Άρης Ν. Πουλιανός: "Ανατροπες" (εκδοσεις Ανθρωπολογικης Εταιριας Ελλαδος)
Προκειται κατα την ταπεινη μου γνωμη για το μεγαλυτερο εκδοτικο γεγονος του 2006 στο χωρο των θεματων που ερευνουμε σε αυτη την ιστοσελιδα. Η βιογραφια του Αρη Πουλιανου, αποτελει στην ουσια (περα απο την εξιστορηση της πορειας και του εργου του) μια εκλαϊκευμενη αναπτυξη της θεωριας του για τη προελευση των Ελληνων και την ταυτοτητα του αρχανθρωπου των Πετραλωνων. Ενα ογκοδεστατο εργο 575 σελιδων με πλουσιο φωτογραφικο υλικο.Η ζωη και το εργο ενος συγχρονου ηρωα-επιστημονα που παλεψε (και παλευει) με το κατεστημενο.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
...Μια και θ’ ασχοληθούμε με τη ζωή ενός ανθρωπολόγου, θα πάμε πίσω στις ρίζες του, με παρόμοιο τρόπο που κι εκείνος ερευνά τις απαρχές του ανθρώπινου γένους. Ο ανθρωπολόγος βέβαια φτάνει κάμποσα εκατομμύρια χρόνια πριν. Εμείς θα πάμε πίσω μερικούς μόνο αιώνες, ξετυλίγοντας το γενεαλογικό του δέντρο. Θα εξερευνήσουμε το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε και ανδρώθηκε, αυτό που τον επηρέασε στα πρώτα του βήματα. Περπατώντας μαζί το μονοπάτι της ζωής του, θα κάνουμε κοινό μας κτήμα το τεράστιο επιστημονικό του έργο, που τίμησε την Ελλάδα και την ανέβασε ακόμα περισσότερο.
Για τον Άρη έχω ακούσει πολλές αφηγήσεις από φίλους, συνεργάτες, αλλά και συγγενείς, όπως τον Δημήτρη και τον Αλέξη Πουλιανό, από τους γονείς του, αλλά και από τον ίδιο. Έτσι, δεν είναι λίγα αυτά που έχω να εξιστορήσω, μαζί βέβαια και με όσα έχω «τραβήξει» μισό αιώνα κοντά του.
Ήμουνα δίπλα του σ’ όλες τις στιγμές της ζωής του. Με τις ιατρικές μου γνώσεις τον βοηθούσα στην καταγραφή των επιστημονικών δεδομένων κατά τη διάρκεια των ανθρωπομετρικών ερευνών. Συμμετείχα ενεργά στις ανασκαφές και, σχεδόν πάντα, πήγαινα μαζί του στα Διεθνή επιστημονικά Συνέδρια. Συζητούσε μαζί μου ώρες ολόκληρες για τα ευρήματά του, τις ανακαλύψεις και τα νέα του επιστημονικά συμπεράσματα. Αφουγκραζόμουν τις ανησυχίες, τα όνειρά του. Μοιραζόμουν μαζί του τις επιτυχίες των ανακοινώσεων που έχει παρουσιάσει στα Συνέδρια σε διάφορα μέρη του κόσμου, αλλά ενίοτε και τα ξεσπάσματά του μετά από έντονη, κοπιαστική εργασία. Διάβαζα τα χειρόγραφά του και μου έδινε απαντήσεις στις απορίες μου. Με τη συζήτηση τον βοηθούσα έμμεσα να επεξεργαστεί καλύτερα το θέμα. Με τη σειρά μου του έλεγα κάποιες μακεδονίτικες λέξεις, και υιοθετούσε αυτές στις οποίες εύρισκε ενδιαφέρον. Π.χ. το «σβηστό» μάγουλο του προσώπου, για την περιγραφή του αντίστοιχου ανθρωπολογικού γνωρίσματος (βλ. «Σαρακατσάνοι», Α. Ν. Πουλιανός 1993, σελ. 32).
Κρατούσα σημειώσεις όταν ανακοίνωνε κάτι καινούριο, πρωτότυπο. Ταυτόχρονα προσπαθούσα να αμβλύνω τις εντυπώσεις, όταν στις ομιλίες καυτηρίαζε τους «άσπονδους φίλους» τού καθηγητικού κατεστημένου ή εκείνους που προέρχονταν από τον πολιτικό χώρο. Σε μια ομιλία του στον Πολύγυρο Χαλκιδικής, στη φράση «οι καθηγητές στέκονται εμπόδιο στις έρευνές μου», «μερικοί καθηγητές» τού ψιθύρισα από τη θέση μου. Τότε προσθέτει από το μικρόφωνο: «η κ. Πουλιανού με διορθώνει, πράγματι μερικοί μόνο είναι οι πολέμιοι του έργου μου, γιατί συνεργάζομαι και με πολλούς καθηγητές Παν/μίων από την Ελλάδα και το εξωτερικό». Σε μια άλλη ομιλία του στα Τρίκαλα τον είχε συνεπάρει το θέμα, ήταν μοναδικός, κι εγώ σε ένα σημειωματάριο που κρατούσα, έγραψα: «ποίημα η ομιλία σου αυτή»...
Τώρα μελετά συχνά τα νέα του ευρήματα μαζί με τον γιο μας Νίκο, που έγινε και αυτός διδάκτορας ανθρωπολόγος. Γοητευμένος από τις μελέτες τού πατέρα του και γενικότερα την επιστημονική έρευνα, δεν με άκουσε όταν σαν μάνα τον συμβούλευα να γίνει γιατρός, με εξασφαλισμένη εργασία και θέση σε μεγάλο νοσοκομείο της Αθήνας, για να μην υποφέρει στη ζωή σαν τον πατέρα του. Τον κέρδισε όμως η επιστημονική έρευνα, η Ανθρωπολογία. Είναι το αντικείμενο που του άρεσε από μικρός. Έτσι, μέρος της διήγησης αφορά και το γιο.
Θα μιλήσω για τα παιδικά χρόνια του Άρη, για την Ικαρία εκείνης της εποχής. Θα σταθώ στις ανησυχίες της νιότης του και στις μεγάλες αποφάσεις από την εποχή της ιταλογερμανικής Κατοχής. Στις σπουδές και στον αγώνα κατά την παραμονή του στις Η.Π.Α., αλλά και όταν μετά πήρε μέρος στον «Εμφύλιο» ενάντια στους νέους κατακτητές αγγλοαμερικάνους, για μια καλύτερη λεύτερη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Θα ασχοληθώ και με το επιστημονικό του έργο, που είναι τεράστιο και ασύλληπτο. Εδώ έσκυψε με ζήλο και σκληρή εργασία. Έχει εκδώσει 5 ανθρωπολογικά βιβλία, 13 τόμους του επιστημονικού περιοδικού «Άνθρωπος» και δημοσιεύσει πάνω από 150 εργασίες.
Δεν προωθήθηκε όμως το έργο του. Εσκεμμένα; Μερικοί αντίπαλοι καθηγητές Παν/μίου, μη ανθρωπολόγοι, δίνουν μάχη εναντίον του Πουλιανού και τις νέες επιστημονικές θέσεις του. Ο Άρης υπήρξε στη ζωή του επαναστάτης, αγωνιστής σε όλα του τα βήματα. Τη μεγαλύτερη βέβαια επανάσταση έκανε στην επιστήμη της Ανθρωπολογίας. Ανήσυχο πνεύμα. Μελετάει σε βάθος και άλλους κλάδους, που τον βοήθησαν στη λύση των ανθρωπολογικών προβλημάτων. Άνθρωπος με πλατειά μόρφωση. Ακόμα και τώρα αντιμετωπίζει τους μισθοφόρους λεγεωνάριους, αφού το χρήμα είναι ο μόνος θεός τους και όχι η προώθηση της γνώσης. Έτσι τραβάει ο Πουλιανός την ανηφόρα.
Το βιβλίο αυτό, είναι το πρώτο που κυκλοφορεί για τη μυθιστορηματική ζωή του μεγάλου Έλληνα επιστήμονα Δρα Άρη Ν. Πουλιανού, παρά τις αντιρρήσεις που διατύπωσε όταν έμαθε για τη συγγραφή του. Πολύ πιθανό να κυκλοφορήσουν κι άλλα, ίσως από ακόμα πιο αμερόληπτους συγγραφείς. Ωστόσο πολλά από τα στοιχεία που παρατίθενται εδώ για πρώτη φορά, ήταν δυσεύρετα, αν όχι αδύνατον να συγκεντρωθούν διαφορετικά. Τα δεδομένα αυτά συνεισφέρουν, πιστεύω, σημαντικά στους μελλοντικούς μελετητές του έργου του. Ούτως ή άλλως εδώ είναι μια κατάθεση ψυχής.
Παράκληση προς τον καλόπιστο αναγνώστη να ληφθεί υπόψη ότι, αν τα χρόνια που αφιερώθηκαν για τη συγγραφή του βιβλίου, είχαν χρησιμοποιηθεί για την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος, θα απέφεραν πολλαπλάσια έσοδα από την οποιαδήποτε κυκλοφορία του βιβλίου. Εξάλου, τα περισσότερα από αυτά, ανέκαθεν αναλώνονται για τους σκοπούς της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος.
Επ’ ευκαιρία διάφορων γεγονότων, ένα μέρος του κειμένου καταπιάνεται επίσης με εθνογραφικές αναφορές των ελληνικών λαϊκών παραδόσεων, που χάνονται σιγά – σιγά με το πέρασμα του χρόνου. Περισσότερο στέκομαι στα ήθη και έθιμα της Ικαρίας.
Έδωσα στη βιογραφία του Άρη Πουλιανού ένα ύφος, που θεωρώ ότι διευκολύνει την ανάγνωση με πιο ανάλαφρο τρόπο από την ξερή ημερολογιακή παράθεση γεγονότων. Αυτό το στοιχείο ελαττώνεται κάπως στο τελευταίο κεφάλαιο. Κυρίως ό,τι αφορά τα τελευταία 30 περίπου χρόνια, τα οποία αντιστοιχούν στην περίοδο που η κοινωνία μας στενάζει από μια «εξευρωπαϊσμένη» φάση άκρατου ατομικισμού και προσωπικών συμφερόντων. Οι αντίπαλοι του Πουλιανού οργανώνονται στο μέγιστο της συκοφαντικής τους εκστρατείας, παραπέμποντάς τον σε εκατοντάδες δίκες και μόνο για λόγους άμυνας ανταπαντά. Π.χ. τον Μάιο του 2006 είχε πέντε Δικαστήρια, στις 3, 4, 18, 26 και 30 του μηνός και άλλα τρία τον Ιούνιο (7, 14 και 30). Συνήθως δικαιώνεται ήδη από τον πρώτο βαθμό. Αναπόφευκτα τα γεγονότα που περιγράφονται για αυτή την 30ετία είναι πιο συμπυκνωμένα, χωρίς όμως να χάνεται, νομίζω, η ουσία και το μέγεθος της τεράστιας προσφοράς ενός από τους μεγαλύτερους επιστήμονες που υπήρξαν ποτέ.
Τύχη, αλλά και ατυχία μαζί, που εργάστηκε από τη μια για το πιο ένδοξο έθνος του κόσμου, κι από την άλλη έζησε κατά τη διάρκεια μίας από τις χειρότερες στιγμές του, των έντεχνα χαμένων ευκαιριών, με απώλειες δυστυχώς για όλη την ανθρωπότητα... Δεν παύει βέβαια να αισιοδοξεί και να εμπνέει με αυτή την αισιοδοξία του.
Ικαρία - Μακεδονία - Αθήνα
23 Ιουλίου 2006
Δάφνη Πουλιανού
Προκειται κατα την ταπεινη μου γνωμη για το μεγαλυτερο εκδοτικο γεγονος του 2006 στο χωρο των θεματων που ερευνουμε σε αυτη την ιστοσελιδα. Η βιογραφια του Αρη Πουλιανου, αποτελει στην ουσια (περα απο την εξιστορηση της πορειας και του εργου του) μια εκλαϊκευμενη αναπτυξη της θεωριας του για τη προελευση των Ελληνων και την ταυτοτητα του αρχανθρωπου των Πετραλωνων. Ενα ογκοδεστατο εργο 575 σελιδων με πλουσιο φωτογραφικο υλικο.Η ζωη και το εργο ενος συγχρονου ηρωα-επιστημονα που παλεψε (και παλευει) με το κατεστημενο.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
...Μια και θ’ ασχοληθούμε με τη ζωή ενός ανθρωπολόγου, θα πάμε πίσω στις ρίζες του, με παρόμοιο τρόπο που κι εκείνος ερευνά τις απαρχές του ανθρώπινου γένους. Ο ανθρωπολόγος βέβαια φτάνει κάμποσα εκατομμύρια χρόνια πριν. Εμείς θα πάμε πίσω μερικούς μόνο αιώνες, ξετυλίγοντας το γενεαλογικό του δέντρο. Θα εξερευνήσουμε το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε και ανδρώθηκε, αυτό που τον επηρέασε στα πρώτα του βήματα. Περπατώντας μαζί το μονοπάτι της ζωής του, θα κάνουμε κοινό μας κτήμα το τεράστιο επιστημονικό του έργο, που τίμησε την Ελλάδα και την ανέβασε ακόμα περισσότερο.
Για τον Άρη έχω ακούσει πολλές αφηγήσεις από φίλους, συνεργάτες, αλλά και συγγενείς, όπως τον Δημήτρη και τον Αλέξη Πουλιανό, από τους γονείς του, αλλά και από τον ίδιο. Έτσι, δεν είναι λίγα αυτά που έχω να εξιστορήσω, μαζί βέβαια και με όσα έχω «τραβήξει» μισό αιώνα κοντά του.
Ήμουνα δίπλα του σ’ όλες τις στιγμές της ζωής του. Με τις ιατρικές μου γνώσεις τον βοηθούσα στην καταγραφή των επιστημονικών δεδομένων κατά τη διάρκεια των ανθρωπομετρικών ερευνών. Συμμετείχα ενεργά στις ανασκαφές και, σχεδόν πάντα, πήγαινα μαζί του στα Διεθνή επιστημονικά Συνέδρια. Συζητούσε μαζί μου ώρες ολόκληρες για τα ευρήματά του, τις ανακαλύψεις και τα νέα του επιστημονικά συμπεράσματα. Αφουγκραζόμουν τις ανησυχίες, τα όνειρά του. Μοιραζόμουν μαζί του τις επιτυχίες των ανακοινώσεων που έχει παρουσιάσει στα Συνέδρια σε διάφορα μέρη του κόσμου, αλλά ενίοτε και τα ξεσπάσματά του μετά από έντονη, κοπιαστική εργασία. Διάβαζα τα χειρόγραφά του και μου έδινε απαντήσεις στις απορίες μου. Με τη συζήτηση τον βοηθούσα έμμεσα να επεξεργαστεί καλύτερα το θέμα. Με τη σειρά μου του έλεγα κάποιες μακεδονίτικες λέξεις, και υιοθετούσε αυτές στις οποίες εύρισκε ενδιαφέρον. Π.χ. το «σβηστό» μάγουλο του προσώπου, για την περιγραφή του αντίστοιχου ανθρωπολογικού γνωρίσματος (βλ. «Σαρακατσάνοι», Α. Ν. Πουλιανός 1993, σελ. 32).
Κρατούσα σημειώσεις όταν ανακοίνωνε κάτι καινούριο, πρωτότυπο. Ταυτόχρονα προσπαθούσα να αμβλύνω τις εντυπώσεις, όταν στις ομιλίες καυτηρίαζε τους «άσπονδους φίλους» τού καθηγητικού κατεστημένου ή εκείνους που προέρχονταν από τον πολιτικό χώρο. Σε μια ομιλία του στον Πολύγυρο Χαλκιδικής, στη φράση «οι καθηγητές στέκονται εμπόδιο στις έρευνές μου», «μερικοί καθηγητές» τού ψιθύρισα από τη θέση μου. Τότε προσθέτει από το μικρόφωνο: «η κ. Πουλιανού με διορθώνει, πράγματι μερικοί μόνο είναι οι πολέμιοι του έργου μου, γιατί συνεργάζομαι και με πολλούς καθηγητές Παν/μίων από την Ελλάδα και το εξωτερικό». Σε μια άλλη ομιλία του στα Τρίκαλα τον είχε συνεπάρει το θέμα, ήταν μοναδικός, κι εγώ σε ένα σημειωματάριο που κρατούσα, έγραψα: «ποίημα η ομιλία σου αυτή»...
Τώρα μελετά συχνά τα νέα του ευρήματα μαζί με τον γιο μας Νίκο, που έγινε και αυτός διδάκτορας ανθρωπολόγος. Γοητευμένος από τις μελέτες τού πατέρα του και γενικότερα την επιστημονική έρευνα, δεν με άκουσε όταν σαν μάνα τον συμβούλευα να γίνει γιατρός, με εξασφαλισμένη εργασία και θέση σε μεγάλο νοσοκομείο της Αθήνας, για να μην υποφέρει στη ζωή σαν τον πατέρα του. Τον κέρδισε όμως η επιστημονική έρευνα, η Ανθρωπολογία. Είναι το αντικείμενο που του άρεσε από μικρός. Έτσι, μέρος της διήγησης αφορά και το γιο.
Θα μιλήσω για τα παιδικά χρόνια του Άρη, για την Ικαρία εκείνης της εποχής. Θα σταθώ στις ανησυχίες της νιότης του και στις μεγάλες αποφάσεις από την εποχή της ιταλογερμανικής Κατοχής. Στις σπουδές και στον αγώνα κατά την παραμονή του στις Η.Π.Α., αλλά και όταν μετά πήρε μέρος στον «Εμφύλιο» ενάντια στους νέους κατακτητές αγγλοαμερικάνους, για μια καλύτερη λεύτερη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Θα ασχοληθώ και με το επιστημονικό του έργο, που είναι τεράστιο και ασύλληπτο. Εδώ έσκυψε με ζήλο και σκληρή εργασία. Έχει εκδώσει 5 ανθρωπολογικά βιβλία, 13 τόμους του επιστημονικού περιοδικού «Άνθρωπος» και δημοσιεύσει πάνω από 150 εργασίες.
Δεν προωθήθηκε όμως το έργο του. Εσκεμμένα; Μερικοί αντίπαλοι καθηγητές Παν/μίου, μη ανθρωπολόγοι, δίνουν μάχη εναντίον του Πουλιανού και τις νέες επιστημονικές θέσεις του. Ο Άρης υπήρξε στη ζωή του επαναστάτης, αγωνιστής σε όλα του τα βήματα. Τη μεγαλύτερη βέβαια επανάσταση έκανε στην επιστήμη της Ανθρωπολογίας. Ανήσυχο πνεύμα. Μελετάει σε βάθος και άλλους κλάδους, που τον βοήθησαν στη λύση των ανθρωπολογικών προβλημάτων. Άνθρωπος με πλατειά μόρφωση. Ακόμα και τώρα αντιμετωπίζει τους μισθοφόρους λεγεωνάριους, αφού το χρήμα είναι ο μόνος θεός τους και όχι η προώθηση της γνώσης. Έτσι τραβάει ο Πουλιανός την ανηφόρα.
Το βιβλίο αυτό, είναι το πρώτο που κυκλοφορεί για τη μυθιστορηματική ζωή του μεγάλου Έλληνα επιστήμονα Δρα Άρη Ν. Πουλιανού, παρά τις αντιρρήσεις που διατύπωσε όταν έμαθε για τη συγγραφή του. Πολύ πιθανό να κυκλοφορήσουν κι άλλα, ίσως από ακόμα πιο αμερόληπτους συγγραφείς. Ωστόσο πολλά από τα στοιχεία που παρατίθενται εδώ για πρώτη φορά, ήταν δυσεύρετα, αν όχι αδύνατον να συγκεντρωθούν διαφορετικά. Τα δεδομένα αυτά συνεισφέρουν, πιστεύω, σημαντικά στους μελλοντικούς μελετητές του έργου του. Ούτως ή άλλως εδώ είναι μια κατάθεση ψυχής.
Παράκληση προς τον καλόπιστο αναγνώστη να ληφθεί υπόψη ότι, αν τα χρόνια που αφιερώθηκαν για τη συγγραφή του βιβλίου, είχαν χρησιμοποιηθεί για την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος, θα απέφεραν πολλαπλάσια έσοδα από την οποιαδήποτε κυκλοφορία του βιβλίου. Εξάλου, τα περισσότερα από αυτά, ανέκαθεν αναλώνονται για τους σκοπούς της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος.
Επ’ ευκαιρία διάφορων γεγονότων, ένα μέρος του κειμένου καταπιάνεται επίσης με εθνογραφικές αναφορές των ελληνικών λαϊκών παραδόσεων, που χάνονται σιγά – σιγά με το πέρασμα του χρόνου. Περισσότερο στέκομαι στα ήθη και έθιμα της Ικαρίας.
Έδωσα στη βιογραφία του Άρη Πουλιανού ένα ύφος, που θεωρώ ότι διευκολύνει την ανάγνωση με πιο ανάλαφρο τρόπο από την ξερή ημερολογιακή παράθεση γεγονότων. Αυτό το στοιχείο ελαττώνεται κάπως στο τελευταίο κεφάλαιο. Κυρίως ό,τι αφορά τα τελευταία 30 περίπου χρόνια, τα οποία αντιστοιχούν στην περίοδο που η κοινωνία μας στενάζει από μια «εξευρωπαϊσμένη» φάση άκρατου ατομικισμού και προσωπικών συμφερόντων. Οι αντίπαλοι του Πουλιανού οργανώνονται στο μέγιστο της συκοφαντικής τους εκστρατείας, παραπέμποντάς τον σε εκατοντάδες δίκες και μόνο για λόγους άμυνας ανταπαντά. Π.χ. τον Μάιο του 2006 είχε πέντε Δικαστήρια, στις 3, 4, 18, 26 και 30 του μηνός και άλλα τρία τον Ιούνιο (7, 14 και 30). Συνήθως δικαιώνεται ήδη από τον πρώτο βαθμό. Αναπόφευκτα τα γεγονότα που περιγράφονται για αυτή την 30ετία είναι πιο συμπυκνωμένα, χωρίς όμως να χάνεται, νομίζω, η ουσία και το μέγεθος της τεράστιας προσφοράς ενός από τους μεγαλύτερους επιστήμονες που υπήρξαν ποτέ.
Τύχη, αλλά και ατυχία μαζί, που εργάστηκε από τη μια για το πιο ένδοξο έθνος του κόσμου, κι από την άλλη έζησε κατά τη διάρκεια μίας από τις χειρότερες στιγμές του, των έντεχνα χαμένων ευκαιριών, με απώλειες δυστυχώς για όλη την ανθρωπότητα... Δεν παύει βέβαια να αισιοδοξεί και να εμπνέει με αυτή την αισιοδοξία του.
Ικαρία - Μακεδονία - Αθήνα
23 Ιουλίου 2006
Δάφνη Πουλιανού