Ακούγοντας για 'διάκριση' ή ασκώντας εξωτερικά 'διάκριση', αναφερόμαστε επί το πλείστον στις συνήθεις έννοιες της λέξης. Αυτές οι συνήθεις έννοιες αναφέρονται : Στο διαχωρισμό μεταξύ ομοειδών προσώπων, πραγμάτων ή καταστάσεων. Στη διαφοροποίηση σε ανώτερους και κατώτερους, σύμφωνα με προσωπικά κριτήρια ή επικρατούσες αντιλήψεις. Στην ευνοϊκή μεταχείριση και αντιμετώπιση κάποιου σε βάρος άλλων. Στην πολιτική προκαταλήψεων σε βάρος ορισμένων ατόμων ή κοινωνικών ομάδων που αποκλίνουν από την πλειοψηφία, (λόγω χρώματος, καταγωγής, κοινωνικής θέσης, θρησκείας ή πολιτικών πεποιθήσεων) και επίσης στην ειδική τιμή που απονέμεται σε αναγνώριση προσφοράς. (Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας, Μπαμπινιώτη)Με ανάλογες σημασίες χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή και οι συγγενείς όροι. Αναφέρεται επίσης η "διάκριση των εξουσιών" (κατά τον Αριστοτέλη και τον Μοντεσκιέ) σε Νομοθετική, Εκτελεστική και Δικαστική.
Ετυμολογικά, η λέξη 'διάκριση' αποτελείται από την πρόθεση 'δια' και το ρήμα 'κρίνω'. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να υπάρξει πρωτίστως μια κίνηση, μια εμπειρική πορεία μέσα από μια κατάσταση ή πεδίο συνειδητότητας και στη συνέχεια να γίνει η κρίση. Και 'κρίνω' σημαίνει εκτιμώ, αξιολογώ, ελέγχω, ζυγίζω, επιλέγω και τελικά εκφράζω τη γνώμη μου με τη μορφή απόφασης.
Επομένως η βαθύτερη, η ουσιαστική, η πρωταρχική έννοια της αρετής της 'διάκρισης', είναι η ικανότητα του ατόμου να διεισδύει στην ουσία των πραγμάτων και των καταστάσεων, να ξεχωρίζει τις λεπτές διαφορές, να κρίνει σωστά και να επιλέγει το καλύτερο ανάλογα με την κάθε περίπτωση, χωρίς γενικεύσεις και εξισώσεις.
Να επιλέγει το σωστό πράγμα, τη σωστή κατεύθυνση, το σωστό χρόνο. Να επιλέγει αυτό που συμβαδίζει με το Νόμο της Φύσης, που δεν είναι άλλος από το Σκοπό της Ζωής - τόσο του μονοκύτταρου οργανισμού όσο και του γιγαντιαίου Οργανισμού που ονομάζουμε Σύμπαν ή Εκδηλωμένο Λόγο - δηλαδή την ενότητα και την επαναφορά στα ίδια, 'στην οικία του Πατρός', δεν είναι άλλος από τη σύμπλευση με τη ρότα που ακολουθεί το Θείο Σχέδιο.
Διάκριση σημαίνει την εκ βαθέων οπτική, τη βύθιση στην ουσία του πράγματος και από την πλευρά της ουσίας να γίνει η επιλογή και να διατυπωθεί εάν το αντικείμενο, το υποκείμενο, το αίσθημα, το συναίσθημα, η ιδέα, ο λόγος ή η πράξη στέκεται ή δεν στέκεται. Επομένως η διάκριση δεν έχει σχέση με την κοινή κρίση, την καταδίκη, τη δημιουργία χάσματος, αλλά με την ενότητα και την αγάπη.
Διάκριση σημαίνει την αίσθηση αντίληψης των αντιθέσεων : Του καλού από το κακό, του ωραίου από το άσχημο, του ωφέλιμου από το βλαβερό, του αληθινού από το ψεύτικο, του σημαντικού από το ασήμαντο, του πραγματικού από το απατηλό, του ανιδιοτελούς από το ιδιοτελές, του γενικού από το ατομικό κλπ.
Διάκριση σημαίνει την ικανότητα ανίχνευσης των διαφορών μεταξύ αυτών που νοητικά, συναισθηματικά και πρακτικά, βελτιώνουν και τελειοποιούν τον εαυτό και μεταξύ αυτών που γίνονται εμπόδια στην Ατραπό. Μεταξύ αυτών που διευρύνουν τη συνείδηση, την αγάπη, την ελευθερία, την ομορφιά και εκείνων που περιορίζουν την ελευθερία και την ομορφιά, υποσκάπτουν και καταστρέφουν την υγεία, την καλή λειτουργία όλων των φορέων και όχι μόνο του φυσικού.
Το άτομο που έχει πνευματική διάκριση, βλέπει την πραγματικότητα πίσω απ' όλα τα φαινόμενα, τα γεγονότα, τις διδασκαλίες και τις συμβουλές και διαισθητικά διαλέγει το σωστό μονοπάτι, άσχετα από το κόστος αυτής της επιλογής. Διαλέγει το καλύτερο, το χρήσιμο, το αληθινό, το ωραίο, το υγιές.
Η διάκριση έχει τη ρίζα της στη δεύτερη όψη της ατομικότητας, στο Βουδικό πεδίο, την πηγή των αρχετυπικών αξιών : Την πηγή της Αγάπης, (της θυσίας, της ανιδιοτέλειας, της κατανόησης, της ανοχής, της ενότητας), την πηγή της Αλήθειας, (της συνέπειας, της σταθερότητας στο σκοπό, της πειθαρχίας, της οργάνωσης), την πηγή της Σοφίας, (της διάκρισης, της ορθής κρίσης, της σωστής επιλογής, της γνώσης των αντιθέσεων, της πρόληψης), την πηγή του Μέτρου, (της αρμονίας, της ισορροπίας, του κάλλους), την πηγή της Ελευθερίας, (της αυτάρκειας, της εσωτερικής γαλήνης και ευχαρίστησης, της καλής διάθεσης, της μη εξάρτησης, της μη προσκόλλησης).
Η επίτευξη αυτών των ιδανικών, - που η αντανάκλασή τους στην προσωπικότητα εκδηλώνεται σαν χωριστικότητα, ψέμα, ανοησία, ιδιοτέλεια και προσκόλληση, με τα συνώνυμα και τα παράγωγά τους σε όλη την κλίμακα - ακολουθεί την εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπου.
Επομένως, η διάκριση είναι αποτέλεσμα ωριμότητας, αποτέλεσμα πνευματικής προόδου, αποτέλεσμα μεταστοιχείωσης, μεταμόρφωσης, μετάλλαξης, ενηλικίωσης της ανθρώπινης ψυχής, η οποία συντελείται μέσα από αμέτρητες οδυνηρές εμπειρίες στη διάρκεια χιλιάδων ενσαρκώσεων, μέχρις ότου τα παθήματα να γίνουν μαθήματα, ώστε να εξαλειφθούν και να μην επαναληφθούν πλέον ίδιες ή παρόμοιες δράσεις από τους φορείς της προσωπικότητας, από τα στοιχεία, τα τμήματα που συγκροτούν την προσωπικότητα και που είναι οι σκέψεις, τα συναισθήματα, τα λόγια, οι πράξεις.
Αυτή η επίτευξη, αυτή η τοποθέτηση πάνω από τις περιστάσεις, πάνω από τα καλέσματα των Σειρήνων του αισθητού, δεν κατορθώνεται ποτέ θεωρητικά. Η εσωτερική γνώση, η συνειδητότητα, είναι αποτέλεσμα βιωματικών εμπειριών, είναι το απόσταγμα από την υλοποίηση των σκέψεων και των συναισθημάτων.
Η εσωτερική πρόοδος των ανθρώπινων μονάδων είναι καθολική, αλλά όμως όχι με την ίδια ταχύτητα, με τον ίδιο ρυθμό και στον ίδιο βαθμό, σε κάθε όψη ή όψεις της ανθρώπινης ζωής. Η διαβάθμιση και η πρόοδος των μαθητών τάξης, σχολείου ή βαθμίδας εκπαίδευσης, είναι ανάγλυφο ανάλογο παράδειγμα.
Το λυκαυγές της διάκρισης, μετά από μια μακρά νύχτα στην πλάνη και την άγνοια, αρχίζει με το σκίρτημα της μεταστροφής, την αίσθηση επαναπροσδιορισμού και επαναπροσανατολι-σμού ολόκληρης της ζωής μέσα από μια διαφορετική οπτική. Αυτή η τάση μεταστροφής κινεί την ύπαρξη για επιστροφή, συνάντηση και ταύτιση με ένα στόχο, ένα ιδεώδες, που όσο πλησιάζεται, όσο προχωρεί η εξέλιξη, αυτός ο στόχος μετακινείται, απομακρύνεται συνεχώς προς το τελειότερο.
Επομένως η διάκριση και κάθε αρετή και αξία, μαθαίνεται και κατακτάται σταδιακά, όπως κάθε γνώση, τέχνη και επιστήμη. Η διάκριση πρέπει να εξασκείται κάθε στιγμή της ζωής, σε κάθε φάση ή σκαλοπάτι της ατραπού της εξέλιξης, μέχρι το τέλος της ατραπού.
Για να κατανοήσουμε και να περιγράψουμε με λίγα λόγια την αφύπνιση της διάκρισης, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε την έννοια των αντιθέτων μέσα στην ενότητα της ζωής, μέσα στην ενότητα που ονομάζουμε Κύκλο της Ζωής ή Κύκλο της Ανάγκης.
Η λέξη 'αφύπνιση' μας φέρνει στο νου το πρωινό ξύπνημα, όπου ο τρόπος αφύπνισης είναι κάθε φορά προσωπικός και διαφορετικός. Μπορεί να είναι ήρεμος, ξαφνικός ή προγραμματισμένος, με πληθώρα διαβαθμίσεων κάθε περίπτωσης. Όμως, σύμφωνα με τον κύκλο της ζωής, η διαδικασία αφύπνισης είχε ήδη αρχίσει από τα μεσάνυχτα, στην καμπή του τόξου.
Όσα ειπώθηκαν αμέσως πριν, μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό ερέθισμα για να συλλογιστούμε πάνω στην πρόθεση για ύπνο, τη διάρκεια του ύπνου και τη διαδικασία αφύπνισης, σε σχέση με τη στάση ζωής, την πνευματική πρόοδο, την αδράνεια, την προσκόλληση κλπ.
Οραματιζόμενοι την κυκλική πορεία του κύματος της Ζωής, κατανοούμε ότι τίποτε δεν βρίσκεται έξω από τον Κύκλο της Ζωής, έξω από το Θεό. Θέση και αντίθεση, φως και σκοτάδι, καλό και κακό, είναι φάσεις της κυκλικής πορείας πάνω στον τροχό του πεπρωμένου στη διάρκεια του ταξιδιού του Προσκυνητή. Αληθινό φως, τελειότητα, υπάρχει μόνο μέσα στην πηγή, στο Απόλυτο. Έξω από το Απόλυτο, στην Εκδηλωμένη Ζωή, οι τονικές διαφορές συνυπάρχουν αμοιβαία, σε ποσοστό ανάλογο με την απόσταση από τους πόλους.
Όλες οι φιλοσοφίες, τα μυστήρια, οι παρακαταθήκες, οι νουθεσίες, οι διδασκαλίες, τα κηρύγματα, τα συστήματα τελειοποίησης, έχουν σκοπό να προετοιμάζουν, να στηρίζουν τον άνθρωπο, να φωτίζουν διαρκώς το δρόμο στο σκοτεινό τμήμα της διαδρομής της ζωής, να τον παροτρύνουν να μην προσκολληθεί σε αυτό, να τον κρατούν σε εγρήγορση, να του υπενθυμίζουν συνεχώς το σκοπό και το στόχο του ταξιδιού και να παρέχουν τρόπους και μεθόδους ασφαλούς πορείας και εξόδου από το λαβυρινθώδες τούνελ. Η έξοδος σηματοδοτεί το τέλος της νύχτας, την Ανατολή, την πορεία στο φωτεινό μονοπάτι προς το τέλος της διαδρομής, προς τον μεσημεριάτικο Ήλιο.
Για να διαβεί ο άνθρωπος το σκοτεινό τμήμα της διαδρομής, την αντίθεση, την περίοδο της δοκιμασίας και να βρει την έξοδο, πρέπει πρώτα να τσακιστεί, να ισοπεδωθεί, να ταπεινωθεί, να λειώσει από το κλάμα, τον πόνο και τη συμφορά, να βιώσει και να μάθει όλες τις πλευρές της αντίθεσης. Χωρίς Σταύρωση δεν υπάρχει Ανάσταση, δεν κατορθώνεται η συνειδητοποίηση, τελειοποίηση, απελευθέρωση, Ανάληψη στους Ουρανούς, υπέρβαση του αισθητού.
Η βάση και η αφετηρία λοιπόν για το ξεκίνημα, για την αφύπνιση της διάκρισης, είναι η παραδοχή, η συνειδητοποίηση μέσω εμπειρίας, της ύπαρξης του πραγματικού και του μη πραγματικού, με την έννοια που δόθηκε πιο πάνω. Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος, θεωρώντας σαν πραγματικό το μη πραγματικό, ονομάζεται άγνοια. Η άγνοια οφείλεται, προέρχεται και παράγεται από τις αντιλήψεις μέσω των αισθήσεων. Άγνοια επομένως δεν είναι η αγραμματοσύνη, η απουσία εξωτερικής γνώσης ή αλλιώς 'θύραθεν παιδείας', αλλά η απουσία αληθινής, εσωτερικής, μεταφυσικής γνώσης, για τη δομή και λειτουργία των κόσμων και των όντων. Αυτή η άγνοια και ο εγωισμός, είναι η αιτία της αθλιότητας και του πόνου.
Το μήνυμα της Ενότητας της Ζωής, της κοινής προέλευσης, της κοινής πορείας στον Κύκλο της Ζωής όλων των στοιχείων που αποτελούν τη Δημιουργία, πιασμένων αδελφικά χέρι-χέρι, από το απειροελάχιστο μόριο ύλης μέχρι το σύνολο που ονομάζεται άνθρωπος, κι άλλο τόσο παραπέρα, αυτή η πίστη στην Ενότητα της Ζωής οικοδομεί, κατεργάζεται, σφυρηλατεί και εγκαθιστά μέσα μας τις αιώνιες αξίες, τα Θεία αρχέτυπα. Στο κείμενο 'Στα πόδια του Διδασκάλου' του Κρισναμούρτι, αναφέρεται σχετικά : "Μάθε να διακρίνεις το Θεό που βρίσκεται μέσα σε όλα τα όντα και σε όλα τα πράγματα, όσο κακά κι αν είναι ή φαίνονται ότι είναι".
Συναισθανόμενος ο άνθρωπος αυτή την Ενότητα, την αδελφική σχέση όχι μόνο με οποιαδήποτε ανθρώπινη μονάδα οπουδήποτε στον πλανήτη, αλλά και με όλα τα όντα της Δημιουργίας, μαθαίνει σιγά-σιγά "…να αγκαλιάζει με απρόσωπη αγάπη όλο και μεγαλύτερες ομάδες ζωής, να εντάσσεται ειρηνικά ανάμεσά τους, να λειτουργεί αδελφικά και συνεργατικά με τους άλλους,…να αγαπά χωρίς ανταλλάγματα, να εργάζεται και να προσφέρει με ανιδιοτέλεια, να κατανοεί και να συγχωρεί τις αδυναμίες και τα σφάλματα των συνανθρώπων του, να τους ανέχεται και να τους συμπονά… να προσφέρει, να θυσιάζει το προσωπικό για το σύνολο της Ζωής.» Όταν έχουμε κατανοήσει αυτές τις αλήθειες και ενεργούμε ανάλογα, δρούμε με 'Διάκριση'. (Η Ενότητα της Ζωής, το μήνυμα της Θεοσοφικής Διδασκαλίας, της Α.Παπαδομιχελάκη).
Η αρετή της διάκρισης ξεκινά από τον εαυτό και η ακτινοβολία της εκπέμπεται και αγκαλιάζει ολοένα και περισσότερο χώρο με τις καταστάσεις, τα όντα και τα πράγματά του. Επομένως η διάκριση, η ορθή κρίση, η ορθή επιλογή, το μέτρο, έχει τη ρίζα της και αναπτύσσεται από τον εαυτό, από τα στοιχεία που απαρτίζουν την προσωπικότητα.
Από το φυσικό σώμα, σε ότι αφορά τη διατροφή του, την καθαριότητά του, την υγεία του, την ανάπαυσή του και το ίδιο για τα συναισθήματα, τις επιθυμίες και τις σκέψεις, την επικοινωνία και τη συμπεριφορά. Όπως αναφέρεται στο κείμενο 'Στα πόδια του Διδασκάλου', " μην υποπέσεις στο σφάλμα να εκλαμβάνεις τα σώματά σου σαν τον ίδιο τον Eαυτό σου. Ούτε το φυσικό σου σώμα, ούτε το αστρικό, ούτε το νοητικό σου. Καθένα από αυτά διατείνεται ότι είναι ο Eαυτός σου, προκειμένου να επιτύχει αυτό που επιθυμεί. Εσύ όμως πρέπει να τα διαχωρίζεις όλα αυτά και να αναγνωρίζεσαι σαν ο Κύριός τους…Πρέπει αδιάκοπα να επαγρυπνείς, ειδεμή θα αποτύχεις ".Ο μελλοντικός Άρχοντας, όπως λεει ο Δημόκριτος, πρέπει πρώτα να γίνει κύριος του εαυτού του
Από το ίδιο κείμενο, σταχυολογούμε και τα εξής εδάφια : " Μην ξεχνάς ότι δεν πρέπει να κρίνεις τα πράγματα από τη φαινομενική τους αξία. Να διαλέγεις με προσοχή εκείνο που αξίζει τον κόπο να μάθεις. Να μελετάς πρώτα, αυτό που θα σε κάνει περισσότερο ικανό στο να βοηθάς τους άλλους. Όσο μεγάλη κι αν είναι η επιθυμία σου να βοηθάς, εάν είσαι αμαθής θα κάνεις ίσως περισσότερο κακό , παρά καλό".
Για το θέμα αυτό, της προσφοράς και της αυτοθυσίας, αναφέρεται η Ε. Π. Μπλαβάτσκυ στο 'Κλειδί της Θεοσοφίας' (Κεφ. 12) και λεει : " Η αυτοθυσία πρέπει να γίνεται με ορθή διάκριση. Όταν γίνεται άδικα, τυφλά, χωρίς να προσέχουμε τα αποτελέσματα, τότε πολύ συχνά, είναι όχι μονάχα μάταιη αλλά και βλαβερή. Η Θεοσοφία θεωρεί πολύ ανώτερη την αυτοθυσία για το πρακτικό καλό πολλών, ή έστω αρκετών ανθρώπων, από την αυτοθυσία για μια στενή περιορισμένη ιδέα.
Ένας άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να πεθάνει από πείνα για να φαει κάποιος άλλος, εκτός εάν η ζωή του συγκεκριμένου άλλου είναι χρησιμότερη στους πολλούς, απ' ότι η δική του. Χρέος του είναι να θυσιάζει τη δική του άνεση και να εργάζεται για τους άλλους, εάν είναι ανίκανοι για εργασία. Η Θεοσοφία διδάσκει την αυταπάρνηση, όχι όμως την άκριτη και μάταιη αυτοθυσία
Και συνεχίζουμε από το κείμενο 'Στα πόδια του Διδασκάλου' : " Δεν πρέπει να αποδέχεσαι μια ιδέα για σωστή, μόνο και μόνο επειδή πολλοί την έχουν αποδεχθεί σαν τέτοια. Να επικαλείσαι την ίδια τη δική σου κρίση και να βλέπεις εσύ ο ίδιος εάν η ιδέα αυτή είναι ορθή. Αυτό που σκέπτεσαι για τον άλλον θα πρέπει να είναι αληθινό. Μην φαντάζεσαι ότι οι άλλοι σκέπτονται διαρκώς εσένα.
Να είσαι ειλικρινής στα λόγια σου, ακριβής και χωρίς υπερβολές. Να σκέφτεσαι καλά προτού μιλήσεις, προσέχοντας μην υποπέσεις σε ανακρίβειες. Να είσαι ειλικρινής στην πράξη. Μην επιζητείς ποτέ να φαίνεσαι αυτό που στην πραγματικότητα δεν είσαι
Σε ένα άλλο κείμενο διαβάζουμε τα εξής: Πνευματική διάκριση σημαίνει επίσης, "…επιλογή των συναισθημάτων που ενώνουν τους ανθρώπους και προωθούν τη συνεργασία, που χαρίζουν χαρά και γαλήνη και αυξάνουν τον αυτοέλεγχο και όχι εκείνων που διαταράσσουν τη νοητική γαλήνη, ελαχιστοποιούν την ικανότητα αυτοέλεγχου και οδηγούν στη χωριστικότητα.
Επιλογή των σκέψεων που θεραπεύουν και δεν δηλητηριάζουν, που χτίζουν γέφυρα ανάμεσα στην ύλη και το Πνεύμα, που οδηγούν στην πνευματική πραγματικότητα και όχι προς την υλικότητα και το παρελθόν.
Επιλογή των κινήτρων που εκφράζουν το γενικό καλό, τη θυσιαστική υπηρεσία, που αντανακλούν τον αληθινό Εαυτό και όχι εκείνων που αποσκοπούν στην εκμετάλλευση, που υπηρετούν τις θυμαπάτες, τις πλάνες και τη ματαιοδοξία.
Οτιδήποτε κηρύσσει ή προσηλυτίζει για χωριστικότητα, που παραποιεί τα γεγονότα ,που υποβάλλει ή προωθεί σε εγκληματική ενέργεια, ακολασία, ναρκωτικά, που υποβιβάζει την αξιοπρέπεια του ατόμου, την αίσθηση ευθύνης και ενότητας, δεν συμβάλλει στην ανάπτυξη της διάκρισης.
Ο χρόνος είναι πολύτιμος και πρέπει να διανύεται εποικοδομητικά, μέσα από δράσεις που δίνουν ψυχική ανάταση, που διευρύνουν τη συνείδηση, που φέρνουν γαλήνη και εσωτερική χαρά, συμβάλλοντας στην οικοδόμηση αρετών, αξιών και προτύπων (Πρόκληση για Μαθητεία, του Σαραϋνταριάν)
Έχει ειπωθεί ότι το σωστό και το λάθος για την εξέλιξη των όντων, δεν είναι απόλυτο αλλά σχετικό εξαρτώμενο από το επίπεδο της εξέλιξης, τη σχέση με τον εξωτερικό κόσμο και την εσωτερική ανάπτυξη της θέλησης. Για κάθε σημαντική αλλαγή στον τρόπο σκέψης, στα συναισθήματα ή τις δράσεις, σκαπανέας είναι το ίδιο το άτομο.
Κλείνοντας τη σύντομη αναφορά στο θέμα της διάκρισης, ας κρατήσουμε στην καρδιά μας την προτροπή του Κρισναμούρτι :
"Σταθερός σαν βράχος σε ότι αφορά το καλό και το κακό, να υποχωρείς πάντοτε στους άλλους σε πράγματα που είναι ασήμαντα".