Ο εκδηλωμένος κόσμος είναι ένα σύνολο φαινομένων, τα οποία έχουν τα αίτιά τους σε λεπτότερα και πνευματικότερα πεδία από το φυσικό, που είναι το πεδίο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η ανθρώπινη ζωή μας. Το σύμπαν είναι το αποτέλεσμα μιας σειράς διαδοχικών αιτίων και αποτελεσμάτων, τα οποία έχουν τη ρίζα τους σε μια κοινή Πνευματική Αρχή, από την οποία εκπηδώντας και υποκείμενα σε μια συνεχή αλλαγή και τροποποίηση, καταλήγουν στην παρουσίαση μιας άπειρης γκάμας φαινομένων, η οποία περιλαμβάνει όλα τα είδη της εκδηλωμένης ζωής.
Ο εκδηλωμένος κόσμος έχει μια τριαδική κατάταξη, δηλαδή είναι Πνεύμα-Ψυχή-Φύση, ενώ αντίστοιχα ο άνθρωπος είναι πνεύμα-ψυχή-σώμα. Σύμφωνα με την Αρχαία Σοφία και με όσους την εκπροσώπησαν και την εκπροσωπούν κατά διαστήματα,η Εκδηλωμένη Πνοή εκφερόμενη από την Αρχική Πηγή κινείται και διαχέεται από το Κέντρο προς την περιφέρεια υποκείμενη σε μια νομοτελειακή αλλαγή και τροποποίηση, εξαιτίας της οποίας η πρωταρχική ουσία διαφοροποιείται σε πνεύμα, σε ψυχή και σε πυκνή συμπυκνωμένη ουσία, που ονομάζουμε φυσική ύλη. Η διαφοροποίηση είναι ο τρόπος με τον οποίο πραγματώνεται ο Κοσμικός Νόμος της Πολικότητας, ο οποίος αποσκοπεί στον σχηματισμό όλων των δυνατών και προβλεπομένων αλλαγών της Θείας Ιδέας, έως ότου καταλήξει στην πλήρη αντίθεσή της.
Αυτή η διαφοροποίηση συγκεντρώνεται σε τρεις θεμελιώδεις αλλαγές, που ήδη αναφέρθηκαν ως Πνεύμα, Ψυχή και Φύση. Αυτές σχηματίζουν τρία διαφορετικά πεδία συνειδητότητας και ζωής, μέσα στα οποία οι μονάδες του Πνευματικού επιπέδου μεταβάλλονται σε ψυχές και στη συνέχεια σε άτομα ζωής, που είναι οι μονάδες της Φύσης. Αυτή η διαφοροποίηση μοιάζει σαν η μονάδα να φορά κάθε φορά και ένα καινούριο πέπλο, καθώς απομακρύνεται από την Αρχική Πηγή της.
Κάθε πέπλο με το οποίο περιτυλίγεται η μονάδα, αναγκαστικά για να μπορεί να κινείται και να αντιλαμβάνεται στο κάθε καινούριο πεδίο που εισχωρεί, της δίνει τις δικές του δυνατότητες και ποιότητες, που είναι ίδιες με εκείνες του πεδίου από την ύλη του οποίου σχηματίζεται το πέπλο. Έτσι, σύμφωνα με τον νόμο της αλλαγής και της τροποποίησης, η πνευματική μονάδα, όταν περιτυλίγεται με το πέπλο της ψυχής, χάνει την πνευματική της συνειδητότητα. Και καθώς η ψυχή περιτυλίγεται διαδοχικά με πυκνότερα πέπλα, τα οποία φθάνουν τον αριθμό επτά, χάνει προοδευτικά την πνευματοψυχική της συνειδητότητα και μεταβάλλεται σε μια ψυχή με τόση περιορισμένη συνειδητότητα, ώστε φαινομενικά τουλάχιστον δεν θυμίζει καθόλου την καταγωγή της.
Σύμφωνα με τον Πυθαγόρα, η μονάς είναι η έννοια της ατομικότητας, μια συστατική σταγόνα του χωρίς ακτές Ωκεανού του ευρύχωρου Όντος. Είναι ένα πνευματικό σημείο, το οποίο, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του μέσα στην ύλη, ενδύεται με τις δικές του ακτίνες φωτός και αυτές οι ακτίνες ονομάζονται "ψυχές". Κάθε ψυχή είναι μία ατομικότητα, που εκφράζει τον ίδιο της τον εαυτό. Όμως οι ψυχές δεν είναι ούτε αθάνατες ούτε αιώνιες. Η ανθρώπινη ψυχή είναι μια προεκβολή της Μοναδικής Ουσίας, είναι ένα σύνθετο ον και είναι μερικώς αυτοσυνειδητή.
Στην κορυφή της Ιεραρχίας στέκεται η Μονάδα, της οποίας η πρώτη διαφοροποίηση είναι το Πνευματικό Εγώ, στη συνέχεια γίνεται πνευματοψυχή ή το Άτμα-Μπούντι, μετά Ανώτερο Εγώ ή Άτμα-Μπούντι-Μάνας ή ανθρώπινη ψυχή, μετά ζωώδης ψυχή ή αστρική ψυχή ή το Μάνας-Κάμα και στη συνέχεια ζωική ψυχή ή πράνα-λίνγκα σαρίρα και τελευταίο το φυσικό σώμα αποτελούμενο από φυσικά άτομα. Το άτομο είναι και αυτό μια ψυχή. Είναι μια ατομική ψυχή, επειδή το κέντρο συνειδητότητάς του εκδηλώνεται στις ατομικές σφαίρες ζωής και το φυσικό άτομο της χημείας δεν είναι παρά μία από τις κατοικίες του.
Όλες οι διαφοροποιήσεις που ακολουθούν την Αρχική Μονάδα, λέγονται ψυχές. Γιατί σύμφωνα με την Ελληνική ετυμολογία της λέξης, που προέρχεται από το ρήμα ψύχω, η ψυχή είναι το περικάλυμμα που περιορίζει με το ψύχος του το πνευματικό πυρ. Επομένως, ψυχή ονομάζεται κάθε περαιτέρω περιορισμός που δέχεται η μονάδα μέσω των περικαλυμμάτων της. Ψυχή είναι αυτό που ψύχεται, η πύρινη φλόγα-σπίθα, η οποία περιτυλίγεται από διαρκώς πυκνότερα πέπλα ύλης, που τελικά απομονώνουν το πυρ της.
Δεν υπάρχει μεταφυσική φιλοσοφία, θρησκεία ή μύηση, που να μην έχει ασχοληθεί με την ουσία, τη συμπεριφορά και τον σκοπό της ψυχής, όπως επίσης δεν υπάρχει μύστης που να μην έχει γράψει σελίδες και να μην έχει ασχοληθεί επιμελώς να εξηγήσει την προέλευση και τον προορισμό της.
Για τον Πλωτίνο, "η Ψυχή έχει τρεις υποστάσεις. Ζει με τον Νου και μέσω του Νου ενώνεται με το Ένα. Το άλλο τμήμα της, αυτό που κοιτάζει προς τον βυθό, είναι υπεύθυνο για τη δημιουργία των σωμάτων. Όμως και αυτό το τμήμα ποτέ δεν χάνει την επαφή του με τον Νου. Βρίσκεται ανάμεσα στον Νου και τις αισθήσεις. Είναι η ενδιάμεση αιτία των αισθήσεων και ο εκπρόσωπος του Νου.
Τα χαρακτηριστικά αυτού του τμήματος, που λέγεται και ατομική ψυχή και κοιτάζει προς τις αισθήσεις, είναι ο επαγωγικός συλλογισμός, αφού μπορεί και συμπεραίνει από τις αιτίες τα αποτελέσματα. Μπορεί όμως να υπερυψώνεται πάνω από τη λογική, εφόσον ένα τμήμα της παραμένει πάντοτε στον Νου ή στην Παγκόσμια Ψυχή και έτσι να συμμετέχει στην Κοσμική Ζωή μέσω της διαισθητικής σκέψης......
Η ψυχή ως ενότητα που αντιπροσωπεύει τη ζώσα και παραγωγική δύναμη του κόσμου, ενεργεί σε διαφορετικά επίπεδα και με διαφορετικούς τρόπους, παράγοντας έτσι διαδοχικά πυκνότερες εικόνες ή αντανακλάσεις του εαυτού της, εμψυχωμένες όμως με όλο και λιγότερη δύναμη. Φθάνει λοιπόν στο χαμηλότερο σημείο του κόσμου και σχηματίζει τον κόσμο των φαντασμάτων και των σκιών, όπου η δύναμη της συνείδησης είναι ανύπαρκτη, βυθισμένη στην αδράνεια και στον λήθαργο της ύλης. Σε αυτό το επίπεδο της ζωής, οι ατομικές ψυχές έχουν έντονη την τάση της χωριστικότητας και της απομόνωσης, το ίδιο όπως και όλα τα πράγματα είναι εξωτερικά και αποκομμένα και μεταξύ τους και από την εσωτερική τους υπόσταση. Αυτή η χωριστικότητα, για τον Πλωτίνο, είναι το αμάρτημα της ανθρώπινης ψυχής, το οποίο και πληρώνει αφενός στον μεταθανάτιο Άδη και αφετέρου μετενσαρκούμενη σε σώματα που ταιριάζουν όσο το δυνατό καλύτερα στις ποιότητές της."("Η Προσευχή, της Α.Π., σ.75-6)
"Η ανθρώπινη ψυχή δεν βυθίζεται εντελώς μέσα στο πεδίο της ύλης, επειδή κάτι απ'αυτήν βρίσκεται ασταμάτητα και για πάντα στον Πνευματικό Κόσμο, όμως αυτό το τμήμα της ψυχής που είναι βυθισμένο στα πεδία των αισθήσεων, εν μέρει ελέγχεται εδώ, και καθώς τοξινώνεται, γίνεται τυφλό ως προς το ανώτερό της τμήμα, το οποίο διαλογίζεται επί της Θεότητας" (Πλωτίνος, Εννεάδες, "Η κάθοδος της ψυχής σε ενσωμάτωση" IV, viii, 8)
"Ο καθένας από μας βρίσκεται στον Πνευματικό Κόσμο και βρισκόμαστε σε ένωση με αυτή την υλική σφαίρα εξαιτίας των υλικών στοιχείων μας, και με το Θείο Πνεύμα (Νους) με το ανώτατο τμήμα μας, που είναι το πνευματικό. Με το νοητικό (πνευματικό) τμήμα μας, διαμένουμε σταθερά στον Ύψιστο κόσμο, ενώ είμαστε δεμένοι με τα κατώτερα τμήματα μέσω των κατωτέρων σειρών του πνεύματος μέσα μας." (Πλωτίνος, Εννεάδες, "Ο πνευματικός μας φύλακας" ΙΙΙ, ιν, 3)
Για τον Πλάτωνα, "η ψυχή είναι αθάνατη, επειδή ό,τι κινείται αιώνια είναι αθάνατο. Αντίθετα ό, τι κινείται από κάτι άλλο, όταν παύει να έχει κίνηση, παύει να έχει και ζωή. Αυτό όμως που κινείται από τον εαυτόν του, είναι και η πηγή και η αρχή της κίνησης, επομένως ενέχει την αρχή της ζωής..... Η δε ψυχή ως κάτι το αυτοκινούμενο, είναι η αρχή της κίνησης και είναι αθάνατη και άφθαρτη.
Αναζητώντας δε την ουσία της ψυχής, ανακαλύπτει κανείς ότι είναι χωρίς χρώμα και σχήμα, δηλαδή είναι άϋλη, είναι δε ορατή μόνον από τον Κυβερνήτη του Νου. .... Αυτό το τμήμα της ψυχής είναι αθάνατο, επειδή είναι η αρχή της κίνησης και επειδή οράται τις Ιδέες. Οι Ιδέες είναι τα Ιδανικά Όντα από τα οποία γίνονται τα απατηλά πράγματα. Πραγματική ύπαρξη έχουν μόνον οι Ιδέες, ενώ τα πράγματα είναι μόνον οι σκιές τους.... Με τις Ιδέες τρέφονται οι Θεοί. Το τμήμα δε της ψυχής που θεάται τις Ιδέες παρομοιάζεται να ελαύνεται από έναν ευγενικό και υπάκουο ίππο, που περιστρέφεται γύρω τους.
Για τον Πλάτωνα όμως υπάρχει και ένα άλλο τμήμα της ψυχής, το θνητό, που στρέφεται προς τα κάτω, ελάυνεται από έναν άλλον ίππ,ο που είναι ανυπάκουος και άγριος. Η ψυχή περιτριγυρίζοντας με αυτόν και πλανώμενη στον αιθέρα, παρασύρεται ακόμη πιο κάτω και έτσι πιάνεται από κάτι στερεό. Τότε γίνεται μια σύμπηξη της ψυχής με το σώμα, που λέγεται ζώο....
Το θνητό τμήμα της ψυχής εγκλωβίζεται σε μια σειρά διαδοχικών συμπήξεων μέσα σε σώματα στερεά και αυτό λέγεται ανθρώπινη ζωή. Μετά από πολλές δοκιμασίες στις οποίες υπόκειται το θνητό τμήμα της ψυχής, αποφασίζει η ψυχή να στραφεί προς το αθάνατο τμήμα της. Για τα γίνει αυτό, θα πρέπει να βγάλει φτερά, δηλαδή θα πρέπει να αρχίσει να θεάται την ουσία των πραγμάτων, που είναι οι Ιδέες..." ("Η Προσευχή" της Α.Π., σ.71-2-3)
Την ίδια άποψη για την ψυχή διατυπώνουν με αλληγορίες οι μύθοι. Ένας απ'αυτούς ο μύθος των Ελευσινίων Μυστηρίων αναφέρεται στην ψυχή και στο ταξίδι της και γύρω από αυτήν την αλληγορική διήγηση στήνεται ολόκληρο το σύστημα της μύησης. Η Περσεφόνη, η κόρη της Δήμητρας, πηγαίνει στον ουράνιο σύζυγό της, τον Απόλλωνα, κάθε έξι μήνες, ενώ για τους υπόλοιπους έξι παραμένει φυλακισμένη από τον γήινο σύζυγό της, τον Πλούτωνα, στα χθόνια βασίλεια. Η μια όψη της Περσεφόνης συμβολίζει την ανθρώπινη ψυχή, που παραμένει στα χθόνια βασίλεια, επειδή δεσμεύεται από τις αισθήσεις της και τα αποτελέσματά τους. Ενώ, η άλλη όψη της, η ουράνια, είναι εκείνο το τμήμα της ψυχής που υπάρχει μαζί με τον Νου και θεάται τις Ιδέες, τις μόνες πραγματικότητες.
Όσον αφορά τη Μυστική Διδασκαλία, δέχεται ότι υπάρχει "η θεμελιώδης ταυτότητα όλων των Ψυχών με την Παγκόσμια Υπερψυχή, η τελευταία όντας μια όψη της Άγνωστης Ρίζας; Και το υποχρεωτικό ταξίδι της κάθε Ψυχής - που είναι μια σπίθα από την Υπερ-Ψυχή - διαμέσου του Κύκλου της Ενσάρκωσης (ή της Ανάγκης) σύμφωνα με τον Κυκλικό και Καρμικό νόμο, στη διάρκεια όλου του μανβαντάρα" (Μ.Δ.,Ι, 17) Σ'αυτό το απόσπασμα, με τον όρο Ψυχή εννοείται το Άτμα, η έβδομη αρχή, η μονάδα στην ένωσή της με την Υπερ-Ψυχή. Η Υπερ-Ψυχή είναι ο Εκδηλωμένος Λόγος, ο Τρίτος Λόγος ή το Μάχατ, που ερμηνεύεται η Μεγάλη Ψυχή.
Ο όρος που αντιστοιχεί στην Θεοσοφική ορολογία στην έννοια της ψυχής, είναι το Μπούντι. Ο όρος μπούντι, προέρχεται από τη ρίζα μπουντ- που σημαίνει γνωρίζω, φωτίζομαι. Είναι η πνευματική ψυχή, η νοημοσύνη, η δύναμη της διάκρισης και η διαίσθηση. Στην Εσωτερική Φιλοσοφία, το Μπούντι είναι το όχημα ή "το πέπλο του πνεύματος" του Άτμαν και λειτουργεί στον άνθρωπο ως η αρχή της διάκρισης. Δηλαδή ο άνθρωπος μπορεί να διακρίνει ανάμεσα στο Καλό και το Κακό.
"Η έκτη αρχή στον άνθρωπο, (το Μπούντι, η Θεία Ψυχή) αν και μια απλή πνοή - για την αντίληψή μας - είναι παρόλα αυτά κάτι υλικό, αν συγκριθεί με το θείο "Πνεύμα" (Άτμαν), του οποίου είναι ο φορέας ή το όχημα." Ενώ το Άτμα, προσδιορίζεται ως εξής στο Κλειδί της Θεοσοφίας: "Το Άτμα, ο Ανώτερος Εαυτός, δεν είναι ούτε το πνεύμα σου ούτε το πνεύμα μου, αλλά σαν ηλιοφως λάμπει πάνω σε όλους μας. Είναι η παγκοσμίως διάχυτη "θεία αρχή" και είναι αδιαχώριστη από το ένα και απόλυτο Μετα-Πνεύμα, όπως η ακτίνα είναι αδιαχώριστη από το φως του ήλιου." (Το Κλειδί της Θεοσοφίας, σ.135)
"Έτσι, ίσως είναι λάθος, από καθαρά μεταφυσική άποψη, να ονομάζουμε το Άτμα-Μπούντι μια ΜΟΝΑΔΑ, αφού από υλιστική άποψη είναι δυαδικό και επομένως σύνθετο. Αλλά επειδή η Ύλη είναι Πνεύμα και το αντίστροφο, και αφού το Σύμπαν και η Θεότητα που το εμψυχώνει δεν μπορούν να νοηθούν χωριστά το ένα από το άλλο, έτσι και στην περίπτωση του Άτμα-Μπούντι. Επειδή το δεύτερο είναι ο φορέας του πρώτου, το Μπούντι έχει με το Άτμαν την ίδια σχέση...." (Μ.Δ. Ι, 179) "Γιατί η Μονάδα ή Τζιβά, καθεαυτή, δεν μπορεί να ονομαστεί πνεύμα. Είναι μια ακτίνα, μια πνοή του ΑΠΟΛΥΤΟΥ ή μάλλον της Απολυτότητας και η Απόλυτη Ομοουσιότητα." Μ.Δ.Ι,247
"Προσκυνητής είναι το όνομα που δίνεται στη Μονάδα (τα δυό σε ένα) μας κατά τη διάρκεια του κύκλου των ενσαρκώσεών της. Είναι η μόνη αθάνατη και αιώνια αρχή μέσα μας, όντας ένα αδιαίρετο τμήμα του ενιαίου όλου: του Παγκόσμιου Πνεύματος από το οποίο εκπορεύεται και στο οποίο απορροφάται στο τέλος του κύκλου.... Οι Βενταντιστές το ονομάζουν Σουτράτμαν (Νήμα-Ψυχή)...." Μ.Δ. Ι, 17, υπος.2
"Τί είναι αυτός ο Σπινθήρας που κρέμεται από τη Φλόγα; Είναι ο Τζιβά, η Μονάδα σε ένωση με το Μάνας, ή μάλλον το άρωμά του: εκείνο που, αν αξίζει, παραμένει από κάθε προσωπικότητα και κρέμεται από το Άτμα-Μπούντι, τη Φλόγα, με το νήμα της ζωής." Μ.Δ. Ι, 239
Τί κρέμεται από το Νήμα της Ζωής, το Σουτράτμαν; Κρέμονται όλες εκείνες οι διαφοροποιήσεις που πρόκειται να πάρει η ψυχή, στη διάρκεια του ταξιδιού της μέσα στον Χώρο, ως περιηγητής-ταξιδιώτης. Για τη Μυστική Διδασκαλία, η πνευματική ψυχή το Άτμα-Μπούντι προεκτείνεται και ενωνόμενη με το Μάνας, που είναι η Νοητική Αρχή "η νοητική ικανότητα που καθιστά έναν άνθρωπο νοήμονα και ηθικό και τον διακρίνει από το ζώο" (Το Κλειδί της Θεοσοφίας, σ.347), σχηματίζει την ανθρώπινη ψυχή. Αυτή λειτουργεί μαζί με την Αρχή του Κάμα, την Επιθυμία, που είναι: "Το Κάμα είναι η κατ'εξοχήν θεία επιθυμία για τη δημιουργία ευτυχίας και αγάπης. Και είναι μετά από πολλά χρόνια, που το ανθρώπινο γένος άρχισε να μεταστρέφει ανθρωπομορφοποιώντας τα μεγαλύτερα ιδεατά του σε στενά και ξερά δόγματα, που το Κάμα έγινε μια δύναμη υποβιβασμού της επιθυμίας σε ζωώδες επίπεδο." (Το Θεοσοφικό Γλωσσάριο, σ.171)
Ακολουθεί το Πράνα, η Αρχή της Ζωής, η οποία ενεργοποιεί τα σπέρματα σε ζωή. "Το Κάμα εξαρτάται από το Πράνα, δίχως το οποίο δεν θα υπήρχε Κάμα. Το Πράνα αφυπνίζει τα σπέρματα της επιθυμίας σε ζωή. Κάνει όλες τις επιθυμίες ζωτικές και ζωντανές." (Μ.Δ. V, 523)
"Πρώτα, η Αναπνοή, μετά το Μπούντι και η Σκιά-Γιός δημιουργήθηκαν" Μ.Δ. ΙΙ, 241
Ο Λωτός - Σάπταπαρνα: η ψυχή συμβολίζεται με έναν επτάφυλο λωτό, του οποίου κάθε φύλλο αντιπροσωπεύει μια αρχή. Τα φύλλα του ξεδιπλώνουν ένα-ένα και πολύ σιγά, αρχίζοντας από τα κάτω και πιο εξωτερικά. Κάθε φύλλο ξεδιπλώνεται εντελώς ενώ όλες οι δυνατότητές του βρίσκονται σε ισχύ, κατόπιν πολλών εμπειριών και αυτόβουλων προσπαθειών της ανθρώπινης ψυχής. Μέσα στο σπέρμα της ψυχής όπως και σε κάθε αρχή που την αποτελεί βρίσκεται εν δυνάμει και ληθαργημένο αυτό που αντιπροσωπεύει τις αρχές της, δηλαδή υπάρχει σε λανθάνουσα κατάσταση το πνευματοψυχικό της δυναμικό. Αυτό αναπτύσσεται σταδιακά από μέσα προς τα έξω και όταν όλο το δυναμικό της εκάστοτε αρχής αποληθαργείται, τότε ανοίγει εντελώς το φύλλο του λωτού, το οποίο αντιστοιχεί στην ανάλογη αρχή. Αυτή είναι η διαδικασία της εξέλιξης, στόχος της οποίας είναι να ανόιξει όλα τα φύλλα του Σαπταπάρνα και έτσι να επαναφέρει την ψυχή-προσκυνητή στην αγκάλη της Υπερ-Ψυχής, από την οποία κάποτε ξεπήδησε.
Από το Κλειδί της Θεοσοφίας
Η πηγή της ανθρώπινης ψυχής "Από την Παγκόσμια Ψυχή, που δεν είναι προσωπικός θεός. Από πού προέρχεται το υγρό στοιχείο, που υπάρχει στη μέδουσα; Από τον Ωκεανό, που την περιβάλλει, όπου αναπνέει, όπου ζει, και στον οποίο ξαναγυρίζει, όταν διαλυθεί."
Υπάρχει η πνευματική ψυχή, η ανθρώπινη ψυχή και η ζώσα ψυχή (το νεφές), το ζώο
Η ατομικότητα ή το Θείο Εγώ είναι αιώνιο
"Όποιος γνωρίζει την Αρχαϊκή διδασκαλία, μπορεί να διακρίνει τον αριθμό επτά στους διαφόρους συνδυασμούς ψυχής και πνεύματος. Ο Πλάντων πρεσβεύει, ότι ο άνθρωπος αποτελείται από δύο μέρη: το αιώνιο, που είναι από την ίδια Ουσία με το Απόλυτο, και το φθαρτό, θνητό μέρος, που τα διάφορα στοιχεία του κατασκευάζουν οι κατώτεροι, οι "δημιουργημένοι θεοί". Ο άνθρωπος αποτελείται 1) από ένα θνητό σώμα 2) μια αθάνατη αρχή και 3) μια ξεχωριστή φύση που πεθαίνει.
Ή αν θέλουμε να τα διατυπώσουμε διαφορετικά ο φυσικός άνθρωπος, το πνεύμα ή η πνευματική ψυχή (νους) και η ζωϊκή ψυχή. Τη διαίρεση αυτή υιοθέτησε και ο Παύλος, μύστης κι εκείνος, που υποστηρίζει ότι υπάρχει το ψυχικό σώμα, που φυτρώνει πάνω στο φθαρτό (αστρικό ή φυσικό) και το πνευματικό σώμα που αναβλύζει μέσα από την άφθαρτη ουσία.
Ο Πλάτων μιλάει για δύο διαιρέσεις του εσωτερικού ανθρώπου, από τις οποίες η μια είναι από την ίδια ουσία με τη Θεότητα και η άλλη είναι θνητή. Όταν η ψυχή ενώνεται με τον Νου (θείο πνεύμα-ουσία) κάθε της πράξη είναι ορθή κι ευτυχισμένη. Το αντίθετο συμβαίνει, όταν προσκολλιέται στην Άνοια (το Κάμα Ρούπα ή τη ζωϊκή ψυχή του Εσωτερικού Βουδδισμού). Ενώ, αν ενωθεί με τον Νου (Ατμα-Μπούντι) απορροφιέται από το αθάνατο και άφθαρτο Εγώ και η πνευματική συνείδηση του στοιχείου, που υπήρξε προσωπικό, γίνεται αθάνατη.
Ο Πυθαγόρας ακολουθεί την ίδια διαίρεση. Περιγράφει την ψυχή σαν μια αυτοκινούμενη μονάδα, που αποτελείται από τρία στοιχεία: νους(πνεύμα), φρην(νοημοσύνη), θύμος (ζωή, πνοή ή νεφές)
Αυτό που γενικά οι αρχαίοι φιλόσοφοι ονόμαζαν Ψυχή, εμείς το ονομάζουμε Πνευματική Ψυχή ή Μπούντι, που είναι ο φορέας του Άτμα, το Αγαθόν, η Υπέρτατη Θεότητα του Πλάτωνα.
Σωκράτης και Πλάτωνας:
- Αγαθόν (Θεότητα ή Άτμα)
- Ψυχή (η ψυχή στην ομοδική της όψη)
- Νους (πνεύμα ή νοημοσύνη)
- Φρην (φυσική νοημοσύνη)
- Θυμός (κάμα-ρούπα, η έδρα των παθών)
- Είδωλο
- Φυσικό σώμα
Τα στοιχεία, εκτός από το σώμα, τη ζωική ψυχή και το είδωλο, που διαλύονται με τον θάνατο, είναι όψεις ή φάσεις της συνειδητότητας. Δεν υπάρχει παρά ένας πραγματικός άνθρωπος, που ζει σε όλη τη διάρκεια του κύκλου της Ζωής, αθάνατος στην ουσία του, αν όχι στη μορφή του.
Για τους αρχαίους Αιγύπτιους:
- το κυρίως σώμα
- το Κα ή το είδωλο: το περίπνευμα των πνευματιστών, το φάσμα των μαγνητιστών, το αστρικό σώμα, το αιθερικό σώμα, το Νεφές της Καμπάλα, το Εβέστρουμ του Παράκελσου, το Αυγοειδές των Αλεξανδρινών.
- η καθαυτό ψυχή ή Βα
- η Ζωτική και Θεία Πνοή ή Κου
Ταξινόμηση στον Εσωτερικό Βουδισμό
- Στούλα Σαρίρα
- Πρανά
- Το όχημα του Πρανά
- Κάμα Ρούπα (βουλήσεις και αισθήματα κλπ)
- Νους Βιγκνιάνα
- Πνευματική Ψυχή
- Άτμαν
Βεντατική Ταξινόμηση
- Αναμάγια Κόσα
- Πραναμάγια Κόσα
- Μανομάγια Κόσα
- Βιγνιαναμάγια Κόσα
- Ανανταμάγια Κόσα
- Άτμαν
Ταξινόμηση στο Ταράκα Ράτζα Γιόγκα
- Στουλοπάντι
- Σουκσομοπάντι - ο νους
- Καρανοπάντι - η πνευματική ψυχή
- Άτμαν