Η αθάνατη πνευματική αρχή του Εγώ στην απόκρυφη σύσταση του ανθρώπου αποτελεί έναν παράγοντα-κλειδί στην κατανόηση της μετενσάρκωσης : τούτο, όμως, δεν είναι γενικώς αποδεκτό. Η μετενσάρκωση, κοινώς, θεωρείται ότι σημαίνει την επιστροφή στη γη ενός πεθαμένου ατόμου, μια επαναγέννηση αυτού του ιδίου προσώπου, ένα είδος ανάστασης. Η θεοσοφική διδασκαλία διορθώνει και ενισχύει αυτή την εκλαϊκευμένη άποψη. Η Ε. Π. Μπ.λαβάτσκυ ασχολήθηκε σε ένα από τα κείμενά της με τη μετενσάρκωση και το σχετικό με αυτή Νόμο του Κάρμα :
«Εάν η Θεοσοφία επικρατήσει στον αγώνα, εάν η φιλοσοφία της που αγκαλιάζει όλα τα θέματα ριζώσει γερά στο μυαλό και στην καρδιά των ανθρώπων, εάν τα δόγματα της Μετενσάρκωσης και του Κάρμα, με άλλα λόγια της Ελπίδας και της Ευθύνης κατοικήσουν στη ζωή των νέων γενεών τότε, πράγματι, θα ξημερώσει η μέρα της χαράς και της ευφροσύνης για όλους αυτούς που τώρα υποφέρουν και είναι απόβλητοι. Γιατί η πραγματική Θεοσοφία είναι ΑΛΤΡΟΥΙΣΜΟΣ και δεν μπορούμε να το επαναλαμβάνουμε πολύ συχνά. Είναι αδελφική αγάπη, αμοιβαία βοήθεια, ακλόνητη αφοσίωση στην Αλήθεια. Εάν κάποτε οι άνθρωποι πράγματι αντιληφθούν ότι μόνο σε αυτά μπορεί να βρεθεί η αληθινή ευτυχία και ποτέ στον πλούτο, στα υπάρχοντα ή σε οποιαδήποτε εγωιστική ανταμοιβή, τότε τα μαύρα σύννεφα θα διαλυθούν και μια καινούρια ανθρωπότητα θα γεννηθεί πάνω στη γη. Τότε ο ΧΡΥΣΟΥΣ ΑΙΩΝΑΣ θα είναι στα αλήθεια εδώ.» (C.W.XI, 202 ).
Αυτό το εδάφιο αναφέρεται στη Μετενσάρκωση και το Κάρμα ως διδασκαλίες της Ελπίδας και της Ευθύνης. Σε ένα άλλο σημείο η Ε.Π.Μ., αναφερομένη σε αυτές, τις αποκαλεί δίδυμες διδασκαλίες. Η μια δεν μπορεί να κατανοηθεί πλήρως χωρίς την άλλη. Ασχοληθήκαμε με το Κάρμα στο κεφάλαιο για την Τρίτη Δυνατότητα, τον Νόμο, που έχει κάποιο αριθμό όψεων, άλλες περισσότερο κι άλλες λιγότερο, σχετικές με τη θεωρία του αιτίου και του αποτελέσματος. Αλληλοδιάδοχες προσωπικότητες είναι το αποτέλεσμα αιτίων που δημιουργήθηκαν από τις άμεσες προηγούμενες ή και πιθανώς από ακόμα παλαιότερες.
Όμως ποιά είναι η διαδικασία της μετενσάρκωσης ; Είναι η ροή της «Ζωής» μέσα από μια σειρά από αλλεπάλληλες προσωρινές μορφές. Η διαδικασία είναι συνεχής αλλά εναλλάξ παθητική και ενεργητική. Εφαρμόζεται παντού :από τον ευρύτερο χώρο εκδήλωσης π.χ. τα σύμπαντα μέχρι και το μικρότερο π. χ .υπο-ατομικά σωματίδια. Καθετί έχει μια περίοδο ύπαρξης και μια περίοδο υποχώρησης. Όμως, υπάρχει ΑΥΤΟ που εξακολουθεί να υφίσταται μέσα και από τις δύο καταστάσεις, η ίδια η ΖΩΗ, αιώνια Ουσία ή Πνεύμα.
Ο Άνθρωπος θεωρείται βασικά ως μια μονάδα του Παγκόσμιου Πνεύματος, ένα Εγώ ή μια Ατομικότητα. Κατά διαστήματα μερικών χιλιετιών επίγειου χρόνου ( που ποικίλλει ανάλογα με τις συνθήκες )αυτή η Πνευματική Οντότητα προβάλλει στο φυσικό κόσμο μια νέα προσωπικότητα μέσα από μια πολύπλοκη διαδικασία επαναγεννήσεων. Κάθε προσωπικότητα συνδέεται με την προηγούμενή της μέσω ενός αριθμού «κληρονομικών» παραγόντων που διέπουν την καινούρια εκ γενετής και κάθε προσωπικότητα έχει ένα διατεθειμένο χρόνο ζωής σχετικά μικρής διάρκειας (συνήθως 70 με 80 χρόνια).
Κατά τη διάρκεια κάθε ζωής η προσωπικότητα υπόκειται στο Κάρμα ακόμα και στα κληρονομημένα χαρακτηριστικά της. Κατά τη διάρκεια μιας ζωής η προσωπικότητα κερδίζει πολλές εμπειρίες και κατόπιν τελικά πεθαίνει. Η εμπειρία της ζωής θεωρείται ότι είναι δύο ειδών, η προσωπική και η πνευματική. Η αμιγώς προσωπική γίνεται κληρονομικός παράγοντας που θα διέπει τις μεταγενέστερες προσωπικότητες. Η πνευματική διαχωρίζεται μετά το θάνατο και αφομοιώνεται από την πνευματική Ατομικότητα κατά τη διάρκεια μιας πολύ μακράς εσωτερικής περιόδου σε μια ανέφελη, μακάρια , υποκειμενική κατάσταση.
Η σπουδαιότητα της συνειδητοποίησης του ανθρώπου περί της, ουσιαστικά, θεϊκής φύσης του τονίζεται πολύ στη θεοσοφική φιλολογία. Εάν αυτό μπορούμε συνειδητά να το παραδεχτούμε στη ζωή μας, τότε, κάθε όψη της συμπεριφοράς μας θα επηρεάζεται προς το καλύτερο Καθώς έχει πει η Ε.Π.Μ. εξανθρωπίζει τον κατά τα άλλα ζωώδη άνθρωπο.
Η μετενσάρκωση, σε ό,τι αφορά τον άνθρωπο, είναι ο τρόπος ενέργειας του μεγάλου ταξιδιού στο οποίο συμμετέχουμε όλοι.
Έχοντας ένα υπόβαθρο γνώσης για τη διαδικασία της μετενσάρκωσης μπορεί κανείς να δει τον θάνατο από την άποψη της σχετικής του σημασίας. Αυτό μπορεί να αντικατοπτριστεί στη λήψη διαφόρων αποφάσεων . Για παράδειγμα , στην περίπτωση ασθενών που έχει πάθει βλάβη ο εγκέφαλός τους και υποστηρίζονται μηχανικά, ποιός είναι ο σκοπός της προσπάθειάς μας να διατηρήσουμε τα φυσικά σώματα ζωντανά πέραν του ωφέλιμου συνειδητού χρόνου ζωής; Παρόμοια αμφιβάλουμε για την ωφελιμότητα της υπερβολικής ζωοτομικής έρευνας και για άλλες βαρβαρότητες που επιβάλλονται στα ζώα για την παραγωγή φαρμάκων. Τα σώματά μας μπορεί να διατηρούνται στη ζωή για μεγαλύτερο διάστημα, επειδή παίρνουμε φάρμακα που έχουν δοκιμαστεί στα ζώα, αλλά υπό το φως της μετενσάρκωσης και του κάρμα δικαιολογείται μια τέτοια πρακτική;
Η διδασκαλία μας μιλάει για μια ουσιαστικά ατελείωτη εξελικτική αποκάλυψη των δυνατοτήτων του πνεύματος. Αυτές αντανακλώνται στις προσωπικότητες, που, επίσης, προοδευτικά αναπτύσσονται εκδηλώνοντας συγχρόνως όλο και πιο πολλές από τις ποιότητες της θείας Ουσίας. Και οι προσωπικότητες βρίσκονται σε ένα ταξίδι προς την τελειότητα, σταδιακά καταλήγοντας στην απόλυτη πνευματική τους αναγέννηση.
Αυτά τα στάδια χαρακτηρίζονται από την προοδευτική αποκάλυψη σωστών ανθρώπινων ιδιοτήτων όπως εκφράζονται αφενός στον βίο της προσωπικότητας, στις σχέσεις της, στη συμπεριφορά και τις πράξεις της και αφετέρου σε μια διευρυνόμενη συνειδητότητα. Το άτομο αυτό γίνεται όλο και περισσότερο ευαίσθητο στις πνευματικές δυνάμεις. Καθώς αναπτύσσεται, συνειδητοποιεί το γεγονός ότι είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένο με όποια όντα βρίσκονται σε εκείνα τα υψηλά επίπεδα.
Όλες αυτές οι σπουδαίες ιδέες πρέπει ασφαλώς να μας δίνουν όραμα ή ελπίδα για το μέλλον μας που δε θα είχαμε διαφορετικά. Η ευθύνη μας είναι να ανακαλύψουμε τις μεθόδους και τους τρόπους, σύμφωνα με τον Νόμο, για να τις πραγματοποιήσουμε.
Έκτη Δυνατότητα: Θρησκεία
Μια άλλη δυνατότητα της Θεοσοφίας βρίσκεται στο πεδίο της θρησκείας. Η ευεργεσία της έγκειται στο ότι αν τα αξιώματα του Αποκρυφισμού ήταν ευρύτερα γνωστά και αποδεκτά και είχαν το περιθώριο να επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά σε έναν μεγάλο βαθμό, η παγκόσμια θρησκευτική αντιπαλότητα θα μπορούσε να καταργηθεί. Αυτή η αντιπαλότητα έχει διαρκέσει πάρα πολύ καιρό. Είναι αποτέλεσμα διαφορετικών συστημάτων πίστης που διαδίδονται από καθιερωμένες θρησκείες και τούτο συχνά επιδεινώνεται από πολιτικές φατρίες για το συμφέρον τους. Ουσιαστικά, οι θρησκείες βασίζονται σε παγκόσμιες αλήθειες αλλά έχουν επικαλυφθεί από προκαταλήψεις, άγνοια και άσχετες πρακτικές. Πολλές διαφορές οφείλονται σε αυθαίρετες ερμηνείες των γραπτών κειμένων. Οι ορθές έννοιες των μύθων και των αλληγοριών τους έχουν χαθεί ή παραμένουν κρυμμένες στις ιστορίες.
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η υποτιθέμενη θυσία του Ιησού στον σταυρό για να εξιλεωθεί για τις αμαρτίες όλων των ανθρώπων των προηγηθέντων, των παρόντων και των επερχομένων. Αυτή η ποικίλη άφεση αφορούσε όλους εκείνους που θα πίστευαν σε αυτόν. Όποιος το σκεφτεί σοβαρά πρέπει να καταλάβει πως ένας παντοδύναμος και παντογνώστης Θεός που γνωρίζει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον θα είχε προβλέψει τα γεγονότα της ζωής του Ιησού, του μοναδικού του υιού, περιλαμβανομένης και της σταύρωσης. Σίγουρα θα είχε νοιώσει συμπόνοια και θα είχε παρέμβει για να αποτρέψει μια τέτοια τραγωδία. Είναι δυνατόν, επίσης, να αναρωτηθεί κανείς αν ο Κυβερνήτης του Κόσμου θα μπορούσε ή στα αλήθεια θα χρειαζόταν μια τέτοια θυσία. Εάν όχι, πρέπει κανείς να συμπεράνει ότι δεν είναι δυνατό να έγινε στα αλήθεια ή ότι το όλο επεισόδιο το επινόησε αυτός ο Θεός. Δεν απορρέει ολόκληρη αυτή η ιδέα από το αρχαίο πρωτόγονο έθιμο των θυσιών προς τους θεούς για κατευνασμό της οργής τους ή για εξασφάλιση της εύνοιάς τους για την εθνική διαφύλαξη ή για άφθονη συγκομιδή; Ήταν, πράγματι, ο Ιησούς ένας αποδιοπομπαίος τράγος; Οπωσδήποτε αυτές οι ιδέες είναι απολύτως ανίσχυρες στην εποχή μας μολονότι η ιστορία αυτή είναι ένα βασικό αξίωμα της σημερινής Χριστιανικής Εκκλησίας.
Οι θρησκείες για τις οποίες γίνεται λόγος εδώ είναι τα θρησκευτικά ιδρύματα, θεσμοί με την ιεραρχική τους, ιερατική, διοικητική δομή. Αυτά τα ιδρύματα είναι πανίσχυρα και συνήθως εύπορα, ενώ οι «υπηρέτες» τους κερδίζουν τα προς το ζην κηρύττοντας συνήθως στο όνομα του Θεού. Αυτό προωθεί τη θρησκεία αλλά συγχρόνως προωθεί και τα συμφέροντα του θεσμού και εξασφαλίζει τη διατήρησή του. Η ισχύς αυτών των ιδρυμάτων μπορεί να αντικατοπτριστεί στην κοσμική διοίκηση ή να γίνει ακόμα και παράγοντάς της. Έτσι γεννιούνται οι εθνικές θρησκείες ή τα θρησκευτικά κράτη. Αντί να καταφέρνει ο άνθρωπος ή να ενθαρρύνεται να δει τη σχέση του με τον «θεό» μέσα του και με το δικό του τρόπο, εξαναγκάζεται από κοινωνικές πιέσεις να προσυπογράφει την ιερατική εξουσία, να υιοθετεί παθητικά ένα έτοιμο σύστημα πίστης το οποίο δεν θα αποτολμήσει να προκαλέσει ή να εξετάσει καθόλου κριτικά. Όλα αυτά προκαλούν όχι μόνο τεχνητά εμπόδια στην ανθρώπινη κοινωνία αλλά δριμεία εχθρότητα και αντιπαλότητα ανάμεσα σε εκείνους που έχουν διαφορετικά «πιστεύω».
Η Θεοσοφία είναι το μεγάλο ή, μάλλον, το μοναδικό φάρμακο για όλα αυτά. Συμφιλιώνει όλες τις διαφορετικές θρησκείες δείχνοντας ότι στην προέλευσή τους όλες μοιάζουν και δείχνει την κοινή πνευματική κληρονομιά όλων των ανθρώπων, προάγοντας την ιδέα της Παγκόσμιας Αδελφότητας με ό,τι σημαίνει τούτο ως προς τις σωστές σχέσεις. Η Θεοσοφία φιλοδοξεί να είναι η «αιώνια αλήθεια». Η φιλολογία της μαρτυρεί ότι κατά πρώτον αυτή η αλήθεια συνδέεται με μια «Αέναη Θεϊκή Αρχή» που πάντα ΕΙΝΑΙ, μια Αρχή αμετάβλητη και αναλλοίωτη. Αναφέρεται ως «Το Απόλυτο» πέρα πάσης σύλληψης ή δύναμης σκέψης. Η Θεοσοφία δεν ενθαρρύνει την ιδέα ενός ανθρωπόμορφου Θεού με ανθρώπινα συναισθήματα ζηλοφθονίας, οργής, εκδικητικότητας, που, όμως, είναι συγχρόνως φιλεύσπλαχνος, δίκαιος και φιλόστοργος προς τον οποίον προσευχές μπορούν να απευθύνονται, ούτε ενθαρρύνει την ιδέα ενός υποκατάστατου εξιλέωσης με μια οποιαδήποτε θυσία.
Υπό το φως αυτής της «αλήθειας» η υπόθεση της σταύρωσης μοιάζει με αλληγορία που καταγράφει το σημείο κρίσης ( το ναδίρ ) στην καθοδική πορεία του τόξου της «υλοποίησης» του Πνεύματος. Η στιγμή της σταύρωσης είναι εκείνη κατά την οποίαν ο υιός του Ανθρώπου (Μονάδα συν Μάνας= Εγώ ή Χριστός) γνωρίζει ότι το τέλος αυτής της φάσης έχει φθάσει. Μετά ταύτα το Πνεύμα ατενίζει προς τη διαδικασία της πνευματοποίησης της ύλης (ανάσταση) στην αιωνίως υψούμενη σπείρα του ανοδικού τόξου. Τότε αρχίζει η επαναγέννηση, η λύτρωση της ύλης, όταν κατά τον καλύτερο τρόπο μπορεί να δράσει ως όχημα για το συνεχώς εξελισσόμενο πνεύμα του ανθρώπου, κατά τη διάρκεια των κύκλων του καταπληκτικού του ταξιδιού, διανύοντας Γύρους διαμέσου των Σφαιρών E, F ή G του ανοδικού τόξου, μέχρι το μεσουράνημα της ζωής του πάνω σε αυτή τη Γήινη Αλυσίδα, στο τέλος του Έβδομου Γύρου πριν ανυψωθεί σε ανώτερη διάδοχη Αλυσίδα. Η αλήθεια της Θεοσοφίας συνδέεται με το εκδηλωμένο σύμπαν και ό,τι αυτό περιλαμβάνει. Η αλήθεια αυτή μας μιλά για την αρχή της «ύλης» που είναι το βασικό συστατικό της μορφής και της οποίας η δημιουργία πηγάζει από προϋπάρχοντα πρότυπα. Μιλά για την παγκόσμια μνήμη και τη ζωντανή διαδικασία της διευρυμένης συνειδητότητας. Μας δίνει λεπτομέρειες για τις μεταθανάτιες καταστάσεις και τη μεγάλη εξελικτική πορεία. Μας μιλά για μια λειτουργική σύσταση του ανθρώπου σε όλα τα επίπεδα της ύπαρξης και για όλο το φαινόμενο της μετενσάρκωσης. Μας μιλά ακόμα για ατέλειωτους κύκλους ύπαρξης , με τους μεγαλύτερους ή μικρότερους κύκλους τους, για τον Νόμο με τον οποίο καθετί αυτοκυβερνάται και για τη συγκεκριμένη θέση του ανθρώπου μέσα σε ολόκληρο αυτό το μεγάλο σχέδιο.
Όλα τούτα απαρτίζουν την πραγματική «αλήθεια» της ύπαρξης. Η μεταβολή είναι εγγενής σε καθετί, αλλά για πρακτικούς λόγους για μας εδώ και τώρα αυτή η αλήθεια είναι κατ’ αρχήν αμετάβλητη. Πάνω σε αυτήν η Θεοσοφία βασίζει τις ιδέες της για τη θρησκεία. Είναι η «αλήθεια», όχι απόψεις ή δοξασίες και γι’ αυτήν η Ε.Π.Μ. λέει τα ακόλουθα : «Ίσως είναι απαραίτητο, κατ’ αρχήν, να ειπωθεί ότι ο ισχυρισμός πως «η Θεοσοφία δεν είναι Θρησκεία» κατά κανένα τρόπο δεν αποκλείει το γεγονός ότι η Θεοσοφία είναι θρησκεία αυτή καθεαυτή. Θρησκεία με την αληθινή και μόνη σωστή έννοια είναι ένας δεσμός που ενώνει τους ανθρώπους- όχι ένα συγκεκριμένο σύστημα δογμάτων και δοξασιών. Επί πλέον, η Θρησκεία, η ίδια, υπό την ευρύτερή της έννοια, είναι αυτό που συνδέει όχι μόνο όλους τους ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ αλλά επίσης όλα τα ΟΝΤΑ και όλα τα πράγματα σε ολόκληρο το Σύμπαν σε ένα μέγα σύνολο. Αυτός είναι ο θεοσοφικός μας ορισμός της θρησκείας.» (C. W. X., 161 ).
Η Ε.Π.Μ. μας έδωσε κι άλλα πολλά διαφωτιστικά κείμενα πάνω στη θρησκεία. Ένα συχνά παρατιθέμενο απόσπασμα είναι το εξής : «Μόνο το αιωνίως ακατάληπτο και αγνώριστο Καράνα, η Αναίτια Αιτία όλων των αιτιών θα έπρεπε να έχει το ιερό του και τον βωμό του στο άγιο και άβατο πεδίο της καρδιάς μας- το αόρατο, άυλο, ανομολόγητο, σωσμένο μέσα «στην ήρεμη μικρή φωνή» της πνευματικής μας συνειδητότητας. Εκείνοι που το λατρεύουν, θα έπρεπε να το λατρεύουν μέσα στη σιωπή και την καθαγιασμένη απομόνωση των Ψυχών τους, κάνοντας το πνεύμα τους τον μοναδικό ενδιάμεσο ανάμεσα σε αυτούς και στο Παγκόσμιο Πνεύμα, κάνοντας τις καλές τους πράξεις τους μόνους ιερείς και τις αμαρτωλές τους προθέσεις τα μόνα ορατά και αντικειμενικά θύματα θυσίας στην Παρουσία.» (Μ.Δ. Ι, 280 ).
Έβδομη Δυνατότητα: οι Μεταθανάτιες Καταστάσεις, Πνευματισμός
Μια βασική γνώση των φυσιολογικών διαδικασιών που εμπεριέχονται σε αυτά τα πεδία δεν είναι μόνο ανυπολόγιστης αξίας για την ανθρωπότητα αλλά και ουσιαστική για την εκ μέρους μας κατανόησή τους. Οι σύγχρονες θεωρίες για τις μεταθανάτιες καταστάσεις είναι ασαφείς και παραπλανητικές. Πιθανώς αυτό το έλλειμμα προέρχεται από την ιδέα πως τίποτα δεν είναι στην πραγματικότητα γνωστό γι’ αυτές εξ ου και η διαδεδομένη άγνοια, δεισιδαιμονία και συχνά ανησυχία, φόβος για το άγνωστο. Το ενδιαφέρον στον πνευματισμό και τα ψυχικά φαινόμενα έρχεται και παρέρχεται κατά κύκλους. Οι πνευματιστές, συνήθως, υποστηρίζουν ότι τα φαινόμενά τους οφείλονται στα «πνεύματα» των νεκρών. Η Θεοσοφία αντιτίθεται σε αυτή την άποψη. Δίνει τον ακριβή ορισμό του «πνεύματος» και με τους όρους της λέει ότι ούτε τα πνευματιστικά συμβαίνοντα ούτε τα ψυχικά φαινόμενα μπορούν, κανονικά, να είναι αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων των «πνευμάτων» αλλά δεν αρνείται τα φαινόμενα. Έχει τις δικές της εξηγήσεις που εμπεριέχουν γνώση των αρχών της ανθρώπινης σύστασης και των αντιστοίχων επιπέδων της Φύσης.
Σε ορισμένα ψυχικά φαινόμενα τα «Πνεύματα» δεν εμπλέκονται, π. χ. σε ψυχοκίνηση, μεταβίβαση σκέψης, διόραση ή διακοή. Αυτά μπορούν να ερμηνευθούν με τη γνώση για τις ανθρώπινες αρχές και τα χαρακτηριστικά τους. Αυτή η γνώση είναι, επίσης, βασική για την κατανόηση του τί συμβαίνει μετά θάνατο.
Στις Επιστολές των Μαχάτμα προς τον Α. Ρ. Σίννεττ, οι μεταθανάτιες διαδικασίες περιγράφονται με κάποιες λεπτομέρειες. Σε κανένα άλλο κείμενο δεν περιγράφονται με τόση λεπτομέρεια και σε απλή γλώσσα. Η σπουδαιότητά τους έγκειται στο ότι απομακρύνουν τις αμφιβολίες και τις ανώφελες εικασίες γι’αυτό το θέμα. Είναι προφανές ότι οι γήινες προσωπικότητές μας δεν επιζούν του θανάτου ούτε και οι θνητές ψυχές μας δηλ. τα νοητικο-συναισθηματικά στοιχεία μας. Η πνευματική μας Ατομικότητα (Εγώ) πράγματι επιζεί και είναι ουσιαστικά αθάνατη. Αποκτά εμπειρία, ενώ, παράλληλα, αναπτύσσεται, από την πνευματική εμπειρία των πολλών αλληλοδιάδοχων προσωπικών βίων. Κατά τη γέννηση κάθε προσωπική ζωή διέπεται από τους άμεσους προγόνους πιθανώς δε και από τους πιο μακρινούς. Κάθε καινούρια προσωπικότητα λαμβάνει ό,τι της αξίζει μέσω έμφυτων χαρακτηριστικών, κλίσεων και δυνατοτήτων που καθορίζονται από τις πράξεις παρελθουσών ζωών.
Οι διδασκαλίες μας λένε ότι πνευματιστικά φαινόμενα μέσω μέντιουμ οφείλονται κατ’ εξοχήν στα ψυχικά (νοητικο-συναισθηματικά ) κατάλοιπα του νεκρού, τα οποία συνεχίζουν να υπάρχουν για κάποιο διάστημα, μερικές φορές ακόμα και για δεκάδες χρόνια, μετά τον θάνατο του φυσικού σώματος. Μετέχουν σε μια φθίνουσα ζωή και διατηρούν αναμνήσεις και γνωρίσματα της παρελθούσας προσωπικότητας όσο επιζούν. Επιζούν ως ομοιώματα των νεκρών αλλά είναι κενά από το πνευματικό τους Εγώ. Αυτές οι σκιές, όπως ονομάζονται μερικές φορές, είναι οι άμεσοι μεσολαβητές στην πλειονότητα των πνευματιστικών φαινομένων, μηνυμάτων κ.λ.π. Εν τω μεταξύ, τα πραγματικά πνεύματα των νεκρών, μετά από μια περίοδο όπου απορρίπτουν τα πρώην προσωπικά στοιχεία τους, εισέρχονται σε μια κατάσταση υπέρτατης μακαριότητας στην οποία φυσιολογικά παραμένουν επί σειρά αιώνων επίγειας ζωής. Αυτή είναι μια κατάσταση αδιάλειπτης αποκατάστασης, ηρεμίας και ευτυχίας κατά την διάρκεια της οποίας η αληθινά πνευματική εμπειρία της τελευταίας ζωής αφομοιώνεται στο Εγώ.
Τα ψυχικά, παρά φύση φαινόμενα συμβαίνουν όσο οι προσωπικότητες είναι ακόμα ζωντανές. Εξαρτώνται από δραστηριότητες στα διάφορα επίπεδα των αστρικών, συναισθηματικών και νοητικών αρχών του ανθρώπου, ο οποίος μπορεί να λειτουργεί σε αυτά το υποκειμενικά βασίλεια συνειδητά ή όχι. Ο τρόπος ενέργειας αυτών των φαινομένων ποικίλλει ανάλογα με τα ίδια τα φαινόμενα αλλά αυτό είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα.
Όγδοη Δυνατότητα: Οικολογία
Ο μελετητής της Θεοσοφίας σύντομα μαθαίνει ότι οι μεγάλες διαδικασίες του Σύμπαντος ή της Φύσης είναι όλες έκφραση της Μίας Ζωής, που εκδηλώνεται σε αμέτρητες μορφές. Αυτή η Ζωή είναι και η δικιά του η ζωή : γι’ αυτό δεν μπορεί να είναι διαχωρισμένος από τον κόσμο του.
Εφόσον είναι εφικτό, βρίσκεται σε άμεση επαφή με τη Φύση. Όλα τα πράγματα και τα πλάσματα μοιράζονται τη ζωή του. Το καθένα την εκφράζει με τον τρόπο του και στο βαθμό που η μορφή του είναι εξελιγμένη γι’ αυτήν την έκφραση. Οι μορφές γίνονται όλο και πιο σύνθετες καθώς ανυψώνονται μέσα από τα βασίλεια της Φύσης. Κατά την ανύψωση αυτή η εγγενής τους ευαισθησία, η οποία αρχικά μπορεί απλώς να είναι μια αντίδραση στο περιβάλλον, επεκτείνεται προκαλώντας το ένστικτο στο ζωικό βασίλειο. Αυτή η αντίδραση δεν προϋποθέτει νοητική τροποποίηση αλλά ενεργοποιεί δράση κατάλληλη προς την οντότητα και το περιβάλλον της.
Αντιθέτως, οι αντιδράσεις του ανθρώπου προς το περιβάλλον του κ.λ.π. τροποποιούνται από τον νου του. Έχει την ικανότητα να σκέφτεται και να παράγει πράξη απέναντι σε ένα υπόβαθρο ποικίλων κριτηρίων από έμφυτες, ασυνείδητες εμπνεύσεις ή από εμπειρία κερδισμένη μέσω της ανατροφής, της εκπαίδευσης, των σχέσεων, της εργασίας κ. λ. π. Όλα αυτά μπορούν να ενισχύσουν ή ακόμα και να δικαιολογήσουν αλλά και να παρεμποδίσουν την, κατά τα λοιπά, αυτόματη και ασύνειδη έμπνευση του ένστικτου.
Με αυτήν την παραδοχή της «ζωντάνιας» όλων των πραγμάτων μπορεί να αναπτυχθεί μια μέριμνα γι’ αυτά, μια παρόρμηση για τη φροντίδα τους, γεννιέται ένα αίσθημα υπευθυνότητας για το περιβάλλον και ό,τι αυτό περιλαμβάνει.
Επί πλέον η ευεργεσία αυτής της όγδοης Δυνατότητας είναι ότι κατά την εξοικείωσή μας με τη συνεχιζόμενη προοδευτική πορεία της Φύσης, η οποία πρέπει απαραίτητα να μας εμπεριέχει όλους, βλέπουμε ποιά ακριβώς είναι η θέση μας μέσα στο μεγάλο σχέδιο. Όχι μόνο μαθαίνουμε για το σχέδιο αυτό αλλά αναπόφευκτα συμμετέχουμε σε αυτό. Καθώς μαθαίνουμε γι’ αυτή την αναπόφευκτη σχέση γινόμαστε άξιοι συνεργάτες της Φύσης για το καλό και το δικό της και το δικό μας.
Η αντίληψη, όμως, του ανθρώπου για τη στενή συγγένειά του με τη Φύση επισκιάζεται σχεδόν ολοκληρωτικά από την έντονη ενασχόλησή του με την υλική του ευημερία που ωθείται από την επίμονη αυτοϊκανοποίηση με οποιοδήποτε κόστος, εξ ου και η άκαρδη, αδίστακτη εκμετάλλευση της Φύσης.
Ό,τι έχουμε και ό,τι είμαστε, συμπεριλαμβανομένων όχι μόνο των σωμάτων μας αλλά ακόμα και της εσωτερικής ψυχολογικής και διανοητικής δομής μας προέρχεται από τη Φύση. Δεν υπάρχει άλλη πηγή. Τώρα τελευταία που σχεδόν όλες οι πράξεις στη ζωή του ανθρώπου έχουν αυτοματοποιηθεί και ζει σε ένα αυτοδημιούργητο, εποικοδομημένο περιβάλλον ουσιαστικά απομονωμένος από τη Φύση στη φυσική της κατάσταση, αισθάνεται μακριά της αντί να αισθάνεται μέρος της.
Η Θεοσοφία διευρύνει σημαντικά την ανωτέρω εικόνα του κόσμου στον οποίον ζούμε με την διδασκαλία της για την κοσμολογία και την ανθρωπολογία.Έτσι, μας βοηθάει να καταλάβουμε καλύτερα τη στενή μας σχέση. Ο πλανήτης μας , η Γη, είναι μια ζώσα οντότητα. Κατ’ αναλογία, οι ίδιες διαδικασίες ισχύουν γι’ αυτήν όπως και για μας. Στην οικονομία της αλλά και σε όλες τις λειτουργίες της είναι αυτόνομη. Έχει την ικανότητα να επουλώνει τα τραύματά της και να θεραπεύεται, όμως, όπως συμβαίνει και με τα σώματά μας, όλες οι προσαρμογές χρειάζονται χρόνο.
Επομένως, εάν αντλούμε από τις πηγές της γης μας γρηγορότερα από όσο μπορούν να αναπληρωθούν, θα εξαντληθούν. Οι επιστήμονες μας λένε ότι μολύνουμε την ατμόσφαιρα σε τέτοιο βαθμό ώστε επηρεάζουμε ακόμα και τη θερμοκρασία της Γης. Φυσιολογικά μια αντισταθμιστική διαδικασία αποκατάστασης θα μπει σε εφαρμογή, αλλά παίρνει χρόνο για να φέρει αποτελέσματα. Η φυσική οικονομία συντονίζεται κατά λεπτό τρόπο. Είναι προς το συμφέρον μας να ευαισθητοποιηθούμε προς αυτήν. Οι άνθρωποι έχουν πει ότι τη Φύση πρέπει ή να την κατακτήσεις ή να την εξημερώσεις, όμως η Φύση είναι η μητέρα μας και το στήριγμά μας, όχι ο εχθρός μας. Η υπερφίαλη εχθρότητά μας προς αυτήν διέπει τη διάθεση του στοιχειακών βασιλείων της Φύσης προς εμάς. Η στοργική φιλικότητά μας προς τη Φύση θα έχει πολύ καλύτερα αποτελέσματα προς όφελός μας από την άσπλαχνη αδιαφορία ή ακόμα και την ωμότητα.
Ένα παρόμοιο επιχείρημα ισχύει και για τα καλλυντικά. Επιβάλλουμε δυστυχία και πόνο στα ζώα για να δοκιμάσουμε αν τα προϊόντα μας είναι ασφαλή. Όταν δούμε τις φοβερές συνέπειες που έχουν τα πειράματα στα πειραματόζωα, τότε οι καρμικές επιπτώσεις στο ανθρώπινο είδος πρέπει να θεωρηθούν αναπόφευκτη συνέπεια.
Τα Στοιχειακά της φύσης διαδραματίζουν ένα μεγάλο και ζωτικό ρόλο στο γίγνεσθαι της οικονομίας του πλανήτη. Δεν γνωρίζουμε πολλές λεπτομέρειες για τη δράση των Στοιχειακών, αλλά γνωρίζουμε ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς αυτά. Τούτο περιλαμβάνει ακόμα και τις τρομερές καταστροφές, όπως σεισμούς, πλημμύρες, τυφώνες, ανομβρίες ή απλώς τις καιρικές συνθήκες. Όλα είναι αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων των Στοιχειακών. Είναι το άμεσο αίτιο όσων συμβαίνουν στη Γη. Ως δυνάμεις της Φύσης είναι οι παράγοντες του Κάρμα.. Ο άνθρωπος, όμως, μπορεί να εναρμονίσει τη σχέση του μαζί τους. Είναι μόνο φαινομενικά ευφυή, κάνοντας ό,τι πρέπει μέσα στο σχέδιο των πραγμάτων. Όμως είναι υποχείρια στα μεγάλα υπερανθρώπινα όντα τα ανώτερα του ανθρώπου στην ιεραρχική κλίμακα, υποκείμενα στη θέλησή τους.
Ακούστε την Ε. Π.Μ.: «Δεν υπάρχει τίποτα γύρω μας, οτιδήποτε, στο οποίο να μην έχουν ανάμειξη τα στοιχειακά της Φύσης γιατί αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της το ίδιο σημαντικό με τα νεύρα που διατρέχουν το σώμα σας.» (C. W. X., 271 ).
Ένατη Δυνατότητα: η Διάταξη της Κοινωνίας
Η ανθρώπινη κοινωνία είναι ένα σύνολο μεμονωμένων ανθρώπων και όποια χαρακτηριστικά ή ποιότητα έχει, αντικατοπτρίζουν έναν μέσο όρο των ποιοτήτων των μελών της. Το σύνολο είναι, επίσης, μια καρμική οντότητα σχηματισμένη όχι μόνο από τις τωρινές της δραστηριότητες αλλά και από τις δραστηριότητες του παρελθόντος. Κάθε τμήμα της Κοινωνίας, επιπλέον, έχει το ατομικό του Κάρμα που επηρεάζει όλα τα μέλη του.
Ο βαθμός της διακυβέρνησης οποιασδήποτε κοινωνίας αντανακλά την πνευματική της εξέλιξη και το γενικό της χαρακτήρα. Όσο πιο εξελιγμένη είναι μια κοινωνία τόση μεγαλύτερη ελευθερία μπορεί να απολαμβάνει. Απαραίτητοι θα είναι εκείνοι οι νόμοι που θα έχουν σχέση με την κοινή οικονομία, τη φορολογία για δημόσιες υπηρεσίες κ.λ.π.
Αυτό που μόλις ειπώθηκε καθρεφτίζει τους κανόνες της παραγωγής του πλούτου. Υπάρχει, παραδείγματος χάριν, ο ευθύς τρόπος του να κερδίζει κανείς τα προς το ζην του ιδίου και της οικογένειάς του. Υπάρχουν μερικές εκδοχές απόκτησης χρήματος ( αποκλειστικά ) στο σύγχρονο τρόπο ζωής μας όπου ελάχιστη ή καμία συνεισφορά δεν προσφέρεται π.χ. παίζοντας στο χρηματιστήριο και σε κερδοσκοπικές επιχειρήσεις ακινήτων. Όλες αυτές οι δραστηριότητες είναι μη παραγωγικές και για κάθε κερδισμένο υπάρχει ένας χαμένος. Είναι ανήθικες και απολύτως απαράδεκτες σε έναν υγιή κόσμο. Επιπλέον, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κοινή συνείδηση για την ανόμοια κατανομή του πλούτου από όπου κι αν προέρχεται. Υπάρχει μια ρήση σύμφωνα με την οποία το χρήμα φέρνει χρήμα νομιμοποιώντας την τοκογλυφία. Παρά το φοβερά πολύπλοκο και εκτεταμένο σύστημά μας εντόκων δανείων που συντηρούν μια ολοένα εξαπλούμενη οικονομία, η ρήση δεν επαληθεύεται. Αυτή η εξαπλούμενη οικονομία με το επακόλουθο πλεόνασμά της και η αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι μια αφθονία «πραγμάτων», πέρα από κάθε λογική ανάγκη, αγοράζει την ευτυχία, μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική στο σύστημα, ειδικά όταν η αποπληρωμή (κεφάλαιο και τόκος) γίνονται εξαιρετικά δυσβάσταχτα.
Το χρήμα, αυτό καθεαυτό, είναι στείρο, δεν παράγει πραγματικό πλούτο. Αυτό το καταφέρνει μόνο η ευφυΐα του ανθρώπου και η εργασία του. Όλο και περισσότερο το χρήμα βρίσκεται στα χέρια όλο και λιγότερων ανθρώπων. Επιπλέον, τα πλουτοπαραγωγικά μέσα μπορούν να υπερβούν τις δυνατότητες των πηγών της Φύσης για τον εφοδιασμό τους.
Η Θεοσοφία καταδεικνύει μια πρωταρχική ανάγκη για αλτρουισμό. Όλες οι εγωιστικές πράξεις, ιδιαίτερα εκείνες οι οποίες δυσμενώς επηρεάζουν τους συνανθρώπους μας, επισύρουν δυσμενές Κάρμα.
Η Θεοσοφία μας διδάσκει μια ιεραρχική δομή στη διάταξη τουΚόσμου. Η Μυστική Διδασκαλία μιλώντας μας για την προέλευση του Σύμπαντος, μας λέει ότι υπάρχει το αιώνια μη εκδηλωμένο «ΕΚΕΙΝΟ» από το οποίο το Εκδηλωμένο Ένα πηγάζει περιοδικά. Αυτό το Ένα διαφοροποιείται σε Επτά Μεγάλα Όντα που χαρακτηρίζουν επτά ακτίνες εξέλιξης που με τη σειρά τους διαπερνούν όλη τη Φύση με τις ποιότητες και τις ιδιότητές τους. Χαμηλότερα υπάρχει μια διαρκώς κατερχόμενη σειρά Όντων που συγκροτούν τους Αρχιτέκτονες - Πρωτεργάτες , τους Κτίστες –Κατασκευαστές κ. λ. π. και φτάνει μέχρι τις τρεις βαθμίδες των Στοιχειακών που αντιπροσωπεύουν τους τελικούς εργάτες. Είναι οι δυνάμεις της Φύσης και κάθε βαθμίδα έχει τα χαρακτηριστικά της. Μια σωστή δομή της κοινωνίας θα αντικατόπτριζε αυτό το υπόδειγμα, την πιο σοφή, την πιο δοκιμασμένη πορεία, ένας κώνος εξουσίας πάνω από εκείνους που είναι χαμηλότερα στην κλίμακα και που είναι ελάσσονος εξέλιξης. Η Φύση δεν είναι δημοκρατική. Όσοι έχουν την «εξουσία» έχουν προσαρμοσθεί από τις διαδικασίες της Φύσης να εκπληρώσουν τον υψηλό ρόλο τους. Αυτή η προσαρμογή έχει σχέση με την αργή εξέλιξή τους στη σειρά των προσωπικών ζωών σύμφωνα με τη διαδικασία της μετενσάρκωσης.
Στην Ινδία οι νόμοι τουΜάνου αντανακλούσαν αυτή τη διαδικασία στο σύστημα των καστών. Όμως, το γεγονός ότι έγινε άτεγκτο, είναι μειονέκτημα του συστήματος αυτού. Δεν μπορούσε κανείς να αλλάξει κάστα ασχέτως εάν το άξιζε. ή όχι.. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Διδάσκαλος Κουτχούμι επαινούσε τον Νταμοντάρ που απαρνήθηκε την κάστα του με σημαντικό κόστος για την κοινωνική του θέση. Επίσης το σύστημα αυτό προκαλεί διχασμό.
Εμείς, στη Δύση, έχουμε γίνει τώρα «δημοκρατικοί». Οι «ευγενείς» ( μέλη της άρχουσας τάξης ) έγιναν εν γένει ακατάλληλοι ή απλώς έπαυσαν να εκπληρώνουν τον παραδοσιακό τους ρόλο. Αν και το ιεραρχικό σύστημα έχει, προφανώς, πλεονεκτήματα,, υπάρχει η δυσκολία της επιλογής και εκλογής προσώπων απόλυτης ακεραιότητας τα οποία, παρακινούμενα από αλτρουισμό, είναι ικανά να κατέχουν τις ανώτερες θέσεις στη σύγχρονη ιεραρχία. Η ίδια η διαδικασία της εκλογής ή της επιλογής, σήμερα, παρουσιάζει πρακτικές δυσκολίες. Το παρόν δημοκρατικό μας σύστημα θα μπορούσε να παράσχει μια συμβιβαστική λύση, αν η Θεοσοφία επρόκειτο να γίνει σημαντικός παράγοντας στη ζωή μας. Οποιοδήποτε σύστημα διακυβέρνησης μπορεί να λειτουργήσει ικανοποιητικά αν βοηθήσουν αυτοί που το εφαρμόζουν.
Η Θεοσοφία μας μιλά για τις διαφορές ανάμεσα σε τμήματα της ανθρωπότητας με βάση τις Ρίζες των Φυλών, τις υπο-φυλές, τις οικογένειες κ.ο.κ. Καθεμιά από αυτές τις ομάδες έχει ένα ιστορικό υπόβαθρο και καθεμιά εξελίσσει τη δική της πτυχή της ανθρώπινης σύστασης. Οι κύριες φυλές της ανθρωπότητας αναπτύσσουν τις αντίστοιχες αρχές τους την κατάλληλη εποχή. Τώρα στον Τέταρτο Γύρο ή Πέμπτη Ρίζα-Φυλή εξελίσσει τη νοητική πτυχή του Κάμα ( 4η αρχή ). Κάθε Υποφυλή της Ρίζας-Φυλής εξελίσσει ή έχει εξελίξει μια ή περισσότερες από αυτές τις πτυχές αλλά οι Φυλές και οι Υποφυλές αλληλοεπικαλύπτονται. Μεταγενέστερες ξεκινούν πριν οι αρχαιότερες ολοκληρώσουν τη διαδρομή τους. Έτσι, όλοι βρισκόμαστε σε διαφορετικά στάδια. Οι κουλτούρες μας το εκδηλώνουν αυτό. Βλέποντας ότι πρέπει όλοι να ζήσουμε μαζί πάνω στον πλανήτη, η ανεκτική συμπεριφορά είναι βασική προϋπόθεση ώστε να αποφεύγονται παρανοήσεις ανάμεσα στις ομάδες.
Κατά την αποκρυφιστική άποψη η ανθρώπινη πρόοδος είναι κυκλική. Η εξέλιξη και πρόοδος των ανθρώπινων κοινωνιών, με όποιο μέτρο και αν σκεφτόμαστε, από τις μεγάλες εθνικές μονάδες μέχρι τις μικρές μεμονωμένες οικογενειακές ομάδες, προχωρούν κατά κύκλους. Υπάρχει μια γέννηση, μια περίοδος ακμής, μια παρακμή και ένας φυσικός θάνατος. Αυτή η άνοδος και η πτώση είναι ανάλογες προς τη ζωή του μεμονωμένου ανθρώπου. Η διάρκεια αυτών των κύκλων ποικίλλει εξαρτώμενη από τη λειτουργία των νόμων του Κάρμα. Εάν μια ομάδα ανθρώπων ή ένα έθνος, για παράδειγμα, κάνει άτοπη χρήση των δυνάμεών του, η καρμική συνέπεια είναι αναπόφευκτη αργά ή γρήγορα στο χρόνο της ζωής της κοινότητας. Η άπληστη εκμετάλλευση θα προκαλούσε οπωσδήποτε συνέπειες. Ίσως να συντόμευε τη διάρκεια της ζωής μιας ομάδας, να αφαιρούσε την επικυριαρχία ενός έθνους σε ένα άλλο κ. ο. κ.. Λανθασμένες πρακτικές και συνήθειες διαβίωσης προκαλούν ασθένειες, μερικές φορές σε μεγάλη κλίμακα, αναπόφευκτα συντομεύοντας τη ζωή της κοινότητας.
Η ευεργετική δυνατότητα μιας τακτοποιημένης κοινωνίας εξασφαλίζει την πνευματική ανάπτυξη των μελών της. Κάθε μέλος θα είχε αρκετό ελεύθερο χρόνο για να κάνει ό,τι θέλει. Αυτή η σωστή διευθέτηση της καθημερινής ζωής θα αντικατοπτριζόταν όχι μόνο στην ευκαιρία των ατόμων να έχουν χρόνο ώστε συνειδητά να αναλαμβάνουν κάποια προσωπική τους εξέλιξη, αλλά και στη βελτίωση της υγείας της ομάδας με συνακόλουθη αυξημένη ευτυχία.
Με την ευεργετική δυνατότητα της Θεοσοφίας ολόκληρη η όψη της ανθρώπινης κοινωνίας θα άλλαζε μόνο αν ήταν γενικά γνωστό…..ότι μια μυστική δύναμη ανέρχεται …..από τα βάθη των σκοτεινών λασπόνερων του υλισμού…. Δεν είναι παρά το πρώτο απαλό θρόισμα, όμως είναι ένα υπεράνθρωπο θρόισμα- «υπερφυσικό» μόνο για τους δεισιδαίμονες και τους αδαείς. Το πνεύμα της αλήθειας περνά τώρα πάνω από την επιφάνεια των σκοτεινών νερών και εγκαταλείποντάς τα τα εξαναγκάζει να παραδώσουν τους πνευματικούς τους θησαυρούς. Αυτό το πνεύμα είναι μια δύναμη που δεν μπορεί ούτε να εμποδιστεί ούτε να σταματήσει. Όσοι την αναγνωρίζουν και αισθάνονται ότι αυτή είναι η υπέρτατη στιγμή για τη σωτηρία τους θα υψωθούν από αυτήν και θα μεταφερθούν πέρα από τις ψευδαισθήσεις του μεγάλου αστρικού φιδιού. Η χαρά που θα νιώσουν θα είναι τόσο έντονη και ζωηρή ώστε, αν δεν ήταν νοητικά χωρισμένοι από τα σαρκικά σώματά τους, η μακαριότητα θα τους διαπερνούσε σαν αιχμηρό ατσάλι. Δεν θα νιώσουν ευχαρίστηση αλλά μια ευδαιμονία που είναι μια πρόγευση της γνώσης του καλού και του κακού και των καρπών του δέντρου της ζωής ( C. W. XI, 131/2 )
Δέκατη Δυνατότητα: η Εκπαίδευση
Η Θεοσοφία δε θα είχε πολλά να πει για το περιεχόμενο της επίγειας εκπαίδευσης αλλά θα είχε πολλά να πει για την ανάπτυξη των νέων ως προς τον χαρακτήρα, την ανιδιοτέλεια, την προσφορά, τον αυτοέλεγχο, τη φιλαλήθεια και την αυτάρκεια. Θα αποθάρρυνε οποιαδήποτε εθνικιστική προπαγάνδα και θρησκευτική εκπαίδευση κάποιου ιδιαίτερου δογματικού χαρακτήρα. Όμως, θα ενδιαφερόταν να διδάξει τους νόμους του κάρμα και της μετενσάρκωσης και τις επιδράσεις τους στη ζωή μας. Επίσης θα προωθούσε τις ανθρωπιστικές σπουδές. Θα διαφώτιζε τους μαθητές ως προς την έμφυτη πνευματική τους φύση, μαθαίνοντάς τους πώς να μοιράζονται την πνευματικότητά τους με όλους τους άλλους, με ό,τι έχει ζωή, ακόμα δε και με την ίδια τη γη, το ηλιακό σύστημα και το εξώτερο Σύμπαν. Έτσι έχουν άμεση σχέση με τα πάντα στο Σύμπαν. Μέσα από αυτή τη σχέση έχουν την υποχρέωση να επιδιώκουν να προάγουν την ευτυχία και την ευημερία όλων των συνδημιουργημάτων τους. Εδώ εισερχόμαστε στα βασικά σημεία μιας κοινής ηθικής μέριμνας, συνεργασίας και συμμετοχής με μοναδικό κίνητρο την πραγματική φροντίδα για τους άλλους και με αμοιβαίο σεβασμό ακόμα και αγάπη γι’ αυτούς.
Στο «Κλειδί της Θεοσοφίας», η Ε.Π.Μ. τονίζει τη σημασία της συνεργασίας έναντι του ανταγωνισμού, παράδειγμα του οποίου αποτελεί το σύστημα των ανταγωνιστικών εξετάσεων. Είναι εύκολο να κάνει κανείς ένα ακόμα βήμα για να επεκτείνει αυτό τον σεβασμό για άλλους ανθρώπους σε άλλες ομάδες, σε άλλες εθνότητες και μέλη άλλων φυλών, να ενσταλάζει ιδέες ενδοσκόπησης αντί εξωστρέφειας προς όλους. Ενώ ο σεβασμός για τοπικές παραδόσεις, ήθη και έθιμα, ακόμα και ο πατριωτισμός είναι αξιέπαινος, ο επιθετικός εθνικισμός, η θρησκευτική μισαλλοδοξία και η υπεροψία ασφαλώς δεν είναι..
Επεξηγώντας τν Νόμο του Κάρμα στα παιδιά, η άποψη του «ό συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις» γίνεται απτή. Ο Νόμος, ως προς τις άλλες όψεις του, της αιτίας και του αποτελέσματος, καθώς και η διατήρηση της διανοητικής ισορροπίας και αρμονίας είναι κάτι προς το οποίο κάθε παιδί μπορεί να ανταποκριθεί. Θα μπορούσε να θεωρηθεί κοινοτοπία το να πει κανείς πως ένας καλός δάσκαλος είναι καλύτερος από πολλά βιβλία ακόμα και από έναν υπολογιστή! Η ζωντανή επικοινωνία κάνει τη μάθηση μια συναρπαστική διαδικασία. Κάθε είδος ταλέντου, είτε φυσικού, υπό την έννοια της χειρωνακτικής δεξιότητας είτε σχετικού με καλλιτεχνική, συναισθηματική ή νοητική ικανότητα, προφανώς αναγνωρίζεται και ενθαρρύνεται.
Σε αυτή την εποχή των υπολογιστών, σχεδόν όλα τα βασικά δεδομένα είναι διαθέσιμα με το άγγιγμα ενός πλήκτρου το ίδιο και πολλοί τρόποι υπολογισμού. Μπορεί αυτά να είναι χρήσιμα εργαλεία στη σύγχρονη, άκρως αποδοτική κοινωνία του δολαρίου, αλλά δεν αναπτύσσουν τη νοητική ικανότητα , τη μνήμη, τη λογική των ήχων και την κρίση. Δεν απαιτούν πρωτοβουλία, δεν ενθαρρύνουν την πραγματική περιπέτεια ή την τόλμη που τόσο χρειάζεται στον «πραγματικό κόσμο ». Οι ιδέες για την προοδευτική εξέλιξη όλων των πραγμάτων δίνουν σκοπό στην αιώνια ζωή. Εκτός από το να αφομοιώνουν άμεσα τις ασχολίες της σχολικής ζωής τα παιδιά θα αποκτούσαν, έτσι, ιδέες για τον μακροπρόθεσμο σκοπό του να είσαι σε ενσάρκωση.
Γονείς και δάσκαλοι, αδέλφια, συμμαθητές : όλοι αξίζουν το σεβασμό γι’ αυτό που είναι στην ιδιαίτερη σχέση τους με κάθε παιδί. Είναι παράγοντες της ανατροφής του που σχηματίζουν ένα υπόβαθρο, ο καθένας με τον τρόπο του, στη ζωή του παιδιού και έχουν απήχηση για πολλά χρόνια με τη δύναμη της συνήθειας. Η ενστάλαξη της ανάγκης για προσπάθεια είναι μια εκπαιδευτική αναγκαιότητα. Πολύ λίγα είναι τα τόσο προικισμένα παιδιά που μπορούν να εκτελούν τα σχολικά τους καθήκοντα ή να ασχολούνται με τις ασκήσεις τους χωρίς προσπάθεια. Η αλήθεια είναι ότι με προσπάθεια και μόνο αναπτύσσουν τις ικανότητές τους ή ακόμα και τη δύναμη να κάνουν οτιδήποτε. Το να προσπαθεί κανείς μπορεί να είναι απολαυστικό και ερεθιστικό. Δεν είναι απαραίτητα κουραστικό ή αγγαρεία.
Στο «Κλειδί της Θεοσοφίας», ανάμεσα σε άλλα πολλά για την εκπαίδευση, η Ε.Π.Μ., λέει τα εξής: «Τα παιδιά θα έπρεπε πρωτίστως να διδάσκονται την αυτοπεποίθηση, την αγάπη για όλους τους ανθρώπους, τον αλτρουισμό, την αμοιβαία επιείκεια και πάνω από όλα να σκέφτονται και να συλλογίζονται μόνα τους. Θα περιορίζαμε την καθαρά μηχανική εργασία της μνήμης σε ένα απόλυτο ελάχιστο και θα αφιερώναμε τον χρόνο στην ανάπτυξη και εκπαίδευση των εσωτερικών αισθήσεων, των χαρισμάτων και των ικανοτήτων που βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση. Θα προσπαθούσαμε να ασχοληθούμε με κάθε παιδί ως μονάδα και να το εκπαιδεύουμε έτσι ώστε να δημιουργήσουμε την πιο αρμονική και ομαλή ανάπτυξη των δυνάμεών του για να μπορέσουν οι ιδιαίτερες δεξιότητές του να εξελιχθούν σωστά. Θα έπρεπε να αποσκοπούμε στη δημιουργία ελεύθερων ανδρών και γυναικών, ελεύθερων διανοητικά, ελεύθερων ηθικά, χωρίς προκαταλήψεις σε όλους τους τομείς και πάνω από όλα χωρίς εγωισμό. Και πιστεύουμε ότι πολλά, αν όχι όλα αυτά, μπορούν να αποκτηθούν με την κατάλληλη και αληθινά θεοσοφική εκπαίδευση.» ( Κλειδί, 291, Θεοσοφικές Εκδόσεις).
Επίσης είπε : Ένα κατάλληλο και υγιές εκπαιδευτικό σύστημα θα έπρεπε να δημιουργήσει το πιο σθεναρό και φιλελεύθερο μυαλό, αυστηρά εκπαιδευμένο στη λογική και ορθή σκέψη και όχι στην τυφλή πίστη.