Fringe

Υπάρχουν ορισμένες τηλεοπτικές σειρές που έχουν καταφέρει να προκαλέσουν μεγάλη αίσθηση. Παραγωγές που σημαδεύουν την εποχή τους γιατί καταφέρνουν να εκφράσουν με τρόπο παραστατικό τους φόβους και τα όνειρά της, το πως αντιλαμβάνεται τον εαυτό της, την πραγματικότητα και το μέλλον.

Μια από αυτές τις τηλεοπτικές παραγωγές είναι το “Fringe”, ένα πολύκροτο σίριαλ με πολλά στοιχεία επιστημονικής φαντασίας μυστηρίου και τρόμου, που παρά την αρχικά χλιαρή υποδοχή του από το αμερικανικό τηλεοπτικό κοινό, τον Σεπτέμβριο του 2008 στο τηλεοπτικό δίκτυο της Fox Broadcasting, κατάφερε να αποκτήσει cult status. Όταν ολοκληρώθηκε στις 18 Ιανουαρίου του 2013 έχοντας συμπληρώσει 100 επεισόδια τα οποία χωρίζονται σε 5 θεματικούς κύκλους, είχε ήδη καταφέρει να αποκτήσει φανατικούς οπαδούς, να οδηγήσει στη δημιουργία μιας συλλογής από 6 graphic novels, τριών μυθιστορημάτων κι ενός “παιχνιδιού εναλλακτικής πραγματικότητας”. Σε αυτό το σημείο αξίζει να επισημανθεί ότι τα παιχνίδια εναλλακτικής πραγματικότητας αποτελούνται από διαδραστικές διαδικτυακές αφηγήσεις που εξελίσσονται στον πραγματικό κόσμο, χρησιμοποιώντας ως μέσα προώθησης της πλοκής τους επικοινωνιακά μέσα όπως είναι το τηλέφωνο, το ηλεκτρονικό, αλλά και το συμβατικό ταχυδρομείο. Οι παίκτες του παιχνιδιού καλούνται να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους, ή με επινοημένους χαρακτήρες, να επιλύσουν γρίφους και να ξεπεράσουν εμπόδια που προωθούν μια πλοκή που έχει σχεδιαστεί από τους δημιουργούς του. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των παιχνιδιών είναι ότι ελέγχονται από ανθρώπινους σχεδιαστές και όχι από μια τεχνητή νοημοσύνη όπως συμβαίνει π.χ. με τα συνηθισμένα βιντεοπαιχνίδια. Αυτό το γεγονός είχε ως αποτέλεσμα, μετά την κατάσταση που διαμορφώθηκε με την καταστροφή των δίδυμων πύργων της Νέας Υόρκης, να προσελκύσουν την προσοχή του F.B.I., και πολλά από αυτά να διακοπούν με εξαιρετικά συνοπτικές διαδικασίες…

Η λέξη “Fringe” μεταφράζεται στα ελληνικά ως «παρυφή», «περιθώριο», «άκρη» και «όριο» και περιγράφει με πολύ μεγάλη ακρίβεια την θεματολογία της συγκεκριμένης σειράς. Το σενάριο αντλεί έμπνευση από τις πιο ακραίες και διανοητικά προκλητικές συλλήψεις κι εφαρμογές της σύγχρονης επιστήμης. Εν συντομία, αφηγείται τις περιπέτειες μιας ομάδας ανθρώπων που εργάζονται σ’ ένα, επινοημένο από τους σεναριογράφους, “Τμήμα Παράδοξων” ή «Fringe Division», το οποίο αποτελεί παράρτημα του F.B.I. κι έχει ως έδρα του τη Βοστόνη της Μασαχουσέτης. Η εν λόγω ομάδα χρησιμοποιεί ανορθόδοξες ερευνητικές τεχνικές, «περιθωριακές» της επιστήμης, παράλληλα με τις κλασικές τεχνικές του FBI, στην έρευνα μιας σειράς ανεξήγητων και συχνά φρικιαστικών περιστατικών, τα οποία σχετίζονται με τη λεγόμενη “οριακή επιστήμη”, αλλά και με ένα μυστηριακό παράλληλο σύμπαν που αλληλεπιδρά με το δικό μας.

Στα επεισόδια της σειράς γίνεται αναφορά σε ακραίες τεχνολογικές εξελίξεις όπως είναι για παράδειγμα η νανοτεχολογία, οι εργαστηριακά προκαλούμενες εναλλακτικές καταστάσεις συνείδησης, ο έλεγχος της σκέψης και τα ακραία γενετικά πειράματα – τα οποία ήδη αποτελούν πεδία έρευνας και εφαρμογών της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας. Αν και βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έρευνας, μοιάζουν να αγγίζουν τα όρια της επιστημονικής φαντασίας στα μάτια ενός απληροφόρητου ανθρώπου.

Οι πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες της σειράς είναι η πράκτορας Olivia Dunham, ο αρχετυπικά τρελός επιστήμονας Walter Bishop, ο αποξενωμένος γιος του, ο Peter, και ως δευτερεύοντες χαρακτήρες παρουσιάζονται ο Phillip Broyles, ο αυστηρός αλλά δίκαιος διευθυντής του τμήματος Παράδοξων, και η στοργική πράκτορας Astrid Farnsworth, που βοηθάει τον Walter στις εργαστηριακές του έρευνες. Η σειρά εξερευνά μια σειρά προκλητικών και ριζοσπαστικών ιδεών όπως είναι η πιθανότητα των καταστροφικών εξελίξεων που μπορεί να προκαλέσει η αλματώδης και ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνολογίας, καθώς και την ύπαρξη παράλληλων κόσμων κι εκδοχές εναλλακτικού μέλλοντος που καθορίζονται από τις επιλογές των πρωταγωνιστών. Η πλοκή της χτίζεται γύρω από την ύπαρξη ενός παράλληλου σύμπαντος που μοιάζει πολύ με το δικό μας και προς το οποίο είναι δυνατόν να ανοίξει μια πύλη. Στο παράλληλο εκείνο σύμπαν υπάρχουν σχεδόν όλοι οι άνθρωποι του δικού μας κόσμου, αλλά με ελαφρά διαφορετική εξέλιξη στη ζωή τους.

Ο Walter Bishop έχει καταφέρει να ανοίξει μια πύλη και να περάσει σε αυτό το παράλληλο σύμπαν μεταφέροντας τεχνολογία που ήταν γνωστή «εκεί» δημιουργώντας «εδώ» μια πανίσχυρη εταιρεία. Η πύλη αυτή έχει δημιουργήσει μια εξελισσόμενη αποσύνθεση στο εναλλακτικό σύμπαν, του οποίου οι κάτοικοι αντιλαμβάνονται το δικό μας κόσμο ως εχθρικό και ετοιμάζονται να τον καταστρέψουν. Καίριο ρόλο στην όλη ιστορία παίζουν επίσης οι αινιγματικοί “Observers” (ελληνιστί “Παρατηρητές ή “Εγρήγοροι”) μια ομάδα αινιγματικών “μαυροντυμένων ανθρώπων” με παράξενες δυνάμεις που ακολουθούν τα δικά τους μυστικά σχέδια και φαίνεται ότι παρακολουθούν την ανθρωπότητα από την αυγή της ιστορίας της.

Αρκεί να παρακολουθήσει κανείς τα πρώτα επεισόδια του “Fringe” για να καταλάβει ότι οι δημιουργοί του δεν έχουν διεξάγει απλά μια ενδελεχή κι εκτενέστατη έρευνα ως προς τις πιο επαναστατικές και ριζοσπαστικές θεωρίες της σύγχρονης επιστήμης, αλλά, επιπρόσθετα, έχουν αντλήσει έμπνευση από σύγχρονους αστικούς, και όχι μόνο, θρύλους. Οριακά φαινόμενα όπως είναι η ανθρώπινη αυτανάφλεξη, οι αινιγματικοί “Μαυροντυμένοι”, τα φαινόμενα πόλτεργκάιστ, οι προφητικές δυνάμεις και άλλα, προσαρμόζονται με μεγάλη επιδεξιότητα στη συναρπαστική πλοκή της σειράς, η οποία ξεδιπλώνεται με πολλές ανατροπές και διάσπαρτα υπαινικτικά στοιχεία στην περαιτέρω εξέλιξή της. Κατά τη διάρκεια της σειράς επίσης, γίνεται λόγος για κάποιο “τεχνοκαταστροφικό”μανιφέστο που προειδοποιεί για τον κίνδυνο της επικείμενης καταστροφής του κόσμου μας από την ανεξέλεγκτη πλέον τεχνολογική ανάπτυξη που έχει ήδη αγγίξει ένα “singularity point” από το οποίο δεν υπάρχει πλέον επιστροφή. Ένα σημείο μοναδικότητας το οποίο θυμίζει πολύ το μανιφέστο του Unabomber, εκείνου του νεολουδιστή τρομοκράτη ο οποίος, αν θυμάστε, έστελνε δέματα με βόμβες που σκότωναν ανυποψίαστους επιστήμονες, με το σκεπτικό ότι οι έρευνές τους έθεταν σε κίνδυνο την ύπαρξη του κόσμου μας.

Οι πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον καθώς παραπέμπουν σε διαχρονικές αρχετυπικές φιγούρες που απαντώνται στους μύθους και τις ιστορίες όλων των εποχών:

Ο Walter Bishop , για παράδειγμα, ο μεγαλοφυής επιστήμονας που άνοιξε την πρώτη πύλη προς το εναλλακτικό σύμπαν λειτουργεί ως σύγχρονος μάγος-σαμάνος. Φέρνει δώρα και γνώσεις από το μαγικό κόσμο της επιστήμης, ο οποίος στις μέρες μας έχει αντικαταστήσει τον παραδοσιακό κόσμο των πνευμάτων. Είναι εκκεντρικός, ανίκανος να αλληλεπιδράσει με το συμβατικό κόσμο μας, αλλά είναι επίσης και πανέξυπνος. Χρησιμοποιεί ψυχοτρόπες ουσίες, έχει μια διονυσιακή διάσταση, καθώς δεν περιορίζεται από τις αναστολές που χαρακτηρίζουν τους κοινούς ανθρώπους, και λειτουργεί πολλές φορές ως μεγάλο παιδί που έχει την ικανότητα να έρχεται σε επαφή με την χώρα των θαυμάτων. Ωστόσο, έχει μεταμορφωθεί κι έχει ήδη περάσει μια τρομερά επώδυνη διαδικασία μεταμόρφωσης, με τον πολυετή εγκλεισμό του σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα και την οικειοθελή αφαίρεση ενός κομματιού από τον εγκέφαλό του. Έχει απαλλαχτεί από τον παλιό εαυτό του και δεν είναι πλέον ο αλαζονικός επιστήμονας, ο “μοναδικός θεός στο εργαστήριό του”, όπως είχε δηλώσει ο ίδιος κάποια στιγμή. Τώρα έχει αποκτήσει την αρετή της ταπεινότητας, πράγμα που του δίνει τη δυνατότητα να συνειδητοποιεί τις συνέπειες των πράξεών του, το μέγεθος της ύβρεως που διέπραξε στο παρελθόν μέσω των γνώσεών του, και που έχει φέρει σε κίνδυνο την επιβίωση δυο ολόκληρων κόσμων, του δικού μας και του εναλλακτικού που ήδη καταστρέφεται.

Ο γιος του, ο Peter Bishop, ως παιδί του εναλλακτικού σύμπαντος που έχει απαχθεί κι εξοριστεί στο δικό μας κόσμο, είναι ο προαιώνιος ήρωας, αυτός που είναι προορισμένος να εκτελέσει μια δύσκολη και υπεράνθρωπη αποστολή, να διαβεί τα όρια της ζωής και του θανάτου και να σώσει τους δυο αλληλένδετους κόσμους που παραπατάνε στα όρια της καταστροφής. Είναι ο μόνος που δεν έχει σωσία στο παράλληλο σύμπαν, κι επομένως είναι μοναδικός. Καταφέρνει να αποκτήσει τη δύναμη της συγχώρεσης και να εμπιστευτεί και πάλι τους ανθρώπους, μέσα από τη σχέση που αναπτύσσει με την Olivia.

Η πράκτορας του Περιθωριακού Τμήματος του F.B.I., Olivia Dunhum, παρουσιάζεται ως η στιβαρή και ολοκληρωμένη φιγούρα μιας γυναίκας δυναμικής και αποτελεσματικής. Κατά την παιδική της ηλικία, στο εργαστήριο του θεού-επιστήμονα Walter, και με μεγάλο ψυχολογικό κόστος, απέκτησε ορισμένες υπερδυνάμεις τις οποίες καλείται να χρησιμοποιήσει για να σώσει τους δύο κόσμους. Μέσα από αυτή τη διαδικασία καταφέρνει να αποδεχτεί και να ξεπεράσει τα τραύματα της δύσκολης παιδικής ηλικίας που της προκάλεσαν τα πειράματα. Στην πορεία της αυτή ωριμάζει μέσω της προσωπικής της κατάδυσης στο σκοτάδι του αναγεννητικού θανάτου, για να οδηγηθεί τελικά σε μια υπαρξιακή ολοκλήρωση και μια λυτρωτική μεταμόρφωση.

Χαρακτηριστική, επίσης, σε όλη τη σειρά είναι η παρουσία του τριγώνου. Η πλοκή χρησιμοποιεί ως κύριους χαρακτήρες τρία πρόσωπα, τον Walter, τον Peter, και ως καταλύτη που τους φέρνει αντιμέτωπους, την Olivia. Η δράση εξελίσσεται ανάμεσα στο δικό μας σύμπαν, στο εναλλακτικό σύμπαν και στο δυστοπικό μέλλον του πέμπτου και τελευταίου κύκλου της σειράς. Στον κύκλο αυτό περιγράφεται η εισβολή των αινιγματικών Observers (Παρατηρητών) από το απώτερο μέλλον. Πρόκειται για ανθρώπους με την ικανότητα να κινούνται στο χώρο και το χρόνο, μέσω της μέγιστης διανοητικής ανάπτυξης που πέτυχαν θυσιάζοντας το ανθρώπινο συναίσθημα. Η βιολογική αυτή εξέλιξη, όμως, τους οδήγησε τελικά στο να έχουν καταστρέψει τον κόσμο τους στο μέλλον, και τους ώθησε να θελήσουν να εισβάλουν και να επικοικήσουν τη Γη στο παρελθόν. Υπάρχουν τρεις ομάδες ηρώων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, οι κάτοικοι του δικού μας κόσμου, οι σωσίες τους στο εναλλακτικό σύμπαν, και οι σκοτεινοί Παρατηρητές, οι οποίοι λειτουργούν ως καταλύτες στην εξέλιξη της πλοκής.

Το διάχυτο μοτίβο του τριγώνου μεταφέρεται ακόμα και στην αρχιτεκτονική των κτιρίων. Ο ουρανοξύστης στον οποίο στεγάζονται τα γραφεία και τα εργαστήρια της “Massive Dynamics,” της πανίσχυρης πολυεθνικής εταιρίας που έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του κόσμου μας με το τεχνολογικά πιο εξελιγμένο εναλλακτικό σύμπαν, έχει μια αόριστα τριγωνική δομή, κάτι που γίνεται πιο φανερό στα γραφεία των υψηλόβαθμων στελεχών της, για παράδειγμα στο γραφείο της δαιμόνιας Nina Sharp. (Sharp: Αιχμηρή, οξυδερκής). Όσοι από εσάς ασχολείστε με τον εσωτερισμό, ίσως ανακαλύψετε κάποιες ενδιαφέρουσες προεκτάσεις αυτού του φαινομένου.

Η παρουσία του χάους είναι επίσης έκδηλη σε ολόκληρη τη σειρά. Είναι το επερχόμενο χάος που φέρνει μαζί της η καλπάζουσα ανάπτυξη της τεχνολογίας που δεν συνοδεύεται από την απαιτούμενη πνευματική εξέλιξη των κομιστών της, ένα θέμα που χρωματίζει ολόκληρη την εξέλιξη της πλοκής. Υπάρχουν και κάποιες ενδιαφέρουσες σημειολογικές αναφορές σε τοπωνύμια που παραπέμπουν στα γραπτά του Η.P. Lovecraft, του παράξενου εκείνου συγγραφέα των αρχών του 20ού αιώνα, του οποίου τα έργα θεωρούνται πλέον ότι ασκούν επιρροή μεγαλύτερη και από του Edgar Allan Poe στον κόσμο του φανταστικού.

Ο Η.P. Lovecraft ήταν από τους πρώτους συγγραφείς που συνέλαβε την έννοια του “κοσμικού τρόμου”. Στα έργα του απεικονίζεται η ιδέα ότι ζούμε σ’ ένα αχανές χαοτικό και αδιάφορο σύμπαν που δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την επιβίωση του πρόσκαιρου και ασήμαντου ανθρώπινου είδους, το οποίο είναι καταδικασμένο να αφανιστεί μπροστά στην παρουσία μοχθηρών και πανίσχυρων δυνάμεων που μετρούν εκατομμύρια χρόνια ζωής. Στο Fringe, λοιπόν, κάνουν την εμφάνισή τους τοπωνύμια όπως το Providence που είναι η ιδιαίτερη πατρίδα του Lovecraft, το Dunwich, μια από τις περιοχές όπου, στα γραπτά του, δραστηριοποιούνται οι πανίσχυροι “Μεγάλοι Παλαιοί”, το Red Hook, ένα λιμάνι στη Νέα Υόρκη που παραπέμπει σ’ ένα από τα πιο συγκλονιστικά του διηγήματα “αστικού τρόμου”, η Βοστώνη και η “αρχαία” ¬–για τα αμερικανικά κριτήρια– Μασαχουσέτη. Δεν λείπουν επίσης και κάποιες παράξενες αναφορές στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, το ρητό που απαγγέλλει η Olivia όταν βρίσκεται σε κατάσταση trance “einai kalutero antropo apo ton patera tou”, αποτελεί παραφθορά της φράσης “είναι καλύτερος άνθρωπος από τον πατέρα του”, ή κάποιες αναφορές στη σημερινή Κόρινθο, όπου υποτίθεται ότι ζει κάποιος γνωστός του Ρeter.

Κάτι πολύ ενδιαφέρον που χαρακτηρίζει το Fringe είναι οι διπλές σημασίες κάποιων ονομάτων. Για παράδειγμα, ο Walter Bishop και ο William Bell, ο παλιός συνεργάτης του τον οποίο υποδύεται ο Leonard Nimoy που όλοι θυμόμαστε ως Μr. Spock στο διαχρονικό Star Trek, έχουν ονόματα που ξεκινούν με το γράμμα W το οποίο προφέρεται ως “Double-you” δηλαδή “διπλό-εσύ”, μια έξυπνη αναφορά στο εναλλακτικό σύμπαν και στους σωσίες μας που υποτίθεται ότι ζουν εκεί πέρα. Η σημειολογική αναφορά του διπλού γίνεται πιο έντονη και λειτουργεί ως εργαλείο συνειδητοποίησης μέσω της τεχνικής του σοκ στο τελευταίο επεισόδιο του πρώτου κύκλου της σειράς, όπου εμφανίζονται οι Δίδυμοι Πύργοι, οι οποίοι στο εναλλακτικό σύμπαν δεν έχουν καταστραφεί. Άλλες ιδέες και θέματα που παρουσιάζονται είναι η αρχετυπική ύβρις, η ύπαρξη ή όχι του θεού, το Φαινόμενο της Πεταλούδας, και μια επαναστατική θεώρηση της πραγματικότητας που δίνει έμφαση στη δύναμη του ανθρώπου να αλλάξει τον κόσμο του με τις ενσυνείδητες επιλογές του.

Από την άλλη, εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι –με την εξαίρεση ενός επεισοδίου–, το κοσμικό διάστημα δεν υφίσταται ως σημείο αναφοράς ή ως πεδίο εξερεύνησης. Το επέκεινα έχει αλλάξει μορφή, είναι πλέον το εναλλακτικό σύμπαν, οι άλλοι άνθρωποι και ο χώρος της Γης. Τα σύνορα προς τα άστρα έχουν κλείσει. Αυτή η πραγματικότητα αντανακλάται άμεσα στην καθήλωση των διαστημικών προγραμμάτων που παρατηρείται στην εποχή μας, και στην μαζική απροθυμία της ανθρωπότητας να υποστηρίξει ένα φιλόδοξο διαστημικό πρόγραμμα ανάλογο με αυτό που έστειλε τους πρώτους ανθρώπους στο φεγγάρι τη δεκαετία του ’60.

Θα μου επιτρέψετε να ολοκληρώσω αυτό το κάπως χαοτικό και ιδιότυπο άρθρο με μια τελευταία παρατήρηση: Στα μάτια μου το “Fringe” αποτελεί έναν ύμνο προς το ανθρώπινο πνεύμα, προς όλα αυτά τα στοιχεία που μας κάνουν ξεχωριστούς. Εκθειάζει τη δύναμη της αυτοθυσίας, την αξία της αγάπης, τη σημασία της δημιουργικότητας και της ελεύθερης σκέψης, αλλά μας προειδοποιεί ταυτόχρονα για τους κινδύνους που μας απειλούν όταν παραδιδόμαστε στον πειρασμό της αλαζονείας η οποία κυριεύει όλους όσους νομίζουν ότι έχουν αποκτήσει τη δύναμη να ελέγχουν τον κόσμο. Αποτελεί ένα πολύχρωμο και φαντασμαγορικό πανόραμα της σύγχρονης σκέψης, των αξιών του δυτικού πολιτισμού που δίνει έμφαση στη σημασία του ατόμου, αλλά παράλληλα καταλήγει στο σοφό συμπέρασμα ότι το μόνο που μας προστατεύει από τους εαυτούς μας είναι η αγάπη που νιώθουμε ο ένας προς τον άλλο και η αίσθηση της ευθύνης που πηγάζει από αυτή.

©Έρικ Σμυρναίος Πηγές: Wikipedia