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών το πείραμα γίνεται ως εξής: επειδή δεν είναι όλα τα μέντιουμ επιδεκτικά υποβολής, τους δίνεται ένα απλό κομμάτι χαρτιού να το κρατήσουν λίγα λεπτά για να εμποτιστεί με τον ψυχοδυναμισμό τους. Κατόπιν σημειώνεται με ένα μικρό αδιόρατο σημείο, αναμιγνύεται με άλλα όμοια χαρτιά και δίδεται στο υπνωτισμένο μέντιουμ. Πρέπει τότε να βρουν το χαρτί που εμποτίσαν, και πράγματι το βρίσκουν με επιτυχία 90–100%.
Το πείραμα επαναλήφθηκε τακτικά στις εβδομαδιαίες συνεδρίες της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών, χάρη στη μεγάλη σημασία του για την εγκληματολογία. Εντελώς εξαιρετικό είναι και το πείραμα όπου πάνω στην κεφαλή μιας ασθενούς με μελαγχολική ψύχωση τοποθετήθηκε μαγνητισμένος στέφανος, επιτυγχάνοντας τη θεραπεία της εντός έξι συνεδριάσεων.
Ο Ντέντον στο βιβλίο του «Η ψυχή των πραγμάτων» τόνισε: «Κάθε ένταση της ανθρώπινης εκπομπής, όπως μεγάλη λύπη, ισχυρός φόβος, ζωηρά χαρά ή οποιαδήποτε πνευματική δραστηριότητα, ενισχύει τον εμποτισμό (επίκληση ψυχικής ενέργειας) των αντικειμένων. Αυτό σημαίνει ότι όταν βρισκόμαστε σε ψυχική ή πνευματική ένταση, εμποτίζουμε πιο ισχυρά το περιβάλλον μας και τα αντικείμενα που έχουμε επάνω μας».
Το 1919, ο ιατρός Ράζενστερ, ανακαλύπτοντας στο Μεξικό ένα εξαιρετικό μέντιουμ, τη Μαρία Ρέγιες, διαπίστωσε ότι δεν έβλεπε απλώς μια κινηματογραφική ταινία των γεγονότων, αλλά τα ενσάρκωνε, σαν να ήταν η ίδια ο ήρωας των γεγονότων. Όπως έλεγε: «Όλες οι αισθήσεις μου λειτουργούν. Βλέπω, αισθάνομαι, γεύομαι, αντιλαμβάνομαι το ψύχος ή τη ζέστη, πνίγομαι. Με δυο λόγια, είμαι σαν παρούσα σε όλες τις σκηνές».
Ένα τεχνητό φύλλο άνθους από άγαλμα εκκλησίας, ένα λουρί νεκρού στρατιώτη, διάφορα ιστορικά λείψανα, έδωσαν στο μέντιουμ την ευκαιρία να κάνει περιγραφές καταπληκτικής ακρίβειας. Επιστολές γραμμένες από άτομα άγνωστα στο μέντιουμ, τις αναπαριστούσε πλήρως, ενώ όταν της έδιναν ένα απλό φύλλο χαρτιού, περιέγραφε μόνο την κατασκευή του εργοστασίου.
Ήδη υπήρχε η υπόνοια ότι ίσως πρόκειται για τηλεπαθητική μεταβίβαση σκέψεων από άτομα που γνώριζαν τα γεγονότα, αλλά αυτό αποκλείστηκε με αυστηρά πειράματα ελεγκτικών επιτροπών. Το μέντιουμ, για παράδειγμα, αισθανόταν σε ένα κομμάτι πέτρας που είχε μείνει τρεις εβδομάδες κοντά σε ρολόι τους ρυθμικούς κρότους, σε ένα άλλο κομμάτι εμποτισμένο με σακχαρίνη, γεύση γλυκιά.
Ο γράφων είχε την τύχη να επαναλάβει ανάλογα ψυχομετρικά πειράματα στην Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών στην Ελλάδα. Η δυσκολία είναι μεγάλη, καθώς απαιτείται προσοχή για να αποφευχθεί σύγχυση με φαινόμενα τηλεπάθειας και διοράσεως, από τα οποία πολλοί είχαν επωφεληθεί.