Το Ερμητικό αξίωμα «ό,τι είναι επάνω το ίδιο είναι και κάτω» αποδίδει στο ακέραιο τη σχέση του Κόσμου - του Μακρόκοσμου, με τον άνθρωπο - τον Μικρόκοσμο. Ο άνθρωπος είναι η μινιατούρα της σύνθεσης και της διαδικασίας του σύμπαντος. Ό,τι υπάρχει στον Μεγάκοσμο υπάρχει και στον Μικρόκοσμο και μελετώντας το ένα, είτε το σύμπαν είτε τον άνθρωπο, με μέτρο την αναλογία, διαπιστώνουμε τις αντιστοιχίες τους και τη σχέση μεταξύ τους.
Ο Κόσμος με ό,τι περιλαμβάνει, από την υψίστη Οντότητα έως το ελάχιστο άτομο, είναι ένα σύνολο Ζωής πλεγμένο σαν δίχτυ, που ζει και πάλλεται στον ρυθμό που καθορίζεται από τη Μία Θεία Αρχή. Στον Κόσμο υπάρχουν άπειρες μονάδες-ψυχές, όλες βγαλμένες από τη Μία Πηγή, οι οποίες καλυπτόμενες με πέπλα φτιαγμένα από ουσία-ύλη και ζωή, ταξιδεύουν διαμέσου των διαφορετικών πεδίων με σκοπό να γνωρίσουν την εκδηλωμένη ζωή σε όλες τις εκφάνσεις της και με αυτό τον τρόπο να απελευθερώσουν τις εγγενείς δυνάμεις με τις οποίες προικίζονται από τη Θεία Πηγή.
Ο Κόσμος, που είναι το γέννημα της Μίας Θείας Αρχής - λέγεται και Υϊός - είναι το αποτέλεσμα της συνύπαρξης του Πνεύματος και της Ύλης. Το Πνεύμα είναι η πηγή και η αιτία της δύναμης και της ατομικής συνείδησης και παρέχει την καθοδηγητική διάνοια στο απέραντο πεδίο της κοσμικής Εξέλιξης. Η Ύλη είναι η προκοσμική Ουσία - Μουλαπρακρίτι ονομάζεται στην Ανατολή - και είναι η ρίζα κάθε ύλης που διαμορφώνει τα πεδία και τα οποιαδήποτε σχήματα στον κόσμο. Η Ύλη που λέγεται και Ουσία και Αιθέρας (1), αποτελεί τη βάση όλων των αντικειμενικών πεδίων στη Φύση (2).
Ό,τι υπάρχει στον Κόσμο είναι ένας συνδυασμός πνεύματος και ύλης. Το πνεύμα είναι ισότιμο της συνείδησης, ενώ η ύλη-ουσία παρέχει τα πεδία και τα σώματα μέσω των οποίων εκδηλώνεται και υπάρχει στην αντικειμενικότητα η ατομική συνείδηση. Το Σύμπαν είναι το πέπλο ύλης που περικαλύπτει τη Συμπαντική Συνείδηση, ενώ το ανθρώπινο σώμα είναι ένα πέπλο ύλης που περικαλύπτει την ατομική συνείδηση ή ψυχή.
Το ένα δεν μπορεί να υπάρξει δίχως το άλλο, επειδή μια ατομική βάση ύλης είναι απαραίτητη για να εστιαστεί μια ακτίνα ατομικής συνείδησης. Το πνεύμα δίνει τη δυνατότητα της συνείδησης και αντίληψης ενώ η ύλη-ουσία παρέχει τον φορέα μέσω του οποίου η ψυχομονάδα προσλαμβάνει εντυπώσεις. Στη Θεοσοφική διδασκαλία, ο όρος Ύλη αναφέρεται στην κατασκευή αντικειμένων δυνατής αντίληψης και ο όρος Ουσία αντιστοιχεί στα πεδία και τις ιδέες που προηγούνται των αντικειμενικών μορφών.
Πνεύμα και ύλη αναπόσπαστα συνδεδεμένα μεταξύ τους αποτελούν το ενιαίο σύνολο κάθε ύπαρξης.
«Δεν μπορεί να υπάρξει εκδήλωση της Συνείδησης, ημισυνείδησης ή ακόμα και ‘ασυνείδητης σκοπιμότητας’, παρά μόνο μέσω του φορέα της ύλης… Μόνο μέσω κάποιας μοριακής συγκέντρωσης ή συγκρότησης, το Πνεύμα ξεχύνεται σε ένα ρεύμα ατομικής ή υπο-συνείδητης υποκειμενικότητας….»(3)
Το Πνεύμα (Άτμα) είναι το πραγματικό και αιώνιο στοιχείο του Κόσμου καθώς και της ατομικής φύσης μας. Είναι η πηγή της ζωής και όλα τα πράγματα έχουν την καταγωγή τους στο πνεύμα. Σύμφωνα με τη Θεοσοφική διδασκαλία, ό,τι υπάρχει και ζει είναι συνειδητό, δηλαδή έχει πνεύμα. Όμως το καθετί στο Σύμπαν, σε όλα τα βασίλειά του, είναι συνειδητό δηλαδή είναι προικισμένο με μια συνείδηση του δικού του είδους και στο δικό του πεδίο αντίληψης. Αν και όλα έχουν συνείδηση και ζωή, η αντίληψη των ζώων και των φυτών διαφέρει από εκείνης του ανθρώπου και η ανθρώπινη συνειδητότητα διαφέρει από την αυτο-συνειδητότητα των αρχαγγέλων και των θεών.
«Το καθετί μέσα στο Σύμπαν, σε όλα τα βασίλειά του, είναι ΣΥΝΕΙΔΗΤΟ, δηλαδή προικισμένο με μια συνείδηση του δικού του είδους και πάνω στο δικό του πεδίο αντίληψης. … Δεν υπάρχει ‘νεκρή’ ή ‘τυφλή’ ύλη, όπως δεν υπάρχει ‘Τυφλός’ ή ‘Ασυνείδητος’ Νόμος….» (4)
Ο Κόσμος διακατέχεται και διαπερνάται από τη Μία Πνοή, που είναι και λέγεται Κίνηση. «Υπάρχει … ο αμετάβλητος νόμος της Φύσης που είναι ΑΙΩΝΙΑ ΚΙΝΗΣΗ, κυκλική και σπειροειδής και επομένως προοδευτική ακόμα και στα φαινομενικά της πισωγυρίσματα.» (5)
Η Κίνηση τροποποιούμενη σε επτά σημεία στον Χώρο, σχηματίζει επτά διαφορετικούς σταθμούς από τους οποίους προκύπτουν επτά αρχές και επτά πεδία. Η Αρχή εκπροσωπεί τη συνείδηση και το Πεδίο την ύλη. Επτά διαφορετικές Αρχές με τα αντίστοιχα Πεδία τους, για κάθε πεδίο μια διαφορετική ποιότητα Ουσίας-Ύλης. Η Επταπλή διαφοροποίηση είναι ένας από τους Παγκόσμιους Νόμους, αυτό μας λέει η Θεοσοφική διδασκαλία.
«Χώρος και Χρόνος είναι ένα. Ο Χώρος και ο Χρόνος δεν έχουν όνομα, επειδή είναι το αδιάγνωστο ΑΥΤΟ, που γίνεται αντιληπτό μόνο διαμέσου των επτά ακτίνων του - που είναι οι Επτά Δημιουργίες, οι Επτά Κόσμοι, οι Επτά Νόμοι». (6)
Υπό τον νόμο της Επταπλής διαφοροποίησης, ο άνθρωπος, όντας ο μικρόκοσμος, είναι μια ατομική συνείδηση, δηλαδή πνεύμα, που περικαλύπτεται από επτά διαφορετικά πέπλα ύλης. Αυτά τα πέπλα λέγονται και σώματα , οχήματα ή ακόμη και σκάφανδρα επειδή μέσω αυτών μπορεί να εισχωρεί και να υπάρχει στα αντίστοιχα, των πέπλων, πεδία και σχηματίζοντας όργανα-αισθήσεις προσαρμοσμένα στη φύση του εκάστοτε πεδίου, μπορεί να αντιλαμβάνεται και να συμμετέχει στη ζωή τους.
Από τα Επτά Πεδία που υπάρχουν στο αόρατο και ορατό σύμπαν, ο άνθρωπος προς το παρόν έχει συνειδητότητα και αντιληπτικότητα μόνο του φυσικού πεδίου με το οποίο επικοινωνεί μέσω των πέντε του αισθήσεων. Στόχος της εξέλιξης είναι ο άνθρωπος να αποκτήσει προοδευτικά αντίληψη και συνειδητότητα και των υπολοίπων ανώτερων ψυχικών, νοητικών και πνευματικών συνειδησιακών καταστάσεών του, εφόσον η ύπαρξή του είναι το σύνολο όλων αυτών. Η δυνατότητα αντίληψης και συμμετοχής της ατομικής συνείδησης σε όλες τις καταστάσεις της Εκδήλωσης επιγραμματικά ονομάζεται ‘κατάκτηση θείας αυτοσυνειδητότητας’ ή ‘ο στόχος του ταξιδιού του Προσκυνητή’, όπου ο Προσκυνητής είναι η Μονάδα-Ψυχή καλυμμένη με τα επτά πέπλα της. Η διαδικασία που διευρύνει την ατομική συνειδητότητα του ανθρώπου και την μετατρέπει σε θεία αυτοσυνειδητότητα υποστηρίζεται από τους νόμους του Κάρμα και της Μετενσάρκωσης, καθώς και από τους Πνευματικούς Διδασκάλους.
Το πρώτο, το Κάρμα ή ο Νόμος της Αρμονίας, εκπαιδεύει μέσω της ανταμοιβής και τιμωρίας, φέρνοντας στην πρωταρχική ισορροπία και αρμονία ό,τι διασαλεύει η ατομική βούληση και επιλογή. Το δεύτερο, η Μετενσάρκωση ή ο Νόμος της Περιοδικότητας, είναι ο νόμος που περιοδικά επαναφέρει τον άνθρωπο στο σχολείο της ζωής έως ότου αφομοιώσει το μάθημα που είναι η εναρμόνισή του με τη Θεία Σκέψη. Όσον αφορά τους Πνευματικούς Διδασκάλους είναι εκείνοι που μέσω θρησκειών, μυήσεων και απόκρυφων διδασκαλιών αναπτύσσουν στον άνθρωπο τη φωνή της πνευματικής συνείδησης.
Τα πέπλα με τα οποία περιτυλίγεται η ατομική συνείδηση είναι οι αποσκευές της για το ταξίδι της στο σύμπαν. Όταν η ατομική συνείδηση, που λέγεται και Μονάδα ή Σπινθήρας της Αιωνιότητας, περιβάλλεται από το πρώτο πλέον λεπτοφυές πέπλο της, τότε ονομάζεται «ψυχή» και μάλιστα «πνευματική ψυχή».
Ο όρος ψυχή, κατά την Αρχαία Σοφία, σημαίνει το όχημα που χρησιμοποιεί η Μονάδα, που είναι το αδιαίρετο θείο τμήμα που πηγάζει και προβάλλεται από την Παγκόσμια Ψυχή, για να εμφανιστεί στην εκδήλωση. Ως όρος πηγάζει από το ψύχω, που σημαίνει το ποιώ κάτι ψυχρό.
Η Παγκόσμια Ψυχή είναι αιώνια, αθάνατη, πάνσοφη, αυτοσυνειδητή. Υπάρχει από Αιωνιότητα σε Αιωνιότητα, ονομάζεται επίσης Μάχα Μπούντι και εμπεριέχει το σύνολο της Σοφίας που αποκομίζει διαμέσου των περιοδικών κοσμικών της εκδηλώσεων, που ονομάζονται ‘μανβαντάρα’. Η Παγκόσμια Ψυχή προβάλλεται μέσω διαδοχικών ακτίνων στην αντικειμενικότητα και αυτές οι ακτίνες, που λέγονται μονάδες ή ψυχές, περιβάλλονται από πέπλα ύλης ή σώματα. Μέσω των διαφορετικών πέπλων-σωμάτων με τα οποία καλύπτεται η προβαλλόμενη ατομική Ψυχή μπορεί να διέρχεται όλα τα πεδία της εκδήλωσης και συνάμα να γνωρίζει άμεσα όλα τα είδη και τις καταστάσεις συνειδητότητας που προκύπτουν από την παρουσία της Ζωής στον Χώρο και τον Χρόνο.
Αυτή η διάσπαση του Ενός σε Πολλά μέσω προβολής τους στον Χωροχρόνο, συμβαίνει κάτω από τον Νόμο του Δυϊσμού ή της Πολικότητας και της Περιοδικότητας ή των Κύκλων. Η Πνευματοψυχή μέσω των προβολών της παρατηρεί τα τεκταινόμενα στη διάρκεια του μανβαντάρα(7) και προσλαμβάνει όσα είναι απαραίτητα να προστεθούν στο σύνολο της Αιώνιας Σοφίας. Αυτό συμβαίνει μέσω της διασποράς των ακτίνων της στα επτά διαφορετικά πεδία, με επτά διαφορετικά πέπλα. Κάτω από τις εκάστοτε συνειδησιακές καταστάσεις η ατομική ψυχή προσλαμβάνει εμπειρίες μέσω φυσικής ώθησης στην αρχή και στη συνέχεια, όταν η ατομική ψυχή γίνει ανθρώπινη, κάτω από τον νόμο της ατομικής επιλογής και προσπάθειας. Η διασπορά δίνει τη δυνατότητα στις ατομικές ψυχές, δηλαδή στις προεκτάσεις της Πνευματικής Ψυχής, να γίνουν όμοιές της καθώς προοδευτικά αφυπνίζουν τις επτά λανθάνουσες Αρχές που διαθέτουν εν δυνάμει, σύμφωνα με τον Νόμο της Επταπλής Διαφοροποίησης.
Άνθρωπος, ο Μικρόκοσμος
Ο άνθρωπος είναι ένα σύνθετο ον, στην πραγματικότητα είναι ένα σύνολο αρχών πνευματικών και νοητικών που χρειάζεται κάποια όργανα ή σώματα διαμέσου των οποίων να μπορεί να επικοινωνεί με τη Φύση και να αποκτά την απαιτούμενη εμπειρία της.
Η Αρχή που συνδέει την πνευματική φύση με τη φυσική είναι η Νοητική Αρχή ή η Αρχή του Μάνας. Η ανθρωπότητα ως είδος ζωής είναι ο σπουδαιότερος σταθμός της Παγκόσμιας Εξέλιξης, γιατί σε αυτό το στάδιο η ατομική συνείδηση διασυνδέεται μέσω της νοητικής αρχής ή του μάνας - είναι η Πέμπτη αρχή στην επταπλή κλίμακα των Αρχών - με το φυσικό επίπεδο εξέλιξης. Η κάποτε ζωώδης φύση, επειδή στη διάρκεια της Φυσικής εξέλιξης αναπτύχθηκαν μόνον οι ζωτικές δυνάμεις, εμψυχώνεται από την ακτίνα της Διάνοιας-Μάνας που αφυπνίζει προοδευτικά τη δυνατότητα της σκέψης, του επαγωγικού συλλογισμού, της κρίσης, της μνήμης και του λόγου.
Με λίγα λόγια, το είδος ‘άνθρωπος’ αποκτά τη δυνατότητα της αυτοσυνειδητότητας, δηλαδή έχει βούληση και επιλέγει, αντιλαμβάνεται τις συνέπειες των επιλογών του, τη σχέση του με τους άλλους και τελικά με τον Θεό. Η ζωώδης φύση που δανείζεται η ανθρώπινη ψυχή για να υπάρξει στη Φύση, αναβαθμίζεται, εξαγνίζεται και προοδευτικά συντονίζεται προς τις ιδιότητες του πνεύματος. Η ζωώδης φύση είναι το αποτέλεσμα της εξέλιξης στο Φυσικό επίπεδο, ένα αποτέλεσμα που προκύπτει από το πέρασμα της ατομικής ζωής στη διάρκεια δισεκατομμυρίων ετών διαμέσου των φυσικών ειδών και της στοιχειακής ζωής.
Το Μάνας (8) δηλαδή η αρχή της Νοημοσύνης και κατ’επέκταση το Νοητικό επίπεδο εξέλιξης, διασυνδέει το Φυσικό επίπεδο με το Πνευματικό. Ο Νους είναι η διόπτρα μέσω του οποίου η ατομική Πνευματική Ψυχή μπορεί να παρατηρεί τα πράγματα της φύσης μέσω των αισθήσεων που είναι τα ανοίγματα προς τον αστρικό και φυσικό κόσμο. Μέσω του Νου, οι Μονάδες εμπλουτίζονται με αυτοσυνειδητότητα και σοφία και μέσω των Μονάδων εμπλουτίζεται με σοφία το Παγκόσμιο Σύνολο, από το οποίο οι Μονάδες προέρχονται, στο οποίο ανήκουν και στο οποίο επιστρέφουν.
«Η Δοξασία διδάσκει ότι οι Πνευματικές Πρωταρχικές ΔΙΑΝΟΙΕΣ - ακόμα και οι Ανώτατες - προκειμένου να γίνουν ένας θείος, απόλυτα συνειδητός θεός πρέπει να περάσουν από το ανθρώπινο στάδιο….Κάθε Οντότητα πρέπει να κερδίσει ή ίδια το δικαίωμα να γίνει θεία, μέσω προσωπικής εμπειρίας. Ο Χέγκελ, ο μεγάλοςΓερμανός στοχαστής, πρέπει να γνώριζε ή να ένιωθε διαισθητικά αυτή την αλήθεια, όταν έλεγε πως το Ασυνείδητο ανέπτυξε το Σύμπαν μόνο «με την ελπίδα να αποκτήσει καθαρή αυτο-συνείδηση», να γίνει, με άλλα λόγια, ΑΝΘΡΩΠΟΣ.» (ΜΔ, Ι, 107)
Οι Επτά Κοσμικές Αρχές
«Οτιδήποτε στο μεταφυσικό όπως και στο φυσικό Σύμπαν είναι επταπλό.» (ΜΔ, Ι, 158)
Η Θεοσοφική παράδοση λέει ότι το Σύμπαν αποτελείται από επτά πεδία. Τα τρία ανώτερα ανήκουν στον άμορφο (αρούπα) πνευματικό κόσμο, ενώ τα τέσσερα επόμενα είναι τα πεδία της Κοσμικής Συνειδητότητας, αποτελούν το αντικειμενικό τμήμα της Εκδηλωμένης Ύπαρξης και στον χώρο τους υπάρχουν τα σχήματα και οι μορφές (ρούπα).
Ο όρος «πεδίο» προέρχεται από το λατινικό planus και σημαίνει την έκταση ενός χώρου ή μιας κατάστασης, είτε αόρατης είτε ορατής. Στον Αποκρυφισμό, ο όρος χρησιμοποιείται για να δείξει μια κατάσταση συνειδητότητας ή την αντιληπτική ικανότητα μιας δύναμης μέσω ενός ιδιαίτερου συνόλου αισθήσεων. Ή την κατάσταση της ύλης που αντιστοιχεί στις ανωτέρω περιπτώσεις.(9)
Κάθε πεδίο είναι μία όψη από τις Επτά της Θείας Σκέψης και το καθένα αντικατοπτρίζει και επαναλαμβάνει το Πρωταρχικό στο επόμενο και πιο εξωτερικό. Το κάθε πεδίο είναι το πέπλο-σώμα της Κοσμικής Συνείδησης, και τα Επτά Πεδία είναι τα πέπλα της με τα οποία καλύφθηκε όταν σχημάτιζε τον Κόσμο, στο παρόν μανβαντάρα.
Το κάθε πεδίο κυβερνάται από μία Αρχή ή Δύναμη. Η Αρχή είναι η Κοσμική Συνείδηση ενώ το Πεδίο είναι η Ουσία-Ύλη μέσω της οποίας παρουσιάζεται στον χώρο η Συνείδηση.
Οι τρεις θεμελιώδεις και πρωταρχικές όψεις της Κοσμικής Συνείδησης είναι:
α) το Παγκόσμιο Πνεύμα - Άτμα
β) η Πνευματική Ψυχή - Μπούντι - η Θεία Σκέψη και
γ) ο Νους - Μάνας - η Παγκόσμια Ενεργός Νοημοσύνη.
Είναι οι τρεις καταστάσεις-όψεις της Θεότητας, τα κατηγορήματά Της. Αυτές οι τρεις Θείες όψεις γίνονται οι Αρχές του Σύμπαντος που υπάρχουν και στα επτά πεδία. Στην πραγματικότητα, οι τρεις Όψεις-Αρχές αντικατοπτρίζονται στον Χώρο και εμφανίζουν μέσω των διαφοροποιημένων πέπλων ύλης που προσλαμβάνουν τις φαινομενικά διαφορετικές αρχές στον κόσμο.
Η Θεοσοφική διδασκαλία προσδιορίζει στον αριθμό Επτά τις επαναλήψεις-αντανακλάσεις των Τριών Θείων Όψεων στο εκδηλωμένο σύμπαν. Αυτές γίνονται οι Κοσμικές Αρχές οι οποίες κυβερνούν και διαμορφώνουν την εκδηλωμένη ζωή. Ό,τι υπάρχει στην αντικειμενικότητα, δηλαδή στο Επταπλό σύμπαν, υπακούει στον Νόμο της Επταπλότητας, για τούτο και έχει επτά αρχές.
Ο άνθρωπος ως ένα μικρό σύμπαν και ανάτυπο του Μακρόκοσμου, αποτελείται από Επτά Αρχές, και προς το παρόν έχει σε ενεργό κατάσταση μερικές εξ αυτών, τις κατώτερες. Στην παρούσα περίοδο εξέλιξής του αναπτύσσει και δραστηριοποιεί την Αρχή της Νοημοσύνης σε συνδυασμό με την Αρχή της Επιθυμίας. Βρίσκεται ακόμη στο στάδιο που ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τη νοημοσύνη για την ικανοποίηση της κατώτερης επιθυμίας, ενώ στο απώτατο μέλλον θα χρησιμοποιεί τη νοητική δύναμη για δημιουργικούς σκοπούς μιας ανώτερης και εξευγενισμένης επιθυμίας, που θα αποβλέπει στην πνευματική εξέλιξη του συνόλου της ζωής και όχι στην προσωπική και ιδιοτελή ικανοποίησή του.
Στη Μυστική Δοξασία (10) αναφέρονται τα ακόλουθα: «… μελετείστε καλά τις Αρχές και του Κόσμου και του εαυτού σας, διαιρέστε τες στην ομάδα των σταθερών και των προσωρινών, στις ανώτερες και αθάνατες και στις κατώτερες και θνητές, επειδή έτσι μόνο μπορούμε να κυριαρχήσουμε και να καθοδηγήσουμε, πρώτα το κατώτερο κοσμικό και προσωπικό, μετά το ανώτερο κοσμικό και απρόσωπο.»
Οι επτά Κοσμικές Αρχές παρατίθενται, εδώ, με Σανσκριτικούς (11) όρους και με μια αρίθμηση που αρχίζει από το φυσικό προς το πνευματικό.
7. Παραμάτμαν
6. Μάχα Μπούντι ή Πνευματική Ψυχή
5. Μάχατ ή Κοσμικός Νους
4. Κοσμικό Κάμα ή Επιθυμία
3. Κοσμική Τζίβα ή Ζωή
2. Κοσμικό Αστρικό
1. Στούλα-Σαρίρα ή Φυσικό
Παραμάτμαν
: από το παραμα, σημαίνει το εξαίρετο, το ανώτατο και άτμαν είναι το εγώ και το πνεύμα. Είναι το Ανώτατο Πνεύμα, η ρίζα και η πηγή του Άτμαν, που είναι η ανθρώπινη παγκόσμια αρχή. «Το Άτμαν είναι το μόνο πραγματικό και αιώνιο υπόβαθρο όλων - η ουσία και η απόλυτη γνώση…»(12)Μάχα-Μπούντι
: από το Μάχα που σημαίνει το μεγάλο και το Μπούντι που είναι αρχή της διάκρισης. «Το Μπούντι είναι μια ακτίνα από την Παγκόσμια Πνευματική Ψυχή»(13)Μάχατ ή Κοσμικός Νους:
είναι το μεγάλο, η μεγάλη αρχή, ο Παγκόσμιος Νους. Είναι η Κοσμική Νοημοσύνη και ονομάζεται η Μεγάλη Αρχή (14).«Ο ένας απρόσωπος Μεγάλος Αρχιτέκτονας του Σύμπαντος είναι ο Μάχατ, ο Παγκόσμιος Νους…»(15)
Κοσμικό Κάμα ή Επιθυμία
: είναι η Παγκόσμια Σάκτι - η δύναμη της Θέλησης, η παγκόσμια ενέργεια.«Το Κάμα είναι η πρώτη συνειδητή επιθυμία για το σύνολο της ζωής, για το αγαθό, την αγάπη και για ό,τι ζει και αισθάνεται, χρειάζεται βοήθεια και καλοσύνη. Είναι το πρωταρχικό αίσθημα της ατέλειωτης τρυφερής συμπόνοιας και ελέους που πρωτοανατέλλει στη συνειδητότητα της Μίας Δημιουργικής Δύναμης, μόλις πρωτοέρχεται σε ζωή ως μια ακτίνα από το Απόλυτο.»(16)
Κοσμική Τζίβα ή Ζωή
: είναι η Κοσμική Ζωή, η Κοσμική Ζωτικότητα. Το Πράνα - που είναι η αρχή της ζωής, στον άνθρωπο - θεωρείται η ατομικομικοποιημένη όψη αυτής της Κοσμικής δύναμης.«Κατά τον θάνατο του ζωντανού όντος, το Πράνα ξαναγίνεται Τζίβα. Το Πράνα, στη γη, είναι ένας τρόπος ζωής, μια συνεχής κυκλική κίνηση από μέσα προς τα έξω και πάλι πίσω, μια εκπνοή και εισπνοή της Μίας Ζωής, ή του Τζίβα, το συνώνυμο της Απόλυτης και Άγνωστης Θεότητας.»(17)
Κοσμικό Αστρικό
: είναι το Αστρικό Φως.«Η αόρατη περιοχή που περιβάλλει τη σφαίρα μας, ….. , και η οποία αντιστοιχεί στη δεύτερη αρχή του Κόσμου (η τρίτη όντας η Ζωή, της οποίας είναι το όχημα). Στον άνθρωπο αντιστοιχεί στο Αστρικό του σώμα ή το Λίνγκα-Σαρίρα. Είναι μια λεπτή ουσία ορατή μόνο στον διορατικό και πρόκειται για την κατώτερη από τις Επτά Κοσμικές Αρχές.»(18)
Φυσικό
: είναι το εκδηλωμένο Σύμπαν, το φυσικό κάλυμμα ή το όχημα για όλες τις Αρχές. Είναι το μόνο ορατό για τον άνθρωπο.Οι Επτά Αρχές του ανθρώπου
Σύμφωνα με τη Θεοσοφική διδασκαλία, που είναι μεταφυσική επιστήμη, ο άνθρωπος έχει επτά αρχές ή όψεις. Αυτές είναι οι εξής:
1. Το Φυσικό σώμα είναι το όχημα που περιλαμβάνει όλες τις αρχές και τις δυνάμεις από τις οποίες ορίζεται ο άνθρωπος. Είναι προσωρινό και χρησιμοποιείται για τη λήψη εμπειρίας στο Φυσικό επίπεδο μέσω των πέντε αισθήσεων, προς το παρόν. Σανσκριτικά ονομάζεται Sthula sharira. Sthula σημαίνει το παχύ, το χονδρό και sharira είναι αυτό που διαλύεται, το προσωρινό.
2. Το λεπτοφυές ή αιθερικό τμήμα του φυσικού σώματος, το οποίο ονομάστηκε από την Ε.Π.Μπλαβάτσκυ, Αστρικό Σώμα. Σανσκριτικά ονομάζεται Linga-sharira και σημαίνει το μοντέλο, το πρότυπο σχέδιο, το υπόδειγμα, το καλούπι. Στη Μυστική Δοξασία, αναφέρεται ότι «το αστρικό σώμα ή το διπλό, είναι πριν από το φυσικό, καθώς το πρώτο είναι το μοντέλο για το δεύτερο». (19)
Το Αστρικό σώμα αναφέρεται επίσης ως διπλό, σώμα-φάντασμα, αιθερικό, πρανικό καθώς και άλλες ονομασίες που δίνονται από διαφορετικές εσωτερικές σχολές.
3. Πράνα, είναι η Ζωτική Αρχή που διαπερνά και ζωοδοτεί το φυσικό σώμα. Πράνα σημαίνει την αναπνοή, το πνεύμα, τη ζωτική δύναμη. Είναι η δύναμη που δίνει ζωή και στηρίζει τις λειτουργίες της προσωπικότητας ή του κατώτερου εαυτού. Δηλαδή τροφοδοτεί με ζωτικότητα τις σκέψεις, τις επιθυμίες, τα συναισθήματα και τις πράξεις μας. Δίχως τη δύναμη αυτή της ζωής, είναι αδύνατο να υπάρξουμε και να ζήσουμε στον φυσικό αλλά και στον αστρικό κόσμο. Όπου και όταν αφαιρείται η αρχή της Ζωής (Πράνα), αφαιρείται και η ζωή από το αντίστοιχο σώμα. Ο θάνατος του φυσικού σώματος επέρχεται όταν η εισροή του πράνα σταματά. Η αρχή αυτή έχει άμεση σχέση και διασύνδεση με τις αρχές 1, 2, 4 και με τις λειτουργίες του κατώτερου Μάνας, που είναι τμήμα της Πέμπτης Αρχής. «Η αρχή της ζωής ή η ζωή-ενέργεια, που είναι πανταχού παρούσα, αιώνια, ακατάστεφτη, είναι μια δύναμη και μια ΑΡΧΗ….» (20)
Στη σειρά των Αρχών, καμιά φορά, η αρχή του Πράνα αριθμείται μετά το Λίνγκα Σαρίρα ή Αστρικό και πριν από το Φυσικό. Δηλαδή αναφέρεται ως Δεύτερη Αρχή αντί για Τρίτη. Αυτό δεν αλλάζει την εσωτερική διαδικασία. Η Αρχή της Ζωής είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την κατώτερη ανθρώπινη φύση που εκφράζει την προσωπικότητα. Όταν το φυσικό σώμα εισέρχεται στη διαδικασία της αποσύνθεσης λόγω θανάτου, τότε η ίδια Αρχή εξακολουθεί να τροφοδοτεί με ζωή το καμαρούπα - δηλαδή την ψυχολογική μας φύση ή το αστρικό πέπλο της ατομικής μας συνειδητότητας, αυτό που διαμορφώσαμε στη διάρκεια της φυσικής ζωής - έως ότου και αυτό αποσυντεθεί στο μεταθανάτιο αστρικό πεδίο.
Όταν το Κάμα-Επιθυμία στρέφεται αποκλειστικά στην ικανοποίηση των αισθησιακών αναγκών και των ενστίκτων, τότε εκφράζει και συνιστά τη ζωώδη φύση.
Είναι «το κέντρο της ζωώδους φύσης του ανθρώπου, όπου εδρεύει η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον θνητό άνθρωπο και την αθάνατη οντότητα». (21)
Το Κάμα-ρούπα, το σώμα της επιθυμίας δεν ξεχωρίζει από την υπόλοιπη προσωπικότητα όσο ζει ο άνθρωπος στο φυσικό πεδίο. Αυτά τα τέσσερα σώματα, τα 1, 2, 3 και 4, αποτελούν την κατώτερη τετράδα ή την προσωπικότητα, τον θνητό άνθρωπο που οριοθετείται από τις επιθυμίες και τις δράσεις των προηγούμενων ζωών του. Ονομάζεται επίσης κατώτερο Εγώ.
Η Ε.Π.Μπλαβάτσκυ ονόμαζε συχνά τις αρχές 2,3 και 4 μαζί με ένα τμήμα της Πέμπτης Αρχής, δηλαδή την κατώτερη Νοητική αρχή, Αστρικό σώμα. Κατά τη Θεοσοφική ορολογία, λοιπόν, το Αστρικό είναι το σύνολο των νοητικών και συναισθηματικών λειτουργιών τροφοδοτούμενες από το πράνα, τη ζωτική αρχή μαζί με το λεπτοφυές πρότυπο, το Λίνγκα Σαρίρα (Δεύτερη Αρχή). Το Αστρικό είναι το σύνολο των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας σε αόρατη κατάσταση. Γίνεται το πρότυπο και το καλούπι σύμφωνα με το οποίο διαμορφώνεται το φυσικό σώμα και εκφράζεται η ανθρώπινη προσωπικότητα μαζί με ό,τι πρόκειται να συμβεί στον επικείμενο βίο. Το Αστρικό σώμα αλλάζει από ενσάρκωση σε ενσάρκωση, επειδή αλλάζει η προσωπικότητα και το κάρμα, όμως παραμένει σταθερά ίδιο στη διάρκεια της κάθε ενσάρκωσης. Οι τέσσερεις αυτές Αρχές αποτελούν την κατώτερη τετράδα ή την ανθρώπινη προσωπικότητα.
Όπως ίσως διαπιστώνετε, το τμήμα της Νοητικής Αρχής, της Πέμπτης (5), το κατώτερο Μάνας, δεν αναφέρεται ξεχωριστά στην τετράδα της προσωπικότητας. Αυτό συμβαίνει επειδή το βασικό στοιχείο της Ανθρώπινης Ψυχής είναι το Μάνας, η Πέμπτη Αρχή. Δεν θα μπορούσε να είναι κάποιος άνθρωπος δίχως αυτή την Αρχή, η οποία συνυπάρχει με το Κάμα, του οποίου η έδρα βρίσκεται στην τετράδα της προσωπικότητας ή του κατώτερου Εγώ.
Η διανοητική και συναισθηματική διαδικασία είναι αλληλένδετες στην ανθρώπινη φύση. Το συναίσθημα και η επιθυμία συνυφαίνονται με την σκέψη. Το κέντρο που αφυπνίζει τη νοητική διαδικασία είναι το Κάμα. Ανάλογα με το είδος της επιθυμίας ενεργοποιείται η αντίστοιχη νοητική ύλη και τότε ο άνθρωπος, ανάλογα, γίνεται λιγότερο διανοητικός - όταν η επιθυμία στρέφεται προς τη ζωώδη φύση - και περισσότερο διανοητικός - όταν η επιθυμία στρέφεται προς την πνευματική φύση.
Η διαφοροποίηση της Νοητικής Αρχής σε τρία τμήματα, αναφέρεται αμέσως μετά, στην ανάλυση της Πέμπτης Αρχής.
«Ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο - των οποίων οι Μονάδες είναι βασικά ταυτόσημες - υπάρχει μια αδιαπέραστη άβυσσος Νοητικότητας και αυτό-συνειδητότητας.»(22)
Το άλλο τμήμα της ανθρώπινης ύπαρξης, το ανώτερο και θείο, που λέγεται Ατομικότητα, είναι «η Ανώτερη Άφθαρτη Τριάδα». Αυτό το αθάνατο τμήμα μας έχει τρεις αρχές ή όψεις, που είναι:
5, Η Αρχή του Νου ή του Μάνας, είναι αυτή που συνδέει την ατομικότητα με την προσωπικότητα. Είναι η Νοητική Αρχή που δίνει τη δυνατότητα της σκέψης, του επαγωγικού συλλογισμού, της κρίσης, της μνήμης και του λόγου. Είναι επίσης η Αρχή που δίνει τη δυνατότητα της αυτοσυνειδητότητας.
Η Νοητική αρχή έχει δύο λειτουργίες. Είτε ζυγίζει υπέρ της προσωπικότητας, δηλαδή ταυτίζεται με τα πάθη και τις αισθησιακές επιθυμίες, είτε ζυγίζει υπέρ της ατομικότητας, δηλαδή της πνευματικής αυτοσυνειδητότητας και τότε η ανθρώπινη ψυχή κερδίζει την αθανασία.
Το Μάνας είναι η αρχή που «δίνει ευφυϊα και ηθική στον άνθρωπο και τον κάνει να διαφέρει από το ζώο» (23).
Το Μάνας διαιρείται σε τρία τμήματα:
Α) Στον Πνευματικό Νου (Μπούντι-Μάνας), και είναι η πηγή της αρετής και της Σοφίας. Αυτό το τμήμα το ανώτατο, είναι ο πυρήνας της Ατομικότητας.
Β) Στη Νοητική δραστηριότητα (Μάνας-Κάμα) που αφορά στην αφηρημένη σκέψη, όπως στα Μαθηματικά και στους λογικούς συνειρμούς σχετικά με τους Φυσικούς Νόμους, δίνει ευφυϊα και είναι ψυχρό και αποσπασμένο από τις κατώτερες επιθυμίες.
Γ) Στον Νου της επιθυμίας (Κάμα-Μάνας ή Κατώτερο Μάνας), που είναι η πηγή των παθών, των διαστροφών και της προσωρινής ζωής. Είναι το κέντρο της ανθρώπινης προσωπικότητας, επειδή χρησιμοποιείται μόνο για την ικανοποίηση του κατώτερου Εγώ.
6. Το Μπούντι, Buddhi στα σανσκριτικά, είναι το σύνολο της σοφίας που προέρχεται από τις εμπειρίες άπειρων αιώνων. Είναι το κέντρο της διαίσθησης και της φωνής της Συνείδησης. Είναι επίσης η εστία της παγκόσμιας Αγάπης και Αδελφότητας, του αλτρουϊσμού, της ευγένειας και της αμεροληψίας. Είναι το Ακασικό αρχείο της συμπαντικής μνήμης. Είναι παγκόσμιο και συλλογικό κέντρο όλων των ατομικών Μπούντι - το ατομικό Μπούντι είναι συνώνυμο της ατομικής Πνευματικής Ψυχής. Το Παγκόσμιο Μπούντι είναι συνώνυμο επίσης του Μουλαπρακρίτι, που είναι η ρίζα της ύλης, και του Μάχα-Μπούντι, που είναι η συλλογική εμπειρία που έχει συσσωρευτεί διαμέσου των διαδοχικών μανβαντάρα, για τούτο και η Σοφία Του είναι αλάνθαστη.
Όταν μια ακτίνα από το Παγκόσμιο Μπούντι προβάλλεται στην εκδήλωση, τότε ονομάζεται Μονάδα ή Άτμα-Μπούντι και είναι συνώνυμο του «Αιώνιου Προσκυνητή». Στην περίοδο του Πραλάγια, που είναι η απόσυρση της Εκδηλωμένης Ζωής από τον Χώρο και τον Χρόνο, η Μονάδα παραμένει σε μια κατάσταση ανάπαυσης και όταν φθάνει ο κύκλος της επαναφύπνισης ή του Μανβαντάρα, τότε επανεμφανίζεται στην Εκδήλωση ή επαναγεννιέται.
«Μπόντα σημαίνει την εγγενή θεία διάνοια ή ‘κατανόηση’. Μπούντα είναι η κατάκτηση της σοφίας με προσωπικές προσπάθειες και ατομική αξία. Ενώ Μπούντι είναι η ικανότητα να γνωρίζει κάποιος το κανάλι μέσω του οποίου η θεία γνώση προσεγγίζει το ‘Εγώ’, τη διάκριση ανάμεσα στο καλό και το κακό, σημαίνει επίσης τη ‘θεία συνειδητότητα’. Είναι επίσης η ‘Πνευματική Ψυχή’ που είναι το όχημα του Άτμα.»(24)
“Η Εκτη αρχή στον Άνθρωπο (Μπούντι, η Πνευματική Ψυχή), αν και είναι μόνο μια ανεπαίσθητη πνοή, για την αντίληψή μας, είναι κάτι υλικό σε σύγκριση με το θείο ‘Πνεύμα’, το Άτμα, του οποίου είναι το όχημα… ενώ και τα δύο μαζί (Άτμα-Μπούντι) συνιστούν στον Άνθρωπο, τη Μονάδα.»(25)
7. Το Άτμα, είναι η έβδομη αρχή, η ανώτατη, είναι το Πνεύμα και είναι αθάνατο, παγκόσμιο, αγνό και είναι η πηγή όλων των εκδηλώσεων στον Κόσμο.
«… είναι αλήθεια ότι μόνο το Άτμα θερμαίνει τον εσωτερικό άνθρωπο, δηλ. τον φωτίζει με την ακτίνα της θείας ζωής και μόνο αυτό μπορεί να μεταβιβάσει στον εσωτερικό άνθρωπο ή στο επανενσαρκούμενο Εγώ, την αθανασία του.» (26)
Η Ανθρώπινη Ψυχή
Το Πνεύμα ή Άτμα έχει την έννοια του απόλυτου και αδιαίρετου ΟΛΟΥ. Δεν μπορεί να τοποθετηθεί σε κάποιο ορισμένο σημείο του Χώρου, επειδή βρίσκεται παντού. Άρα υπάρχει σε κάθε Μονάδα, επομένως και στις ανθρώπινες Μονάδες. Η ύπαρξη της ίδιας αιώνιας θείας ουσίας σε κάθε Μονάδα του Κόσμου, είναι η θεμελιώδης αιτία της συγγένειας των Μονάδων, γεγονός που προκαθορίζει την αδελφότητα, την αλληλεγγύη, την παγκόσμια αγάπη και τη θυσία της κάθε Μονάδας για το Παγκόσμιο Σύνολο. Η εφαρμογή του νόμου της ενότητας μέσω της αδελφότητας, στο σύμπαν, είναι το μόνο που μπορεί να οδηγήσει την ατομική ψυχή στην επίτευξη του στόχου για την κατάκτηση της θείας αυτοσυνειδητότητας.
Το Πνεύμα ως η σύνθεση όλων όσων εμφανίζονται στην εκδήλωση, είναι όπως ήδη αναφέρθηκε η ΄Εβδομη Αρχή, αυτή που τα περιέχει όλα και από την οποία όλα πηγάζουν. Η Έκτη Αρχή που είναι «το Μπούντι, η θεία ψυχή, γίνεται ο φορέας του Πνεύματος. Συνδυασμένα και τα δύο είναι ΕΝΑ, απρόσωπα, χωρίς ιδιότητες (σε αυτό το πεδίο βέβαια), αποτελούν ωστόσο δύο πνευματικά ‘στοιχεία’.»(27)
Με τον όρο ‘στοιχεία’ εννοούνται οι πρωταρχικές διαφοροποιήσεις που παίρνει η Ουσία-Ύλη, κάτω από τον νόμο της Επταπλότητας. Οι διαφοροποιήσεις αυτές ονομάζονται και Αρχές. Δεν θα πρέπει να μας ξενίζει η αλλαγή των όρων. Στη φιλοσοφία του Σάμκυα, λέγονται Τάττβα, που σημαίνει, εκτός από τις διαφορετικές αρχές της Φύσης, ‘εκείνο που υπάρχει αιώνια’ ή το ‘Ένα Στοιχείο’ από το οποίο πηγάζουν οι διαφορετικές Αρχές ή Στοιχεία. Με βάση αυτές τις πρωταρχικές τροποποιήσεις ή όψεις, διαμορφώνεται η αόρατη και ορατή φύση με ό,τι περιλαμβάνει.
Όσον αφορά την Ψυχή, που είναι το πέπλο του Πνεύματος, η Θεοσοφική διδασκαλία δέχεται τρεις όψεις της,
α) την Πνευματική Ψυχή, που είναι το Άτμα-Μπούντι,
β) την ανθρώπινη ψυχή, που είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο Πνευματικό και το Φυσικό σχήμα εξέλιξης και είναι το Μάνας-Κάμα
γ) τη ζωώδη ψυχή ή τη ζωώδη φύση, που είναι το όχημα-αποτέλεσμα της Φυσικής εξέλιξης και το οποίο δανείζεται η ανθρώπινη ψυχή στο ταξίδι της για την κατάκτηση της θείας της αυτοσυνειδητότητας.
Η διαφορά ανάμεσα στις τρεις όψεις είναι ουσιαστικές και οι κλασσικές μεταφυσικές διδασκαλίες τόνισαν τις ιδιότητες της καθεμίας εξ αυτών, ώστε το άτομο παρατηρώντας τη συμπεριφορά του να αναγνωρίζει τη θέση του σε σχέση με την κλίμακα της ηθικής και της εξέλιξης.
Ο Πλωτίνος αναφέρει τα εξής για τις τρεις όψεις της Ψυχής:
«Η Ψυχή έχει τρεις υποστάσεις. Ζει με τον Νου και μέσω του Νου ενώνεται με το Ένα. Το άλλο τμήμα της, αυτό που κοιτάζει προς τον βυθό, είναι υπεύθυνο για τη δημιουργία των σωμάτων. Όμως και αυτό το τμήμα ποτέ δεν χάνει την επαφή του με τον Νου. Βρίσκεται ανάμεσα στον Νου και τις αισθήσεις. Είναι η ενδιάμεση αιτία των αισθήσεων και ο εκπρόσωπος του Νου.
Τα χαρακτηριστικά αυτού του τμήματος, που λέγεται και ατομική ψυχή (αυτή είναι η ανθρώπινη ψυχή στη Θεοσοφική ορολογία) και κοιτάζει προς τις αισθήσεις, είναι ο επαγωγικός συλλογισμός, αφού μπορεί και συμπεραίνει από τις αιτίες τα αποτελέσματα. Μπορεί όμως να υπερυψώνεται πάνω από τη λογική, εφόσον ένα τμήμα της παραμένει πάντοτε στην Παγκόσμια Ψυχή και έτσι να συμμετέχει στην Κοσμική Ζωή μέσω της διαισθητικής σκέψης...... (εδώ είναι η Πνευματική Ψυχή ή το Άτμα-Μπούντι-Μάνας)
Η ψυχή ως ενότητα που αντιπροσωπεύει τη ζώσα και παραγωγική δύναμη του κόσμου, ενεργεί σε διαφορετικά επίπεδα και με διαφορετικούς τρόπους, παράγοντας έτσι διαδοχικά πυκνότερες εικόνες ή αντανακλάσεις του εαυτού της, εμψυχωμένες όμως με όλο και λιγότερη δύναμη. Φθάνει λοιπόν στο χαμηλότερο σημείο του κόσμου και σχηματίζει τον κόσμο των φαντασμάτων και των σκιών, όπου η δύναμη της συνείδησης είναι ανύπαρκτη, βυθισμένη στην αδράνεια και στον λήθαργο της ύλης.(εδώ πρόκειται για τη ζωώδη φύση) Σε αυτό το επίπεδο της ζωής, οι ατομικές ψυχές έχουν έντονη την τάση της χωριστικότητας και της απομόνωσης, το ίδιο όπως και όλα τα πράγματα είναι εξωτερικά και αποκομμένα και μεταξύ τους και από την εσωτερική τους υπόσταση. Αυτή η χωριστικότητα, για τον Πλωτίνο, είναι το αμάρτημα της ανθρώπινης ψυχής, το οποίο και πληρώνει αφενός στον μεταθανάτιο Άδη και αφετέρου μετενσαρκούμενη σε σώματα που ταιριάζουν όσο το δυνατό καλύτερα στις ποιότητές της.» (28)
Ο Πλάτων λέει, ότι ο άνθρωπος αποτελείται από δύο μέρη: το αιώνιο, που είναι από την ίδια Ουσία με το Απόλυτο, και το φθαρτό, θνητό μέρος, που τα διάφορα στοιχεία του κατασκευάζουν οι κατώτεροι, οι «δημιουργημένοι θεοί». Ο άνθρωπος αποτελείται 1) από ένα θνητό σώμα 2) μια αθάνατη αρχή και 3) μια ξεχωριστή φύση που πεθαίνει.
Ή αν θέλουμε να τα διατυπώσουμε διαφορετικά ο φυσικός άνθρωπος, το πνεύμα ή η πνευματική ψυχή και η ζωϊκή ψυχή. Τη διαίρεση αυτή υιοθέτησε και ο Παύλος, μύστης κι εκείνος, που υποστηρίζει ότι υπάρχει το ψυχικό σώμα, που φυτρώνει πάνω στο φθαρτό (αστρικό ή φυσικό) και το πνευματικό σώμα που αναβλύζει μέσα από την άφθαρτη ουσία.
Ο Πυθαγόρας ακολουθεί την ίδια διαίρεση. Περιγράφει την ψυχή σαν μια αυτοκινούμενη μονάδα, που αποτελείται από τρία στοιχεία: νους(πνεύμα), φρην(νοημοσύνη), θύμος (ζωή, πνοή ή νεφές)
Όσον αφορά την Ε.Π.Μπλαβάτσκυ, στο Κλειδί της Θεοσοφίας, λέει τα εξής:
«Η ψυχή είναι ένας γενικότερος όρος και παρουσιάζει στον άνθρωπο τρεις φάσεις: τη γήινη ή ζωώδη Ψυχή, την ανθρώπινη Ψυχή και την πνευματική. Κι οι τρεις μαζί είναι μια Ψυχή με τρεις όψεις.» (σ.115)
«Όσον αφορά την ανθρώπινη ψυχή, το Μάνας, ή Mens, όλοι νομίζω, παραδέχονται τη δυαδική της υπόσταση. Ο άνθρωπος ο προικισμένος με νοημοσύνη δεν μπορεί διόλου να γίνει άνθρωπος κατώτερης διανόησης. Άβυσσος χωρίζει εκείνον που έχει αναπτύξει μια πολύ υψηλή και πνευματική νοημοσύνη από τον άλλον με την περιορισμένη, την υλική και αμβλεία, για να μην πω ζωώδη διάνοια.» (σ.113)
Και συνεχίζει, «… το ανώτερο Μάνας ή το σκεπτόμενο συνειδητό Εγώ, τείνει διαρκώς προς τα πάνω, προς την πνευματική ψυχή (Άτμα-Μπούντι). Η δεύτερη φάση, το κατώτερο Μάνας είναι το ενστικτώδες στοιχείο που ελκύεται από το Κάμα, την έδρα κάθε ζωώδους επιθυμίας, κάθε πάθους μέσα στον άνθρωπο.» (σ.114)
Ατομικότητα και Προσωπικότητα
Όπως ήδη αναφέρθηκε, η ανθρώπινη Ψυχή είναι ο κρίκος ανάμεσα στην Ανώτερη Τριάδα ή την Ατομικότητα και την προσωπικότητα. Τα τρία Στοιχεία ή Αρχές που αποτελούν την Ατομικότητα παρουσιάζονται εδώ όπως δίνονται στο Κλειδί της Θεοσοφίας, (σ.126).
1. Άτμα, ο Ανώτερος Εαυτός, δεν είναι ούτε το δικό σας ούτε το δικό μου πνεύμα, φέγγει πάνω από όλα σαν το φως του ήλιου. Είναι η ‘θεία ουσία’ η διασκορπισμένη σε όλο το σύμπαν και που αποτελεί ένα αδιαίρετο όλο μαζί με το απόλυτο Υπερ-πνεύμα, όπως η ακτίνα είναι αξεχώριστη από το φως του ήλιου.
2. Μπούντι (η πνευματική ψυχή) δεν είναι παρά ο φορέας του Πνεύματος. Ούτε το Άτμα, ούτε το Μπούντι, ξεχωριστά ή και τα δύο μαζί είναι χρήσιμα στο ανθρώπινο σώμα, όσο και το ηλιακό φως με τις ακτίνες του για ένα πέτρωμα γρανίτη χωμένο στη γη, εκτός κι αν κάποια συνείδηση το απορροφά και το αντανακλά. Το Κάρμα δεν μπορεί να θίξει ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Το Άτμα είναι η πιο ψηλή όψη αυτού του Κάρμα… Όσο για το Μπούντι είναι τέλεια ασυνείδητο στο πεδίο μας. Η συνείδηση ή η νοημοσύνη είναι το:
3. Μάνας, το αποτέλεσμα ή η αντανάκλαση… το ‘εγώ είμαι’ … Όταν είναι ενωμένο αξεδιάλυτα με τα δύο πρώτα τότε ονομάζεται το Πνευματικό Εγώ… Είναι η πραγματική ατομικότητα ή ο θείος άνθρωπος.
Η Προσωπικότητα ή το Κατώτερο Εγώ είναι ο φυσικός άνθρωπος σε σύζευξη με τον κατώτερο εαυτό, δηλαδή τα ένστικτα, τα πάθη και τις επιθυμίες που αφορούν στην ικανοποίηση της χωριστικής και ιδιοτελούς ανθρώπινης φύσης. Οι Αρχές που συνεργάζονται είναι το κατώτερο Μάνας και το Κάμα διαμέσου του αστρικού και του φυσικού σώματος. Το Πράνα είναι η ακτινοβολούσα ενέργεια του Άτμα και είναι η κατώτερη όψη αυτής της ενέργειας. Θεωρείται Αρχή γιατί είναι ο απαραίτητος συντελεστής για την ύπαρξη του ζωντανού ανθρώπου.
Ο αγώνας του ανθρώπου είναι ανάμεσα στην ανώτερη και την κατώτερη φύση του. Ο σκοπός την παρουσίας της Ψυχής στο σύμπαν είναι να αφυπνίζει και να οργανώνει με δικές της προσπάθειες τις εγγενείς και λανθάνουσες δυνάμεις-αρχές της και να τις εναρμονίζει με τις Παγκόσμιες των οποίων είναι προεκτάσεις. Η Ατομικότητα αντιπροσωπεύει την αθάνατη κατάσταση, ενώ η Προσωπικότητα το πεπερασμένο και το προσωρινό.
Ένας, ίσως, μοναδικός τρόπος για να κατανοήσει ο άνθρωπος τη σχέση του με τον Μακρόκοσμο και τον σκοπό της ύπαρξής του στην εκδήλωση, που είναι ουσιαστικά η υπέρβαση της προσωπικότητάς του, είναι να συνειδητοποιήσει τη σύσταση του εαυτού του μέσω της γνώσης των στοιχείων-αρχών που τον συνθέτουν, και αντιλαμβανόμενος τον Παγκόσμιο Νόμο που η έκφρασή του είναι η Φύση, να εναρμονίζεται προς αυτόν.
«… μελετείστε καλά τις Αρχές και του Κόσμου και του εαυτού σας, διαιρέστε τες στην ομάδα των σταθερών και των προσωρινών, στις ανώτερες και αθάνατες και στις κατώτερες και θνητές, επειδή έτσι μόνο μπορούμε να κυριαρχήσουμε και να καθοδηγήσουμε, πρώτα το κατώτερο κοσμικό και προσωπικό, μετά το ανώτερο κοσμικό και απρόσωπο.» (ΜΔ, τόμος V, 489)
1. Αιθέρας: όρος που χρησιμοποίησαν οι Έλληνες μύστες της αρχαιότητας για την Ύλη-Ουσία από την οποία πληρούται ο Χώρος ή το Διάστημα. Ο αιθέρας της επιστήμης είναι μόνο ένα στοιχείο της Φύσης που ανακάλυψε η σύγχρονη φυσική.
2. ΜΔ, Ι 15
3. ΜΔ. Ι, 329
4. ΜΔ, Ι, 274
5. ΜΔ, ΙΙ 81
6. ΜΔ, ΙΙ 612
7. Μανβαντάρα: η Μέρα του Μπράχμα, η Αφύπνιση της Ζωής μέσω ενός Κόσμου που διαρκεί 301.000.000.000.000 χρόνια σύμφωνα με τις Βραχμανικές μετρήσεις. Το αντίθετο του Μανβαντάρα ονομάζεται Πραλάγια ή Νύχτα του Μπράχμα και πρόκειται για την απόσυρση της Εκδηλωμένης Ζωής στη Μία Θεία Πηγή και η διάρκειά της είναι αντίστοιχη του μανβαντάρα.
7. Μάνας: όρος σανσκριτικός που σημαίνει τη νοημοσύνη, εξ ου και man, ο άνθρωπος στην αγγλική. Στην Ελληνική υπάρχει στη λέξη ‘μάνα’, που είναι η πηγή της φυσικής ζωής μας. Το Μάνας είναι η πηγή της ανθρώπινης αυτοσυνειδητότητας, αυτό που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από το ζώο.
8. Θεοσοφικό Γλωσσάριο, της Ε.Π.Μπλαβάτσκυ, σ. 255, Αγγλική έκδοση 1973
9. Η Μυστική Δοξασία, της Ε.Π.Μπλαβάτσκυ, τόμος V, 489
10. Αναγκαστικά χρησιμοποιούμε Σανσκριτικούς όρους, επειδή δεν υπάρχουν αντίστοιχοι όροι στις Δυτικές γλώσσες. Ο κάθε όρος για να αποδοθεί στις Δυτικές διαλέκτους, χρειάζεται ένα πλήθος εξηγήσεων.
11. ΜΔ, Ι, 570
12. Το απόσπασμα είναι από τη Μυστική Δοξασία (ΜΔ), V, 471 και όσον αφορά στον άνθρωπο, είναι η Έκτη Αρχή του..
13. ΜΔ, V, 471
14. Πρακτικά του Τμήματος Μπλαβάτσκυ, σ.41(Αγγλική)
15. Θεοσοφικό Γλωσσάριο, σ.170-1 (Αγγλική)
16. ΜΔ, V, σ. 471
17. ΜΔ,V, σ.38
18. ΜΔ, ΙΙ 1
19. ΜΔ, ΙΙ, 672-3
20. Κλειδί της Θεοσοφίας, σ.89, Θεοσοφικές Εκδόσεις, 2002
21.
22. Θεοσοφικό Γλωσσάριο, για το Μάνας
23. ΜΔ, Ι, xix
24. ΜΔ, Ι, 119
25. ΜΔ. ΙΙ, 110
26. Το Κλειδί της Θεοσοφίας, σ.111
27. Πλωτίνος, V 9 (5) 3,26
Υποσημείωση: για όποιον ενδιαφέρεται να μελετήσει τον Νόμο της Επταπλότητας, τις Επτά Αρχές και τα Πεδία, υπάρχουν οι ακόλουθες πηγές:
Α) Το Κλειδί της Θεοσοφίας, Θεοσοφικές Εκδόσεις 2002 σ.73, 85-90, 124, 158, 163, 168
Β) Μυστική Δοξασία, εκδόσεις Πνευματικός Ήλιος, Ι 154, Ι 157, ΙΙ 606,7,8, ΙΙ 612,3