Η Μεταφυσική φιλοσοφία δέχεται ότι ο φαινόμενος κόσμος είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς διαδοχικών αιτίων και αποτελεσμάτων, τα οποία έχουν την απαρχή τους σε Μία Μοναδική Πρώτη Αιτία, που η ουσία Της είναι θειο-πνευματική. Για τη Θεοσοφία, το υπόβαθρο της Παγκόσμιας Ζωής είναι το Πνεύμα και η ουσία Του είναι η ρίζα όλων όσων προβάλλουν στο Σύμπαν ως ατομικές υπάρξεις, που παίρνουν το σχήμα των γαλαξιών, των αστερισμών, των ηλιακών συστημάτων, των πλανητών, των ανθρώπων, των αγγέλων και όλων εκείνων των σωμάτων που αποτελούν τις εκφράσεις της Θείας Σκέψης. Σύμφωνα με τη Θεοσοφική Διδασκαλία, αυτή η Ουσία-Αρχή "είναι η πανταχού παρούσα Πραγματικότητα, απρόσωπη γιατί περιέχει τα πάντα και καθετί..... Βρίσκεται κρυμμένη σε κάθε άτομο στο Σύμπαν και είναι το ίδιο το Σύμπαν."[1] Αυτή η Ουσία-Αρχή, όταν αρχίζει την απορροή Της, γεμίζει τον Χώρο με την ουσία Της, και τότε ονομάζεται αιθέρας ή ύλη. Η απορροή παίρνει το σχήμα μιας προοδευτικής διαφοροποίησης, η οποία επεκτείνεται από το κέντρο προς την περιφέρεια, δημιουργώντας έτσι έναν κύκλο-κόσμο μέσα στον οποίο η εκδηλωμένη ζωή εμφανίζει τρεις θεμελιώδεις διαφορετικές καταστάσεις. Αυτές είναι γνωστές ως Πνεύμα-Ψυχή-Φύση και η ίδια αντιστοιχία στον άνθρωπο εμφανίζεται ως πνεύμα-ψυχή-σώμα.
"Ο Μπράχμα, σαν το "σπέρμα του άγνωστου Σκοταδιού", είναι το υλικό από το οποίο εξελίσσεται και αναπτύσσεται "όπως ο ιστός από την αράχνη, όπως ο αφρός από το νερό".... Ο Μπράχμα "επεκτείνεται" και γίνεται το Σύμπαν πλεγμένο από την ίδια την ουσία του."[2] Ο Μπράχμα είναι ο Δημιουργός και η ουσία Του είναι πνευματική στην κορυφή της πυραμίδας, ενώ στην εξάπλωσή Του μέσα στον Χώρο, η ουσία μετατρέπεται σε άλλου είδους ουσίες-καταστάσεις ανάλογα με την απόσταση που βρίσκεται από την αρχή της απορροής. "Το Φως είναι η ίδια Πανταχού Παρούσα Πνευματική Ακτίνα, που εισήλθε και τώρα γονιμοποίησε το Θείο Αυγό και καλεί την κοσμική ύλη να αρχίσει τη μακριά σειρά των διαφοροποιήσεών της." (Μ.Δ.. Ι, 69)
Κάθε άνθρωπος όπως και κάθε άλλη ύπαρξη ζωής, είτε ανόργανη είτε οργανική, είναι μια πνευματική σπίθα που κρέμεται από ένα νήμα, βγαλμένο από το Πρωταρχικό Πνευματικό Πυρ. Το νήμα αυτό του Φωτός ή του Φοχάτ, είναι ο κρίκος που συνδέει τη Μονάδα με το Πνευματικό Πυρ, το οποίο η Μονάδα ουδέποτε αποχωρίζεται σε όλη τη διάρκεια της παραμονής της μέσα στο εκδηλωμένο σύμπαν.
Το πνεύμα, είναι η πνοή της Ανεκδήλωτης Ύπαρξης, είναι το πρώτο πέπλο που σχηματίζεται από την ουσία του Χώρου, όταν το Ανεκδήλωτο αφυπνιζόμενο εμφανίζεται ως Εκδηλωμένος Λόγος στην αντικειμενικότητα για να δημιουργήσει τον Κόσμο, σύμφωνα με το Θείο Ιδεατό. Είναι η πρώτη κατάσταση της Εκδήλωσης, η καθαρή ουσία που αγκαλιάζει την Εκδηλωμένη Συνειδητότητα, χωρίς διαφοροποιήσεις, αλλαγές και τροποποιήσεις από παρεμβάσεις της αντικειμενικότητας.
"Ό,τι λεπτότερο και ευγενέστερο έχουμε μέσα μας, πάνω από το είναι μας και πιο πέρα από την ψυχή μας, είναι το άγιο και τρισάγιο πνεύμα μας. Είναι η ίδια η πνοή μας. Είναι ο δοτήρας της ζωής. Είναι το μοναδικό και αληθινό αιώνιο-αίδιο τμήμα μας. Είναι της Υπερουσίας η Ουσία. Είναι η δροσοσταλίδα της άγιας ροής και της απορροής του. Είναι ο σπινθήρας της φωτιάς του. Είναι το φως από το ανέσπερο φως του. Είναι η εικόνα του ίδιου του Πατέρα. Είναι το ομοούσιο της ίδιας της ουσίας Του. Αυτό μας φέρνει και αυτό μας παίρνει. Αυτό μας ανεβάζει και αυτό μας κατεβάζει από τους ουρανούς.
"Δεν μολύνεται και δεν διαβρώνεται. Δεν εξαπατάται και δεν εξαπατά. Έχει μαζί του την απόλυτη δικαιοσύνη και το απόλυτο κάλλος. Είναι η ίδια ατομικοποιημένη τάξη και τελειότητα. Είναι η αρμονία και η ίδια η γαλήνη. Μόνον αυτή έχει το δικαίωμα και μπορεί να παρουσιάζεται μπροστά στην έδρα της αιώνιας ουσίας και να συνομιλεί με τον Δημιουργό μας και Πατέρα. Το Πνεύμα είναι η πραγματική υπόστασή μας και όλα τα υπόλοιπα έχουν προορισμό να το εξυπηρετούν και να του δίνουν τις εμπειρίες που ζητά.
"Το πνεύμα είναι ένα κομμάτι από την ουσία του Πατέρα. Στέλνεται κάθε αμέτρητα χιλιοεκατομμύρια χρόνια μέσα στα σύμπαντα που πλάθει ο Πατέρας, για να παρακολουθήσει τις συνθήκες ύπαρξης των κόσμων και των όντων και ύστερα να έλθει πίσω στην εστία Του και να Του αναφέρει αυτά που έμαθε, με τον δικό του τρόπο και τη δική του ιδιόμορφη αντίληψη. Από τις διηγήσεις των παιδιών Του, θα πάρει τις ιδέες που Του χρειάζονται, του Μεγάλου Γεωμέτρη, να ντύσει τους νέους κόσμους που θα επακολουθήσουν του δικού μας.
"Μπορούμε πιο απλά να πούμε, ότι τα πνεύματα αυτά, που σχηματίζουν ανθρώπινες μούμιες ή ζωικά ομοιώματα, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ακτινοβολημένη λεπτότατη προεκβολή λαμπροακτίνων της λάμψης της ουσίας του Πατέρα........ Αυτά τα όντα είναι πνευματοκατασκευασμένα και περιντύνονται με ύλης περιβλήματα, ώστε να ανταποκρίνονται στους κραδασμούς της και να καταγράφουν τις αντιδράσεις τους στα περιβλήματα που αύριο θα γίνουν τα αιώνια αρχεία.
"Το πνεύμα έχει μέσα του γραμμένα όλα τα Πανδημιουργικά Αρχεία. Για τούτο είναι πάνσοφο και θείο. Ό,τι έγινε και γίνεται, όπως και ό,τι κάποτε στην αιωνιότητα θα γίνει, είναι στη γνώση του και την κατοχή του...." (Μεταθανάτια Ζωή, κεφ.Πνεύμα, του Ν.Μαργιωρή, σ.84-5)
Το πνεύμα είναι μια υπερδύναμη που καθοδηγεί την ψυχή, επειδή η ψυχή είναι το περικάλυμμα του πνεύματος. Από τους Ροδόσταυρους ονομάζεται Ροδοσταυρικό Πυρ, από τον Αριστοτέλη ονομάστηκε Ενδελέχεια, από τον Πυθαγόρα Είδος και Μορφή, από τον Ηράκλειτο Αείζωο Πυρ και από τους Χριστιανούς Άγιο Πνεύμα. Για τον Άγιο Βασίλειο, το Άγιο Πνεύμα επέχει προς την ψυχή τη θέση του είδους.
Το πνεύμα είναι το Άτμα, ενώ η πνευματική ψυχή είναι το Άτμα-Μπούντι και η ανθρώπινη ψυχή είναι το Μπούντι-Μάνας ή το Ανώτερο Εγώ. Αυτό ενσαρκώνεται μέσω μιας προσωπικότητας και τότε γίνεται ζωο-ανθρωπος ή μάνας-κάμα, η οποία εμψυχώνει ομάδες στοιχειακών ατόμων που αποτελούν τη ζωική ψυχή. Στη διάρκεια της γήινης ζωής, η πνευματική σπίθα του ανθρώπου είναι συνδεδεμένη με το φυσικό του τμήμα, το οποίο χρησιμοποιεί ως σώμα. Είναι το όχημα που χρησιμοποιεί στη διάρκεια της παρουσίας του πάνω στη γη, που είναι μία από τις διαστάσεις που διέρχεται η μονάδα στο διάστημα της Μανβανταρικής αφύπνισης.
"Ο σπινθήρας κρέμεται από τη Φλόγα με το λεπτότατο νήμα του Φοχάτ. Ταξιδεύει μέσα από τους επτά κόσμους της Μάγια. Σταματάει στο πρώτο (βασίλειο) και είναι ένα μέταλλο και μια πέτρα. Περνάει στο δεύτερο (βασίλειο) και κοίταξε, ένα φυτό. Το φυτό στροβιλίζεται μέσα από επτά μορφές και γίνεται ένα Ιερό Ζώο (η πρώτη σκιά του φυσικού ανθρώπου). Από τις συνδυασμένες ιδιότητες αυτών, σχηματίζεται ο Στοχαστής, ο Μάνου (άνθρωπος)." (Μ.Δ. Στάντζα VII, 5 α)
Εκείνο το οποίο μεταλλάσσεται από πέτρα σε φυτό, από φυτό σε ζώο και τελικά σε άνθρωπο, είναι το όχημα-σώμα με ολόκληρο τον μηχανισμό του και τη ζώσα ψυχή που εκδηλώνεται σε κάθε διαφορετική περίσταση ζωής. Η Μονάδα-Σπινθήρας είναι αιώνια και αδιαφοροποίητη και χρησιμοποιεί μόνο τα πέπλα-σώματα, που αναλογούν σε κάθε εξελικτικό στάδιο, για τον σκοπό της εμπειρίας σε κάθε πεδίο. "... μια Μονάδα δεν μπορεί να προοδεύσει ή να αναπτυχθεί, ούτε καν να επηρεαστεί από τις αλλαγές των καταστάσεων μέσα από τις οποίες περνάει. Δεν ανήκει σ'αυτόν τον κόσμο ή πεδίο και μπορεί να συγκριθεί μόνο με ένα ακατάστρεφτο αστέρι θείου φωτός και πυρός, που έχει ριχτεί κάτω στη Γη μας σαν σανίδα σωτηρίας για τις προσωπικότητες στις οποίες διαμένει." (Μ.Δ. Ι, Ι75, υπος. 1)
Σύμφωνα με τη Θεοσοφική Διδασκαλία, η Ψυχή είναι ένα ντυμένο Φως, που είναι Τριπλό, επειδή είναι Άτμα-Μπούντι-Μάνας. Το Άτμα είναι ο σπινθήρας, το αγνό πνεύμα. Αυτό φθάνει μέσω προβολών έως τη φυσική διάσταση και ενώ το ίδιο παραμένει ο Παρατηρητής, οι προβολές του εμψυχώνουν διαδοχικά σώματα.
Αυτή η εμψύχωση που γίνεται από το πνεύμα πρώτα προς την ψυχή και στη συνέχεια από την ψυχή προς τις υπόλοιπες διαφοροποιήσεις, συμβάλλει στη διαδικασία της πνευματοποίησης της ύλης, που είναι ουσία τροποποιημένη, δηλαδή πνευματική ουσία που έχει υποστεί τις νομοτελειακές αλλαγές. Ο άνθρωπος είναι μια αρχικά πνευματική μονάδα, η οποία καθώς περιβάλλεται από διαφορετικά πέπλα, καταλήγει να περιβάλλεται από ένα φυσικό σώμα χάνοντας έτσι κάθε επικοινωνία με την πνευματική του υπόσταση. Η αποκατάσταση της επαφής ανάμεσα στην ανθρώπινη συνειδητότητα και την πνευματική της ρίζα, αποτελεί τον στόχο της Εξέλιξης και τον σκοπό των αέναων κύκλων-επαναγεννήσεων μέσα στο πεδίο της αντικειμενικότητας και στη συγκεκριμμένη περίπτωση στον φυσικό κόσμο. Ο κρίκος δε που ενώνει τη ζωώδη ψυχή με την ανθρώπινη είναι το κατώτερο Μάνας, ενώ ο κρίκος που ενώνει την ανθρώπινη ψυχή με την πνευματική είναι το ανώτερο Μάνας.
Επίσης θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι ανάμεσα στον άνθρωπο και το πνεύμα του υπάρχει ένας λώρος που λέγεται Σουτράτμα, και είναι αυτός που τον συνδέει με το Μπούντι ή την πνευματική ψυχή. Θα λέγαμε ότι υπάρχει ένα αμφίδρομο μονοπάτι, που οδηγεί από το άτμα-μπούντι καθοδικά προς την ανθρώπινη προσωπικότητα, δηλαδή προς το κάμα, ενώ από το ίδιο μονοπάτι αλλά ανοδικά, επιστρέφει η ανθρώπινη ψυχή προς το πνεύμα της.
Ο άνθρωπος είναι μια μονάδα, μια σπίθα από την Υπερ-Ψυχή, που αναγκαστικά διέρχεται μέσα από όλα τα είδη της εκδηλωμένης ζωής για να αποκτήσει εμπειρίες εξ επαφής και οριοθετούμενος από το κάρμα και την επαναφορά στα ίδια για τις αυτόβουλες επιλογές του, ωθείται να ανεβεί την κλίμακα της ζωής αναπτύσσοντας προοδευτικά και κατακτώντας δυνάμεις, οι οποίες ανήκουν στο είδος της ζωής μέσω του οποίου διέρχεται κάθε φορά. "... η προς τα άνω πρόοδος του Εγώ είναι μια σειρά διαδοχικών ξυπνημάτων...." (Μ.Δ.. Ι, 40), ενώ αλλού αναφέρεται "Η Μυστική Διδασκαλία διδάσκει την προοδευτική ανάπτυξη των πάντων τόσο των κόσμων όσο και των ατόμων. Και αυτή η θαυμαστή εξέλιξη δεν έχει ούτε κατανοητή αρχή, ούτε φανταστικό τέλος." (Μ.Δ. Ι, 43)
Το ανέβασμα στην πνευματική κλίμακα, που υποχρεωτικά και αργά ή γρήγορα θα πρέπει να ανέλθει η ατομική ανθρώπινη συνειδητότητα, υπάρχουν μέθοδοι που το καλλιεργούν και δυνάμεις που το προωθούν. Η μέθοδος του διαλογισμού είναι ένας τρόπος ανάπτυξης της πνευματικότητας, η προσευχή με όποιον τρόπο κι αν γίνεται, όσο πιο συνειδητά τόσο καλύτερα, είναι και αυτός ένας άλλος τρόπος. Όμως, θα πρέπει να διευκρινίσουμε, ότι μέσα στην ανθρώπινη ψυχή εδρεύει μια δύναμη, που λέγεται θρησκευτικότητα. Αυτή είναι το άγκιστρο της πνευματικότητας μέσα στην ανθρώπινη συνειδητότητα, είναι η δύναμη που μπορεί να προωθήσει την ψυχή προς τα άνω, προς το πνεύμα. Είναι η αντανακλαστική εικόνα του πνεύματος μέσα στη φυσικοαστρική διάσταση και είναι αυτό που υποστηρίζει την πνευματικότητα.
Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από το θράνος, που σημαίνει τη στήριξη, το υποστήριγμα. Η θρησκευτικότητα είναι το ψυχικό συναίσθημα που στρέφει τον άνθρωπο προς τον Θεό, δηλαδή το πνεύμα. Είναι η δύναμη που φωλιάζει στα μύχια της ανθρώπινης ψυχής και ανασταίνεται με την προσευχή, τον διαλογισμό, την ορθή γνώση, την υπηρεσία και τον ατομικό πόνο. Είναι μια εσωτερική κατάσταση, μια ανάγκη για λατρεία του Ανώτερου, μια ενωτική τάση με τον Πνευματικό Εαυτό, μια προωθητική δύναμη που σε εκτινάσσει από το βυθό της ύλης προς την κορυφή της εξελικτικής πυραμίδας. Είναι ένα είδος εντροπίας, δηλαδή μια εν δυνάμει ενεργειακή κατάσταση, η οποία στηρίζει τον άνθρωπο μέσα στην ύλη καθώς τον στρέφει προς την πνευματική του αιτία και αρχή.
Η θρησκευτικότητα είναι ο κλώνος της πνευματικότητας μέσα στην ύλη και έχει την έδρα της στην αρχή του κάμα. Το κάμα- η επιθυμία είναι η αντανάκλαση του μπούντι, έτσι όταν το κάμα αναστρέφεται, γίνεται και πάλι μπούντι, δηλαδή πνεύμα. Η ζωή είναι μια διαρκής εκπαίδευση που στοχεύει στην ανάπτυξη των ανώτερων νοητικών και πνευματικών δυνάμεων. Αυτή δε η ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί ως εξής:
Η Θεοσοφία διδάσκει ότι "Η διαδικασία της εξέλιξης προς την ένωση με το Θείο, είναι και περιλαμβάνει διαδοχικό ανέβασμα από βαθμίδα σε βαθμίδα δύναμης και χρησιμότητας. Τα πιο σπουδαία όντα που είναι ακόμη σε ενσάρκωση είναι γνωστά ως Σοφοί, Ρίσις, Αδελφοί, Διδάσκαλοι. Οι μεγάλες τους λειτουργίες είναι να είναι οι συντηρητές σε κάθε εποχή, και όταν ο κυκλικός νόμος το επιτρέπει, να διευρύνουν την πνευματική γνώση και επιρροή." Ως προς τη διαδικασία της πνευματικής ανάπτυξης, η Θεοσοφία διδάσκει ότι:
- Η ουσία της διαδικασίας έγκειται στη βεβαιότητα ότι υπάρχει ένα στοιχείο ανώτερο στον άνθρωπο, και αυτό είναι το πνεύμα.
- Η κατάκτηση αυτού του στοιχείου πραγματοποιείται μέσω τεσσάρων γραμμών, μεταξύ άλλων....
- Το πλήρες ξερίζωμα του εγωισμού κάτω από όλες τους τις μορφές και η καλλιέργεια της ευρείας και γενναιόδωρης συμπάθειας και η προσπάθεια για το καλό των άλλων.
- Η απόλυτη καλλιέργεια του εσωτερικού, πνευματικού ανθρώπου με διαλογισμό, φθάνοντας και επικοινωνώντας με το Θείο μέσα του και με άσκηση του είδους που περιγράφει ο Πατάντζαλι, δηλαδή ασταμάτητη προσπάθεια προς ένα ιδεατό τέλος.
- Ο έλεγχος των ορέξεων και των επιθυμιών του σώματος, όλα τα κατώτερα υλικά ενδιαφέροντα να είναι υποδεέστερα των επιταγών του πνεύματος.
- Η προσεκτική εφαρμογή κάθε καθήκοντος που ανήκει στου καθενός τον τρόπο ζωής, δίχως επιθυμία για ανταπόδοση, αφήνοντας τα αποτελέσματα στον Θείο Νόμο.
- Ότι ενώ τα ανωτέρω είναι υποχρέωση και πρέπει να εφαρμόζονται από όλους τους θρησκευτικά προσκείμενους ανθρώπους, απαιτείται μια υψηλότερη πνευματική επιδίωξη με μια ειδική εκπαίδευση φυσική, νοητική και πνευματική, μέσω της οποίας οι εσωτερικές ικανότητες πρώτα ανατέλλουν και στη συνέχεια αναπτύσσονται.
- Μια διεύρυνση αυτής της διαδικασίας οδηγεί στη Μαθητεία - Arhatship, Mahatmaship- ή στην κατάσταση των Ρίσις, των Σοφών και των Ντυάνι Τσοχάν, που όλοι τους ανήκουν σε ανώτατα στάδια κερδισμένα μετά από επίπονη αυτο-πειθαρχία και σκληρή δουλειά παρατεινόμενη μέσω πολλών ενσαρκώσεων και με πολλούς βαθμούς μύησης και προβιβασμών, πάνω από τα οποία υπάρχουν επιπλέον στάδια που πλησιάζουν το Θείο.
- Η διαδικασία αυτή γίνεται μέσα στην ανθρώπινη φύση, το κίνητρο, η προσπάθεια και το αποτέλεσμα προέρχεται από τη δική του εσωτερική κατάσταση, μέσω των γραμμών της αυτο-ανάπτυξης.
- Πολλά περισσότερα κερδίζονται μέσω του καθήκοντος, του οίκτου και της ευεργεσίας.
- Υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη πρόοδος από την προσεκτική και σταθερή χρήση - χρήση που φθάνει την αφοσίωση - των μέσων που προωθούν την πνευματική καλλιέργεια.
- Κάθε φυλή όπως και άτομο έχει μια στιγμή στην εξέλιξη που λέγεται "περίοδος επιλογής". Είναι η στιγμή που αποφασίζουν οι ίδιοι για το μέλλον τους, κάνοντας μια επιλογή ελεύθερη και συνειδητή ανάμεσα στην αιώνια ζωή και τον θάνατο και αυτό το δικαίωμα της επιλογής το έχει μόνο η ελεύθερη ψυχή. Δεν μπορεί να εξασκηθεί έως ότου ο άνθρωπος αναγνωρίσει ότι έχει μια ψυχή μέσα του και έως ότου αυτή η ψυχή έχει κατακτήσει ένα στοιχείο αυτο-συνειδητότητας. Η στιγμή της επιλογής δεν είναι μόνη και μία. Γίνεται κάθε στιγμή. Δεν μπορεί η επιλογή να συμβαίνει εκτός και αν όλες οι προηγούμενες ζωές έχουν συμβάλλει σ'αυτό. Για τη φυλή συνολικά αυτή η στιγμή δεν έχει φθάσει ακόμη. Για το άτομο προσωπικά, μπορεί να επισπεύσει αυτή τη στιγμή, αν το κάρμα του το επιτρέπει. Και αν αποτύχει, δεν καταδικάζεται, επειδή η οικονομία της φύσης προνοεί να του δίνει πολλές ευκαιρίες έως ότου φθάσει να συναποφασίσει μαζί με την υπόλοιιπη φυλή του....." (Επιτομή στη Θεοσοφία, του Ουίλλιαμ Τζατζ, σ.25-27)
Πότε και πώς ξυπνά η θρησκευτικότητα στον άνθρωπο, δηλαδή η τάση της ανθρώπινης ψυχής να ανταποκριθεί στις ροές και τις ακτινοβολίες του πνεύματος.
Όταν πονάμε για την ανθρώπινη δυστυχία, για την αδικία και αισθανόμαστε αγανάκτηση, και κλαίμε. Όταν το κλάμα ενός μωρού ξεσχίζει την καρδιά μας και λησμονούμε υποχρεώσεις και βαρειές ευθύνες. Όταν προσευχόμαστε για να σταματήσει ο κατατρεγμός ενός αθώου ανθρώπου. Όταν, αντί να καταριέσαι, ευλογείς ανθρώπους που δίχως καμία αιτία σε κατέστρεψαν. Όταν αναζητείς το τέλειο και συνέχεια προσπαθείς για την αποπνευμάτωσή σου. Όταν συμπαραστέκεσαι στις ανάγκες των συνανθρώπων σου. Όταν παρουσιάζεται η απόφαση για θυσία, για δικαιοσύνη και αρμονία, όταν αντιλαμβάνεσαι τη ματαιότητα των υλικών πραγμάτων, τότε το πνεύμα αγγίζεται, ενθουσιάζεται και στρέφεται προς την ψυχή. Τότε ενεργοποιείται η δύναμη που λέγεται θρησκευτικότητα, η οποία ωθεί τον άνθρωπο όχι μόνο να πραγματώνει τις πνευματικές του τάσεις αλλά και να αναζητά την ένωση με το εντός του πνεύμα.
Μια σωστή και αληθινή ένωση του ανθρώπου με το μέσα του πνεύμα, τον εξομοιώνει με τον άγιο, τον άγγελο, τον διδάσκαλο της σοφίας, τον προφήτη και τον μεγάλο οραματιστή. Αυτή η στροφή προς την τελειότητα θα πρέπει να είναι πηγαία, χωρίς νηστείες, τυπικές τελετουργίες, φανατισμούς και δεισιδαιμονίες. Το μόνο που μετράει είναι η αλήθεια, η αγνότητα και η συνειδητότητα.
[1] Μ.Δ. Ι, 273
[2] Μ.Δ. Ι, 83