Ο Τζάκομπ Μπαίμε, τον οποίο η Ε.Π.Μ. ονομάζει "φυτώριο των Νιρμανακάγιας", αναφέρει τα εξής: "Το Βιβλίο στο οποίο περιέχονται όλα τα μυστήρια, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος: Αυτός είναι το βιβλίο του Όντος....., καθώς είναι όμοιος της Θεότητας. Η Μεγάλη Σοφία βρίσκεται μέσα του; Η αποκάλυψή της ανήκει μόνο στο Θείο Πνεύμα." (19η Επιστολή)
Ο άνθρωπος, μια εικόνα του Θεού, πάνω στη γη, κουβαλάει μέσα του όλο το μυστήριο της υπερβατικής ζωής και όλες εκείνες τις δυνάμεις, που μπορούν να τον μετατρέψουν από άνθρωπο σε θεό. Είναι ένας Γιος του Θεού, μια πνευματοψυχή σε περιήγηση μέσα στον εκδηλωμένο κόσμο και αυτή τη δεδομένη στιγμή, μέσα στο Φυσικό πεδίο ως άνθρωπος. Και όλη αυτή η θεία κληρονομιά που περιέχει, τον κάνει να θρώσκει προς τα άνω, εξ ού και ο όρος άνθρωπος. Η ίδια έννοια εκφράζεται ως μαν, από το μάνας, που είναι η αρχή της νοημοσύνης και της συνειδητότητας. Οι άνθρωποι είναι οι Μάνες, οι σκεπτόμενοι, αυτοί που μπορούν να διαχωρίσουν το Καλό από το Κακό.
Σε γενικές γραμμές, ο άνθρωπος είναι πνεύμα-ψυχή και σώμα, μια τριάδα η οποία βρίσκεται στη φυσική διάσταση του εκδηλωμένου κόσμου, για λήψη εμπειρίας από το συγκεκριμμένο επίπεδο, που προσλαμβάνει μέσω των πορτοπαράθυρων της ψυχής του, που είναι οι αισθήσεις του. Είναι ένα σύνολο επτά αρχών, ή δέκα ή δώδεκα, οι οποίες είναι ανάτυπα των Κοσμικών Αρχών ή Στοιχείων. Είναι ένας μικρόκοσμος, ίδιος και απαράλλαχτος με τον Μακρόκοσμο του Πατέρα του, μέσα στον οποίο επαναλαμβάνονται όλες οι υπερβατικές διαδικασίες, νόμοι, ποιότητες και στοιχεία. Αυτή η εν δυνάμει θεϊκή δομή, του δίνει όλες τις δυνατότητες, εφόσον τις αναπτύξει, να γίνει ό ίδιος ένας θεός, ο οποίος δημιουργώντας τον δικό του μακρόκοσμο, θα δώσει τη δυνατότητα σε άλλους μικρόκοσμους να τον ανατυπώσουν.
Για τη Θεοσοφική Διδασκαλία, ο άνθρωπος είναι μια θεία μονάδα, η οποία περικαλύπτεται με διάφορα πέπλα ώστε να εισχωρεί σε πεδία διαφορετικά εκείνου μέσα στο οποίο γεννιέται. Αν και η ουσία που αποτελεί τα εκδηλωμένα πεδία στη ρίζα της είναι μία και ίδια, και λέγεται ακάσα, όταν διαφοροποιείται αναγκαστικά καθώς το Ρεύμα της Ζωής απομακρύνεται από το Αρχικό του Κέντρο, τότε μετατρέπεται σε ύλη διαφόρων βαθμών συνθετότητας. Ο άνθρωπος όντας μια θεία μονάδα-ακτίνα, μεταβάλλεται σε θεία ψυχή, μετά σε πνευματική ψυχή, μετά σε Μετενσαρκωνόμενη Ψυχή, μετά σε ανθρώπινη ψυχή, σε ζωική ψυχή, σε ζωτική ψυχή και τελικά περιτυλίγεται από ένα φυσικό σώμα. Ή πιο απλά και περιεκτικά, είναι μια μονάδα, ένα πνεύμα, μια ψυχή, που είναι πνευματική στο ανώτερο τμήμα της και ανθρώπινη στο κατώτερο, και αυτή η τελευταία περιτυλίγεται από ένα σώμα.
Στη Θεοσοφική διδασκαλία, ο άνθρωπος είναι η μονάδα η φέρουσα προς ανάπτυξη και οργάνωση πέντε εκ των επτά αρχών της, ενώ ο Ντυάνι είναι η οντότητα που αναπτύσσει έξι αρχές και ο θεός αυτός που αναπτύσσει και τις επτά αρχές του.
Η κατάταξη των αρχών που αποτελούν τον άνθρωπο, δίνεται στον παρακάτω πίνακα, όπως χρησιμοποιόταν από τους Λατίνους, τους αρχαίους Έλληνες και τη Θεοσοφία.
1. Σπίριτο Άτμα Πνεύμα Άτμα Παραμάτμα 2. Μενς Μπούντι-Μάνας Νους Μπούντι-Μάνας Κοσμικό Μπούντι 3. Άνιμους Ανώτερο Μάνας Φρην Ανώτερο Μάνας Μάχατ 4. Άνιμους Κάμα-Μάνας Θύμος Κάμα-Μάνας Μανασαπούτρας 5. Άνιμα Πράνα-Μάνας Ζωή Πράνα Κοσμική Ψυχή 6. Εικόνα Λίνγκα-Σαρίρα Φάσμα Λίνγκα-Σαρίρα Αστρικός Κόσμος 7. Σώμα Στούλα-Σαρίρα Σώμα Στούλα Σαρίρα Γη
Υπάρχει, λοιπόν, μια "χρυσή αλυσίδα" από το θείο έως το φυσικό και η ψυχή είναι το ενδιάμεσο τμήμα, αυτό που ενώνει το ανώτατο με το κατώτατο. Αυτές όμως οι επτά αρχές, που αποτελούν τον άνθρωπο, δεν σημαίνει ότι είναι ξεχωριστές η μια από την άλλη. Όλες προβάλλουν από τη θεία αρχή, διακρίνονται μεταξύ τους με την αρίθμηση και ενώ στην ουσία τους είναι ίδιες, διαφέρουν ως προς τα χαρακτηριστικά τους.
- Άτμαν, ο Εαυτός: αμιγής και αυτοφυής Συνειδητότητα. Η Αρχή που μας δίνει τη Συνειδητότητα του Αγνού Εαυτού.
- Μπούντι: το πνευματικό όργανο στον Άνθρωπο, το οποίο αυτο-εκφράζεται ως διαίσθηση, αντίληψη, κρίση, διάκριση. Είναι το όχημα του Άτμα, χωρίς αυτό το Άτμα παραμένει ανεκδήλωτο.
- Μάνας: το κέντρο του Εγώ, είναι αυτό που παράγει την αιτία του "Εγώ είμαι Εγώ".
- Κάμα: η κινητική δύναμη, η έδρα των ζωτικών ψυχο-ηλεκτρικών ροπών, επιθυμιών, βλέψεων, φιλοδοξιών.
- Πράνα: είναι η Ζωή. Η έδρα του μαγνητο-ηλεκτρικού πεδίου που εκδηλώνεται στον άνθρωπο, ως ζωτικότητα.
- Λίνγκα-Σαρίρα: το αστρικό μοντέλο, είναι λεπτότερο σε ύλη από το φυσικό και είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται το φυσικό, και είναι σαν να κυλάει η διαμόρφωση από μέσα προς τα έξω.
- Στούλα-Σαρίρα: το υλικό ή χονδρό σώμα, χρησιμοποιείται ως όχημα όλων των προηγουμένων στη διάρκεια της ζωής πάνω στη Γη.
Οι επτά αρχές-στοιχεία που αποτελούν την ανθρώπινη φύση, ταξινομούνται σε τρία τμήματα, που είναι τα εξής:
- Ανώτερη Δυάδα, Άτμα-Μπούντι, το Πνεύμα ή η Πνευματική Ψυχή: ο Πνευματικός Εαυτός. Είναι η αιώνια ρίζα της ανθρώπινης σύστασης, παραμένει σε μια αδιάκοπη δραστηριότητα στο δικό της πεδίο σε όλη τη διάρκεια της Κοσμικής Περιόδου ή του Γαλαξιακού Μαχαμανβαντάρα. Είναι η θειο-πνευματική μονάδα, αθάνατη και είναι η πηγή από την οποία απορρέουν όλες οι κατώτερες διαφοροποιήσεις του ανθρώπου. Καθεμία αρχή απορρέει από την ανώτερη και προηγούμενη προκαλώντας γεγονότα πριν από κάθε και σε κάθε νέα επαναγέννηση.
- Ενδιάμεση Δυάδα, Κάμα-Μάνας, η Ψυχή: είναι η έδρα του Ανθρώπινου Εγώ και είναι δυαδική. Έχει το ανώτερο τμήμα της, που είναι το Επανενσαρκωνόμενο Εγώ και το κατώτερο τμήμα της, το οποίο έλκεται από τα πεδία της υλικής ύπαρξης ή του συνηθισμένου ανθρώπινου εγώ. Αυτή η Δυάδα διαχωρίζεται στα δύο μετά τον θάνατο. Το Επανενσαρκωνόμενο Εγώ έλκεται προς τα άνω, προς την Ανώτερη Δυάδα, και έτσι συμμετέχει στην αιωνιότητα. Το κατώτερο τμήμα, αφού χωριστεί από το Επανενσαρκωνόμενο Εγώ και αφού του παραχωρήσει όση πνευματικότητα περιέχει, αποσυντίθεται στα ατομικά του συστατικά δηλαδή στα άτομα ζωής, τα οποία άμεσα βυθίζονται στις αντίστοιχες αποθήκες τους. Έτσι αυτό το κατώτερο τμήμα της Ενδιάμεσης Δυάδας είναι θνητό.
- Κατώτερη Τριάδα, Πράνα-Λίνγκα Σαρίρα-Στούλα Σαρίρα, Σώμα: είναι το φυσικό πλαίσιο που περιέχει τις αόρατες δυνάμεις και ουσίες και των δύο σωμάτων και του αστρικού και του φυσικού.
Παρατηρούμε ότι η Ενδιάμεση Δυάδα είναι η έδρα της συνήθους ανθρώπινης συνειδητότητας, της οποίας το ανώτερο τμήμα ανήκει στο Ανώτερο Εγώ ή το Μετενσαρκωνόμενο Εγώ, ενώ το κατώτερο είναι η ζωώδης ψυχή. Αυτό το κατώτερο τμήμα της, το θνητό, αποτελείται από αισθήματα, ψυχισμό και ψυχο-μαγνητικά χαρακτηριστικά και έλκεται μόνο από τα υλικά πράγματα. Είναι η έδρα της ανθρώπινης συνειδητότητας, το κέντρο του Ανθρώπινου Εγώ.
Όλη η προσπάθεια της ζωής, του κάρμα, των θρησκειών, των μυήσεων και των Πνευματικών Διδασκάλων, είναι να ανασύρουν αυτή την έδρα προς τα άνω. Αυτός που κατορθώνει μέσω αυτο-ελέγχου και αυτο-προσπάθειας να στρέφεται σταθερά προς το Ανώτερο Εγώ, μετατρέπεται μετά από μια σειρά ενσαρκώσεων σε έναν Πνευματικό Άνθρωπο, ο οποίος εντάσσεται στην υπηρεσία της ανθρωπότητας. Ο Μαχάτμα είναι αυτός που μέσω ενός αριθμού ζωών και ακάματης και σταθερής προσπάθειας, κατόρθωσε να ανασύρει προς τα άνω ένα τμήμα της κατώτερης φύσης του και τελικά να κάμει ένα την κατώτερη με την ανώτερη φύση του. Τότε, μπορεί με τη θέλησή του, ελεγχόμενη πάντοτε από το ατομικό του κάρμα, περνώντας από ζωή σε ζωή ή διαμέσου επιλεγμένων σωμάτων, να συνεχίζει αδιάκοπα το έργο του ως μέλος της Λευκής Αδελφότητας.
Η κατώτερη και τελευταία τριάδα της ανθρώπινης σύστασης, αφορά τα στοιχεία τα αστρικο-αιθερικά και τα φυσικά, τα οποία ανήκουν στο θνητό τμήμα της ζωής.
Αυτά είναι τα άτομα που αποτελούν τα σώματα του ανθρώπου. Αν και οι αρχές τους είναι αιώνιες, τα ίδια αποτελώντας τις σκιές των αρχών τους, είναι πρόσκαιρα και θνητά. Τα σώματα-οχήματα των ανθρωπίνων αρχών, αποτελούνται από ιεραρχίες αιθερικών και φυσικών ατόμων, τα οποία αν και υπόκεινται σε γρήγορες αλλαγές και επανενσωματώσεις, ως Οντότητες-Αρχές υπάρχουν σε διάρκεια πολύ περισσότερο απ'ότι τα αστρικο-φυσικά σώματα, που δομούν οι σκιές τους.
Όπως ήδη αναφέρθηκε, υπάρχουν οι Κοσμικές Αρχές, των οποίων τα ανάτυπα ή οι προεκτάσεις τους, σχηματίζουν τις Αρχές του ανθρώπου. Κάθε Αρχή, που λέγεται και Στοιχείο, είναι ένα Κέντρο Συνειδητότητας που περικαλύπτεται από έναν κόσμο-πεδίο μέσα στο οποίο η ζωή εκδηλώνει τα χαρακτηριστικά της αντίστοιχης Αρχής-Συνειδητότητας. Αυτό το Κοσμικό Κέντρο-Αρχή, του οποίου το αντίστοιχο κέντρο βρίσκεται και στον άνθρωπο, συνδέεται με το ανθρώπινο μέσω ενός ομφάλιου λώρου. Από το ανθρώπινο κέντρο-αρχή προβάλλονται άλλοι λώροι, οι οποίοι καταλήγοντας στα τέσσερα διαφορετικά σώματα του ανθρώπου- νοητικό, καμικό, πρανικό, φυσικό - σχηματίζουν σώματα-οχήματα-όργανα μέσω των οποίων η αρχή μπορεί να εκφράζει τις δυναμοενέργειές της και έτσι να τις μορφοποιεί σε χαρακτηριστικά ή σε αισθήσεις και αισθητήρια όργανα.
Έτσι διαμορφώνονται Επτά Κέντρα, τα προτελευταία των οποίων είναι γνωστά σε μας, ως Τσάκρας ή Τροχοί της Ζωής. Αυτά τα Επτά Κέντρα έχουν τις αντιστοιχίες τους με τα αστρικά αλλά και με τα ανώτερα πεδία, ενώ στο φυσικό διαμορφώνουν κάποια αντίστοιχα νευρικά κέντρα, τα οποία ελέγχουν τα όργανα των ανάλογων περιοχών. Μέσω αυτών των κέντρων μπορεί ο άνθρωπος να περάσει στις αντίστοιχες αόρατες περιοχές.
Ο άνθρωπος αποτελείται από ένα πλήθος οργάνων, που του επιτρέπουν να έρχεται σε επαφή με τα ερεθίσματα του έξω κόσμου, ενώ υπάρχουν αντίστοιχα αισθητήρια όργανα που μεταφέρουν τις αντιδράσεις του εσωτερικού ανθρώπου ως προς τα εξωτερικά ερεθίσματα, από μέσα προς τα έξω. Τα όργανα αυτά, που είναι αισθητήρια και που ανήκουν στο αστρικό εγώ, δηλαδή το κατώτερο νοητικό, καμικό, πρανικό και φυσικό, είναι τα όργανα της δράσης (κάρμεντρίγιας) και τα όργανα της γνώσης (γκνάνιντρίγιας). Με αυτά τα όργανα, που είναι οι υποδοχές των λώρων από τις αρχές-συνειδητότητες, στο αστρικό του και το φυσικό του σώμα, μπορεί ο άνθρωπος να αντιλαμβάνεται, να κατανοεί και να ανταποκρίνεται. Ενώ, στο πνευματοψυχικό του σώμα, υπάρχουν τα ανώτερα όργανα, που λέγονται Μπούντινρίγιας και τα οποία είναι ανεκδήλωτα στον κοινό άνθρωπο, εφόσον ακόμη βρίσκονται σε σπερματική κατάσταση.
Κάρμεντρίγιας-Όργανα Δράσης Γκνάνιντρίγιας-Όργανα Γνώσης ----------------------------- ------------------------------ Λόγος (φωνή) Ακοή (αυτιά) Σύλληψη (χέρια) Όραση (μάτια) Κίνηση (πόδια) Αφή (δέρμα) Απέκκριση (πρωκτός) Γεύση (γλώσσα) Αναπαραγωγή (γεν.όργανα) Όσφρηση (μύτη)
Τα όργανα της Γνώσης είναι αυτά που βρίσκονται στο τμήμα της Συνειδητότητας, για τούτο και αυτά δίνουν τις εντολές. Ουσιαστικά η ψυχή είναι που δίνει την εντολή, η οποία αντιπροσωπεύει την κινητική δύναμη της ύπαρξης. Ενώ, τα όργανα της Δράσης ανήκουν στο σώμα και συγκεκριμμένα στην Αρχή της Ζωής, το Πρανά, το οποίο είναι υπεύθυνο για την αισθητήρια κατάσταση της ύπαρξης. Τα όργανα της Δράσης δέχονται την εντολή από τα όργανα της Γνώσης.
Ας δούμε, αυτά που λέει ο Πλάτων στο "Φαίδων": "Δεν είπαμε ήδη ότι η ψυχή όταν χρησιμοποιεί το σώμα ως εργαλείο αντίληψης, ότι, χρησιμοποιώντας την αίσθηση της όρασης ή της ακοής ή οποιαδήποτε άλλη αίσθηση..... δεν είπαμε, επαναλαμβάνω, ότι η ψυχή τότε έλκεται προς τον κόσμο των αλλαγών.... και εκεί περιφέρεται και ζαλίζεται,(συγχίζεται): ότι ο κόσμος στριφογυρίζει γύρω της και βρίσκεται κάτω από την επίδραση των αισθήσεων, σαν μεθυσμένη;
Αλήθεια είναι, Σωκράτη.
Επίσης, όταν επιστρέφει στον εαυτό της, σκέπτεται καθαρά. Και τότε, φυσιολογικά, περνά μέσα στον κόσμο της αγνότητας, και στο αιώνιο και το αθάνατο και το ατροποποίητο, που όλα αυτά είναι της δικής της φύσης. Και μαζί με αυτά ζει οταν είναι ο εαυτός της και δεν σύρεται μακριά και δεν εμποδίζεται. Και τότε σταματά τις περιηγήσεις της και όντας σε συντονισμό με το Ατροποποίητο, η ίδια γίνεται σταθερή. Αυτή η κατάσταση της ψυχής δεν ονομάζεται Σοφία;
Σωστά, Σωκράτη, αυτή είναι η αλήθεια."
Ο Ανώτερος Εαυτός είναι η πηγή της συνειδητότητας, της δικαιοσύνης, της αλήθειας, της παγκόσμιας αγάπης, της θυσίας και της αρμονίας σε όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης ψυχής. Είναι η πηγή της ηθικής για την ανθρώπινη ζωή, της έμπνευσης, της διαίσθησης και της ευφυϊας. Αυτό που ονομάζεται ευφυία είναι το σύνολο της δραστηριότητας του πνευματικού τμήματος της ανθρώπινης ύπαρξης, της οποίας η συνείδηση ή η φωνή της συνείδησης είναι μάλλον το παράγωγο. Ο ευφυής είναι αυτός που εξαιτίας του καλού του κάρμα, μπορεί να ξεταπώνει την τεράστια αποθήκη της σοφίας και της γνώσης, που ο ίδιος έχει σχηματίσει διαμέσου των μυριάδων εμπειριών από προηγούμενες ζωές, και αυτό το ρεύμα να φθάνει στην παρούσα του ζωή σαν τάσεις ή σαν ένα συνεχές ρεύμα διαισθητικών αντιλήψεων και εμπνευσμένων ιδεών.
Υπεράνω του Ανώτερου Εαυτού, υπάρχει ο Εαυτός ή η Θεία Μονάδα, που έργο της είναι να εμπνέει και να σύρει προς τα πάνω το κατώτερο αυτό τμήμα της , που λέγεται άνθρωπος. Όταν ο εσωτερικός Εαυτός γέρνει προς τα κάτω και αγγίζει το κατώτερο τμήμα του αδελφού-εγκέφαλου, τότε περνά αυτόματα μια πνευμαική ηλεκτρική σπίθα στον άνθρωπο. Τότε ο άνθρωπος ανακαλύπτει την Ατραπό, επειδή βρήκε τον Εαυτό του. Αν ο άνθρωπος ανακαλύπτει τον Εαυτό του σε μικρότερο βαθμό, τότε βρίσκει την αρχή της ατραπού. (Γκ.ντε Πουρούκερ, Πνευματολογία και Ψυχολογία, σ.985, Εσωτερική Παράδοση, 2ος Τόμος)
Η επαφή του ανθρώπου με τον Εαυτό, η συνειδητοποίηση του σκοπού της ζωής και η κατάκτηση των ενδιάμεσων σταθμών- αρχών έως την απαρχή της Κλίμακας, σχηματίζει την Ιεραρχία της Χρυσής Αλυσίδας. Στη βάση αυτής της αλυσίδας στέκονται οι άνθρωποι και αυτοί που βρίσκονται στην Ατραπό. Αυτοί αποτελούν την Πρώτη Τάξη ανάμεσα στην ανθρωπότητα.
Η Δεύτερη Τάξη περιλαμβάνει τις ψυχές των Αγγελιαφόρων και των προχωρημένων μαθητών και φθάνει έως τους υψηλότερους βαθμούς των Μαχάτμα. "Ενώ στην Πρώτη Τάξη, τα διάφορα φαινόμενα που συμβαίνουν κατά την "απουσία" ή την παραλυσία της ενδιάμεσης δυάδας (μάνας-κάμα) ή της ψυχολογικής μηχανής, είναι ακούσια, και πάνω από τον φυσικό έλεγχο..... Στη Δεύτερη Τάξη, η απουσία ή η αποσύνδεση της ενδιάμεσης ή ψυχολογικής μηχανής είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο. Όταν συμβαίνει, βρίσκεται εντελώς κάτω από τον έλεγχο του ατόμου, επειδή γίνεται εκούσια, και συμβαίνει μόνον όταν και εάν το άτομο το επιθυμεί και μόνο για σκοπούς που αφορούν κάποιον ευγενικό σκοπό για απώτερο ευεργέτημα της ανθρωπότητας και τα αποτελέσματά του είναι πάντοτε νοητικά και ηθικά υγιή." (ως άνω)
Στις περιπτώσεις αυτές, οι ενδιάμεσες αρχές είναι εξαιρετικά αναπτυγμένες και εκπαιδευμένες ώστε να δεχτούν μια τόσο μεγάλη πνευματική δύναμη. Έχουν τέτοια εκπαίδευση ώστε το ρεύμα που κατέρχεται από τον Εαυτό περνάει απ'ευθείας και χωρίς ενδιάμεσο και φθάνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.Για τον λόγο αυτό, ό,τι λέγεται ή γράφεται από τους Αγγελιαφόρους είναι αχρωμάτιστα από προσωπικές απόψεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργείται το σβαμπάβα. Το τελευταίο έχει να κάνει με τον αιώνιο πυρήνα της ύπαρξης, ενώ η προσωπικότητα είναι ένα προσωρινό όχημα με εναλλασσόμενες απόψεις.
Υπάρχει και μια Τρίτη Τάξη, στην οποία ανήκουν τα Αβατάρ.Είναι θεϊκές ακτίνες, οι οποίες κατεβαίνουν στη Γη, για να βοηθήσουν την ανθρωπότητα σε μια δεδομένη στιγμή, που συμπίπτει με το πέρασμα του πλανήτη σε ένα άλλο Ζώδιο και ανάλογα με την προετοιμασία που ήδη έχει κάνει η Δεύτερη Τάξη των ψυχών.
- το Αβατάρ αποτελείται από τρία τμήματα διαφορετικής προέλευσης το καθένα, αλλά ενωμένα στον σχηματισμό τους.
- το θείο-πνευματικό τμήμα,
- η δανεική μεσαία δυάδα ή ο ψυχολογικός μηχανισμός
- ένα καρμικά αγνό ανθρώπινο αστρο-ζωτικο-φυσικό όχημα.