Αφορμή για το συγκεκριμένο θέμα ήταν μία συζήτηση που είχα σήμερα με έναν συνάδελφό μου σχετικά με τον τρόπο που σκέφτονται και λειτουργούν ορισμένα άτομα και πόσο η θέση τους στην κοινωνία επηρεάζει τους γύρω τους. Στην πορεία της κουβέντας, έλαβα ως συμβουλή τη γνωστή φράση "μην κρίνεις για να μην κριθείς", φράση η οποία στη συνέχεια τριγυρνούσε στο μυαλό μου αρκετά.
Σας παραθέτω λοιπόν τη δική μου γνώμη για τη "συμβουλή" αυτή (θα ήθελα να συζητήσουμε και τις δικές σας απόψεις), καθώς θεωρώ πλειοτροπικά θετική τη διαδικασία της "κρίσης", μόνο όμως εφόσον αυτή η διαδικασία μας οδηγεί σε κάτι καλό. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:
1. Τι σημαίνει "κρίνω";
Σημαίνει καταγράφω μία κατάσταση, νοοτροπία, πράξη, αποτέλεσμα κλπ, αξιολογώ τις επιδράσεις αυτής στο άμεσο περιβάλλον της και βάσει της εξέλιξης αυτής της πράξης αποφαίνομαι για το αν αυτή η πράξη ήταν καλή/χρήσιμη ή κακή/άσκοπη. Προοπτικά, οι πράξεις στο σύνολό τους φτάνουν να δομήσουν την ψυχοσύνθεση και πνευματική υπόσταση ενός ατόμου, άρα προοπτικά φτάνουμε να κρίνουμε όχι απλά πράξεις αλλά άτομα στο σύνολό τους.
2. Από τι αποτελείται μία υγιής κρίση;
Αποτελείται από τον καθορισμό της πηγής της πράξης (άνθρωπος), τη διαδικασία εξέλιξης της πράξης και από το αποτέλεσμα αυτής στο άμεσο περιβάλλον. Μόνον τότε πιστεύω πως μπορούμε να μιλάμε για ολοκληρωμένη και υγιή κριτική. Επίσης εδώ φαίνεται πως τελικά ο άνθρωπος που επιτελεί μία πράξη και γίνεται αντικείμενο κριτικής δεν είναι αμέτοχος της πράξης του. Κάθε ενέργεια έχει μία πηγή και κατά συνέπεια, η πράξη έχει προέλευση και αυτή η προέλευση και αιτία καθορίζεται-διαμορφώνεται από τον παράγοντα άνθρωπο που αποτελεί και την πηγή της πράξης.
3. Είναι χρήσιμη η κριτική μίας πράξης;
Πιστεύω πως όχι μόνον είναι χρήσιμη αλλά και απαραίτητη! Θεωρώ πως αν η κρίση γίνεται καλοπροαίρετα και με σκοπό να εξελίξει και να βελτιώσει μία πράξη ενός συνανθρώπου μας, τότε ναι, η κρίση είναι θεμιτή γιατί έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνον σε αυτόν όπου ασκούμε την κριτική αλλά και σ' εμάς τους ίδιους! Επίσης, η διαρκής ενασχόληση με την υγιή πλευρά της κριτικής αποτελεί μια άριστη άσκηση κατανόησης του κόσμου μας, διάκρισης του καλού και του κακού αλλά αποτελεί και άριστο μέσο της πνευματικής μας εξέλιξης. Πιστεύω πως κριτική πρέπει και χρειάζεται να ασκούμε γιατί (και) μέσω της κριτικής, ο νους μας βρίσκεται σε εγρήγορση, "παιδεύουμε" την πνευματικότητά μας με το να εξετάζουμε λεπτομερώς θέματα και ζητήματα που μας κινούν το ενδιαφέρον, είτε αυτά μας αφορούν άμεσα, είτε όχι. Εδώ όμως είναι πολύ σημαντικό να προσθέσω πως η όποια κριτική πρέπει να γίνεται με σύνεση κι όχι χωρίς μέτρο και κριτήρια. Έτσι θα αποφύγουμε τόσο την άδικη και λανθασμένη κριτική, όσο και την άσκοπη κριτική για ζητήματα ανούσια.
Ας μην ξεχνάμε πως γενικότερα η κρίση του εαυτού μας (αυτοκριτική) ενθαρρύνεται από κάθε θρησκευτικό-φιλοσοφικό σύστημα. Πάραυτα ξεχνάμε πως η διαδικασία της αυτοκριτικής αποτελεί την πιο δύσκολη και υπεύθυνη μορφή άσκησης κριτικής, καθώς σε αυτή την περίπτωση όχι μόνον αναλύουμε μία πράξη μας αλλά πρέπει και να προτείνουμε και να εφαρμόσουμε τρόπους βελτίωσης των πράξεών μας χωρίς επιστροφή στα λάθη του παρελθόντος. Πάραυτα, ο λανθασμένος αταβισμός των συμπεριφορών μας είναι πολλές φορές παρών... Είναι πολλές οι περιπτώσεις που ενώ πρέπει να είμαστε αμείλικτοι με τον εαυτό μας, αντίθετα απλά "σημειώνουμε" τη λανθασμένη ενέργειά μας χωρίς διάθεση αυτοβελτίωσης.
Στη διαδικασία της κρίσης, πολλές φορές φτάνουμε να κρίνουμε εξ ιδίων τα αλλότρια. Όμως, ένα σημάδι της πνευματικής μας εξέλιξης είναι και το να καταφέρουμε να μπούμε στο "πετσί" της περίπτωσης σαν να βιώναμε από πρώτο πρόσωπο την κατάσταση. Σαφώς υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τη θέση και τα συναισθήματα αυτού που επιτελεί μια πράξη κι εκεί το μόνο που δικαιούμαστε να κάνουμε (κι εφόσον αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε) είναι το να υποθέσουμε πως αυτή την κατάσταση τη βιώνουμε εμείς και να έλθουμε στη θέση του άλλου, παίζονταις έναν εικονικό ρόλο. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η προαίρεση και ο συνειρμός σκέψεων και πράξεων είναι ξεκάθαρος. Εκεί, τα πράγματα είναι πιο εύκολα και μπορούμε να σχηματίσουμε ασφαλή συμπεράσματα, άρα να ασκήσουμε κριτική επιτυχώς.
Επίσης, πάνω στη χρησιμότητα της κριτικής, θέλω να τονίσω πως πέραν των άλλων αποτελεί μία μέθοδο αυτοεκτίμησης και εμπιστοσύνης στη σοβαρότητα της σκέψης μας, καθώς η τακτική του τύπου "ποιός είμαι εγώ για να κρίνω τους άλλους", αν εφαρμοστεί συστηματικά, θα έχει ως αποτέλεσμα την ακρότητα και την αρρωστημένη μετριοφροσύνη που θα φτάσει σε πλήρη απαξίωση της αυτοεκτίμησής μας.
Ταυτόχρονα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ως προς το που ασκούμε κριτική. Συνήθως μια απλή κριτική αφορά στο άμεση μέλλον αλλά μια βαθιά κριτική, έτσι όπως κάθε άνθρωπος οφείλει να την εφαρμόζει, πρέπει να προβάλλεται το δυνατόν βαθύτερα στο μέλλον και να εξετάσει το αποτέλεσμα βάσει όλων των συγκοινωνούντων παραμέτρων.
Επίσης πιστεύω πως η κρίση δεν πρέπει απαραίτητα να διαμορφώνεται βάσει του τι χαρακτηρίζει το κοινωνικό σύνολο ως "αρμόζουσα πράξη". Αυτό γιατί πρώτον με αυτό το σκεπτικό, πάλι ανάγουμε τη διαδικασία σε μια ευρύτερη (άρα με πολλές πιθανότητες λάθους) κρίση, την οποία εκφράζει το κοινωνικό σύνολο. Επίσης δεν μπορώ να δεχτώ πως σε όλα τα ζητήματα η ηθική είναι θέμα στατιστικής. Ίσως στις μέρες μας αποδίδουμε πολύ εύκολα τον χαρακτηρισμό σε κάτι ως "ηθικό" (γιατί πολλές φορές λανθασμένα το ηθικό ταυτίζεται με το νόμιμο...), εν αντιθέσει με το σχετικά άμεσο παρελθόν όπου ο χαρακτηρισμός μιας πράξης ως ηθική δινόταν με το σταγονόμετρο.
Όλα είναι σχετικά στη διαδικασία της κριτικής. Σαφώς και υπάρχουν παγκόσμιες σταθερές, ηθικοί νόμοι αν θέλετε που μας κάνουν να ξεχωρίζουμε από τα ζώα, όμως οι άνθρωποι είναι ικανοί να ενεργήσουν με πολλές πιθανές πράξεις για το ίδιο αίτιο.
Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουμε πρώτα το αν είμαστε ικανοί να ασκήσουμε κριτική σε κάποιον, όχι για λόγους ευγένειας, μετριοφροσύνης κλπ αλλά καθαρά για λόγους ικανότητας. Δηλαδή, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε αν έχουμε τις προδιαγραφές να κρίνουμε έναν άνθρωπο, αν έχουμε την ανάλογη πνευματική βαρύτητα με εκείνον για να τον κρίνουμε, έστω για ένα μεμονωμένο γεγονός. Άρα λοιπόν, πριν από μία καλοπροαίρετη κριτική, προηγείται η αξιολόγηση-κριτική του αν είμαστε ικανοί για κάτι τέτοιο (μία προστιθέμενη αξία της φράσης του θέματος).
4. Είναι θετικό και χρήσιμο να υφιστάμεθα κριτική;
Εδώ τα πράγματα είναι λίγο "ιδιαίτερα". Σίγουρα κάθε άνθρωπος, μιας και ζει και δρα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, κάθε μέρα είναι υποψήφιος κριτικής από τους γύρω του. Από την άλλη πλευρά όμως, πάντοτε ήμουν υπέρ της άποψης πως η αποδοχή της κριτικής από τους άλλους πρέπει να γίνεται επιλεκτικά. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται με γνώμονα το τι μας ακούγεται ωραίο στα αυτιά αλλά με βάση το ποιός ασκεί αυτή την κριτική. Κατά συνέπεια, τόσο η θετική, όσο και η αρνητική κριτική έρχεται δεύτερη σε σειρά σπουδαιότητας, καθώς πρωταρχικό ρόλο παίζει το ποιός μας απευθύνει την κριτική αυτή.
Αν ο ασκών την κριτική είναι άτομο χωρίς πνευματικότητα και μιλά και σκέφτεται εντελώς επιφανειακά, τότε είτε η θετική, είτε η αρνητική κριτική είναι ανούσιες. Αν όμως αυτό το άτομο έχει πνευματική βαρύτητα, τότε η θετική κριτική που θα μας ασκήσει θα είναι μια επιβράβευση των ενεργειών μας αλλά και από την άλλη, η αρνητική κριτική του πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά γύρω από το πως δρούμε, καθώς για εμάς η γνώμη του "μετράει". Αυτό έρχεται να συνδεθεί με τη γνωστή ρήση (αλλά και τρόπο-στάση ζωής) τι θα πει ο κόσμος... Εδώ απαντώ πως με ενδιαφέρει επιλεκτικά το τι θα πει ο κόσμος. Η κριτική του (θετική ή αρνητική), όσο προέρχεται από πνευματώδη άτομα, ικανά στην κρίση, με ενδιαφέρει τα μέγιστα, αν όμως προέρχεται από άτομα που δεν δικαιούνται να αξιώνουν κρίση, τότε δεν με ενδιαφέρει καθόλου η άποψή τους και αυτή η διάκριση προδιαγραφών μεταξύ ατόμων αποτελεί επίσης μία έκφανση της ορθής κρίσης που ασκούμε εμείς στους άλλους.
Προσωπικά πιστεύω πάρα πολύ στην αξία και την αναγκαιότητα της κριτικής. Κατ' ουσίαν αποτελεί μία άριστη μέθοδο ατομικής και συλλογικής εξέλιξης και πνευματικής βελτίωσης αν κι εφόσον ασκηθεί σωστά. Κάθετί στον κόσμο μας αξιολογείται διαρκώς και σε βάθος με γνώμονα την εμπειρία, το αποτέλεσμα και τη λογική περισσότερο από το συναίσθημα. Αν δεν υπήρχε η διαδικασία (θεσμό θα την ονόμαζα) της κριτικής δεν θα υπήρχε καμία εξέλιξη στην πνευματικότητα της ανθρωπότητας.
Είναι στη φύση μας να κρίνουμε τους άλλους και αυτό δεν αλλάζει. Είναι εσωτερική μας ανάγκη αλλά όπως κάθε ανάγκη, έτσι και αυτή πρέπει να ικανοποιείται και να προάγεται με σύστημα και μέθοδο...
Κλείνοντας θέλω να σημειώσω και να διευκρινήσω πως ως θετική ή αρνητική κριτική ορίζω την αξιολόγηση μιας πράξης ως καλή ή κακή (γενικότερα) και προοπτικά την αξιολόγηση ενός ατόμου ως υψηλής ή χαμηλής υπόστασης. Δεν ταυτίζω την αρνητική κριτική με το "κουτσομπολιό", την κακολογία και γενικότερα κάθε "ελαφρύ" σχόλιο στις πράξεις των άλλων γιατί τις θεωρώ a priori ανούσιες και στερούμενες κάθε ενδιαφέροντος.
Πολλές φορές, όταν εύχομαι κάτι σε έναν άνθρωπο (πχ στα γενέθλιά του), του εύχομαι να έχει υγεία, ευτυχία και φώτιση. Ένας λόγος για το τελευταίο είναι γιατί αυτή η φώτιση περιλαμβάνει και την άσκηση της υγιούς κριτικής.
*θα περιμένω και τις δικές σας απόψεις πάνω σε αυτή τη φράση-συμβουλή...
Σας παραθέτω λοιπόν τη δική μου γνώμη για τη "συμβουλή" αυτή (θα ήθελα να συζητήσουμε και τις δικές σας απόψεις), καθώς θεωρώ πλειοτροπικά θετική τη διαδικασία της "κρίσης", μόνο όμως εφόσον αυτή η διαδικασία μας οδηγεί σε κάτι καλό. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:
1. Τι σημαίνει "κρίνω";
Σημαίνει καταγράφω μία κατάσταση, νοοτροπία, πράξη, αποτέλεσμα κλπ, αξιολογώ τις επιδράσεις αυτής στο άμεσο περιβάλλον της και βάσει της εξέλιξης αυτής της πράξης αποφαίνομαι για το αν αυτή η πράξη ήταν καλή/χρήσιμη ή κακή/άσκοπη. Προοπτικά, οι πράξεις στο σύνολό τους φτάνουν να δομήσουν την ψυχοσύνθεση και πνευματική υπόσταση ενός ατόμου, άρα προοπτικά φτάνουμε να κρίνουμε όχι απλά πράξεις αλλά άτομα στο σύνολό τους.
2. Από τι αποτελείται μία υγιής κρίση;
Αποτελείται από τον καθορισμό της πηγής της πράξης (άνθρωπος), τη διαδικασία εξέλιξης της πράξης και από το αποτέλεσμα αυτής στο άμεσο περιβάλλον. Μόνον τότε πιστεύω πως μπορούμε να μιλάμε για ολοκληρωμένη και υγιή κριτική. Επίσης εδώ φαίνεται πως τελικά ο άνθρωπος που επιτελεί μία πράξη και γίνεται αντικείμενο κριτικής δεν είναι αμέτοχος της πράξης του. Κάθε ενέργεια έχει μία πηγή και κατά συνέπεια, η πράξη έχει προέλευση και αυτή η προέλευση και αιτία καθορίζεται-διαμορφώνεται από τον παράγοντα άνθρωπο που αποτελεί και την πηγή της πράξης.
3. Είναι χρήσιμη η κριτική μίας πράξης;
Πιστεύω πως όχι μόνον είναι χρήσιμη αλλά και απαραίτητη! Θεωρώ πως αν η κρίση γίνεται καλοπροαίρετα και με σκοπό να εξελίξει και να βελτιώσει μία πράξη ενός συνανθρώπου μας, τότε ναι, η κρίση είναι θεμιτή γιατί έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνον σε αυτόν όπου ασκούμε την κριτική αλλά και σ' εμάς τους ίδιους! Επίσης, η διαρκής ενασχόληση με την υγιή πλευρά της κριτικής αποτελεί μια άριστη άσκηση κατανόησης του κόσμου μας, διάκρισης του καλού και του κακού αλλά αποτελεί και άριστο μέσο της πνευματικής μας εξέλιξης. Πιστεύω πως κριτική πρέπει και χρειάζεται να ασκούμε γιατί (και) μέσω της κριτικής, ο νους μας βρίσκεται σε εγρήγορση, "παιδεύουμε" την πνευματικότητά μας με το να εξετάζουμε λεπτομερώς θέματα και ζητήματα που μας κινούν το ενδιαφέρον, είτε αυτά μας αφορούν άμεσα, είτε όχι. Εδώ όμως είναι πολύ σημαντικό να προσθέσω πως η όποια κριτική πρέπει να γίνεται με σύνεση κι όχι χωρίς μέτρο και κριτήρια. Έτσι θα αποφύγουμε τόσο την άδικη και λανθασμένη κριτική, όσο και την άσκοπη κριτική για ζητήματα ανούσια.
Ας μην ξεχνάμε πως γενικότερα η κρίση του εαυτού μας (αυτοκριτική) ενθαρρύνεται από κάθε θρησκευτικό-φιλοσοφικό σύστημα. Πάραυτα ξεχνάμε πως η διαδικασία της αυτοκριτικής αποτελεί την πιο δύσκολη και υπεύθυνη μορφή άσκησης κριτικής, καθώς σε αυτή την περίπτωση όχι μόνον αναλύουμε μία πράξη μας αλλά πρέπει και να προτείνουμε και να εφαρμόσουμε τρόπους βελτίωσης των πράξεών μας χωρίς επιστροφή στα λάθη του παρελθόντος. Πάραυτα, ο λανθασμένος αταβισμός των συμπεριφορών μας είναι πολλές φορές παρών... Είναι πολλές οι περιπτώσεις που ενώ πρέπει να είμαστε αμείλικτοι με τον εαυτό μας, αντίθετα απλά "σημειώνουμε" τη λανθασμένη ενέργειά μας χωρίς διάθεση αυτοβελτίωσης.
Στη διαδικασία της κρίσης, πολλές φορές φτάνουμε να κρίνουμε εξ ιδίων τα αλλότρια. Όμως, ένα σημάδι της πνευματικής μας εξέλιξης είναι και το να καταφέρουμε να μπούμε στο "πετσί" της περίπτωσης σαν να βιώναμε από πρώτο πρόσωπο την κατάσταση. Σαφώς υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τη θέση και τα συναισθήματα αυτού που επιτελεί μια πράξη κι εκεί το μόνο που δικαιούμαστε να κάνουμε (κι εφόσον αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε) είναι το να υποθέσουμε πως αυτή την κατάσταση τη βιώνουμε εμείς και να έλθουμε στη θέση του άλλου, παίζονταις έναν εικονικό ρόλο. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η προαίρεση και ο συνειρμός σκέψεων και πράξεων είναι ξεκάθαρος. Εκεί, τα πράγματα είναι πιο εύκολα και μπορούμε να σχηματίσουμε ασφαλή συμπεράσματα, άρα να ασκήσουμε κριτική επιτυχώς.
Επίσης, πάνω στη χρησιμότητα της κριτικής, θέλω να τονίσω πως πέραν των άλλων αποτελεί μία μέθοδο αυτοεκτίμησης και εμπιστοσύνης στη σοβαρότητα της σκέψης μας, καθώς η τακτική του τύπου "ποιός είμαι εγώ για να κρίνω τους άλλους", αν εφαρμοστεί συστηματικά, θα έχει ως αποτέλεσμα την ακρότητα και την αρρωστημένη μετριοφροσύνη που θα φτάσει σε πλήρη απαξίωση της αυτοεκτίμησής μας.
Ταυτόχρονα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ως προς το που ασκούμε κριτική. Συνήθως μια απλή κριτική αφορά στο άμεση μέλλον αλλά μια βαθιά κριτική, έτσι όπως κάθε άνθρωπος οφείλει να την εφαρμόζει, πρέπει να προβάλλεται το δυνατόν βαθύτερα στο μέλλον και να εξετάσει το αποτέλεσμα βάσει όλων των συγκοινωνούντων παραμέτρων.
Επίσης πιστεύω πως η κρίση δεν πρέπει απαραίτητα να διαμορφώνεται βάσει του τι χαρακτηρίζει το κοινωνικό σύνολο ως "αρμόζουσα πράξη". Αυτό γιατί πρώτον με αυτό το σκεπτικό, πάλι ανάγουμε τη διαδικασία σε μια ευρύτερη (άρα με πολλές πιθανότητες λάθους) κρίση, την οποία εκφράζει το κοινωνικό σύνολο. Επίσης δεν μπορώ να δεχτώ πως σε όλα τα ζητήματα η ηθική είναι θέμα στατιστικής. Ίσως στις μέρες μας αποδίδουμε πολύ εύκολα τον χαρακτηρισμό σε κάτι ως "ηθικό" (γιατί πολλές φορές λανθασμένα το ηθικό ταυτίζεται με το νόμιμο...), εν αντιθέσει με το σχετικά άμεσο παρελθόν όπου ο χαρακτηρισμός μιας πράξης ως ηθική δινόταν με το σταγονόμετρο.
Όλα είναι σχετικά στη διαδικασία της κριτικής. Σαφώς και υπάρχουν παγκόσμιες σταθερές, ηθικοί νόμοι αν θέλετε που μας κάνουν να ξεχωρίζουμε από τα ζώα, όμως οι άνθρωποι είναι ικανοί να ενεργήσουν με πολλές πιθανές πράξεις για το ίδιο αίτιο.
Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουμε πρώτα το αν είμαστε ικανοί να ασκήσουμε κριτική σε κάποιον, όχι για λόγους ευγένειας, μετριοφροσύνης κλπ αλλά καθαρά για λόγους ικανότητας. Δηλαδή, πρέπει πρώτα να εξετάσουμε αν έχουμε τις προδιαγραφές να κρίνουμε έναν άνθρωπο, αν έχουμε την ανάλογη πνευματική βαρύτητα με εκείνον για να τον κρίνουμε, έστω για ένα μεμονωμένο γεγονός. Άρα λοιπόν, πριν από μία καλοπροαίρετη κριτική, προηγείται η αξιολόγηση-κριτική του αν είμαστε ικανοί για κάτι τέτοιο (μία προστιθέμενη αξία της φράσης του θέματος).
4. Είναι θετικό και χρήσιμο να υφιστάμεθα κριτική;
Εδώ τα πράγματα είναι λίγο "ιδιαίτερα". Σίγουρα κάθε άνθρωπος, μιας και ζει και δρα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, κάθε μέρα είναι υποψήφιος κριτικής από τους γύρω του. Από την άλλη πλευρά όμως, πάντοτε ήμουν υπέρ της άποψης πως η αποδοχή της κριτικής από τους άλλους πρέπει να γίνεται επιλεκτικά. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται με γνώμονα το τι μας ακούγεται ωραίο στα αυτιά αλλά με βάση το ποιός ασκεί αυτή την κριτική. Κατά συνέπεια, τόσο η θετική, όσο και η αρνητική κριτική έρχεται δεύτερη σε σειρά σπουδαιότητας, καθώς πρωταρχικό ρόλο παίζει το ποιός μας απευθύνει την κριτική αυτή.
Αν ο ασκών την κριτική είναι άτομο χωρίς πνευματικότητα και μιλά και σκέφτεται εντελώς επιφανειακά, τότε είτε η θετική, είτε η αρνητική κριτική είναι ανούσιες. Αν όμως αυτό το άτομο έχει πνευματική βαρύτητα, τότε η θετική κριτική που θα μας ασκήσει θα είναι μια επιβράβευση των ενεργειών μας αλλά και από την άλλη, η αρνητική κριτική του πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά γύρω από το πως δρούμε, καθώς για εμάς η γνώμη του "μετράει". Αυτό έρχεται να συνδεθεί με τη γνωστή ρήση (αλλά και τρόπο-στάση ζωής) τι θα πει ο κόσμος... Εδώ απαντώ πως με ενδιαφέρει επιλεκτικά το τι θα πει ο κόσμος. Η κριτική του (θετική ή αρνητική), όσο προέρχεται από πνευματώδη άτομα, ικανά στην κρίση, με ενδιαφέρει τα μέγιστα, αν όμως προέρχεται από άτομα που δεν δικαιούνται να αξιώνουν κρίση, τότε δεν με ενδιαφέρει καθόλου η άποψή τους και αυτή η διάκριση προδιαγραφών μεταξύ ατόμων αποτελεί επίσης μία έκφανση της ορθής κρίσης που ασκούμε εμείς στους άλλους.
Προσωπικά πιστεύω πάρα πολύ στην αξία και την αναγκαιότητα της κριτικής. Κατ' ουσίαν αποτελεί μία άριστη μέθοδο ατομικής και συλλογικής εξέλιξης και πνευματικής βελτίωσης αν κι εφόσον ασκηθεί σωστά. Κάθετί στον κόσμο μας αξιολογείται διαρκώς και σε βάθος με γνώμονα την εμπειρία, το αποτέλεσμα και τη λογική περισσότερο από το συναίσθημα. Αν δεν υπήρχε η διαδικασία (θεσμό θα την ονόμαζα) της κριτικής δεν θα υπήρχε καμία εξέλιξη στην πνευματικότητα της ανθρωπότητας.
Είναι στη φύση μας να κρίνουμε τους άλλους και αυτό δεν αλλάζει. Είναι εσωτερική μας ανάγκη αλλά όπως κάθε ανάγκη, έτσι και αυτή πρέπει να ικανοποιείται και να προάγεται με σύστημα και μέθοδο...
Κλείνοντας θέλω να σημειώσω και να διευκρινήσω πως ως θετική ή αρνητική κριτική ορίζω την αξιολόγηση μιας πράξης ως καλή ή κακή (γενικότερα) και προοπτικά την αξιολόγηση ενός ατόμου ως υψηλής ή χαμηλής υπόστασης. Δεν ταυτίζω την αρνητική κριτική με το "κουτσομπολιό", την κακολογία και γενικότερα κάθε "ελαφρύ" σχόλιο στις πράξεις των άλλων γιατί τις θεωρώ a priori ανούσιες και στερούμενες κάθε ενδιαφέροντος.
Πολλές φορές, όταν εύχομαι κάτι σε έναν άνθρωπο (πχ στα γενέθλιά του), του εύχομαι να έχει υγεία, ευτυχία και φώτιση. Ένας λόγος για το τελευταίο είναι γιατί αυτή η φώτιση περιλαμβάνει και την άσκηση της υγιούς κριτικής.
*θα περιμένω και τις δικές σας απόψεις πάνω σε αυτή τη φράση-συμβουλή...