Το ερμητικό
νόημα του Σταυρού
Οι χειρονομίες και
τα σύμβολα πάντα έπαιζαν ένα κύριο ρόλο στις δυτικές μυστηριακές παραδόσεις.
Ωστόσο, από όλα τα σύμβολα, ο σταυρός υπήρξε πάντα εκείνο με τη μεγαλύτερη
σημασία και επιρροή στους δυτικούς μυστικιστές, ως προς τη συναίσθηση
του κόσμου. Αν και δίνει την εντύπωση ενός σχεδόν αποκλειστικά χριστιανικού
συμβόλου, έχει υπάρξει από την αρχή των μυστηρίων. Ο αιγυπτιακός
Ταυ
και
Ankh
, ο Σταυρός των Παθών του Χριστού, ο Ροδόσταυρος των αλχημιστών
του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης μέχρι και ο διπλούς Σταυρός του Αναστηθέντα
Σωτήρα -κατά το νεώτερο Βατικανό- είναι όλοι ιστορικές παραλλαγές του
ίδιου συμβόλου που καθοδήγησε ένα μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας στο μονοπάτι
της προς το Θεό.
Σε γενικές γραμμές,
ο σταυρός είναι η ένωση μιας κάθετης και μιας οριζόντιας γραμμής ή η ένωση
του ενεργού
( | )
με το παθητικό ή δεκτικό
( - )
. Όταν αυτές
οι δυο δυνάμεις συνδυάζονται δημιουργείται μια τρίτη δύναμη, ιδέα ή οντότητα.
Ενώ ο κατ' αρχήν σεξουαλικός συμβολισμός είναι σαφής, ο σταυρός πρέπει
να ερευνηθεί πληρέστερα με την ψυχολογική και πνευματική έννοιά του. Ο
αιγυπτιακός Ankh (που στο επάνω μέρος του σχηματίζει θηλιά) λέγεται ότι
αποτελεί παράδειγμα αυτού του αρχικού σεξουαλικού (δηλ. δημιουργικού)
συμβολισμού· ωστόσο, στις περισσότερες από τις μεταγενέστερες χρήσεις
του αποτελεί, στην πλήρη του σημασία, ένα σύμβολο ζωτικής δύναμης και
θείας ισχύος.
Ο
Γιoύνγκ (Jung)
θεωρεί ότι ο σταυρός έχει τις ρίζες του στην ανακάλυψη της φωτιάς από
την ανθρωπότητα και, συνεπώς, είναι ένα σύμβολο φωτιάς η οποία προέρχεται
από το τρίψιμο δυο ξύλινων ραβδιών για το άναμμά της προσφέροντας ζεστασιά,
προστασία αλλά και το μέσον για να κατασκευαστούν εργαλεία. Είναι αξιοσημείωτο
ότι λέξεις που σημαίνουν cross, όπως
krois, krouz, kreuz, crux, cruz,
croaz
, παρουσιάζουν ετυμολογικές ομοιότητες με λέξεις που σημαίνουν
fire. Οι ρίζες
ak, ur, os
, σημαίνουν όλες κοσμικό φως ή φωτιά.
Οι αρχικοί σταυροί
σημειώνονταν απλά ως
Τ
ή
Χ.
Μετέπειτα παραλλαγές προσέθεσαν
το βραχίονα στην κορυφή.. Ο ισοσκελής σταυρός
(+)
χρησιμοποιήθηκε
για να αντιπροσωπεύσει τις τέσσερις κύριες κατευθύνσεις ή τα στοιχεία
ή τα χρώματα του ανθρώπινου γένους
(Hopi lore)
, καθώς και τους
Τέσσερις Ουρανούς του Ζωροάστρη ή και τη μεταγενέστερη παραλλαγή του στην
ιουδαϊκή Καμπαλά. Όταν κυκλώνεται γίνεται οι τέσσερις εποχές, στάδια ζωής,
και όλοι οι συσχετισμοί με τη ζωή, το θάνατο και την αναγέννηση.
Ο
ισοσκελήςσταυρός
Ο
Πλάτων
στον
"Τίμαιο"
αναφέρει πώς ο Δημιουργός επανένωσε τα κομμάτια της
τμηματοποιημένης κοσμικής ψυχής με δυο συρραφές όμοιες με αυτό που αποκαλείται
Σταυρός του Αγίου Ανδρέα.
Σταυρός
του Αγίου Ανδρέα
Ο αιγυπτιακός
Ankh
,
σύμφωνα με την άποψη πολλών, υπήρξε το σύμβολο της ανάστασης των ανθρώπων,
εκφράζοντας τον πρώτο χαιρετισμό της ημέρας με απλωμένα χέρια και το
κεφάλι ψηλά. Μια θεοσοφική συγγραφέας ονομάζει αυτή τη στάση "Στάση
της Μαντόνα" σαν να προσπαθεί κάποιος να αγκαλιάσει όλη τη δημιουργία.
Στη συνέχεια αναφέρει ότι είναι καλό και για την περιοχή του θύμου /
της καρδιάς, προκαλώντας ένα συναίσθημα ανοίγματος και συμπάθειας ακριβώς
στο σημείο όπου συναντώνται ο κάθετος και ο οριζόντιος άξονας.
Ankh
Κατά το Μεσαίωνα
ο σταυρός συσχετίσθηκε κυρίως με τη σταύρωση του Χριστού. Ως αποτέλεσμα,
ο όρθιος σταυρός,έγινε το σύμβολο της θείας δύναμης και παρουσίας, η
ήττα του θανάτου και της άγνοιας.
Όρθιος
σταυρός
Κατά λογική ακολουθία,
ο ανεστραμμένος σταυρός έγινε το σύμβολο της βλασφημίας, της δαιμονικής
δύναμης ή της απόρριψης της θυσίας του Χριστού. Αυτό αποτέλεσε ένα ιστορικό
θέμα της εποχής, καθώς μάλιστα ο Άγιος Πέτρος ζήτησε να σταυρωθεί με
τέτοιο τρόπο -σε ανεστραμμένο σταυρό- θεωρώντας ότι δεν ήταν τόσο ενάρετος
για να σταυρωθεί όπως και ο Ιησούς. Νωρίτερα αλλά και αργότερα, μυστικιστικές
δοξασίες χρησιμοποίησαν διαφορετικούς τύπους του σταυρού για να εκφράσουν
διαφορετικά ρεύματα κοσμικής δύναμης, δυνητικότητας και ρυθμού. Στην
Αγγλία ο σταυρός συσχετίσθηκε με τον τάξο (yew, είδος άγριου δέντρου)
που φύτρωνε συχνά στους περιβόλους των ναών. Ο Χριστός σε μεσαιωνικά
τραγούδια και ιστορίες αναφέρεται ότι
"κρεμάστηκε σε ένα δέντρο"
όπως και ο νορβηγός θεός
Όντιν
. Οι χριστιανοί μυστικιστές αργότερα
άλλαξαν αυτήν την άποψη με το
"Δέντρο της Ζωής"
του μεσαιωνικού
ιουδαϊκού μυστικισμού ή Καμπαλά.
Κάνοντας το σημείο
του σταυρού συνειδητά, μπορούμε να δημιουργήσουμε μέσα μας μια συνθήκη
που υποβοηθάει τις μυστικιστικές εμπειρίες και τη διευρυμένη συνειδητότητα.
Ουσιαστικά κάνουμε τους εαυτούς μας ανοιχτούς και θεληματικούς διαύλους
για να εκδηλωθούν στη ζωή μας και στον κόσμο η Κοσμική Σοφία, η Συμπαντική
Αγάπη και η Δημιουργική Δύναμη. Οι χριστιανοί μυστικιστές αυτό το ονομάζουν
"axis mundi"
(κοσμικός άξονας, το σημείο της ένωσης ουρανού και
γης).
Στο έργο του "Η φύση
και η χρήση των τυπικών" ο
Ρος ντε Κοππέν (Roche de Coppens)
αναφέρεται
σε ένα τεκτονικό - ροδοσταυρικό έγγραφο στο οποίο κάποιος επίσκοπος Θεόδοτος
δηλώνει: "Όταν λέμε "Εις το όνομα του Πατρός" και θέτουμε τα δάχτυλά μας
στο μέτωπο, στην ουσία επισημαίνουμε ένα σημαντικό όργανο του πνευματικού
μας σώματος, ακριβώς κάτω από το χώρο όπου ο Θεός διαμένει μέσα μας
"ύπερθεν".
Οι δονήσεις που ξεκινούν από τη σκέψη της αγάπης μας για τον επουράνιο
Πατέρα, ενεργοποιούν τη Θεία Ουσία του
"Στέμματος"
η οποία
διαχέεται στο καρδιακό μας κέντρο σαν μια αυθεντική, αν και αόρατη, λάμψη
(φωτεινή ακτίνα ή λευκό φως). Αυτή η ενεργοποίηση του Στέμματος" περιγράφεται
από τον Άγιο Πέτρο: "Θα λάβετε ένα λαμπερό Στέμμα". Όταν λέμε "και
του Υιού" και θέτουμε τα δάχτυλά μας στην καρδιά, και πάλι επισημαίνουμε
μια περιοχή του πνευματικού μας σώματος όπου το Θείο Φως -κατά τον προφήτη
Ησαΐα- που διαχύθηκε προς εμάς "ύπερθεν", ενεργοποιεί ένα άλλο πνευματικό
όργανο πλημμυρίζοντάς μας με τη Θεία Αγάπη του Υιού. Και όταν λέμε "και
του Αγίου Πνεύματος", αγγίζοντας δεξιά και αριστερά το στήθος μας, ενεργοποιούμε
αυτά τα πνευματικά αισθητήρια
(sensoria)
μέσα μας που εκδηλώνονται
ως η δημιουργική και ζωοδοτική δύναμη του Αγίου Πνεύματος στη ζωή μας.
Τέλος, όταν λέμε "Αμήν" και ενώνουμε τα χέρια μας, επιβεβαιώνοντας
νοητικά την παρουσία του Τριαδικού Θεού μέσα μας, στην ουσία κλείνουμε
τα πνευματικά ρεύματα στην περιφέρεια του πνευματικού μας σώματος προκειμένου
να διατηρήσουμε αυτήν την αφύπνιση της πνευματικής συνειδητότητας όσο
περισσότερο γίνεται.
1
Φέροντας το σταυρό
της ενσάρκωσης, όπως ο Κοσμικός Χριστός πριν από εμάς, μπορούμε να γνωρίσουμε
το φως του εσωτερικού μας πνευματικού σταυρού της Φώτισης, της Ανάστασης
και της Σωτηρίας. Όπως ο Κωνσταντίνος πορεύτηκε "με το σταυρό", έτσι μπορούμε
και εμείς να γνωρίσουμε το εσωτερικό νόημα του
"Via Crucis"
(της
οδού του σταυρού) στην καθημερινή ζωή μας. Αναγνωρίζοντας, αποδεχόμενοι,
επικαλούμενοι και εφαρμόζοντας την Κοσμική Σοφία και τη Συμπαντική Αγάπη,
και ενώνοντας τις δύο μέσω της δύναμης του Αγίου -Δημιουργικού- Πνεύματος,
μπορούμε να γνωρίσουμε το Χριστό Εντός μας. Όταν συμβεί αυτό, συμμετέχουμε
στην αληθινή πνευματική κοινωνία ή στην Ιερή Πλειονότητα, στην οποία είμαστε
όλοι ενωμένοι στο
"Corpus Mystica Christi"
, στο Μυστικιστικό Σώμα
του Ιησού.
Είναι εδώ που όλοι
οι αληθινοί και ειλικρινείς πιστοί ενώνονται στην Αόρατη Εκκλησία στην
οποία αναφέρθηκε ο
Εκχαρτχάουζεν (Eckharthausen)
: "Είναι αναγκαίο,
αγαπητοί μου εν Χριστώ αδελφοί (κοσμική συνείδηση) να σας δώσω μια ξεκάθαρη
ιδέα της εσωτερικής Εκκλησίας· εκείνης που η φωτισμένη Κοινωνία του Θεού
που είναι διασκορπισμένη στον κόσμο αλλά κυβερνάει με τη μία αλήθεια και
είναι ενωμένη σε ένα πνεύμα… Είναι η πιο κρυμμένη από τις κοινωνίες, όμως
κατέχει μέλη από πολλούς κύκλους· έτσι είναι αυτή η Σχολή. Ανέκαθεν υπήρχε
μια εξωτερική σχολή που βασιζόταν σε μια εσωτερική, της οποίας δεν είναι
παρά η εξωτερική έκφραση. Γι' αυτό ανέκαθεν υπήρχε μια κρυμμένη συνάθροιση,
μια κοινωνία των Εκλεκτών… που αποκαλείται το εσωτερικό Αγιαστήριο ή Εκκλησία…
Αλλά όταν οι άνθρωποι πολλαπλασιάστηκαν, η αδυναμία τους δημιούργησε την
ανάγκη μιας εξωτερικής κοινωνίας που θα κάλυπτε την εσωτερική και θα απέκρυπτε
το πνεύμα και την αλήθεια στην ουσία… τυλιγμένη σε εξωτερικές και αντιληπτές
τελετές… και οι συμβολισμοί της εσωτερικής θα μπορούσαν βαθμιαία να επιτρέψουν
την προσέγγιση με ασφάλεια των εσωτερικών πνευματικών αληθειών… έτσι ώστε
ο συνειδητός άνθρωπος θα μπορούσε… να οδηγηθεί σταδιακά… στην εσωτερική
αλήθεια."
2
Από την "περίοδο
της αναγέννησης του αποκρυφισμού" το 19
ο
αιώνα και στις αρχές
του 20
ού
, δημοσιοποιήθηκαν μερικές παραλλαγές του σημείου του
σταυρού ως μυστικιστικής και μαγικής χειρονομίας. Αν και πολλές από τις
οργανώσεις που κάνουν δηλώσεις για αυτές τις τεχνικές κάνουν επίσης και
δηλώσεις για απορίας άξιες ιστορικές έννοιες, εκείνο που θα πρέπει να
κριθεί είναι η αποτελεσματικότητα της μεθόδου και όχι η ιστορία που ενδεχομένως
είναι περισσότερο μυθολ