Του Έρικ Σμυρναίου –
Τη χρονική περίοδο που διανύουμε (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2015) προβάλλεται στους ελληνικούς κινηματογράφους μια πολύ ενδιαφέρουσα ταινία. Από τα εγχώρια μέσα μαζικής ενημέρωσης χαρακτηρίστηκε, ολίγον συγκαταβατικά όπως ήταν αναμενόμενο από τους απολιθωμένους ιερείς της νεοελληνικής κουλτούρας, ως «παραγωγή επιστημονικής φαντασίας».
Καταγράφει την οδύσσεια ενός αστροναύτη του άμεσου μέλλοντος, του Mark Watney ο οποίος, ως μέλος μιας εξερευνητικής αποστολής στον πλανήτη Άρη, κι εξαιτίας ενός αναπάντεχου ατυχήματος, (μιας τρομακτικής αμμοθύελλας που ξεσπάσει ξαφνικά), ξεμένει στον αφιλόξενο «Κόκκινο Πλανήτη». Τα υπόλοιπα μέλη της μοιραίας αποστολής αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την διαστημική Βάση που έχουν στήσει στον Άρη άρον-άρον, χωρίς αυτόν, κι έτσι η NASA, η αμερικανική κυβέρνηση και γενικά ολόκληρη η ανθρωπότητα, πιστεύουν ότι είναι νεκρός. Ωστόσο, ο Mark Watney ζει. Έχει απομείνει μόνος στις νεκρικές ερημιές του Άρη και πρέπει, αφ’ ενός να βρει τρόπο να ειδοποιήσει τη Γη ότι είναι ζωντανός, και αφ’ ετέρου να επιβιώσει με μοναδικά του όπλα τον τεχνολογικό εξοπλισμό της κάψουλας που τον περιβάλλει και την ασίγαστη εφευρετικότητά του.
Αντιμετωπίζει τρομερούς κινδύνους σε έναν εντελώς άνυδρο κόσμο όπου η θερμοκρασία του εδάφους πέφτει κάθε νύχτα πολλούς βαθμούς κάτω από το μηδέν, όπου η ατμόσφαιρα είναι 100 φορές πιο αραιή από τη γήινη και στερείται οξυγόνου, όπου η κάθε λάθος κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε ένα φριχτό θάνατο. Χρησιμοποιεί τα αποθέματα τροφής της εγκαταλειμμένης βάσης ως υλικό για να καλλιεργήσει τη δική του τροφή. Βρίσκει τρόπο να συνθέσει νερό από τον αέρα της. Χρησιμοποιεί τα οργανικά απόβλητα του πληρώματος ως λίπασμα. Ανακαλύπτει το όχημα Pathfinder και χρησιμοποιεί τον εξοπλισμό του για να επικοινωνήσει με τη Γη. Παλεύει με τους δαίμονες της αποθάρρυνσης και της μοναξιάς ακούγοντας τα μουσικά κομμάτια που είχε αφήσει πίσω της η αρχηγός της αποστολής (disco της δεκαετίας του ’70 – μια έξυπνη και χιουμοριστική νότα που μας θυμίζει την εποχή όπου το διαστημικό όραμα μόλις είχε αρχίσει να ξεφτίζει.) Ακόμα και όταν όλα πάνε στραβά και το αεροστεγές αγρόκτημα που έχει κατασκευάσει καταστρέφεται, δεν χάνει το κουράγιο του αν και πρέπει να αντιμετωπίσει και την επιπρόσθετη προοπτική της αργής λιμοκτονίας. Στο μεταξύ, στη Γη, η είδηση της επιβίωσής του προκαλεί σάλο και μια παγκόσμια ευαισθητοποίηση. Σε μια κούρσα ενάντια στο χρόνο, η Κίνα και η Αμερική εγκαταλείπουν τις διαφορές τους και συνεργάζονται για να στείλουν στον Άρη προμήθειες που θα τον κρατήσουν ζωντανό. Εδώ το σενάριο αρχίζει να εξελίσσεται αγωνιωδώς. Θα πάνε όλα καλά; Θα καταφέρει ο ηρωικός εκείνος αστροναύτης να επιστρέψει στη Γη για να εκπαιδεύσει μια νεότερη γενιά αστροναυτών που θα παραλάβουν τη σκυτάλη της εξερεύνησης και της κατάκτησης του μακρινού Άρη;
Το στοιχείο που διαφοροποιεί το THE MARTIAN από τις περισσότερες κινηματογραφικές παραγωγές αυτού του είδους είναι το γεγονός ότι στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα από τα οποία απουσιάζει κάθε είδος φανταστικού στοιχείου. Μάλιστα, οι σεναριογράφοι της ταινίας δήλωσαν πολύ στεναχωρημένοι για το ότι η δουλειά τους ολοκληρώθηκε προτού η NASA αποκαλύψει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή στον Άρη με αποτέλεσμα να μην προλάβουν να εντάξουν και αυτό το στοιχείο στην πλοκή τους. Αυτό το γεγονός καθιστά τα διαδραματιζόμενα στο THE MARTIAN αληθοφανή και εφικτά γιατί στηρίζονται σε σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα και επιστημονικές ανακαλύψεις.
Η απεικόνιση των Αρειανών τοπίων είναι εκπληκτική. Τα τοπία του έρημου εκείνου κόσμου που σαρώνεται από αμμοστρόβιλους και αμμοθύελλες πραγματικά υποβάλλουν τον θεατή και του μεταγγίζουν τη συγκλονιστική αίσθηση των καινούργιων κοσμικών συνόρων, αλλά και της απερίγραπτης μοναξιάς που περιβάλλει τον διαστημικό ναυαγό.
Η σκηνοθετική δεινότητα του Ridley Scott εκδηλώνεται για μια ακόμα φορά και δημιουργεί ένα εικαστικό πανόραμα που μένει αξέχαστο στον έκθαμβο θεατή. Η πλοκή του έργου είναι σφιχτοδεμένη και στιβαρή, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολους εντυπωσιασμούς ή μελοδραματικές εξάρσεις αν και οι ψυχικές διακυμάνσεις τις οποίες βιώνει ο μοναχικός αστροναύτης απεικονίζεται πολύ καλά και πειστικά, κάτι που επιτυγχάνεται και από την πολύ δυνατή ερμηνεία του ηθοποιού που τον υποδύεται, του πολύ καλού Matt Damon. Η τελική σκηνή της προσπάθειας της διάσωσης του ήρωα στην τροχιά του Άρη κόβει την ανάσα όντας άριστα χορογραφημένη, εκπληκτικά φωτογραφημένη και σκηνοθετημένη άρτια, με φρενήρεις αλλά πανέξυπνα υπολογισμένους ρυθμούς.
Ωστόσο αυτό που πραγματικά αποτυπώνεται στο μυαλό του θεατή είναι η αισιόδοξη κοσμοθέαση που αναδίδει η όλη ταινία, η νοοτροπία, αν θέλετε, που υποστηρίζει τις συμπεριφορές και τις αποφάσεις των πρωταγωνιστών της.
Αν και οι καλοπροαίρετοι Αρειανοί με την υπερ-ανεπτυγμένη τεχνολογία που ως μηχανής θεός λύνει όλα τα προβλήματα απουσιάζουν πανηγυρικά, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα σύμπαν που είναι σκόπιμα εχθρικό και απειλητικό ως προς τον άνθρωπο, όπως συνέβαινε για παράδειγμα στην ταινία Alien. Το σύμπαν στο THE MARTIAN είναι απλά αυτό που είναι: Αχανές και άδειο και εντελώς αδιάφορο προς τον άνθρωπο. Λειτουργεί ωστόσο σύμφωνα με απόλυτα κατανοητούς κοσμικούς νόμους. Όπως λέει και ο διάσημος πλέον αστροναύτης προς το τέλος της ταινίας, το σύμπαν δεν θα συνεργαστεί μαζί μας και σίγουρα θα έρθει κάποια στιγμή που όλα θα πάνε στραβά. Αλλά ο άνθρωπος διαθέτει ένα όπλο που μπορεί να ανατρέψει ακόμα και την πιο αντίξοη κατάσταση. Τις γνώσεις του, την εφευρετικότητα του και την τεχνολογία που έχει αναπτύξει. Το κουράγιο του και την ακλόνητη πεποίθηση ότι με τη δύναμη της θετικής σκέψης και της δημιουργικότητας, όλα τα εμπόδια μπορούν να ξεπεραστούν. Ο κοσμικός χώρος είναι ένας απέραντος ωκεανός που ο άνθρωπος καλείται να εξερευνήσει και να αποικίσει στηριζόμενος σε όλες αυτές τις αρετές.
Μαζί με το ήδη εμβληματικό «INTERSTELLAR» το THE MARTIAN είναι μια στιβαρή και πανάκριβη κινηματογραφική παραγωγή που επικεντρώνεται στα πιο ηρωικά στοιχεία του ανθρώπινου είδους, στην ακατάβλητη λαχτάρα του για την εξερεύνηση των νέων συνόρων της διαστημικής εποχής αλλά και για την απόκτηση της γνώσης. Στην ψυχική του δύναμη, στην καρτερικότητα του αλλά και στη δυναμική αντίδραση του σε κάθε είδους απειλή και αντιξοότητα. Η λογική της αυτολύπησης δεν οδηγεί πουθενά και παρουσιάζεται ως μια επικίνδυνη νοοτροπία που μπορεί να οδηγήσει στον όλεθρο. Στην ουσία η όλη ταινία ανακαλύπτει ξανά το πνεύμα εκείνων των αρχαίων πρωτοπόρων που μια φορά και έναν καιρό εξαπλώθηκαν και κατέκτησαν ολόκληρη τη γήινη σφαίρα, πριν από πολλές-πολλές χιλιάδες χρόνια, τότε που ο κόσμος μας ήταν άγριος, αδάμαστος και ανεξερεύνητος.
Αν δεχτούμε, λοιπόν, ότι η τέχνη, ως μορφή εξωτερίκευσης δυνάμεων που φωλιάζουν βαθιά μέσα στο συλλογικό ασυνείδητο της ανθρωπότητας, είναι σε θέση να ανιχνεύσει και να αλιεύσει από τα σκοτεινά ρεύματα της κοινής ψυχής μας τις εικόνες των πραγμάτων που θα έρθουν, έχουμε κάθε λόγο να νιώθουμε αισιόδοξοι.
Η πρόσφατη παραγωγή και η μεγάλη εισπρακτική επιτυχία μιας σειράς ταινιών όπως είναι το THE MARTIAN ίσως να φανερώνουν κάτι πολύ σημαντικό: Ότι ο άνεμος έχει αρχίσει και γυρίζει και ότι ένα νέο πνεύμα αρχίζει και φουσκώνει ξανά τα πανιά της παγκόσμιας φαντασίας. Η εσωστρέφεια, η απαισιοδοξία, ο αρνητισμός και οι φοβίες που χρωματίζουν τα τελευταία χρόνια τα διαστημικά οράματα του ανθρώπινου είδους μπορεί να έχουν αρχίσει επιτέλους να ξεφτίζουν. Στο κάτω-κάτω, αν πραγματικά θέλουμε να συνεχίσουμε να αποκαλούμαστε άνθρωποι και αν προσδοκούμε να επιβιώσουμε ως μορφές ζωής στο διηνεκές, θα πρέπει να σπάσουμε τα δεσμά που μας κρατάνε φυλακισμένους στον μικρό και κορεσμένο πλανήτη Γη και να σαλπάρουμε στον έναστρο ουρανό. Βλέπετε, σε τελική ανάλυση το Πεπρωμένο Μας Είναι τ’ Άστρα…
Έρικ Σμυρναίος, Οκτώβριος 2015