Της Χριστίνας Σαββανή ~
Τον περασμένο χειμώνα, λόγω μεγάλου φόρτου εργασίας, επέστρεφα αργά στο σπίτι, και δεν προλάβαινα καν να φάω. Ένα βράδυ, λοιπόν, και αφού η κουζίνα μου είχε αρχίσει να θεωρείται απάτητος τόπος μυστηρίου και μοναξιάς, με έκπληξη διαπιστώνω ότι από το σιφόνι του δεύτερου νεροχύτη εξείχε «κάτι»! Όχι, δεν πανικοβλήθηκα πως θα ήταν μια απόληξη αυτών των καφετιών όντων που κυριαρχούν στους εφιάλτες των κατοίκων των πόλεων και που η εμφάνισή τους συνοδεύεται από κραυγές απόγνωσης, τρόμου ή έστω ανατριχίλας από τους πιο ψύχραιμους. Ο λόγος ήταν ότι οι εν λόγω κεραίες ήταν πράσινες και ακίνητες. Και όχι μόνον αυτό, αλλά στην άκρη τους είχαν και από δύο μικροσκοπικά φύλλα!
Είναι αλήθεια ότι μια από τις αδυναμίες μου είναι αγαπημένη μου ντομάτα. Καταναλώνω τους καρπούς της σε κάθε ευκαιρία και σε όλες τις μορφές. Και, εν προκειμένω, φαίνεται πως κάποια από αυτές αποφάσισε πως ήρθε ο καιρός να κάνουμε στενότερη παρέα. Δεν ξέρω πώς ή γιατί είχαν παραπέσει κάποιοι σπόροι ντομάτας στο νεροχύτη, κι εξαιτίας της πολύωρης καθημερινής απουσίας μου από το σπίτι εκείνη την περίοδο, η ζωή, την οποία τίποτα δεν την σταματά, αποφάσισε να μου θυμίσει πόσο πανίσχυρη είναι, και ό,τι τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει έναν σπόρο που θεώρησε ότι ήρθε ο καιρός του να μετουσιωθεί.
Αν κάπου εδώ περιμένατε τα γλυκανάλατα, χάσατε! Αν νομίσατε ότι θα συνέχιζα με τα γλυκερά «Αχ, πόσο ισχυρή είναι η φύση, κι εμείς, τι είμαστε εμείς; Ένα τίποτα μπροστά της», ξαναχάσατε! Ισχύουν, ξεϊσχύουν, ο σπόρος είχε κάνει το ίδιο θανάσιμο λάθος που θα είχε κάνει μια κατσαρίδα αν τολμούσε να εμφανιστεί απρόσκλητη (λες και θα μπορούσε κανείς, εκτός από συγγραφείς φαντασίας, να προσκαλέσει μια κατσαρίδα) στο διαμέρισμα κανενός «ατρόμητου» φυσιολάτρη Αθηναίου. Ναι, από αυτούς που εξοντώνουν κάθε μορφή ζωής που τολμά να τους πλησιάσει, σαν μίασμα και παρακατιανή, αφού δεν τους μοιάζει.
Ομολογώ, βεβαίως, ότι τα σποράκια κέρδισαν όχι απλώς την προσοχή μου αλλά και το σεβασμό μου. Πολύ προσεκτικά και απαλά, τράβηξα τα κοτσανάκια από τις τρυπούλες απ’ όπου ξεπρόβαλλαν, συνεσταλμένα είναι η αλήθεια. Μιας κι έτυχε να έχω ένα ελεύθερο γλαστράκι στο περβάζι μου, μ’ έπιασε η συμπόνια και τα φύτεψα στο χώμα. Τα παρατηρούσα κάθε πρωί που έφτιαχνα καφέ, έτσι αδύναμα που ήταν, και σκεφτόμουν για το θράσος τους. Μάλιστα, συνέλαβα τον εαυτό μου να τα ποτίζει με το κουταλάκι του γλυκού, για να μην τους κάνω ζημιά με οποιαδήποτε μεγαλύτερη ποσότητα νερού. Και τα έκρυψα και πίσω από άλλα μεγαλύτερα γλαστράκια στην κουζίνα, μην τυχόν κι έμπαινε σε κανέναν του σπιτιού η φαεινή ιδέα να ξεχορταριάσει, κάνοντας την καλή πράξη της ημέρας.
Το ένα δεν τα κατάφερε. Σε μια εβδομάδα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειές μου, και τις δικές του υποθέτω, μας άφησε για λιβάδια χλοερότερα, συνεισφέροντας το βιολογικό υλικό του στο χώμα της γλάστρας, μπας και δει προκοπή κανένα άλλο φυτό. Το άλλο, όμως… Τι τραμπούκος αυτό το φυτό! Αυτή τη στιγμή θα είναι περίπου ένα μέτρο. «Ένα μέτρο θράσος» το ονόμασα, που μοσχοβολά ντομάτα, και ήδη έχει δέσει και καρπούς!
Είναι φρούτο η ντομάτα, το ξέρατε; Εγώ πάντως, απ’ όταν το έμαθα, και κατάλαβα πως είχα άλλο ένα χρηστικό στεγανό στη λίστα μου, αποφάσισα να της δώσω να καταλάβει. Όχι μόνο σαλάτα, αλλά και φρούτο! Και κάθε φορά που την απολαμβάνω, αναρωτιέμαι επίσης πώς ήταν δυνατόν να έχει αναπτυχθεί κουλτούρα καλοφαγίας στην Ευρώπη πριν κάποιοι άγιοι άνθρωποι μας φέρουν αυτόν τον κόκκινο θησαυρό… Τέλος πάντων, ούτε την ιστορία της μαγειρικής προτίθεμαι να γράψω εδώ.
Και προς τι τόσος πρόλογος, θα μου πείτε; Μα, πρόκειται απλώς για μια ωδή στη συγκυρία! Λίγο είναι; Νομίζω πως σε πολλούς χρειάζεται τέτοια εισαγωγή, αν είναι να εξοβελίσουμε έστω και λίγο τις θεολογικές αναλύσεις από ένα εντυπωσιακό φαινόμενο.
Είναι καθαρή τύχη που ο σπόρος αυτός φύτρωσε στο δικό μου σπίτι, στο συγκεκριμένο δεύτερο νεροχύτη, ο οποίος τότε δεν πολυχρησιμοποιούνταν. Είναι θέμα συγκυρίας που ο άνθρωπος του σπιτιού δεν ξερίζωσε με απέχθεια κάτι που, για να εμφανιστεί, σημαίνει ότι βρήκε πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί, κάτι μη καθώς πρέπει για τα σπίτια μας, ιδίως σε μια περίεργη χρονικά περίοδο και σε σημείο που δεν θα έπρεπε. Είναι απλώς μια συγκυρία αυτή που με ώθησε τελικά να δω μέχρι πού έφτανε το θράσος του σπόρου. Και, μάλιστα, χωρίς να ξέρω καν αν ήταν ντομάτας τότε, όπως αποδείχθηκε αργότερα από το άρωμα του φυτού.
Δεν με αφορούν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις κανενός. Ούτε πιστεύω ότι το εν λόγω φυτό είναι αντιπροσωπευτικό της σωτήρας του κόσμου ή ότι το προστατεύει κάποια αόρατη δύναμη να μεγαλουργήσει και να πολλαπλασιαστεί!
Όμως, γιατί έχει τόση σημασία, τελικά; Ή, μήπως, απλώς ξοδεύω το χρόνο το δικό μου και το δικό σας; Εγώ πάντως απόλαυσα αυτό το κείμενο – αν κι εσείς επίσης, τότε τούτος ο σπόρος έχει και σε σας να διδάξει κάτι, όπως και σε μένα:
Συγκυρίες! Οι συγκυρίες είναι το χώμα πάνω στο οποίο φυτρώνουν οι σπόροι της πρόθεσής μας. Χωρίς αυτές, ούτε για ανώτερα σχέδια έχει νόημα η συζήτηση, αλλά ούτε καν η δική μας πρόθεση, να μην εξαρτιόμαστε παρά από τις πράξεις μας.
Αν πιστεύω στην τύχη; Μμμμ, μάλλον όχι ακριβώς. Ούτε στον «Ευφυή Σχεδιασμό», πιστεύω πάντως. Η συζήτηση εδώ μόνο θεολογική δεν είναι, οπότε, μιας και μείνατε να διαβάσετε ως εδώ, ας μη χάσουμε την ουσία.
Η αλήθεια είναι ότι φαίνεται να υπάρχει ένα ενιαίο πεδίο γύρω μας: η πληροφορία. Η πληροφορία στο DNA των σπόρων και των κυττάρων, στο χώμα, και παντού σχεδόν – η λίστα είναι ατέλειωτη. Υπάρχει και σ’ ένα ακόμα πεδίο, όμως. Στα μικροψήγματα γνώσης ή εμπειρίας που έδωσαν την ευκαιρία σε αυτή την ντοματιά να υπάρξει. Όχι τόσο μέσω του σπόρου της, αλλά εξαιτίας του ανθρώπου που της έδωσε την ευκαιρία. Είτε λόγω βιωμάτων είτε λόγω παιδείας είτε λόγω επίγνωσης περί σεβασμού στη ζωή – ή όπως αλλιώς λέγεται η, ομολογουμένως, παρορμητική πράξη μου. Ούτε περαιτέρω ψυχανάλυση χρειάζεται, παρεμπιπτόντως. Σάμπως έχουμε τόσο χρόνο ή έχει καν τόση σημασία; Όχι, βέβαια. Και τι μετράει, τελικά;
Μα η ανάγνωση της πληροφορίας! Αχανής η έκτασή της, σαν τον ωκεανό των άστρων που είναι εκεί έξω. Και, όχι, δεν περιμένει εμάς να την ανακαλύψουμε. Δεν μας έχει ανάγκη. Εμείς την έχουμε. Γιατί ο εντοπισμός και η σύνθεση του τυχαίου ή εκείνου το οποίο είναι προς το παρόν ακατανόητο, είναι η δύναμη να φτιάξουμε νέες πραγματικότητες. Εδώ με την έννοια που δίνει η κβαντική φυσική στον παρατηρητή ως δημιουργό.
Δικαιολογίες τέλος! Όποια πληροφορία, όποια συνισταμένη χρειαζόμαστε για να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα, είναι εδώ: μπροστά στα μάτια μας. Όσοι θέλουν, απλώνουν τις … «κεραίες» τους και τις βρίσκουν. Όσοι πουν, «ε, πού να τρέχω τώρα», ας παρηγορηθούν ότι τα bytes πληροφοριών που θα αφήσουν πίσω τους, και στην τύχη, θα τα πάρουν άλλοι, και θα χτίσουν άλλοι γι’ αυτούς, και μάλλον χωρίς αυτούς. Διότι, ας μην υπάρχει ούτε η ελάχιστη αμφιβολία: η ανυπαρξία δράσης του ενός είναι το νέο σύμπαν του άλλου!
(To πιο πάνω κείμενο είναι extended editorial στο τεύχος 11 του περιοδικού Nimbus, Μάιος-Ιούνιος 2016)