Σπαρτη.
Είναι η πρωτεύουσα του νομού Λακωνίας, της Νότιας Πελοποννήσου, που αντιστοιχεί στην περιοχή της αρχαίας Λακωνίας (δηλ. της περιοχής όπου κατοικούσαν οι αρχαίοι Λάκωνες ή Λακεδαιμόνιοι).
Είναι κτισμένη στους πρόποδες του βουνού Ταΰγετος. Η σύγχρονη πόλη είναι σχετικά καινούρια, γιατί χτίστηκε το 1834, σε όμορφη τοποθεσία, στα βόρεια του Ευρώτα. Έχει 13.011 κατοίκους. Είναι ίσως το μοναδικό μέρος της Πελοποννήσου, μετά τα Ολύμπια, που συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό τουριστών κι αυτό γιατί είναι ο κυριότερος συγκοινωνιακός κόμβος της κεντρικής Πελοποννήσου. Πάντως από κάθε άποψη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η μοντέρνα Σπάρτη έχει μείνει αρκετά πίσω στην ανάπτυξή της, τόσο οικονομικά όσο και εκπολιτιστικά.
Δε θα διάφερε σε τίποτα η Σπάρτη από τις συνηθισμένες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας, αν δεν μας είχε δώσει το πλούσιο παρελθόν της, παρελθόν και ιστορία που δίκαια την κατατάσσουν ανάμεσα στις σημαντικότερες πόλεις της αρχαιότητας και τη δεύτερη, μετά την Αθήνα, πόλη-κράτος της Ελλάδας. Η οικονομική και κοινωνική της εξέλιξη υπήρξε τελείως διαφορετική από αυτήν της Αθήνας και μοναδικό παράδειγμα στρατιωτικοποίησης της κοινής ζωής, σ' όλη τη χώρα. Η ακμή της διήρκεσε λιγότερο από της Αθήνας και επιβλήθηκε για ένα διάστημα στις υποθέσεις του ελλαδικού χώρου, αποκλειστικά και μόνο σαν στρατιωτική ισχυρή δύναμη.
Οι αρχαίοι Σπαρτιάτες κατάγονταν μάλλον από τους Δωριείς που κατέβηκαν από τα βόρεια της Ελλάδας κι εγκαταστάθηκαν στις διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου γύρω στα 1.000 π.Χ. Μεγάλο μέρος αυτών των αποίκων αφομοιώθηκε από τους ιθαγενείς με μοναδική ίσως εξαίρεση τους Δωριείς της Σπάρτης, που στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν, συσπειρώθηκαν και δέθηκαν μεταξύ τους με μια πειθαρχημένη στρατιωτική ζωή, με κοινή τύχη και κοινούς φόβους. Άρχισαν να δημιουργούν την κοινωνία τους σε συνθήκες πολεμικής επαγρύπνησης σαν σε στρατόπεδο και, σιγά - σιγά, κατόρθωσαν να υποτάξουν τους γύρω συνοικισμούς και να τους υποχρεώσουν να δουλεύουν γι' αυτούς. Έτσι λοιπόν από αυτά ακόμη τα χρόνια αρχίζει ο διαχωρισμός των Σπαρτιατών, των κυρίων και των ειλώτων.
Σταδιακά, κι όχι με γρήγορο ρυθμό, οι Σπαρτιάτες άρχισαν να δημιουργούν σχέσεις γειτονίας και συνεργασίας με τις γύρω πόλεις κι αυτό γιατί τους ήταν αναγκαίο, προκειμένου να βρουν καινούρια πεδία εξάπλωσής τους και για να μπορούν να κρατούν την κυριαρχία τους πάνω στους Είλωτες. Μα έφτασε κάποια στιγμή που ξέσπασε φανερά ο αγώνας για κατάκτηση νέων εδαφών και κύρια για τον πλούσιο Μεσσηνιακό κάμπο. Έτσι έχουμε τους μεσσηνιακούς πολέμους (τρεις συνολικά) που ξέσπασαν τον 7ο αι. π.Χ. και κράτησαν αρκετά χρόνια με αποτέλεσμα να υποδουλωθεί η Μεσσηνία κι άλλες περιοχές και να αποκτήσει η Σπάρτη δύναμη και δόξα. Αυτήν την περίοδο, μέχρι δηλ. τις αρχές του 5ου αι. π.Χ., παρατηρείται παρόλα αυτά μια κάποια ανάπτυξη της Σπάρτης και στο επίπεδο το καλλιτεχνικό και το πνευματικό. Είναι ίσως η μόνη περίοδος που η Σπάρτη απαρνήθηκε για λίγο το πολεμικό πνεύμα της.
Οι Σπαρτιάτες έδωσαν σημασία στην προστασία των Γραμμάτων των Τεχνών και κυρίως της ποίησης. Στους Ολυμπιακούς αγώνες κράτησαν για πολύ καιρό τα πρωτεία και ευνόησαν το εμπόριο και την οικονομία γενικότερα. Ο Τυρταίος, ο μεγάλος Σπαρτιάτης ποιητής της αρχαιότητας, ήταν γέννημα αυτής της εποχής.
Μετά τους μεσσηνιακούς πολέμους, η Σπάρτη αρχίζει να απομονώνεται κι αυτό γιατί μια καινούρια πολιτική χαράζεται, κύρια από τους Εφόρους, που είναι αντίθετοι με την ενίσχυση της βασιλείας διαμέσου των πολέμων. Η Σπάρτη αρκείται στα κεκτημένα και ξαναπαίρνει τη μορφή της αρχικής Σπάρτης με την κοινοβιακή στρατιωτική ζωή.
Παράλληλα γίνεται περισσότερο σκληρή απέναντι στους Είλωτες, που έχουν γίνει επικίνδυνα πολλοί (στους 10.000 Σπαρτιάτες αντιστοιχούσαν 200.000 είλωτες). Οι εσωτερικές διαμάχες έδωσαν τη δυνατότητα στους Μεσσηνίους και στους Είλωτες να εξεγερθούν ενάντια στη Σπάρτη, που όμως δε στέφθηκε μ' επιτυχία. Οι Σπαρτιάτες διατηρούσαν ακμαία τη στρατιωτική τους δύναμη.
Στους περσικούς πολέμους, η Σπάρτη μάχεται στο πλευρό όλων των Ελλήνων και ανέλαβε για ένα διάστημα μάλιστα την αρχιστρατηγία στο στρατό ξηράς. Φωτεινό παραμένει το παράδειγμα του ηρωικού θανάτου του Λεωνίδα και των τριακοσίων συμπολεμιστών του στις Θερμοπύλες. Πάντως σε όλη τη διάρκεια των πολέμων αυτών η στάση της πόλης είναι κυρίως αμυντική. Πολεμά, γιατί πρέπει να υπερασπίσει τα γειτονικά χώματα, και κατά συνέπεια, και τα δικά της από τους ξένους καταχτητές.
Ενώ έχει τη δυνατότητα να κατοχυρωθεί σαν διεθνής δύναμη, όπως π.Χ. επεδίωκε η Αθήνα, δεν το κάνει. Στην Πελοπόννησο πάντως εξακολουθεί να διαφυλάσσει και να υπερασπίζει την κυριαρχία της πάνω στις κατακτημένες πόλεις. Από το 464 π.Χ. και μετά αρχίζουν μια σειρά από εξεγέρσεις, άλλοτε των Μεσσηνίων και άλλοτε των Ειλώτων, που εξασθενίζουν βαθμιαία τη δύναμη της Σπάρτης. Μα η ακμή της δεν τέλειωνε εδώ. Καινούρια άνοδο και δόξα αποκτά τον 4ο αι. π.Χ..
Μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο, επιβάλλεται σαν η κυρίαρχη ανώτερη δύναμη σ' όλη την Πελοπόννησο για πάνω από είκοσι χρόνια. Μα η δύναμή της είναι γέννημα του φόβου και των όπλων και για τούτο αναπόφευκτα κάποτε αρχίζει σοβαρά να κλονίζεται. Οι προσπάθειες που έγιναν για εσωτερικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις δεν απέδωσαν πολλά πράγματα. Με τη ρωμαϊκή κυριαρχία η Σπάρτη χάνει κάθε ίχνος της παλιάς δύναμης και αίγλης κι ακολουθεί την κοινή τύχη των ελληνικών πόλεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σπαρτιατική κοινωνία η οποία απασχόλησε αρκετά τους μελετητές της αρχαίας ιστορίας. Η κοινωνία της Σπάρτης χωρίζονταν σε μερικά κοινωνικά στρώματα, η θέση των οποίων ήταν απόλυτα ξεκαθαρισμένη ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις προς το κράτος. Το σύστημα διακυβέρνησή της ήταν κυρίως ολιγαρχικό.
"Σπαρτιάτες" ονομάζονταν οι κύριοι, η αριστοκρατική τάξη, που προερχόταν από τους καθαυτό Δωριείς.
Τα δικαιώματά τους ήταν και οικονομικά και πολιτικά. Ζούσαν παρασιτικά και η μόνη απασχόληση που τους κινούσε το ενδιαφέρον ήταν ο πόλεμος. Ήταν η άρχουσα τάξη. Οι "Περίοικοι" ήταν επίσης Δωριείς, αλλά ζούσαν στις πόλεις και τις τοποθεσίες γύρω από τη Σπάρτη. Είχαν κάποια αυτονομία, αλλά δεσμεύονταν από τις θελήσεις και αποφάσεις των εξουσιαστικών οργάνων της Σπάρτης. Τέλος υπήρχαν οι "είλωτες", υποδουλωμένοι πληθυσμοί ή αιχμάλωτοι πολέμων, πάνω στους οποίους οι Σπαρτιάτες είχαν δικαίωμα ζωής και θανάτου. Αυτοί καλλιεργούσαν τη γη κι έτρεφαν τους "καθαρόαιμους" Σπαρτιάτες. Ακόμα και στον πόλεμο ήταν βοηθητικοί.
Γνωστός είναι από την ιστορία ο σκληρός τρόπος με τον οποίο μεγάλωναν το παιδιά των Σπαρτιατών, είτε αυτά ήταν άνδρες είτε γυναίκες. Ο τρόπος αυτός διαμόρφωνε ανθρώπους ικανούς ν' ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες ενός πολέμου, χωρίς να παίρνεται σοβαρά η πνευματική ανάπτυξη του ατόμου.
πηγή.
Είναι η πρωτεύουσα του νομού Λακωνίας, της Νότιας Πελοποννήσου, που αντιστοιχεί στην περιοχή της αρχαίας Λακωνίας (δηλ. της περιοχής όπου κατοικούσαν οι αρχαίοι Λάκωνες ή Λακεδαιμόνιοι).
Είναι κτισμένη στους πρόποδες του βουνού Ταΰγετος. Η σύγχρονη πόλη είναι σχετικά καινούρια, γιατί χτίστηκε το 1834, σε όμορφη τοποθεσία, στα βόρεια του Ευρώτα. Έχει 13.011 κατοίκους. Είναι ίσως το μοναδικό μέρος της Πελοποννήσου, μετά τα Ολύμπια, που συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό τουριστών κι αυτό γιατί είναι ο κυριότερος συγκοινωνιακός κόμβος της κεντρικής Πελοποννήσου. Πάντως από κάθε άποψη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η μοντέρνα Σπάρτη έχει μείνει αρκετά πίσω στην ανάπτυξή της, τόσο οικονομικά όσο και εκπολιτιστικά.
Δε θα διάφερε σε τίποτα η Σπάρτη από τις συνηθισμένες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας, αν δεν μας είχε δώσει το πλούσιο παρελθόν της, παρελθόν και ιστορία που δίκαια την κατατάσσουν ανάμεσα στις σημαντικότερες πόλεις της αρχαιότητας και τη δεύτερη, μετά την Αθήνα, πόλη-κράτος της Ελλάδας. Η οικονομική και κοινωνική της εξέλιξη υπήρξε τελείως διαφορετική από αυτήν της Αθήνας και μοναδικό παράδειγμα στρατιωτικοποίησης της κοινής ζωής, σ' όλη τη χώρα. Η ακμή της διήρκεσε λιγότερο από της Αθήνας και επιβλήθηκε για ένα διάστημα στις υποθέσεις του ελλαδικού χώρου, αποκλειστικά και μόνο σαν στρατιωτική ισχυρή δύναμη.
Οι αρχαίοι Σπαρτιάτες κατάγονταν μάλλον από τους Δωριείς που κατέβηκαν από τα βόρεια της Ελλάδας κι εγκαταστάθηκαν στις διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου γύρω στα 1.000 π.Χ. Μεγάλο μέρος αυτών των αποίκων αφομοιώθηκε από τους ιθαγενείς με μοναδική ίσως εξαίρεση τους Δωριείς της Σπάρτης, που στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν, συσπειρώθηκαν και δέθηκαν μεταξύ τους με μια πειθαρχημένη στρατιωτική ζωή, με κοινή τύχη και κοινούς φόβους. Άρχισαν να δημιουργούν την κοινωνία τους σε συνθήκες πολεμικής επαγρύπνησης σαν σε στρατόπεδο και, σιγά - σιγά, κατόρθωσαν να υποτάξουν τους γύρω συνοικισμούς και να τους υποχρεώσουν να δουλεύουν γι' αυτούς. Έτσι λοιπόν από αυτά ακόμη τα χρόνια αρχίζει ο διαχωρισμός των Σπαρτιατών, των κυρίων και των ειλώτων.
Σταδιακά, κι όχι με γρήγορο ρυθμό, οι Σπαρτιάτες άρχισαν να δημιουργούν σχέσεις γειτονίας και συνεργασίας με τις γύρω πόλεις κι αυτό γιατί τους ήταν αναγκαίο, προκειμένου να βρουν καινούρια πεδία εξάπλωσής τους και για να μπορούν να κρατούν την κυριαρχία τους πάνω στους Είλωτες. Μα έφτασε κάποια στιγμή που ξέσπασε φανερά ο αγώνας για κατάκτηση νέων εδαφών και κύρια για τον πλούσιο Μεσσηνιακό κάμπο. Έτσι έχουμε τους μεσσηνιακούς πολέμους (τρεις συνολικά) που ξέσπασαν τον 7ο αι. π.Χ. και κράτησαν αρκετά χρόνια με αποτέλεσμα να υποδουλωθεί η Μεσσηνία κι άλλες περιοχές και να αποκτήσει η Σπάρτη δύναμη και δόξα. Αυτήν την περίοδο, μέχρι δηλ. τις αρχές του 5ου αι. π.Χ., παρατηρείται παρόλα αυτά μια κάποια ανάπτυξη της Σπάρτης και στο επίπεδο το καλλιτεχνικό και το πνευματικό. Είναι ίσως η μόνη περίοδος που η Σπάρτη απαρνήθηκε για λίγο το πολεμικό πνεύμα της.
Οι Σπαρτιάτες έδωσαν σημασία στην προστασία των Γραμμάτων των Τεχνών και κυρίως της ποίησης. Στους Ολυμπιακούς αγώνες κράτησαν για πολύ καιρό τα πρωτεία και ευνόησαν το εμπόριο και την οικονομία γενικότερα. Ο Τυρταίος, ο μεγάλος Σπαρτιάτης ποιητής της αρχαιότητας, ήταν γέννημα αυτής της εποχής.
Μετά τους μεσσηνιακούς πολέμους, η Σπάρτη αρχίζει να απομονώνεται κι αυτό γιατί μια καινούρια πολιτική χαράζεται, κύρια από τους Εφόρους, που είναι αντίθετοι με την ενίσχυση της βασιλείας διαμέσου των πολέμων. Η Σπάρτη αρκείται στα κεκτημένα και ξαναπαίρνει τη μορφή της αρχικής Σπάρτης με την κοινοβιακή στρατιωτική ζωή.
Παράλληλα γίνεται περισσότερο σκληρή απέναντι στους Είλωτες, που έχουν γίνει επικίνδυνα πολλοί (στους 10.000 Σπαρτιάτες αντιστοιχούσαν 200.000 είλωτες). Οι εσωτερικές διαμάχες έδωσαν τη δυνατότητα στους Μεσσηνίους και στους Είλωτες να εξεγερθούν ενάντια στη Σπάρτη, που όμως δε στέφθηκε μ' επιτυχία. Οι Σπαρτιάτες διατηρούσαν ακμαία τη στρατιωτική τους δύναμη.
Στους περσικούς πολέμους, η Σπάρτη μάχεται στο πλευρό όλων των Ελλήνων και ανέλαβε για ένα διάστημα μάλιστα την αρχιστρατηγία στο στρατό ξηράς. Φωτεινό παραμένει το παράδειγμα του ηρωικού θανάτου του Λεωνίδα και των τριακοσίων συμπολεμιστών του στις Θερμοπύλες. Πάντως σε όλη τη διάρκεια των πολέμων αυτών η στάση της πόλης είναι κυρίως αμυντική. Πολεμά, γιατί πρέπει να υπερασπίσει τα γειτονικά χώματα, και κατά συνέπεια, και τα δικά της από τους ξένους καταχτητές.
Ενώ έχει τη δυνατότητα να κατοχυρωθεί σαν διεθνής δύναμη, όπως π.Χ. επεδίωκε η Αθήνα, δεν το κάνει. Στην Πελοπόννησο πάντως εξακολουθεί να διαφυλάσσει και να υπερασπίζει την κυριαρχία της πάνω στις κατακτημένες πόλεις. Από το 464 π.Χ. και μετά αρχίζουν μια σειρά από εξεγέρσεις, άλλοτε των Μεσσηνίων και άλλοτε των Ειλώτων, που εξασθενίζουν βαθμιαία τη δύναμη της Σπάρτης. Μα η ακμή της δεν τέλειωνε εδώ. Καινούρια άνοδο και δόξα αποκτά τον 4ο αι. π.Χ..
Μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο, επιβάλλεται σαν η κυρίαρχη ανώτερη δύναμη σ' όλη την Πελοπόννησο για πάνω από είκοσι χρόνια. Μα η δύναμή της είναι γέννημα του φόβου και των όπλων και για τούτο αναπόφευκτα κάποτε αρχίζει σοβαρά να κλονίζεται. Οι προσπάθειες που έγιναν για εσωτερικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις δεν απέδωσαν πολλά πράγματα. Με τη ρωμαϊκή κυριαρχία η Σπάρτη χάνει κάθε ίχνος της παλιάς δύναμης και αίγλης κι ακολουθεί την κοινή τύχη των ελληνικών πόλεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σπαρτιατική κοινωνία η οποία απασχόλησε αρκετά τους μελετητές της αρχαίας ιστορίας. Η κοινωνία της Σπάρτης χωρίζονταν σε μερικά κοινωνικά στρώματα, η θέση των οποίων ήταν απόλυτα ξεκαθαρισμένη ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις προς το κράτος. Το σύστημα διακυβέρνησή της ήταν κυρίως ολιγαρχικό.
"Σπαρτιάτες" ονομάζονταν οι κύριοι, η αριστοκρατική τάξη, που προερχόταν από τους καθαυτό Δωριείς.
Τα δικαιώματά τους ήταν και οικονομικά και πολιτικά. Ζούσαν παρασιτικά και η μόνη απασχόληση που τους κινούσε το ενδιαφέρον ήταν ο πόλεμος. Ήταν η άρχουσα τάξη. Οι "Περίοικοι" ήταν επίσης Δωριείς, αλλά ζούσαν στις πόλεις και τις τοποθεσίες γύρω από τη Σπάρτη. Είχαν κάποια αυτονομία, αλλά δεσμεύονταν από τις θελήσεις και αποφάσεις των εξουσιαστικών οργάνων της Σπάρτης. Τέλος υπήρχαν οι "είλωτες", υποδουλωμένοι πληθυσμοί ή αιχμάλωτοι πολέμων, πάνω στους οποίους οι Σπαρτιάτες είχαν δικαίωμα ζωής και θανάτου. Αυτοί καλλιεργούσαν τη γη κι έτρεφαν τους "καθαρόαιμους" Σπαρτιάτες. Ακόμα και στον πόλεμο ήταν βοηθητικοί.
Γνωστός είναι από την ιστορία ο σκληρός τρόπος με τον οποίο μεγάλωναν το παιδιά των Σπαρτιατών, είτε αυτά ήταν άνδρες είτε γυναίκες. Ο τρόπος αυτός διαμόρφωνε ανθρώπους ικανούς ν' ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες ενός πολέμου, χωρίς να παίρνεται σοβαρά η πνευματική ανάπτυξη του ατόμου.
πηγή.