Στο πεδίο της μεταφυσικής αναζήτησης και πίστης, το Πνεύμα είναι η Αρχή που εμφανίζεται στη χαραυγή της δημιουργίας και ως Νόμος που εκδηλώνει τη Θέληση του Δημιουργού, κατευθύνει με τις αξίες του την εκδηλωμένη ζωή και την εξέλιξή της. Ενώ ο άλλος πόλος της Εκδήλωσης, που είναι η Υλη, είναι ο ίσκιος του Πνεύματος μέσα στο Διάστημα. Το Πνεύμα είναι η Συνειδητότητα, είναι εκείνο που έχει τη δυνατότητα να θέλει, να αποφασίζει και να σκέπτεται. Είναι η καθοδηγητική διάνοια στο απέραντο πεδίο της Κοσμικής Εξέλιξης. Η Υλη είναι η ουσία του Διαστήματος η οποία μπαίνει σε κίνηση από την Πνευματική Πνοή. Η Υλη προσφέρει τα οχήματα ή τα στόματα σε όλους τους βαθμούς διαφοροποίησης και σε όλες τις εκδηλωμένες μετατροπές πυκνότητας και ποιότητας. Παρόλο που δεν περιορίζει με την θαμπάδα και την πυκνότητά της τη δύναμη και τη λαμπρότητα του Πνεύματος, είναι απαραίτητη επειδή προσφέρει την ουσία της ως υπόβαθρο για την κοσμική εμπειρία.
Η Ζωή είναι εκείνο που απορρέει από την ανάμειξη του πνεύματος και της ύλης. Ανάμεσα στα δύο, στέκει μια ενδιάμεση Μονάδα Ζωής που ονομάζεται Κοσμικός Νους ή Κοσμική Ψυχή. Αυτή η Κοσμική Μονάδα, περιέχοντας όλες τις ιδιότητες του Πνεύματος, τις μεταδίδει στην Υλη και έτσι της προσδίδει τις δυνατότητες για βελτίωση, εξέλιξη, πρόοδο και τελικά μέθεξη στις συνειδητές λειτουργίες της Ζωής.
Η Κοσμική Ψυχή διασπάται σε άπειρες ακτίνες που λέγονται ψυχές ή Μάνες (από το Μάνας που είναι η ουσία της νοημοσύνης) και βυθίζονται στο κοσμικό διάστημα, με απώτερο σκοπό να μεταφέρουν και να τυπώσουν πάνω στην ουσία του διαστήματος, δηλαδή την ύλη, τις αρχές και τις αξίες της Πνευματικής Συνείδησης που τις εκπορεύει. Αυτή η διαδικασία με την οποία οι Αρχές της Συνειδητότητας, δηλαδή του Πνεύματος, καταγράφονται μέσω του Κοσμικού Νου πάνω στην ύλη, ονομάζεται συμπαντική εκδήλωση. Το ταξίδι Δε κάθε ατομικής ψυχής μέσα από όλα τα επίπεδα του σύμπαντος, λέγεται "ταξίδι του προσκυνητή" ή "κύκλος της ανάγκης". Σκοπός αυτού του ταξιδιού είναι η εμπειρία της ατομικής ζωής μέσα από όλες τις κοσμικές τροποποιήσεις με σκοπό την ανάπτυξη της ατομικής συνειδητότητας με τέτοιο τρόπο και σε τέτοιο βαθμό ώστε το πνεύμα ή η συνείδηση να υπερισχύει της ύλης και να της επιβάλλεται, καθώς προοδευτικά διέρχεται μέσα από όλες τις όψεις του κόσμου.
Σύμφωνα με τον Χέγκελ, "...το Ασυνείδητο, ποτέ δεν θα ξεκινούσε το τεράστιο και επίμοχθο έργο της εξέλιξης του Σύμπαντος, παρά μόνο με την ελπίδα να αποκτήσει καθαρή Αυτό-συνείδηση". (Μ.Δ. Ι 51). Η ατομική εμπειρία αποτελεί το κίνητρο της ζωής και της εξέλιξης και το πλήρωμα αυτής της εμπειρίας σε κάθε στάδιο του Σύμπαντος γίνεται η δύναμη για την υπέρβαση των περιορισμών με τους οποίους η Υλη περισφίγγει το Πνεύμα. Η Ζωή είναι ένα μονοπάτι συνεχών αλλαγών, δηλαδή εξελίξεων. Σκοπός αυτών των αλλαγών είναι να προσφέρει στην ατομική ζωή διαφορετικές εμπειρίες και μέσω προσαρμογής, αφομοίωσης και τελικά γνώσης, η ατομική ζωή να πορευθεί προς την τελειότητα.
Ο κύκλος της ζωής είναι μια κίνηση που έχει την ρίζα του στην πνευματική όψη του κόσμου, την εκτίναξή του στην άλλη όψη που λέγεται ύλη και τελικά την επιστροφή του στο σημείο από το οποίο πήγασε. Είναι ένας κύκλος με δύο τόξα, το ένα καθοδικό προς την ύλη και το άλλο ανοδικό προς το πνεύμα. Αυτός ο κύκλος της ζωής αποδίδεται με ένα φίδι που δαγκώνει την ουρά του και συμβολίζει την κοσμική γνώση και τη σοφία. Το σύμβολο του ουροβόρου όφι, αποδίδει την περιπέτεια της ατομικής ψυχής, μέσα στον μορφοποιημένο κόσμο. Είναι το προσκύνημα της ψυχής στην ύλη και η επαφή της με όλα τα φαινόμενα της εκδηλωμένης ζωής. Από αυτήν την επαφή γεννιέται η γνώση της ζωής η οποία μετατρέπει την ψυχή από μπουμπούκι σε ανθισμένο ρόδο. Αυτό το ρόδο συμβολίζει τη συνειδητότητα και επομένως τη σοφία, δηλαδή την ικανότητα να διακρίνει κάποιος το Καλό και το Κακό και τη δυνατότητα να εκφράζει το Καλό στο πεδίο της αντίθεσης και της αντινομίας.
Η κίνηση αυτή της Ζωής διαγράφει μια κλίμακα αμφίδρομη της οποίας κάθε βαθμίδα αποτελεί έναν κόσμο, δηλαδή ένα επίπεδο ζωής το οποίο διαθέτει τη δική του Αρχή, τη δική του ύλη και τα δικά του χαρακτηριστικά. Την Κλίμακα αυτή θα τη χωρίζαμε σε τρία βασικά στάδια, σε Πνεύμα, Ψυχή και Φύση. Κάθε στάδιο Ζωής έχει τη δική του αυτοτέλεια αλλά το Πνεύμα είναι και παραμένει η ρίζα των άλλων δύο. Κάθε στάδιο ζωής διαθέτει τις δικές του αξίες και έτσι για να εισχωρήσει κάποιος από το ένα στάδιο στο άλλο, θα πρέπει να διαθέτει τις ανάλογες ικανότητες. Ο άνθρωπος βρίσκεται στο στάδιο της Φύσης που είναι η προέκταση της Ψυχής και του Πνεύματος. Βρίσκεται στη βάση της Κλίμακας στο σημείο όπου η ατομική ζωή αναστέλλει την πτώση της και αναστρέφεται προς το ψυχοπνεύμα της. Είναι το σημείο καμπής της εξέλιξης όπου το σπέρμα της ανθρώπινης συνειδητότητας αρχίζει και αναζητά τρόπους έκφρασης και ανάπτυξης.
Σε αυτό το σημείο όπου αρχίζει η ανάπτυξη της συνειδητότητας, ανάμεσα στον άνθρωπο και το ψυχοπνεύμα του, στέκουν τα χαρακτηριστικά της πνευματικής ζωής. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι οι ιδέες και οι Αρετές, δηλαδή οι πνευματικές αξίες. Για να το προσδιορίσουμε Δε περισσότερο, η κλιμάκωση του πνεύματος μέσα από μια προοδευτική πύκνωση της ύλης και ο εξακολουθητικός περιορισμός των χαρακτηριστικών του από αυτήν, εμφανίζει σε κάθε επίπεδο της ζωής τις πνευματικές αρχές διαφοροποιημένες σε τέτοιο βαθμό ώστε τελικά, η Αρχή του Κόσμου που είναι το Αγαθόν, να εμφανίζεται στην πλέον υλική διάσταση που είναι η ανθρώπινη ως Αρχή του Κακού. Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους της Εκδήλωσης, δηλαδή το Πνεύμα και την Υλη ή το Καλό και το Κακό, διαμορφώνεται μια κλίμακα χαρακτηριστικών και ποιοτήτων που, αφενός αποδίδουν την απόσταση ανάμεσα στους δύο πόλους και αφετέρου προσδιορίζουν την πνευματική μέθεξη στα πράγματα της ύλης. Η προσωπική ηθική αξία αντανακλά ουσιαστικά το ποσοστό πνευματικής δύναμης που υπάρχει ενεργοποιημένο στην ανθρώπινη συνειδητότητα.
Τα χαρακτηριστικά λοιπόν της πνευματικής κατάστασης, ονομάζονται ηθικές αξίες, αρετές, Ιδέες και Αρχέτυπα. Θα λέγαμε ότι αυτές οι Ιδέες είναι τα γεννήματα του Κοσμικού Νου οι οποίες στο καθοδικό τόξο ως Σκοπιμότητα οργανώνουν και καθορίζουν την εξέλιξη της μη συνειδητής ζωής, ενώ στο ανοδικό τόξο γίνονται τα Πρότυπα της ηθικής αξίας σύμφωνα με τα οποία θα πορευτεί ο άνθρωπος για να οργανώσει και να αναπτύξει την ατομική του συνειδητότητα. Ο ύψιστος στόχος της Κοσμικής Εξέλιξης, είναι να αναπτυχθεί η ατομική σπερματική συνείδηση τόσο ώστε να γίνει ισοδύναμη της Κοσμικής Συνειδητότητας. Επειδή Δε, η συνείδηση σε όποιο βαθμό ανάπτυξης και αν βρίσκεται, χρειάζεται όρια για να την περιορίζουν και έτσι να τα αντιλαμβάνεται και να τα υπερβαίνει, οι Πνευματικές Ιδέες και Αξίες γίνονται τα όρια που της σημειοδοτούν την υπέρβαση της ανθρώπινης υπόστασής της.
Οι πνευματικές αξίες που είναι τα χαρακτηριστικά της Πνευματικής Ψυχής, γίνονται τα πρότυπα της ανθρώπινης συνειδητότητας και εκφράζουν το Θείο Ιδεατό στην πιο καθαρή και διαυγή του όψη. Αυτές είναι τα πρότυπα της Δικαιοσύνης, του Μέτρου, του Κάλλους, της Αλήθειας, της Αγάπης, της Διάκρισης και της Ελευθερίας. Αυτές οι αρχές, όταν ανατυπώνονται χωρίς παραποιήσεις στο πεδίο της ανθρώπινης ζωής και εφαρμόζονται, τότε μεταβάλλεται το Σκοτάδι σε Φως και η Αταξία σε Τάξη.
Επομένως με θεμέλιο της Ζωής, την Πρώτη Αρχή που είναι το Πνεύμα και με στόχο την Εξέλιξη της Ζωής που είναι πνεύμα και ύλη, το άκουσμα των Πνευματικών Προτύπων μπορεί να προλειαίνει μια ανάταση του ανθρώπου προς τον κόσμο της πνευματοψυχής και η εφαρμογή τους στον επίγειο κόσμο, μέσω μύησης, θρησκείας, εκπαίδευσης, επιστήμης και τέχνης, μπορεί να προωθήσει την ατομική αλλά και την κοινωνική ζωή, σε επίπεδα όπου η ευγένεια, η φιλανθρωπία, η αγάπη για τον συνάνθρωπο και προπαντός η ανιδιοτέλεια να γίνουν οι αρχές και οι αξίες της ανθρώπινης συνειδητότητας και της σύγχρονης κοινωνίας.
Eνα απόσπασμα από τα γραπτά κείμενα της Ε. Π. Μπλαβάτσκυ, αναφέρει τα εξής: "...η ουσία της Θεοσοφίας είναι η εναρμόνιση του θείου τμήματος του ανθρώπου με το φυσικό του τμήμα. Είναι η προσαρμογή του προς τον Θεό. Είναι οι ανώτερες ποιότητες και οι εμπνεύσεις που επιβάλλονται στα γήινα και ζωώδη πάθη του. Ευγένεια, απουσία κατώτερου συναισθήματος ή εγωισμού, φιλανθρωπία, καλή θέληση προς όλα τα όντα και απόλυτη δικαιοσύνη προς τους άλλους καθώς και προς τον εαυτό μας, είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά της Θεοσοφίας."
Οι άνθρωποι είμαστε τα παιδιά του Νου. Εχοντας διέλθει και ξεπεράσει τα στάδια της παθητικής συνειδητότητας και του ενστίκτου, βρισκόμαστε σε εκείνο το στάδιο εξέλιξης, όπου η συνειδητότητα θρώσκοντας προς το επίπεδο των Ιδεών πρώτα τις ατενίζει, στη συνέχεια τις στοχάζεται και τις αφομοιώνει και τελικά τις κάνει πράξη στο πεδίο της φύσης. Η Ιδέα φέρνει τα χαρακτηριστικά του πνεύματος και της ψυχής στα πυκνότερα στρώματα της εκδηλωμένης Ζωής. Τελικά ως αρετή και ηθική αξία γίνεται κώδικας των θρησκειών, των μυήσεων και τελικά νόμος της πολιτείας, της κοινωνίας και του ατόμου. Σκοπός της Εξέλιξης είναι η συνεχής αναδόμηση της ατομικής συνειδητότητας προς τα χαρακτηριστικά και τις αξίες της πνευματικότερης ζωής μέσα από τη γνωριμία και την αφομοίωση της κατώτερης και πιο υλικής ζωής. Είναι μια ατομική πορεία πολύ στενά συνδεδεμένη, όχι μόνο, με την πορεία της υπόλοιπης ανθρωπότητας αλλά και με την πλανητική και τη συμπαντική εξέλιξη. Είναι η πορεία της συνειδητότητας μέσα από σχήματα και είδη διαφορετικής ζωής με σκοπό την εμπειρία και μοναδικό στόχο την κατάκτηση της πνευματικής συνειδητότητας.
Συνειδητότητα είναι η ικανότητα να αντιλαμβάνεται κάποιος τα ερεθίσματα και τις πιέσεις της ύλης να ανταποκρίνεται προς αυτές και τελικά να τους επιβάλλει τις αξίες του πνεύματος. Αυτό για να συμβεί, θα πρέπει ο άνθρωπος να μπορεί να διακρίνει την αληθινή γνώση από την πληροφορία των αισθήσεων, τη χωριστικότητα από την ενότητα και θα πρέπει να αντιλαμβάνεται την πραγματική αιτία της απόστασης ανάμεσα στην ύλη και το πνεύμα, ανάμεσα στο Εγώ και το Ολον. Το προσωπικό Εγώ ως μια προεκβολή του Συνόλου της Ζωής και μέσα από την ταύτισή του με τα πράγματα των αισθήσεων, ξεχνά τη ρίζα της ζωής του και γίνεται ένα με εκείνο που ευχαριστεί και τρέφει την εγωικότητά του. Συνέπεια αυτού είναι η προσκόλληση στο πεπερασμένο και τελικά ο φόβος του θανάτου για οτιδήποτε πεπερασμένο.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η ανθρώπινη ζωή είναι ένας ασταμάτητος κύκλος επιθυμίας και πόνου, όπου οι νόμοι του Κάρμα και της Μετενσάρκωσης επεμβαίνουν για να ωθήσουν τον άνθρωπο, έστω και ασυνείδητα, να αποστασιοποιηθεί από τη ρίζα του κακού που είναι η επιθυμία για την ικανοποίηση του Εγώ.
Ολες οι θρησκείες και οι μεταφυσικές φιλοσοφίες, οι μυήσεις και οι εσωτερικές γραμμές - Σκέψεις, κάτω από οποιοδήποτε σχήμα και αν παρουσιάστηκαν, θεώρησαν θεμέλιο του Κόσμου το Πνεύμα και τις αρχές του. Κάθε εσωτερική διδασκαλία εμφάνισε έναν ηθικό νόμο ή ένα σύνολο ηθικών αξιών και αρετών, πάνω στις οποίες στήριξε την προσέγγιση της ανθρώπινης συνειδητότητας προς τον Δημιουργό της. Οι αρετές θεωρήθηκαν ανέκαθεν ουράνια πρότυπα, στόχοι προς μίμηση και συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό.
Το αληθινό της ύπαρξης των αρετών και το ότι εδράζονται στο Αμετάβλητο και στο Αιώνιο, αποδεικνύεται από τη διαχρονικότητά τους. Επιπλέον, το ότι η εφαρμογή αυτών των ποιοτήτων μπορεί και επιφέρει τάξη και αρμονία στον ανθρώπινο κόσμο, αποδεικνύει ότι ενέχουν τη δύναμη και τη σοφία της Κοσμικής Σκέψης. Η προσαρμογή της ανθρώπινης συνειδητότητας και ζωής προς τις αξίες αυτές, θα πρέπει να αποτελεί όχι μόνον ατομικό αλλά και κοινωνικό σκοπό. Η ανάγκη για την επανεμφάνιση των ιδανικών και των ηθικών αξιών και φαίνεται και είναι αναγκαία.
Η εκδηλωμένη Ζωή είναι η διάσπαση του Ενός στα πολλά και αυτό προδιαγράφει την επανασύνδεση των πολλών στο Ένα. Για να πετύχει αυτή η ενότητα, χρειάζεται ο άνθρωπος να συνειδητοποιήσει τον σκοπό της συμπαντικής ζωής και της ύπαρξής του, να αντιληφθεί την εσωτερική λειτουργία του εαυτού του, να διακρίνει τον μηχανισμό της ανταπόκρισής του προς τις αξίες της ύλης μαζί με τις συνέπειές τους και έτσι να ξεχωρίσει το πρόσκαιρο, το οδυνηρό και το πεπερασμένο από το αιώνιο, το γαλήνιο και το αφηρημένο.
Η συνειδητοποίηση του προορισμού μας ως άνθρωποι θεμελιώνεται πάνω στις πνευματικές αρχές. Το Πνεύμα είναι η Πνοή που μας γεννά, μας δίνει ζωή και μας συντηρεί με τους νόμους και τις αξίες του. Είναι η αρχή της ατομικής μας ύπαρξης που μας κατευθύνει πότε ασυνείδητα, ως αναπότρεπτος πόνος και οδύνη και πότε συνειδητά ως αυτογνωσία και αυτοεπίγνωση να προσεταιριστούμε την ουσία του και έτσι να προβάλλουμε από μέσα προς τα έξω τα δικά Του χαρακτηριστικά, να τα εμφανίσουμε χωρίς παραποιήσεις γύρω μας.
Με άξονα τις πνευματικές αρχές και στήριγμα τη διάνοια, ο άνθρωπος μπορεί να πορευθεί στο τόξο της πνευματικής του ανέλιξης. Η αναζωπύρωση των ηθικών αξιών και η παρουσίασή τους στην κοινωνία με τρόπο που να προσαρμόζεται στη σύγχρονη σκέψη και ζωή, μπορεί να βοηθήσει τα μέγιστα στην εξέλιξη της ανθρωπότητας. Σκοπός Δε του Συμποσίου είναι να δοθεί αφενός το μήνυμα της ενότητας των ανθρώπων και αφετέρου της υπηρεσίας και της ανιδιοτελούς προσφοράς για σκοπούς που αφορούν την ηθική βελτίωση της ανθρωπότητας σε όλα τα επίπεδα της ζωής.