Η Έννοια του Καλού και του Κακού
Ιανουάριος 1996
Στην σημερινή ανθρωπότητα η διευκρίνιση της έννοιας του καλού και του κακού είναι επιτακτική για πολλούς λόγους που εύκολα τους καταλαβαίνει ο καθένας.
Οι άνθρωποι σήμερα έχουν σύγχυση ως προς αυτό το θέμα γι'αυτό και οι ερμηνείες και προσεγγίσεις τους είναι σίγουρα ελλιπέστατες.
Την διευκρίνιση της έννοιας του καλού και του κακού μπορούμε να την προσεγγίσουμε από διάφορες σκοπιές και γωνίες.
1. Από τη σκοπιά της ανθρωπότητας.
2. Από τη σκοπιά των διαφόρων κοινωνικών ομάδων, όπως των πολιτικών, θρησκευτικών, καλλιτεχνικών, επιστημονικών, φιλοσοφικών, οικονομικών ..... και γιατί όχι οικολογικών ομάδων του Ο.Η.Ε., των μη κυβερνητικών οργανώσεων κλπ.
3. Από τη σκοπιά του κάθε ατόμου χωριστά.
4. Από τη σκοπιά προσέγγισης ανεξάρτητη από την ύπαρξη της ανθρωπότητας, αλλά αυτή η σκοπιά ξενίζει και αφήνει αδιάφορη ακόμη την εγωκεντρικά επικεντρωμένη ανθρωπότητα.
5. Από τη σκοπιά του εσωτεριστή.
Έτσι από τη σκοπιά της ανθρωπότητας η έννοια του καλού και του κακού έχει νόημα όταν ακούμε τις λέξεις και φράσεις πείνα-αφθονία, αρρώστια-υγεία, μίσος, πόλεμος-ειρήνη, ελευθερία-σκλαβιά, φτώχια-οικονομική ευρωστία, τάξη-αταξία... μόλυνση της γης... Το κακό υπάρχει εκεί όπου βρίσκουμε πεινασμένους, άρρωστους ανθρώπους, σκλαβωμένα έθνη, φτωχούς ανθρώπους, πόλεμο και μίσος μεταξύ των εθνών, κοινωνική αδικία, αταξία και χάος κλπ.
Από τη σκοπιά προσέγγισης των διαφόρων κοινωνικών ομάδων η διευκρίνιση της έννοιας του καλού και του κακού ίσως είναι ακόμη περισσότερο αδιευκρίνιστη επειδή η κάθε κοινωνική ομάδα την μερική άποψή της την θεωρεί πολλές φορές ως την μόνη σωστή και στην καλύτερη περίπτωση ως την σπουδαιότερη.
Έτσι π.χ. ο κόσμος που ανήκει στο χώρο της Πολιτικής έχει μια εντελώς δική του προσέγγιση σχετικά με το καλό και το κακό απ'ό,τι έχει ο κόσμος της οργανωμένης Θρησκείας, ή ο κόσμος που ανήκει στο χώρο της τέχνης.
Οι άνθρωποι στο χώρο της πολιτικής το καλό το καταλαβαίνουν περισσότερο με την ύπαρξη του υλικού πλούτου στους ανθρώπους, την εφαρμογή των νόμων της πολιτείας και γενικότερα την επιτυχημένη διακυβέρνηση των υπολοίπων κοινωνικών ομάδων.
Οι άνθρωποι στο χώρο της Θρησκείας το καλό το καταλαβαίνουν με την ύπαρξη της πίστης των ανθρώπων προς το Θεό ή της εφαρμογής των δογμάτων της θρησκείας τους, ή γενικότερα της ύπαρξης των γνωστών αρετών στους ανθρώπους.
Οι άνθρωποι στο χώρο της τέχνης το καλό το κατανοούν με την ύπαρξη της ομορφιάς ή του κάλους, πράγμα που εμπλέκει τον παράγοντα της αισθητικής αντίληψης, την ύπαρξη της αρμονίας στους ήχους ή της ορθής αναπαράστασης στη ζωγραφική, τη γλυπτική κλπ αυτών που ο καλλιτέχνης οραματίζεται υποκειμενικά και εσωτερικά.
Η έννοια του καλού και του κακού όμως γίνεται περισσότερο κατανοητή όταν προσεγγίζουμε το θέμα από τη σκοπιά της ψυχολογίας. Δηλαδή των αρετών και των ελαττωμάτων των ανθρώπων. Ο καθένας μας στις σχέσεις, τις επαφές και την επικοινωνία του με τους άλλους συνανθρώπους του, καθώς τα υπανθρώπινα βασίλεια και το Θεό, διέπεται από αρετές και ελαττώματα.
Υπάρχουν όμως αρετές οι οποίες εύκολα γίνονται αποδεκτές απ'όλους τους ανθρώπους (θα μπορούσαμε να πούμε αρετές πρώτης προτεραιότητας), αρετές που δεν είναι άμεσα αποδεκτές γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι είναι θύμα των αντίστοιχων αντίθετων ελαττωμάτων και .... αρετές τις οποίες σπάνια ή και καθόλου σκέφτονται οι συνηθισμένοι άνθρωποι, αλλά οπωσδήποτε αφορούν τους εξελιγμένους συνειδησιακά ανθρώπους.
Έτσι οι περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν ότι εκεί όπου υπάρχει η βία από άνθρωπο σε άνθρωπο, η κλοπή, το ψέμα, η σκληρότητα, η αδικία, η αχαριστία, η απιστία, η πονηριά, η αγένεια, η σπατάλη, η βλοσυρότης, η τεμπελιά, η επικριτικότης, η αδιακρισία.... εκεί υπάρχει και η κακία. Έναν άνθρωπο τον χαρακτηρίζουμε ως καλό όταν είναι πράος, δεν κλέβει, είναι ειλικρινής, νομοταγής, πιστός, τρυφερός, καθαρός, συμπονετικός, οικονόμος, γελαστός, εργατικός, καλοσυνάτος, διακριτικός...
Όταν όμως ένας άνθρωπος είναι συνεπής και ένας άλλος ασυνεπής, ανεξάρτητος ή προσκολλημένος, εθνικιστής ή διεθνιστής, φιλόζωος ή μη φιλόζωος, ποιοτικός ή ποσοτικός, απλός ή περίπλοκος, ταπεινός ή υπερήφανος, ανιδιοτελής ή ιδιοτελής, λιτοδίαιτος ή λαίμαργος, εγκρατής ή παθιάρης, ευθύς ή πλάγιος, συγκεντρωτικός ή αποκεντρωτικός, ανοικτόμυαλος ή στενόμυαλος, σταθερός ή ασταθής, διαλλακτικός ή αδιάλλακτος, ακριβής ή ανακριβής τότε οι άνθρωποι μετά από αρκετή σκέψη αναγνωρίζουν το καλό από το κακό και μάλιστα αρκετές φορές το καλό το θεωρούν κακό και το κακό καλό. Έτσι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα που είναι στενόμυαλοι, ανακριβείς, συγκεντρωτικοί, ιδιοτελείς, ποσοτικοί, προσκολλημένοι, λαίμαργοι, αδιάλλακτοι, ασταθείς, ασυνεπείς κλπ. σπάνια κατανοούν ότι η ύπαρξη αυτών των χαρακτηριστικών τους, τους συνδέει άμεσα με το κακό. Συνδέονται όμως;
Ακόμη λιγότεροι άνθρωποι κατανοούν ότι η υπερηφάνεια, η υλιστικότητα και η πλεονεξία, η προσωπική φιλοδοξία, η χωριστικότητα, η διαστρέβλωση των λόγων, των εννοιών και των ιδεών, η ακόρεστη λαγνεία και η ματαιοδοξία, η επιδειξιμανία, η έλλειψη ομαδικού πνεύματος, έχουν άμεση σχέση με την ύπαρξη του πραγματικού κακού, του Διαβόλου, του Σατανά και του Αντίχριστου.
Στην πραγματικότητα τις λέξεις Διάβολος, Σατανάς, ή Αντίχριστος πρέπει να τις βλέπουμε με τη συμβολική τους έννοια γιατί κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί και να αποδείξει ότι τους είδε και ήρθε σε επαφή μαζί τους άμεσα. Οι έννοιες αυτές γίνονται κατανοητές έμμεσα - περισσότερο από τις αρνητικές ιδιότητες που τις ακολουθούν - παρά από αυτές τις ίδιες σε πρώτο πρόσωπο. Έτσι όταν λέμε ότι κάποιος ή κάποια έχουν μέσα τους τον Σατανά ή τον Διάβολο εννοούμε ότι έχει μια ή πολλές εμφανείς αρνητικές ιδιότητες. Δηλαδή, βλαβερότητα και μοχθηρία, σκληρότητα, υπερφίαλη πονηριά και ζήλια, κλπ.
Υπάρχει επίσης και μια πολύ μεγάλη παράταξη εγωιστών, μονομερών και στενόμυαλων ανθρώπων που είναι τόσο τυφλοί που αυτό που κατανοούν συνήθως ως κακό είναι αυτό που είναι αντίθετο στα δικά τους συμφέροντα ή τη δική τους κοινωνική παράταξη ή ομάδα. Τέτοιοι άνθρωποι βρίσκονται συνήθως μέσα στα πολιτικά κόμματα και τις θρησκείες. Αυτοί δέχονται μόνο τις δικές τους σκέψεις, απόψεις, ιδέες και δόγματα μόνο ως ορθά, αληθινά και καλά και όλων των άλλων τις απόψεις και τις σκέψεις τις καταδικάζουν ως αιρετικές και σατανιστικές. Αυτοί είναι οι σημερινοί φανατικοί και μισαλλόδοξοι που δυστυχώς ακόμη επηρεάζουν πολύ κόσμο ο οποίος τους ακολουθεί είτε από άγνοια και φόβο, ή επειδή συνδέεται μαζί τους με συμφέροντα.
Σίγουρα είναι στενόμυαλοι, μονομερείς και τυφλοί, όσοι ακόμη, όταν ανήκουν σε κάποιο πολιτικό κόμμα θεωρούν τους ομοϊδεάτες τους ως αγγέλους και τα αντίθετα κόμματα ως κακούς. Το ίδιο ισχύει και για τα άτομα μιας θρησκείας όταν διάκεινται αρνητικά προς την πίστη, τις αρχές και τις αξίες των ατόμων που ανήκουν σε μια άλλη θρησκεία, ή δόγμα. Όταν δεν αφήνουν ελεύθερους τους ανθρώπους να πιστεύουν στο Θεό με το δικό τους τρόπο. Από τα χειρότερα κακά των ανθρώπων είναι εκείνα που βρίσκονται στη γραμμή της επιβολής των ιδεών και των δογμάτων με τη βία και τον φόβο. Όλα αυτά τα συστήματα αν παρατηρήσει κάποιος την ιστορία καταρρέουν, γιατί σπέρνουν βία και θερίζουν αντίδραση και βία. Δεν μπορεί κανείς να επιβάλλει την ιδέα της αγάπης με τη βία, ή την ειρήνη με τον πόλεμο, αυτό είναι αρκετά κατανοητό σήμερα πλέον, από πάρα πολλούς.
Αυτό που δεν είναι κατανοητό από τους περισσότερους είναι ότι αυτή η ακόρεστη επιθυμία για υλικά πλούτη και δύναμη συνδέεται άμεσα με το κακό και τον Διάβολο, τον Σατανά και τη Μαύρη Μαγεία. Οι έννοιες παγκόσμιο κακό, δυνάμεις της αριστερής χειρός, δυνάμεις του σκότους, η Μαύρη Μαγεία και άκουσον άκουσον δυνάμεις του υλισμού είναι ταυτόσημες. Τα Διεθνή Μεγάλα Συμφέροντα τα οποία κατευθύνονται από μια ολιγομερή Δράκα ανθρώπων που κατευθύνουν και διαχειρίζονται τους πόρους του πλανήτη, που ανεβάζουν και κατεβάζουν κυβερνήσεις, που αποφασίζουν πού και πότε θα γίνει πόλεμος κλπ. πρόσκεινται στις δυνάμεις του υλισμού ή τις δυνάμεις του σκότους και .... όμως πολύ δειλά ακόμη δέχονται αυτή την άποψη οι περισσότεροι. Την δέχονται με μισή καρδιά, γιατί η χυδαία υλιστικότης, η πραγματική αιτία σχεδόν κάθε κακού, κατοικεί μέσα σε κάθε άνθρωπο. Η ύλη αυτή καθεαυτή δεν είναι κακή είναι όμως κακή όταν απουσιάζει το πνεύμα, όταν είναι διαχωρισμένη από το Θεό.
Το σημερινό παγκόσμιο κακό βρίσκεται σήμερα μέσα σ'όλες τις κυβερνήσεις και τις οργανωμένες θρησκείες, τις πολυεθνικές εταιρείες και κάθε μονομερώς υλιστικά κατευθυνόμενο άνθρωπο ή ομάδα. Αυτό όμως γίνεται ελάχιστα αποδεκτό και κατανοητό.
Έτσι λοιπόν ο Σατανάς ή ο Διάβολος κυριαρχεί παντού... οι άνθρωποι της εκκλησίας όμως κυνηγούν μεμονωμένα άτομα και σατανιστικές ομάδες, αυτοί και αν δε είναι τυφλοί! Καλά δεν βλέπουν τη διαρκή και υπέρμετρα διογκωμένη βία από την τηλεόραση; Την διαφήμιση τόσων και τόσων προϊόντων που δεν μας χρειάζονται, αλλά που μας πείθουν ότι μας είναι απαραίτητα; Τη λαγνεία και τη χλιδή μέσα από τόσες και τόσες μεγάλης ακροαματικότητας εκπομπές; Πόσες φορές πήραν θέση για όλα αυτά και όχι φυσικά δογματική θέση, αλλά θέση με λογικά και κοινά επιχειρήματα;
Οι παραπάνω σκέψεις όμως που αφορούν την έννοια του καλού και του κακού ίσως δημιουργήσουν ακόμη περισσότερη σύγχυση σε πολλούς αν δεν ειπωθούν μερικά πράγματα για το θέμα της εξέλιξης της συνείδησης.
Η έννοια του καλού και του κακού είναι άμεσα συνυφασμένη με το θέμα της εξέλιξης. Μια γνώση που λείπει σχεδόν εντελώς από τον περισσότερο κόσμο και που μάλλον αυτή πρέπει να είναι η κύρια αιτία που οι καθαρώς εξελιγμένοι άνθρωποι έχουν εκ διαμέτρου αντίθετα άποψη για το θέμα του καλού και του κακού από τους μη εξελιγμένους.
Ένας άνθρωπος με ζωώδεις ορμές, με λίγο ανεπτυγμένο συγκινησιακό σώμα και ελλιπή νοημοσύνη αντιλαμβάνεται το καλό και το κακό με πολύ διαφορετικό τρόπο απ'ό,τι ένας άνθρωπος που είναι καθαρά συναισθηματικός και με αναπτυσσόμενο νου. Ο δεύτερος πάλι με τη σειρά του, αντιλαμβάνεται πάλι διαφορετικά το καλό και το κακό απ'ό,τι ένας άνθρωπος καθαρά νοητικός. Πώς άραγε αντιλαμβάνεται κάποιος το καλό και το κακό όταν ελέγχει πλήρως τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα ένστικτά του;
Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η κατανόηση των αρετών και των ελαττωμάτων είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό διαφοροποιημένη μεταξύ των ανθρώπων που έχουν ζωώδεις κλίσεις και τάσεις, συναισθηματικές κλίσεις και τάσεις και νοητικές κλίσεις και τάσεις.
Λέγεται ότι ο εγωισμός είναι το επόμενο εξελικτικό βήμα για πάρα πολλούς ανθρώπους ακόμη. Πώς επομένως αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να αντιληφθούν έστω και θεωρητικά το "αγαπάτε αλλήλους"; Σίγουρα δεν μπορούν να το κατανοήσουν. Ίσως ο πλέον καταπληκτικός ορισμός που λέχθηκε ποτέ για το καλό και το κακό είναι:Κακό είναι εκείνο το καλό που όταν το αφήνουμε να κυριαρχήσει μέσα μας, μας εμποδίζει από ευρύτερη κατανόηση, έκφραση και ολοκλήρωση.
Να γιατί πολλές φορές η αγωνιώδης προσπάθεια απόκτησης καθορισμένων αρετών από εμάς, θεωρούνται ως εμπόδιο για το υψηλό εξελικτικό σημείο των αγίων.
Όσοι ασχολούνται με τον εσωτερισμό θα πρέπει να είναι στο μέλλον αρκετά επιφυλακτικοί ως προς αυτό το θέμα του καλού και του κακού και θα πρέπει να γνωρίζουν ότι ιδιότητες όπως η ταπεινότητα και η υπερηφάνεια, η απλότητα και η περιπλοκότητα, η εγκράτεια και το πάθος, η ανοικτομυαλοσύνη και η στενομυαλιά, η ακρίβεια και η ανακρίβεια, η ιδιοτέλεια και η ανιδιοτέλεια και τόσες άλλες, προσεγγίζονται και βιώνονται με πολύ διαφοροποιημένο τρόπο από ανθρώπους που βρίσκονται σε διαφορετικό σημείο εξέλιξης.
Έτσι αφορισμοί όπως όλοι οι ιδιοτελείς, οι λαίμαργοι, οι μη φιλόζωοι, οι ανεύθυνοι κ.λ.π. στην πυρά πρέπει να εκλείψουν... άλλωστε για όλα αυτά σίγουρα φροντίζει.... ο νόμος του κάρμα.
Αν σε όλα τα παραπάνω για τη διευκρίνηση της έννοιας του καλού και του κακού προσθέτουμε και τη γνώση των ακτίνων, τότε σίγουρα θα κατανοήσουμε τη θέση του Χριστού ότι πάνω απ'όλους τους νόμους βρίσκεται ο νόμος της Αγάπης.
Κώστας Ταμπάκης, @hotmail.com