Carl
Gustav Jung
Πόσο δύσκολο - αν
όχι ακατόρθωτο - είναι το να προσπαθήσει και μόνο κάποιος να συγγράψει
τη σύντομη βιογραφία μιάς τόσο πολυσύνθετης προσωπικότητας, όπως είναι
ο
Carl Gustav Jung;
Από την πρώτη, κιόλας,
στιγμή που ξεπήδησε αυτό το ερώτημα από το νού μου, δεν έπαψα ούτε λεπτό
να αναλογίζομαι τις εικόνες και τις λέξεις που θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν
αυτό το ον, χωρίς να το περιορίσουν, χωρίς να το παρερμηνεύσουν. Ο Ψυχολόγος,
ο Θεραπευτής, ο Εσωτεριστής, ο Επιστήμων, ο Ερευνητής, ο Μαγγελάνος
του Ασυνειδήτου, ο Άνθρωπος;
Οι επιστημονικοί
όροι μιας αυστηρά ακαδημαϊκής προσέγγισης φάνταζαν απίστευτα λιτοί,
αλλά και τραγικά απομακρυνσμένοι από την ουσία του θέματος. Για κάθε
ένα νοητικό μου ερώτημα, ελάμβανα άμεσα μιαν απάντηση αποτρεπτική και
τα λόγια του
Jung
αντηχούσαν μες το μυαλό μου, έως ότου το ερώτημα
παύσει.
'Η
επιστήμη λειτουργεί με έννοιες μέσου όρου, πολύ γενικές για να δικαιώσουν
την υποκειμενική ποικιλία μιας ζωής'.
Κάθε παύση του νού
αντιστοιχούσε στο θάνατο ενός ερωτήματος. Και κάθε ένας θάνατος οδηγούσε
αναπόφευκτα στη γέννηση ενός ερωτήματος νέου (jung) που πλάι στις περιδινήσεις
του νού, έσπευδαν να το ενισχύσουν και οι στροβιλισμοί των ψυχικών μου
διλημμάτων. Πώς είναι δυνατόν να περιγράψεις με λόγια φθηνά τον πλούτο
της ζωής ενός ανθρώπου, όταν μάλιστα ο ίδιος είχε εξ αρχής αρνηθεί πεισματικά
να συγγράψει μια αυτοβιογραφία;
'Ξέρω
πάρα πολλές αυτοβιογραφίες, με τις αυταπάτες τους και τα φανερά ψεύδη
τους και γνωρίζω πάρα πολλά για το ανέφικτο της αυτο-απεικόνισης, για
να επιθυμήσω να επιχειρήσω κάτι τέτοιο'.
Παρ' όλα αυτά, την
άνοιξη του 1957 ο
Jung
αποφάσισε να αφήσει στην άκρη τις αρχικές
του επιφυλάξεις και με τη συμβολή της πένας της Ανιέλα Γιάφφε, προχώρησε
στην καταγραφή μίας από τις πιο σημαντικές Ψυχικές Παραδόσεις που πέρασαν
ποτέ από έναν άνθρωπο σ' έναν άλλο. Έτσι κι εγώ, νιώθοντας πλέον ανίκανος
ν' αντισταθώ στη δύναμη αυτής της βαθύτατα εσωτερικής εκπόρευσης, αποφάσισα
συνειδητά να διαλύσω κάποια από τα νεφελώματα που μάταια προσπαθούν
να παρεμποδίσουν την έλευση του φωτός - και τις λαμπρές ακτίνες της
ψυχής του
Jung
- στα σκοτάδια του νού και της κατακερματισμένης
εκπεσούσας ψυχής του ανθρώπου. Αυτή την άνοιξη του 2005.
Σας διαβεβαιώνω,
λοιπόν, πως πρόκειται - καθόλη τη διάρκεια της συγγραφής αυτού του κειμένου
- να παραμείνω πιστός στην έννοια της ανάληψης του 'έργου', όπως ο ίδιος
την όρισε λέγοντας ότι 'κανένα έργο δεν δικαιώνεται, εάν δεν έχει επιβληθεί
από μέσα'.
'Ένα
βιβλίο μου είναι πάντα υπόθεση μοίρας...Η μοίρα το θέλησε - αυτό μου
συνέβαινε πάντα - ώστε όλες οι
εξωτερικές>> πλευρές της ζωής μου να
είναι συμπτωματικές. Μόνο ό,τι είναι εσωτερικό αποδείχτηκε ότι έχει
ουσία και αποφασιστική αξία'.
Γνωρίζοντας ότι
κύριο μέλημά του ήταν να μοιραστεί τις εμπειρίες του με όσους αληθινά
επιθυμούν να τις δούν εσωτερικά, θα αφιερώσω την πραγματεία μου αυτή
στον 'Εσωτερικό
Jung
', αφήνοντας τα εξωτερικά γεγονότα που σημάδεψαν
τη ζωή και το έργο του, στους ιστορικούς και τους διάφορους 'ετερόφωτους'
Γιουνγκιανούς ψυχολόγους και παρα-ψυχολόγους. Όπως είχε πεί και η Ανιέλα
Γιάφφε: οι υποκειμενικές του δηλώσεις μπορούν να γίνουν δεκτές μόνον
από όσους έχουν παρόμοιες εμπειρίες - ή, για να το πω διαφορετικά -
από εκείνους που μέσα στην ψυχή τους η εικόνα του Θεού έχει τα ίδια
η παρόμοια χαρακτηριστικά.
Τέτοιου είδους είναι
η σύνδεσή μου με τον
Jung
, εσωτερική, και αλήθεια το λέω ότι
δεν ήταν λίγες - ούτε αμελητέες - οι στιγμές που συνέλαβα τον εαυτό
μου να διαβάζει μία του πρόταση και να γνωρίζει συγχρόνως τί θα ακολουθήσει
στην επόμενη και τί προηγήθηκε της παρούσας. Πέρασαν χρόνια ολόκληρα
μέχρι να συνειδητοποιήσω ότι δεν ήμουν εγώ που με έναν τρόπο 'μυστικό'
συνδεόμουν με το πρόσωπο του
Jung
, αλλά ο εαυτός μου που στον
καθρεύτη της ψυχής του (
Jung
) έβλεπε ν' αντανακλάται αυτός ο
'Απρόσωπος Αρχετυπικός Άνθρωπος'. Αλλά το ερώτημα παραμένει πάντα το
ίδιο: τί είναι τελικά ο Άνθρωπος, το νόημα και η ζωή του;
'Αυτό
που είμαστε στα εσωτερικά μας μάτια, αυτό που δείχνει ότι είναι ο άνθρωπος
sub specie aeternitatis, εκφράζεται μόνο σε μυθολογική γλώσσα. Ο μύθος
είναι πιό ατομικός και εκφράζει τη ζωή με μεγαλύτερη ακρίβεια απ' ότι
η επιστήμη'.
Ο κόσμος θέλει να
θυμάται το όνομα του
Jung
περιτριγυρισμένο από τις 'παρασιτικές'
απόψεις του (κόσμου) περί της ψυχής, του ασυνειδήτου, της προβολής,
της μεταβίβασης, της εξατομίκευσης, του Ταυτού και διάφορων άλλων σημαντικότατων
επιστημονικών όρων. Αλλά, όπως φαίνεται, ο κόσμος έχει ξεχάσει ακόμη
και την ίδια τη σημασία της Επιστήμης, όπως και την Αλήθεια που την
συνδέει με τον Μύθο. Μία Αλήθεια, ωστόσο, που συνήθως χρησιμοποιείται
απλά ως ένας όρος, κάτω απ' το φώς του οποίου προσπαθούμε μάταια να
'αποκρύψουμε' τα σκοτάδια του κόσμου της Λήθης που ζούμε.
Ο μύθος του κάθε
ανθρώπου είναι προσωπική υπόθεση ή, μάλλον, υπόθεση της προσωπικότητάς
του. Πόσοι, όμως, από εμάς είμαστε ικανοί να 'ανακαλύψουμε' τον προσωπικό
μας μύθο αντί να προβάλουμε συνεχώς, δεξιά και αριστερά, την ασυνάρτητη
μυθοπλασία μας; Αυτό είναι ένα ερώτημα που ο κάθε ένας και η κάθε μία
από εμάς ωφείλει με τον καιρό να το απαντήσει, μιας και απ' ότι φαίνεται
η πεισματική άρνηση ενός τέτοιου απολογισμού μπορεί να έχει μόνον καταστροφικά
αποτελέσματα για τον άνθρωπο.
Ας αφήσουμε, όμως,
προς το παρόν στην άκρη τον προσωπικό μας μύθο και ας εστιαστούμε στον
μύθο του
Carl Gustav Jung
, όπως μας τον παρουσιάζει ο ίδιος στο
κύκνειο άσμα του που φέρει τον τίτλο 'Αναμνήσεις - Σκέψεις - Όνειρα'.
Τα λόγια και οι φράσεις που δανείστηκα προέρχονται αποκλειστικά από
το συγκεκριμένο βιβλίο και είναι σημειωμένες σε αυτό το κείμενο με κόκκινο
χρώμα, ελπίζοντας κάποια στιγμή να βρεθούμε όλοι μας πίσω από αυτές
τις κόκκινες γραμμές. Να κριθούμε και να συγκριθούμε με την ευρύτερη
έννοια των όρων.
'Ο
άνθρωπος δεν μπορεί να συγκρίνει τον εαυτό του με κανένα άλλο πλάσμα...Είμαι
άνθρωπος. Αλλά τί θα πεί να είμαι άνθρωπος; Όπως κάθε άλλο ον, είμαι
ένα τμήμα της άπειρης θεότητας, αλλά δεν μπορώ να συγκρίνω τον εαυτό
μου με κανένα ζώο, φυτό ή πέτρα. Μόνο ένα μυθικό ον είναι ευρύτερο από
τον άνθρωπο'.
Ο
Jung
πίστευε
ότι δεν μπορούν να τεθούν όρια στη ζωή ενός ανθρώπου - ούτε αρχή, ούτε
τέλος. Ισχυριζόταν - ή, μάλλον, γνώριζε πολύ καλά - ότι η ανθρώπινη
αντίληψη της ζωής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάμνηση. Για έναν
άνθρωπο η ζωή αρχίζει από κάποιο ορισμένο σημείο που εκείνος τυγχάνει
να θυμάται, ενώ το τέλος της μένει για τον ίδιο σχεδόν αόριστο. Αλήθεια,
πόσοι πραγματικά γνωρίζουν τις έννοιες της Αρχής και του Τέλους και
πόσο καλά θυμούνται το τί πραγματικά Είναι;
'Η
ζωή μου έδινε πάντα την εντύπωση ότι μοιάζει με φυτό που ζεί από τις
ρίζες του. Η αληθινή του ζωή είναι αόρατη, κρυμμένη στις ρίζες. Το μέρος
που είναι ορατό, επάνω από το έδαφος, διαρκεί μόλις ένα και μόνο καλοκαίρι.
Ύστερα μαραίνεται - μια εφήμερη οπτασία...Ποτέ, ωστόσο, δεν έχασα την
αίσθηση ότι υπάρχει κάτι που ζεί και έχει και διάρκεια κάτω από την
αιώνια ροή. Αυτό που βλέπουμε είναι το άνθος, που περνά. Το ρίζωμα παραμένει'.
Ένα ον, για να μπορέσει
να καταστεί Ολόκληρος Άνθρωπος, θα πρέπει να βιώσει την ενότητα των
στοιχείων που το συνθέτουν, συνενώνοντας τον ορατό κόσμο του συνειδητού
(το άνθος) με τον αόρατο κόσμο του ασυνειδήτου (τις ρίζες). Τόσο οι
ψυχές μας, όσο και τα σώματά μας (ας μην πραγματευτούμε εδώ την πνευματική
μας καταγωγή), αποτελούνται από ατομικά στοιχεία που στην ολότητά τους
συνθέτουν την ενδογενή ιστορική μας οικογένεια, η οποία μετά βίας εναρμονίζεται
με τις εφήμερες συνθήκες του παρόντος.
'Επομένως,
σώμα και ψυχή έχουν έντονα ιστορικό χαρακτήρα και δεν βρίσκουν τη σωστή
θέση τους στο καινούριο, στα πράγματα που μόλις έχουν κάνει την εμφάνισή
τους...Δεν έχουμε καθόλου αποκοπεί εντελώς από τον Μεσαίωνα, την Κλασσική
Αρχαιότητα και τον πρωτογονισμό, όπως αρέσκεται να προσποιείται η σύγχρονη
ψυχή μας. Παρ' όλα αυτά, έχουμε βυθιστεί σ' έναν καταράκτη προόδου που
μας παρασύρει προς το μέλλον με μεγαλύτερη ορμή όσο πιό πολύ μας απομακρύνει
από τις ρίζες μας....Δεν ζούμε πια μ' αυτό που έχουμε, αλλά με υποσχέσεις,
δεν ζούμε πια στο φως του σήμερα, αλλά στο σκοτάδι του μέλλοντος που
ελπίζουμε ότι τελικά θα φέρει τη σωστή ανατολή'.
Οι σημερινοί άνθρωποι
δεν φαίνεται ότι είναι απλά ανίσχυροι να συνθέσουνε τα μόρια της διασπασμένης
τους ψυχής, αλλά ανικανοποίητοι από το παρόν, φιλοδοξούν μάταια για
ένα μέλλον που υπόσχεται Αιώνες Χρυσούς. Θαμπωμένοι από τη λάμψη αυτού
του χρυσού που βρίσκεται μπροστά στα μάτια τους, αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν
ότι το μέλλον τους θα είναι πάντα σκοτεινό, όσο τα σκοτάδια της άγνοιας
σκ