Δόγμα, δογματισμός, δογματιστής, δογματικός.
Οκτώβριος 2006
Δόγμα: (Ουσ.) Θεμελιώδεις αρχή φιλοσοφικού συστήματος. (Γεν.) αξίωμα, αρχή. (Εκκλ.) αυθεντική κρίση σε θέμα θρησκευτικής πίστης, που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, το σύνολο των θρησκευτικών δοξασιών. Διακήρυξη των θεμελιωδών αρχών μιας κυβερνητικής πολιτικής.
Δογματισμός: Η διατύπωση αξιωμάτων χωρίς αιτιολογία ή απόδειξη. Κρίση αυθαίρετη που δεν δέχεται αντίρρηση.
Δογματιστής: Αυτός που ακολουθεί ή υπερασπίζεται δόγματα, (ιδ. της Χριστιανικής πίστης), αυτός που δογματίζει, που διατυπώνει κρίσεις αυθαίρετες χωρίς να δέχεται αντιρρήσεις, …
Δογματικός: Ο μη δεχόμενος αντίρρηση (του δόγματος που αποδέχεται).
--------------------------------
Το θέμα σηκώνει αρκετή σκέψη. Πολλές φορές ακούμε τους χαρακτηρισμούς αυτός (αυτή) είναι δογματικός (ή). Αλλά η φράση δογματικός, ή δογματίζει, μπορεί να χαρακτηρίζει και μία ανθρώπινη ομάδα συνολικά, …
Ας δούμε τι συμβαίνει στην πράξη: Κάθε άνθρωπος πιστεύει κάπου, ή δέχεται ένα σύνολο αρχών και αξιών. Σύμφωνα με αυτό το σύνολο των αρχών και αξιών που έχει, αλλά και τα πιστεύω του, στηρίζει την ζωή και την ύπαρξή του. Αυτό το σύνολο των αρχών και των αξιών, των πιστεύω του, τον κάνουν αυτό που είναι. Σπάνια οι άνθρωποι αλλάζουν αρχές και αξίες, πιστεύω. Σπάνια οι άνθρωποι δέχονται αντίρρηση ως προς τις αρχές, τις αξίες και τα πιστεύω τους. Έτσι σύμφωνα με αυτή την άποψη (σχεδόν) κάθε άνθρωπος είναι δογματικός.
Σίγουρα κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να αποδείξει ή να αιτιολογήσει επαρκώς και σε βάθος, τον λόγο ή τους λόγους που πιστεύει κάπου, ή που δέχεται τις τάδε αρχές και αξίες. Απλά πιστεύει, δέχεται αρχές και αξίες χωρίς να μπορεί να εμβαθύνει και τις περισσότερες φορές δεν δέχεται με τίποτε να τις αλλάξει. Οι περισσότεροι άνθρωποι (ή σχεδόν όλοι) κρίνουν αυθαίρετα και δεν δέχονται αντιρρήσεις στα λεγόμενά τους, ή το πολύ πολύ να διαφωνήσουν με τους άλλους και να καταλήξουν στην φράση κλισέ "άποψή σου", όταν δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα. Κάθε άνθρωπος λοιπόν είναι λίγο πολύ δογματικός σύμφωνα με τα παραπάνω.
Όταν παρατηρούμε τους ανθρώπους της πολιτικής βλέπουμε ότι όλοι τους σχεδόν δέχονται ότι οι αρχές και οι κανόνες της πολιτικής είναι πάνω από όλες τις άλλες αρχές και αξίες και δεν δέχονται με τίποτε να τις αλλάξουν. Δεν δέχονται τις περισσότερες φορές καμία αντίρρηση, ανεξάρτητα με τα ισχυρά επιχειρήματα κάποιας άλλης ομάδας για μία περισσότερο δίκαιη και ορθή κοινωνία. Οι καθορισμένες αρχές και αξίες που δέχεται μία πολιτική ομάδα και στην οποία στηρίζει την θεωρητική και πρακτική υπόστασή της την κάνουν αυτό που είναι. Συνήθως, ή σχεδόν πάντοτε, δεν δέχονται ότι μπορεί αυτό το σύνολο των αποδεχόμενων αξιών και αρχών (να) είναι πεπαλαιωμένο και ότι είναι ανίκανο να στηρίξει και να διαμορφώσει περισσότερο αποτελεσματικά τα διάφορα προβλήματα της πολιτείας. Γι' αυτό συνήθως δογματίζουν. …
Το ίδιο συμβαίνει και στον χώρο της Θρησκείας. Εκεί είναι που δεν δέχονται με τίποτε να αλλάξουν τα ιερά δόγματα και τους κανόνες της Εκκλησίας. Δεν κάνουν με τίποτε πίσω, … και προπαντός δεν θέλουν να ακούσουν τίποτε καινούργιο. Οι περισσότεροι άνθρωποι της θρησκείας τείνουν προς τον δογματισμό.
Μπορούμε να πούμε όμως ότι ακόμη και στον χώρο της επιστήμης, πάρα πολλοί επιστήμονες (κατά τα άλλα εξαιρετικοί στην δουλειά τους) δέχονται ότι μόνον η επιστήμη γνωρίζει την αλήθεια και οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση της πραγματικότητας (εκτός της δικής τους περιορισμένης άποψης) απορρίπτεται ως μη αποδεκτή.
Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τις καλλιτεχνικές, τις οικονομικές και γιατί όχι τις ποδοσφαιρικές ομάδες. Με το ίδιο τρόπο ο καλλιτέχνης που δέχεται ότι η τέχνη είναι πάνω από όλα, ή ο οικονομολόγος που δέχεται ότι χωρίς τον παράγοντα χρήμα δεν μπορεί να γίνει τίποτε, ή ο οπαδός μιας ομάδας που δεν δέχεται με τίποτε ότι μπορεί να υπάρχει άλλη ομάδα καλύτερη από την ομάδα που υποστηρίζει, … με τον ίδιο τρόπο καθένας μπορεί να δογματίζει και να χαρακτηριστεί δογματικός.
Το πρόβλημα με όλο τον κόσμο είναι ότι δεν μπορεί να εμβαθύνει και όσο οι άνθρωποι στηρίζουν τις απόψεις τους σε αρχές και αξίες πεπαλαιωμένες χωρίς να δέχονται τις καινούργιες αντιλήψεις για να έναν καινούργιο και καλύτερο κόσμο, … ε τότε ναι, … δογματίζουν σχεδόν όλοι. Οι περισσότερο αδογμάτιστοι από όλους είναι οι ανοικτόμυαλοι, οι ερευνητές της αλήθειας και των υποκειμενικών αόρατων κόσμων. Αυτοί που έχουν προσανατολισμένη την σκέψη τους στο άπειρο και που οραματίζονται ένα καινούργιο περισσότερο δίκαιο και αρμονικό κόσμο από τον σημερινό, στον οποίο θα επικρατούν οι ορθές ανθρώπινες σχέσεις. Αυτοί είναι οι ερευνητές των κανόνων και αρχών της προαιώνιας σοφίας. Η σκέψη τους κινείται υπεράνω των σημερινών πολιτικών, θρησκευτικών, επιστημονικών, εκπαιδευτικών και οικονομικών δογμάτων, …
Οι παραπάνω σκέψεις σχετικά με τους δογματικούς κινούνται στην γραμμή της Ψυχολογίας. Ποια είναι η δική σας άποψη σχετικά με τους δογματικούς και τους δογματίζοντες;
Κώστας Ταμπάκης, @hotmail.com
