Το "Άστρο" της
Βηθλεέμ
Στον
Χριστιανισμό, η γέννηση, η δράση και ο θάνατος του Ιησού συνδέθηκαν με
κάποια ασυνήθιστα φαινόμενα, τα οποία ερμηνεύθηκαν με διαφόρους τρόπους.
Ένα από αυτά, το οποίο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον κάθε χρόνο την
περίοδο των Χριστουγέννων, είναι το «άστρο» της Βηθλεέμ. Ένα φαινόμενο με
το οποίο ασχολήθηκαν μεγάλες προσωπικότητες της Εκκλησίας, αλλά και
μεγάλες προσωπικότητες του πνεύματος και της επιστήμης. Άλλοι θεώρησαν το
εν λόγω φαινόμενο ως κάτι το υπερφυσικό, άλλοι ως κάτι το φυσικό και
κάποιοι άλλοι ως συνδυασμό των δύο προαναφερθέντων. Τι ήταν όμως τελικά το
φαινόμενο αυτό; Στο παρόν άρθρο μας θα παρουσιάσουμε τις κυριώτερες
ερμηνείες, οι οποίες έχουν δοθεί κατά καιρούς για το περί ου ο λόγος
φαινόμενο, το οποίο συνδέθηκε με την γέννηση του Μεσσία, αλλά και θα
δώσουμε μία απάντηση στο ερώτημα τι ήταν τελικά αυτό, το οποίο λόγω της
λαμπρότητάς του ονομάσθηκε άστρο.
Ο ΕΡΧΟΜΟΣ ΕΝΟΣ ΣΩΤΗΡΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ
ΚΟΣΜΟ
Εάν
εξετάσουμε τις μυθολογικές παραδόσεις των περισσοτέρων λαών της γης, π.χ.
Ελλήνων, Αιγυπτίων, Γαλατών, Περσών, Κινέζων, γηγενών Αμερικανών κ.ά , θα
διαπιστώσουμε ότι υπάρχει σε όλες αυτές μία προσδοκία για την έλευση μίας
μεγάλης προσωπικότητας, η οποία άλλοτε είναι κάποιος Θεός, άλλοτε κάποιος
άνθρωπος και άλλοτε ένας συνδυασμός των δύο
προαναφερθέντων.
Ο Αισχύλος
(525/4 – 456/5 π.Χ.) στην τριλογία του «Προμηθεύς δεσμώτης», «Προμηθεύς
λυόμενος» και «Προμηθεύς πυρφόρος», παρουσιάζει όλες τις φάσεις του
δράματος, το οποίο διέρχεται η ανθρωπότητα, στο πρόσωπο του Προμηθέα. Η
λύτρωση του Προμηθέα από τα βάσανά του θα τελειώσει, όταν ένας απόγονος
της παρθένου Ιούς θα γεννηθεί με υπερφυσικό τρόπο. Στο τέλος της τραγωδίας
μάλιστα εμφανίζεται ο Θεός Ερμής, ο οποίος προλέγει στον Προμηθέα, ότι θα
απελευθερωθεί μόνο όταν κάποιος από τους Θεούς τον αντικαταστήσει, πάρει
πάνω του τα δικά του πάθη και κατέβει στα σκοτεινά Τάρταρα του Άδη. Επίσης
πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει, αυτό το οποίο είπε ο μέγιστος των
φιλοσόφων Σωκράτης στην απολογία του, για τον ερχομό κάποιου σταλμένου από
τον Θεό, ο οποίος θα φωτίσει την ανθρωπότητα.
Εκτός όμως από
τους Έλληνες, και στους Ρωμαίους υπάρχει ανάλογη προσδοκία κάποιου σωτήρα.
Ο ποιητής Βιργίλιος γράφει, χρησιμοποιώντας Ησιόδιους μυθολογικούς όρους,
ότι θα σταλεί κάποιος από τον ουρανό, του οποίου η παρουσία θα δώσει τέλος
στη σιδερένια γενεά και θα γίνει η απαρχή της χρυσής γενεάς για όλον τον
κόσμο. Επίσης, οι περίφημοι Συβιλλικοί χρησμοί αναφέρονταν σε κάποιον αγνό
βασιλιά, ο οποίος θα ηγεμονεύσει σε όλο τον κόσμο φέρνοντας ειρήνη και
δικαιοσύνη, του οποίου μάλιστα η γέννηση θα σηματοδοτηθεί από κάποιο
λαμπρό αστέρι. Οι χρησμοί αυτοί είχαν κάνει τον μεγαλύτερο των Ρωμαίων
ρητόρων Κικέρωνα (106 – 43 π.Χ.), να αναρωτηθεί ποιος θα είναι αυτός ο
σωτήρας βασιλιάς και πότε θα γεννηθεί. Ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος (55 –
120 μ.Χ.) και ο βιογράφος Σουητώνιος (69 – 125 μ.Χ.) γράφουν σχετικά με το
θέμα μας, ότι υπήρχε μία έντονη αναμονή και πίστη στην έλευση ενός
σπουδαίου προσώπου, το οποίο θα λύτρωνε τους ανθρώπους από το κακό
φέρνοντας ειρήνη και δικαιοσύνη. Παρόμοιες αντιλήψεις υπάρχουν διάσπαρτες
σε μυθολογικές, χρησμολογικές κ.ά παραδόσεις άλλων λαών, όπως
προαναφέραμε, των οποίων το νόημα είναι σχεδόν το ίδιο με των
προαναφερθεισών.
Ο ΕΡΧΟΜΟΣ ΤΟΥ
ΜΕΣΣΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ
Στην κανονική
παλαιοδιαθηκική γραμματεία, ήδη από το πρώτο βιβλίο της, το βιβλίο της
«Γενέσεως», προαναγγέλλεται (Γέν. 49:10) ο ερχομός αυτού που θα είναι η
προσδοκία των εθνών:«
Δεν θα λείψη άρχων
από την φυλήν Ιούδα και αρχηγός από τους απογόνους του, μέχρις ότου έλθη
εκείνος, εις τα χέρια του οποίου απόκεινται αι εξουσίαι. Αυτός θα είναι η
ελπίς και η προσμονή των λαών, ο Μεσσίας
». Εκτός όμως, από
διάσπαρτες αναφορές στην έλευση του Μεσσία και του έργου του στα ιστορικά
και ποιητικά – διδακτικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, στα προφητικά βιβλία
φανερώνονται σχεδόν τα πάντα για τη γέννηση, την δράση και το θάνατό του.
Ο προφήτης Μιχαίας, ο οποίος έδρασε τον όγδοο αιώνα (722 – 701 π.Χ.) στο
νότιο βασίλειο και ήταν σύγχρονος των μεγάλων προφητών Ωσηέ, Αμώς και
Ησαΐα, μιλάει με έμφαση για τη μελλοντική σωτηρία, ως αποτέλεσμα του
ερχομού του Μεσσία. Κάνει λόγο μάλιστα, για τον τόπο προέλευσης του Μεσσία
και την πόλη που θα γεννηθεί, τη Βηθλεέμ (Μιχ. 5:1 - 3). Ο προφήτης
Ησαΐας, ο οποίος έδρασε μεταξύ του 736 και 700 π.Χ., προλέγει ότι ο
Μεσσίας θα είναι Δαυΐδης (Ησ. 11:1), θα γεννηθεί από παρθένο (Ησ. 7:14),
θα έχει όλα τα χαρίσματα (Ησ. 11:2 - 5), θα είναι το φως (Ησ. 9:1) και η
ελπίδα του κόσμου και τέλος θα οδεύσει σ’ ένα εκούσιο πάθος για την
σωτηρία του ανθρώπου (Ησ. 53:4 - 7). Ο προφήτης Ζαχαρίας, ο οποίος έδρασε
μεταξύ του 520 και 518 π.Χ., προφητεύει την θριαμβευτική είσοδο του Μεσσία
στην Ιερουσαλήμ (Ζαχ. 9:9) και την προδοσία του (11:12).
Η πίστη αυτή
στον ερχομό ενός λυτρωτή του ανθρωπίνου γένους, του «Μεσσία», ο οποίος
είναι η «προσδοκία των εθνών», υιοθετήθηκε κατόπιν από την Χριστιανική
Εκκλησία και αναπτύχθηκε από τη Θεολογία. Το πρόσωπο, στο οποίο
επαληθεύονται όλες οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης περί Μεσσία, είναι ο
Ιησούς, του οποίου η γέννηση, η δράση, ο θάνατος και η ανάσταση
περιγράφονται στην Καινή Διαθήκη.
Αυτό όμως, που
θα μας απασχολήσει στο άρθρο μας αυτό, όπως έχουμε προαναφέρει, είναι ένα
φυσικό ή μεταφυσικό φαινόμενο, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη γέννηση του
Μεσσία και μας διασώζει ο μαθητής του Ιησού Ματθαίος στο δεύτερο κεφάλαιο
του ευαγγελίου του, στο οποίο γράφει:
1 Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς
στην Βηθλεέμ της Ιουδαίας, στα χρόνια του βασιλιά Ηρώδη, έφθασαν στα
Ιεροσόλυμα σοφοί μάγοι από την Ανατολή και ρωτούσαν: 2 «Πού είναι ο
νεογέννητος βασιλιάς των Ιουδαίων; Είδαμε ν’ ανατέλλει το άστρο του και
ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». 3 Όταν έμαθε το νέο ο Ηρώδης, ταράχθηκε, και
μαζί του όλοι οι κάτοικοι των Ιεροσολύμων. 4 Φώναξε λοιπόν όλους τους
αρχιερείς και τους γραμματείς του λαού, και ζήτησε να τον πληροφορήσουν
πού θα γεννηθεί ο Μεσσίας. 5 Κι αυτοί του είπαν: «Στην Βηθλεέμ της
Ιουδαίας, γιατί έτσι γράφει ο προφήτης: 6 Κι εσύ Βηθλεέμ, στην περιοχή του
Ιούδα, δεν είσαι διόλου ασήμαντη ανάμεσα στις σπουδαιότερες πόλεις του
Ιούδα, γιατί από σένα θα βγει αρχηγός, που θα οδηγήσει τον λαό μου, τον
Ισραήλ». 7 Ο Ηρώδης τότε κάλεσε κρυφά τους μάγους κι έμαθε απ’ αυτούς από
πότε ακριβώς φάνηκε το άστρο. 8. Έπειτα τους έστειλε στην Βηθλεέμ λέγοντάς
τους: «Πηγαίνετε και ψάξτε καλά για το παιδί· μόλις το βρείτε, να με
ειδοποιήσετε, για να έρθω κι εγώ να το προσκυνήσω». 9 Οι μάγοι άκουσαν τον
βασιλιά κι έφυγαν. Μόλις ξεκίνησαν, ξαναφάνηκε το άστρο που είχαν δει ν’
ανατέλλει με την γέννηση του παιδιού, και προχωρούσε μπροστά τους· τελικά
ήρθε και στάθηκε πάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδί. 10 Χάρηκαν
πάρα πολύ που είδαν ξανά το αστέρι. 11 Όταν μπήκαν στο σπίτι, είδαν το
παιδί με την Μαρία, την μητέρα του, κι έπεσαν στην γη και το προσκύνησαν.
Ύστερα άνοιξαν τους θησαυρούς τους και του πρόσφεραν δώρα: χρυσάφι, λιβάνι
και σμύρνα. 12 Ο Θεός όμως τους πρόσταξε στο όνειρό τους να μην
ξαναγυρίσουν στον Ηρώδη· γι’ αυτό έφυγαν για την πατρίδα τους από άλλο
δρόμο.
Εκτός όμως, από
τη διήγηση του αποστόλου Ματθαίου, και ο Λουκάς, μαθητής, συνοδός του
αποστόλου των Εθνών Παύλου και συγγραφέας του βιβλίου των «Πράξεων των
Αποστόλων», αναφέρεται στο δεύτερο κεφάλαιο του ευαγγελίου του στη γέννηση
του Ιησού διασώζοντας κάποιες πληροφορίες γι’ αυτήν, οι οποίες είναι
χρήσιμες για την παρούσα μελέτη μας:
7 και γέννησε τον υιό της
τον πρωτότοκο. Τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σ’ ένα παχνί, γιατί δεν
βρήκαν μέρος στο πανδοχείο. 8 Στην περιοχή εκείνη ευρίσκοντο βοσκοί, οι
οποίοι έμεναν στην ύπαιθρο και φύλαγαν βάρδιες την νύκτα για το κοπάδι
τους. 9 Σ’ αυτούς παρουσιάστηκε ένας άγγελος Κυρίου και τους περιέβαλε
θεϊκή λαμπρότητα. Εκείνοι κατατρόμαξαν. 10 Αλλά ο άγγελος τους είπε: «Μην
τρομάζετε! Σας φέρνω ένα χαρμόσυνο άγγελμα, το οποίο θα γεμίσει με χαρά
μεγάλη όλο τον κόσμο: 11 Σήμερα, στην πόλη του Δαυΐδ γεννήθηκε για χάρη
σας σωτήρας – κι αυτός είναι ο Χριστός, ο Κύριος. 12 Και τούτο είναι το
σημάδι για να τον αναγνωρίσετε: Θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο και
ξαπλωμένο μέσα σ’ ένα παχνί». ... 16 Τρέχοντας ήρθαν και βρήκαν την Μαριάμ
και τον Ιωσήφ, και το βρέφος ξαπλωμένο στο παχνί.
ΟΙ
ΜΑΓΟΙ
Εκτός από τα
γνωστά σε όλους μας πρόσωπα, τα οποία αναφέρονται στο απόσπασμα από τον
Ματθαίο και τον Λουκά, δηλαδή του Θείου βρέφους, της μητέρας του Μαριάμ,
του πατριού του Ιωσήφ και των ποιμένων, αναφέρονται και κάποια άλλα
πρόσωπα, απροσδιορίστου αριθμού, τα οποία ονομάζονται από τον ευαγγελιστή
Ματθαίο «Μάγοι».
Η
προσκύνηση των Μάγων.
Αγνώστου καλλιτέχνη του 14ου
αιώνα.
Στα αρχαία
Περσικά, οι «Μομπάντ», δηλαδή οι Μάγοι, ήταν τα πρόσωπα εκείνα, τα οποία
αποτελούσαν την τάξη των ιερέων του Θεού Άχουρα Μάζδα. Προέρχονταν
αποκλειστικά, όπως μας πληροφορεί ο πατέρας της ιστορίας Ηρόδοτος, από μία
εκ των έξι φυλών της Μηδίας. Τελούσαν θυσίες ζώων, εξέθεταν τις σορούς των
νεκρών ως βορά των όρνεων στους πύργους της σιωπής, άναβαν τι