Η Τρίτη Θεμελιώδης Πρόταση περιγράφει την προέλευση της ψυχομονάδας, την πορεία της μέσα στο Σύμπαν, την προοδευτική της εξέλιξη από είδος σε είδος, αναφέρεται στους Παγκόσμιους Νόμους του Κάρμα και της Μετενσάρκωσης και καταλήγει στο ότι ο σκοπός αυτού του ταξιδιού είναι η απόκτηση της αυτοσυνειδητότητας της μονάδας, που επιτυγχάνεται μέσω ατομικών προσπαθειών και αυτόβουλων επιλογών και δράσεων.
Ο σπουδαστής της Σύγχρονης Θεοσοφίας, στην Τρίτη Θεμελιώδη Πρόταση, ανακαλύπτει τα κυριότερα σημεία της διδασκαλίας, τα οποία κυρίως αφορούν τον ίδιο και τη σχέση του με το σύμπαν και τους νόμους του. Είναι τα σημεία-κλειδιά μέσω των οποίων μπορεί να προχωρήσει στα υπόλοιπα, επειδή οι νόμοι και οι έννοιες που αναφέρονται είναι οι βάσεις πάνω στις οποίες θεμελιώνεται η πορεία και η εξέλιξη της εκδηλωμένης μονάδας.
Ο κύκλος της ατομικής ζωής μέσα στα διαφορετικά πεδία του Σύμπαντος, ονομάζεται «το ταξίδι του προσκυνητή», όπου ο προσκυνητής είναι η Μονάδα.
« ‘Προσκυνητής’ είναι το όνομα που δίνεται στη Μονάδα (τα δύο σε ένα) μας κατά τη διάρκεια του κύκλου των ενσαρκώσεών της. Είναι η μόνη αθάνατη και αιώνια αρχή μέσα μας, όντας ένα αδιαίρετο τμήμα του ενιαίου όλου: του Παγκόσμιου Πνεύματος από το οποίο εκπορεύεται και στο οποίο απορροφάται στο τέλος του κύκλου.» Μ.Δ. Ι,17, υπος.2)
Το Σύμπαν, είτε ορατό είτε αόρατο, είναι το σύνολο των διαφοροποιημένων καταστάσεων που προκύπτει από την κίνηση της Θείας Πνοής, όταν αφυπνίζεται από το Απόλυτο και εκδηλώνεται ως Πνεύμα και Ύλη. Το Σύμπαν είναι η αποτυπωμένη Θέληση-Σκέψη της Θεότητας.
Όταν η Μονάδα αφυπνίζεται, γίνεται Δυάδα, «Η Μία Πραγματικότητα: οι διπλές της όψεις στο οριοθετημένο Σύμπαν» (Μ.Δ.,Ι,16) και αυτό που συμπληρώνει τις δύο όψεις και τις μετατρέπει σε Τριάδα, λέγεται Κοσμικό Ιδεατό ή Νοημοσύνη.
Η Νοημοσύνη, στο κοσμικό επίπεδο, είναι ο Τρίτος Λόγος ή Μάχατ. Είναι Αυτός που αντανακλά τη Θεία Σκέψη και μέσω των Νοημόνων Ιεραρχιών του, την μετατρέπει σε Σύμπαν. Ενώ προικίζοντας με την ουσία Του τις Μονάδες του αντικειμενικού Σύμπαντος, τους δίνει τη δυνατότητα της αντιληπτικότητας, της εμπειρίας και της αυτοσυνειδητότητας (μάνας).
Η Πρώτη Τριάδα, που είναι «Πνεύμα, Ύλη και Κοσμικό Ιδεατό», γίνεται το πρότυπο όλων εκείνων των σπινθήρων-μονάδων που απορρέουν από τη ΜΟΝΑΔΑ που ονομάζεται «Παγκόσμια Ψυχή» ή «Νοημοσύνη» ή «Μάχατ». «γ)Τη θεμελιώδη ταυτότητα όλων των Ψυχών με την Παγκόσμια Υπερ-Ψυχή (η τελευταία μια όψη της Άγνωστης Ρίζας)…» (Ι,17)
Όλοι οι όροι που χρησιμοποιούνται σε αυτή την παράγραφο – Κοσμικό Ιδεατό, Μάχατ ή Νοημοσύνη, Παγκόσμια Υπερ-Ψυχή – είναι συνώνυμα του Τρίτου ή του Εκδηλωμένου Λόγου. «Το εσωτερικό νόημα της λέξης Λόγος ….. είναι η απόδοση σε αντικειμενική έκφραση - όπως σε μια φωτογραφία – μιας κρυμμένης σκέψης. Ο Λόγος είναι ο καθρέπτης που αντανακλά το ΘΕΙΟ ΝΟΥ και το Σύμπαν είναι ο καθρέπτης του Λόγου, αν και ο τελευταίος αποτελεί το είναι αυτού του Σύμπαντος.» (.Δ.ΙΙ,25)
Όσο για την κοσμογονία και τη θεογονία, ο Τρίτος Λόγος είναι η Δημιουργική Θεότητα ή ο Δημιουργός, που εκφέρει το σχέδιο του Σύμπαντος και των Όντων του. «Ο ένας απρόσωπος Μεγάλος Αρχιτέκτονας του Σύμπαντος είναι ο Μάχατ, ο Παγκόσμιος Νους.» (Πρακτικά του Τμήματος Μπλαβάτσκυ, σ.41)
Η Μονάδα, μια Σπίθα από την Αιωνιότητα, είναι ο «προσκυνητής», ο οποίος πρόκειται να περιηγηθεί τα σύμπαντα για να τα γνωρίσει. Ως Μονάδα – άτμα,μπούντι – θα πρέπει να φορέσει όλα εκείνα τα πέπλα μέσω των οποίων θα έχει τα κατάλληλα ανοίγματα, ώστε να δέχεται και να επιστρέφει τα μηνύματα από κάθε πεδίο της διαφοροποίησης. «Η επαναφύπνιση του Σύμπαντος στη ζωή μετά το Πραλάγια… Απεικονίζει την ανάδυση των ‘Μονάδων’ από την κατάσταση της απορρόφησης μέσα στο ΕΝΑ; Το πρώτο και ανώτερο στάδιο στον σχηματισμό των ‘Κόσμων’, όπου ο όρος Μονάδα μπορεί να αναφέρεται τόσο στο τεράστιο ηλιακό σύστημα, όσο και στο μικροσκοπικό άτομο.» (Μ.Δ. Ι,21)
Στο ταξίδι της αυτό, η Μονάδα, διέρχεται διαμέσου όλων των ειδών της Ζωής, από το μικρότερο άτομο έως τον ύψιστο των Αρχαγγέλων. «…. Και το αναγκαστικό προσκύνημα κάθε Ψυχής – ενός σπινθήρα της πρώτης – μέσω του κύκλου της Ενσάρκωσης (ή Ανάγκης) σύμφωνα με τον κυκλικό και καρμικό νόμο, κατά τη διάρκεια όλης της περιόδου. Με άλλα λόγια, καμιά καθαρά πνευματική Μπούντι (θεία ψυχή) δεν μπορεί να έχει ανεξάρτητη (συνειδητή) ύπαρξη, αν ο σπινθήρας που πρόβαλε από την καθαρή Ουσία της Παγκόσμιας Έκτης αρχής (ή ΥΠΕΡ-ΨΥΧΗΣ): α) δεν περάσει μέσα από κάθε στοιχειακή μορφή του φαινομενικού κόσμου αυτού του Μανβαντάρα; Και β) δεν αποκτήσει ατομικότητα, πρώτα μέσω φυσικής ώθησης και ύστερα μέσω αυτοπροκαλούμενων και αυτό-εφευρισκόμενων προσπαθειών (ελεγχομένων από το Κάρμα), ανεβαίνοντας έτσι όλες τις βαθμίδες της διάνοιας, από το κατώτερο μέχρι το ανώτερο Μάνας, από το ορυκτό και το φυτό μέχρι τους αγιότερους των αρχαγγέλων (Ντυάνι-Μπούντα). Το βασικό δόγμα της Εσωτερικής φιλοσοφίας δεν δέχεται προνόμια ή ειδικά χαρίσματα στον άνθρωπο, εκτός από εκείνα που κέρδισε με το Εγώ του μέσω προσωπικής προσπάθειας και χάρης, μέσα από μια μακριά σειρά μετεμψυχώσεων και μετενσαρκώσεων.» (Μ.Δ. Ι,17) [Τρίτη Θεμελιώδης Πρόταση]
Κάθε είδος ζωής μέσω του οποίου προόρισται να περάσει η Μονάδα, αποτελεί ένα σκαλί ή ένα είδος στην Κλίμακα της Εξέλιξης. Κάθε σκαλί-είδος είναι το αποτέλεσμα του συνδυασμού πνεύματος, ύλης και νοημοσύνης. Όταν η Μονάδα περιέχει και τα τρία – άτμα, μπούντι, μάνας – από το ελάχιστο έως το μέγιστο, ενεργοποιημένα, τότε είναι άνθρωπος, Ντυάνι, Βούδδας, Θεός και ανήκει στα Όντα. Όταν η μονάδα δεν διαθέτει νοημοσύνη, αλλά λειτουργεί μέσω της νοημοσύνης μιας Ανώτερης και Αυτοσυνειδητής Μονάδας, τότε λέγεται άτομο, στοιχειακό, ορυκτό, φυτό και ζώο και ανήκει στα είδη της ζωής.
«… Η ‘ανθρώπινη’ Μονάδα, είτε εμμεταλλωμένη στο άτομο της πέτρας, είτε εμφυτευμένη στο φυτό, ή ενζωοποιημένη στο ζώο, ήταν και εξακολουθεί να είναι μια θεία και επομένως μια ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ Μονάδα. Παύει να είναι ανθρώπινη, μόνο όταν γίνεται απόλυτα θεία. Οι όροι ‘ορυκτή’, ‘φυτική’, και ‘ζωική’ Μονάδα έχουν σκοπό να δημιουργήσουν μια επιφανειακή διάκριση: δεν υπάρχει Μονάδα (Τζιβά) άλλη εκτός από θεία και, επομένως, που να μην υπήρξε ή να μην πρόκειται να γίνει ανθρώπινη. Η Μονάδα είναι μια σταγόνα του άπειρου Ωκεανού πέρα, ή πιο σωστά, μέσα στο πεδίο της πρωταρχικής διαφοροποίησης. Είναι θεία στην ανώτερη και ανθρώπινη στην κατώτερη κατάστασή της – τα επίθετα ‘ανώτερη’ και ‘κατώτερη’ χρησιμοποιούνται από έλλειψη καλύτερων λέξεων – και παραμένει συνεχώς μια Μονάδα – εκτός από τη νιρβανική κατάσταση – κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες ή οποιαδήποτε εξωτερική μορφή…. η ΜΟΝΑΔΑ, κατά τη διάρκεια των ενσαρκώσεών της, πρέπει να αντανακλάσει μέσα της την κάθε ριζική μορφή κάθε βασιλείου. Γι’αυτό οι Καμπαλιστές σωστά λένε ότι ο ‘ΑΝΘΡΩΠΟΣ’ γίνεται μια πέτρα, ένα φυτό, ένα ζώο, ένας άνθρωπος, ένα Πνεύμα και τελικά Θεός, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο ή τη διαδρομή και επιστρέφοντας στο σημείο απ’όπου είχε ξεκινήσει σαν ουράνιος ΑΝΘΡΩΠΟΣ.» (Μ.Δ. ΙΙ, 186)
Η πορεία της Μονάδας μέσα στην Εκδήλωση ακολουθεί ένα ρεύμα καθοδικό και ένα ανοδικό. Τα δύο ρεύματα-τόξα σχηματίζουν τον κύκλο της Ζωής, που ονομάζεται «το ταξίδι του προσκυνητή». Είναι η πορεία της Μονάδας από την πηγή από την οποία απορρέει, την «Υπερ-Ψυχή» και το πέρασμά της καθοδικά και ανοδικά διαμέσου του επταπλά διαφοροποιημένου Σύμπαντος. Η πορεία αυτή αρχίζει από τα πνευματικότερα πεδία προς τα υλικότερα ή από την πιο λεπτοφυή προς την πυκνότερη ύλη.
Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ύλη, δηλαδή ουσία, υπάρχει παντού. Στο μεν Διάστημα υπάρχει σε λανθάνουσα κατάσταση ή σε ύπνο (δεν υπάρχει κενό στο διάστημα). Ενώ, στην εκδήλωση ενός Σύμπαντος (μανβαντάρα), ενεργοποιείται από τη Θεία Πνοή και εκφράζεται ως Πνεύμα και Ύλη, ως Συνειδητότητα και Ύλη, ως Δύναμη και Ενέργεια.
Στην καθοδική πορεία η Μονάδα έχει την αντίληψη του πεδίου μέσα στο οποίο υπάρχει. «Το καθετί μέσα στο Σύμπαν, σε όλα τα βασίλειά του, είναι ΣΥΝΕΙΔΗΤΟ, δηλαδή προικισμένο με μια συνείδηση του δικού του είδους και πάνω στο δικό του πεδίο αντίληψης…. Δεν υπάρχει ‘νεκρή’ ή ‘τυφλή’ ύλη, όπως δεν υπάρχει ‘Τυφλός’ ή ‘Ασυνείδητος’ Νόμος….» (Μ.Δ. Ι, 274)
Στη διάρκεια του καθοδικού τόξου προς την ύλη, η Μονάδα βρίσκεται σε ένα είδος παθητικότητας δεχόμενη ερεθίσματα από το περιβάλλον της, τα οποία δεν έχει την ικανότητα να επιλέξει ή να κυριαρχήσει. Δηλαδή δεν έχει βούληση δική της, αλλά κινείται από μια άλλη βούληση ανώτερη από τη δική της. Βούληση έχει η μονάδα μόνον όταν αποληθαργείται η Πέμπτη Αρχή, δηλαδή το μάνας.(Τέταρτος Γύρος) Στο κατερχόμενο τόξο της ζωής, η μονάδα διέρχεται από τα εξελικτικά είδη που λέγονται Στοιχειακά, ορυκτά, φυτά και ζώα.
«… η Μονάδα ή Τζιβά εκτοξεύτηκε πρώτα απ’όλα από το νόμο της Εξέλιξης μέσα στην κατώτερη μορφή της ύλης: το ορυκτό. Μετά από μια επταπλή περιστροφή κλεισμένη μέσα στην πέτρα …. Προβάλλει από μέσα της, ας πούμε, σαν μια λειχήνα. Στη συνέχεια περνώντας – μέσα από όλες τις μορφές της φυτικής ύλης – σε εκείνο που ονομάζομε ζωική ύλη, έφτασε τώρα στο σημείο να γίνει, κατά κάποιο τρόπο, το σπέρμα του ζώου που θα γίνει ο φυσικός άνθρωπος. Όλα αυτά, μέχρι τον Τρίτο Γύρο, είναι χωρίς μορφή, σαν ύλη και χωρίς λογική, σαν συνείδηση. Γιατί η Μονάδα ή Τζιβά καθεαυτή δεν μπορεί να ονομαστεί πνεύμα. Είναι μια ακτίνα, μια πνοή του ΑΠΟΛΥΤΟΥ ή μάλλον της Απολυτότητας και η Απόλυτη Ομοουσιότητα, μη έχοντας καμιά σχέση με το εξαρτημένο και σχετικό πεπερασμένο, είναι ασυνείδητη στο πεδίο μας. Γι’αυτό εκτός από το υλικό που θα χρειαστεί για τη μελλοντική ανθρώπινη μορφή της, η Μονάδα χρειάζεται α) ένα πνευματικό μοντέλο ή πρότυπο, σύμφωνα με το οποίο θα σχηματιστεί αυτό το υλικό και β) μια νοήμονα συνείδηση για να καθοδηγεί την εξέλιξη και την πρόοδό της. Και κανένα απ’αυτά δεν το κατέχει ούτε η ομοούσια Μονάδα, ούτε η ‘άλογη’, αν και ζώσα, ύλη.» (Μ.Δ. Ι, 247)
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από το άρθρο «Η Ορυκτή Μονάδα» από το «Πέντε Χρόνια Θεοσοφίας», σ.273: «Υπάρχουν επτά βασίλεια. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τρεις τάξεις Στοιχειακών ή κέντρα δυνάμεων εν τω γίγνεσθαι – από το πρώτο στάδιο της διαφοροποίησης του Μουλαπρακρίτι …. έως την τρίτη διαβάθμισή της, δηλαδή από την πλήρη μη-συνειδητότητα έως την ημι-αντίληψη. Η δεύτερη ή ανώτερη ομάδα αγκαλιάζει τα βασίλεια από το φυτικό μέχρι το ανθρώπινο. Το ορυκτό βασίλειο αποτελώντας έτσι το κεντρικό σημείο ή σημείο καμπής στις διαβαθμίσεις της «Μοναδικής Ουσίας» θεωρούμενης σαν μια Εξελισσόμενη Ενέργεια. Τα τρία στάδια [υποφυσικά] στη στοιχειακή πλευρά. Το ορυκτό βασίλειο, τα τρία στάδια στην αντικειμενική φυσική πλευρά – αυτοί είναι [οι πρώτοι ή πρωταρχικοί] επτά δεσμοί της εξελικτικής αλύσου.» (Μ.Δ. Ι, 176)
Αυτά τα τελευταία είδη της ζωής προηγούνται του γίγνεσθαι της ανθρώπινης εξέλιξης, «…. αυτό γίνεται το πρώτο πραγματικά ανθρώπινο στάδιο, σχηματίζοντας έτσι μαζί με τα τρία στοιχειακά βασίλεια, το δέκα, το Σεφιροθικό αριθμό. Ακριβώς σ’αυτό το σημείο αρχίζει: Μια κάθοδος του πνεύματος μέσα στην υλη ισοδύναμη με μια άνοδο στη φυσική εξέλιξη. Ένα ξανανέβασμα από τα έσχατα βάθη της υλικότητας (το ορυκτό) προς την προτέρα κατάσταση, με μια αντίστοιχη διάλυση των χονδροειδών οργανισμών μέχρι το Νιρβάνα – το σημείο εξαφάνισης της διαφοροποιημένης ύλης.» (Πέντε Χρόνια Θεοσοφίας, σ.276 και Μ.Δ. Ι, 177)
Στο ανοδικό τόξο, η μονάδα πορευόμενη από την ύλη προς το πνεύμα, αποκτά Μάνας, οπότε αρχίζει να διαθέτει βούληση-επιθυμία, επιλογή, συλλογισμό, μνήμη, κρίση και λόγο. Περνάει στο πρώτο έλλογο βασίλειο που λέγεται ανθρωπότητα και προοδευτικά αποληθαργεί τις πνευματικές της δυνατότητες. Η μονάδα που κατορθώνει να ανεβεί το ανοδικό τόξο της ζωής και να ενεργοποιήσει όλες τις εσωτερικές της δυνατότητες,, αυτή, γίνεται μια Θεϊκή Μονάδα ή ένα Θεός.
Το είδος ανθρωπότητα είναι το σημείο από το οποίο αρχίζει το κύμα της εξέλιξης να περνάει στο ανοδικό τόξο της επιστροφής προς το Πνεύμα. Για τούτο «Σ’αυτό ακριβώς το σημείο είναι που η Κοσμική Μονάδα (Μπούντι) θα ενωθεί και θα γίνει ο φορέας της Ατμικής Ακτίνας, δηλαδή αυτή (το Μπούντι) θα αφυπνιστεί σε μια ενόραση του (Άτμαν) και έτσι θα ανέβει στο πρώτο σκαλοπάτι μιας καινούριας επταδικής κλίμακας εξέλιξης, η οποία θα την οδηγήσει τελικά στο δέκατο (μετρώντας από τα κάτω προς τα πάνω) του Σεφιροθικού δέντρου, το Στέμμα.» (Μ.Δ. Ι,177)
Στο ταξίδι αυτό η Μονάδα διέρχεται από τα τρία συστήματα εξέλιξης και αυτά είναι:
Α) η Μοναδική εξέλιξη β) η Νοητική και γ) η Φυσική.
- «Η Μοναδική, όπως δείχνει και το όνομα, ασχολείται με την ανάπτυξη και την εξέλιξη σε ακόμα ανώτερες φάσεις δραστηριότητας της Μονάδας σε σύνδεση με:
- Τη Διανοητική, που αντιπροσωπεύεται από τους Μανασά-Ντυάνι…… τους ‘χορηγούς της διάνοιας και της συνείδησης’ στον άνθρωπο και:
- Τη Φυσική, που αντιπροσωπεύεται από τις Τσαγιά των σεληνιακών Πιτρί, γύρω από τις οποίες η Φύση στερεοποίησε το τωρινό φυσικό σώμα. Το σώμα χρησιμεύει σαν φορέας για την ‘ανάπτυξη’ …. και τη μεταμόρφωση μέσω του Μάνας – και χάρη στη συσσώρευση εμπειριών – του πεπερασμένου σε ΑΠΕΙΡΟ, του παροδικού σε Αιώνιο και Απόλυτο.
Το καθένα απ’αυτά τα τρία συστήματα έχει τους δικούς του νόμους και κυβερνιέται και οδηγείται από διαφορετικές ομάδες των ανώτερων Ντυάνι ή Λόγων. Το καθένα αντιπροσωπεύεται στη σύσταση του ανθρώπου, του Μικροκόσμου του μεγάλου Μακροκόσμου. Και η ένωση αυτών των τριών ρευμάτων μέσα του τον κάνει να είναι αυτό το σύνθετο ον.» (Μ.Δ. Ι, 181)
Τα όντα βρίσκονται σε ένα ιδιαίτερο σκαλί της Κλίμακας της Ζωής, επειδή έχουν κατορθώσει να ενεργοποιήσουν τις δυνάμεις που αντιστοιχούν σε τούτο το σκαλί της Κλίμακας. Το ιεραρχικό σύστημα του κόσμου μας αποτελείται από δέκα Τάξεις, από τα είδη της Ζωής έως τα είδη των Όντων. Κάθε βασίλειο είναι ένα βήμα πάνω στην Κλίμακα και θα πρέπει να θεωρείται ότι παρέχει εμπειρίες διαφορετικής συνειδητότητας, έτσι ώστε οι Μονάδες μπορούν να αποκτούν τις απαραίτητες ικανότητες για την πνευματική τους ανάπτυξη. Οι δέκα Τάξεις είναι οι ακόλουθες, μετρώντας από τις ανώτερες προς τις κατώτερες:
- Τάξη Ι – Βασίλειο των Ντυάνι Τσοχάν
- Τάξη ΙΙ - ΄΄ ΄΄ ΄΄ ΄΄
- Τάξη ΙΙΙ - ΄΄ ΄΄ ΄΄ ΄΄
- Ανθρώπινο Βασίλειο
- Ζωϊκό Βασίλειο
- Φυτικό Βασίλειο
- Ορυκτό Βασίλειο
- Τάξη Ι του Στοιχειακού βασιλείου
- Τάξη ΙΙ του Στοιχειακού βασιλείου
- Τάξη ΙΙΙ του Στοιχειακού βασιλείου
Σε κάθε σύστημα εξέλιξης, οι Μονάδες κατέρχονται και ανέρχονται μέσω δύο τόξων και στο σημείο που τα τόξα συναντιούνται με εκείνα του επόμενου ή του προηγούμενου συστήματος, τότε εμφανίζεται ένας ενδιάμεσος κρίκος ζωής. Αυτός ο κρίκος είναι η κορωνίδα του προηγούμενου ή κατώτερου συστήματος εξέλιξης και η αρχή του επόμενου και ανώτερου εξελικτικού συστήματος. Ο άνθρωπος είναι η κορωνίδα του φυσικού εξελικτικού συστήματος και η αρχή και βάση του Νοητικού. Ο Βούδδας είναι η κορωνίδα του Νοητικού εξελικτικού συστήματος και η αρχή της Μοναδικής Εξέλιξης.
Ο άνθρωπος είναι ο κρίκος ανάμεσα στο Φυσικό και Νοητικό εξελικτικό σύστημα. Είναι μια Μονάδα, άτμα-μπούντι-μάνας, στην οποία είναι ενεργοποιημένο ένα τμήμα του Μάνας, το κατώτερο, και είναι αυτό που έχει σχέση και συνεργάζεται στενά με το Κάμα. Ο άνθρωπος είναι το πρώτο είδος στο οποίο αρχίζει η «αυτοσυνειδητότητα», γιατί προικίζεται με Μάνας, τουλάχιστον με μια όψη του, την κατώτερη.
Οι τρεις αρχές, άτμα-μπούντι-μάνας, αποτελούν τον Ανώτερο και Πνευματικό Εαυτό, ενώ η κατώτερη τετράδα, κάμα-πράνα-λίνγκα σαρίρα- φυσικό, αποτελούν την προσωπικότητα ή τον κατώτερο εαυτό. Η προσωπικότητα είναι το πέπλο που ενδύεται το Επανενσαρκωνόμενο Εγώ ή η Ανθρώπινη Ψυχή για να έχει τις εμπειρίες της Φυσικής Εξέλιξης με τη σύμπραξη του Μάνας (το κατώτερο τμήμα του).
Το ταξίδι της ψυχομονάδας στο βασίλειο της ανθρωπότητας εκτυλίσσεται στη διάρκεια ενός εξελικτικού Γύρου που περιλαμβάνει επτά διαδοχικούς σταθμούς ή κύκλους (Ρίζες-Φυλές). Κάθε Ρίζα-Φυλή έχει τις δικές της επτά υποδιαιρέσεις ή κλάδους. Ο αριθμός Επτά, όντας ο αριθμός του εκδηλωμένου σύμπαντος, είναι καθοριστικός για το επταπλό σχήμα που παίρνει η εξελισσόμενη ζωή.
Γύρος είναι ο κύκλος των ανθρώπινων μονάδων πάνω στη Γήινη σφαίρα με σκοπό να συμπληρώσουν επτά μικρότερους κύκλους, που ονομάζονται Ρίζες-Φυλές, με επτά υποδιαιρέσεις η κάθε Ρίζα-Φυλή (7Χ7=49 κέντρα Πλανητικής Συνειδητότητας)
«Ο Μεγάλος Κύκλος περιλαμβάνει την πρόοδο της ανθρωπότητας από την εμφάνιση του πρωταρχικού ανθρώπου αιθερικής μορφής. Περνάει μέσα από τους μικρότερους κύκλους της προοδευτικής εξέλιξής του (του ανθρώπου), από την αιθερική μέχρι την ημιαιθερική και καθαρά φυσική μορφή, μέχρι την απελευθέρωση του ανθρώπου από το χιτώνα δέρματος και ύλης, μετά από την οποία συνεχίζει την καθοδική πορεία του και έπειτα την ανοδική για να συναντήσει το αποκορύφωμα ενός Γύρου, όταν ο Μανβανταρικός Όφις «δαγκώνει την ουρά του» και επτά μικρότεροι κύκλοι έχουν περάσει. Αυτοί είναι οι μεγάλοι Φυλετικοί Κύκλοι…» (Μ.Δ. Ι, 642)
Κάθε Φυλετικός Κύκλος (Ρίζες-Φυλές) κυριαρχείται από μία από τις επτά Αρχές, που αντανακλούν και μεταδίδουν στις Μονάδες τις ποιότητες και τις δυνατότητές τους. Επίσης, οι Μονάδες όντας σε κάθε μικρότερο κύκλο εκπτύσσουν από μέσα προς τα έξω μία από τις επτά αρχές τους, αυτή που αντιστοιχεί στον μικρότερο κύκλο αλλά πάντοτε σε σχέση με την πρωτοστατούσα αρχή του Μεγάλου Κύκλου ή του Μάνου.
«…Στο εσωτερικό σύστημα οι Ντυάνι προϊστανται διαδοχικά ενός Γύρου και μιας μεγάλης Ριζικής Φυλής της πλανητικής μας αλύσου. Ακόμα, λέγεται ότι στέλνουν τους Μποντισάττβα τους, τις ανθρώπινες αντιστοιχίες των Ντυάνι-Μπούντα …. κατά τη διάρκεια κάθε Γύρου και Φυλής.» (Μ.Δ.Ι, 42) και «Οι εμψυχώνουσες Διάνοιες που ζωοποιούν αυτά τα διάφορα κέντρα του Όντος, από τους ανθρώπους πέραν της Μεγάλης Οροσειράς αναφέρονται αδιακρίτως σαν Μάνου, Ρίσι, Πιτρί, Πρατζαπάτι κ.τ.λ. και σαν Ντυάνι-Μπούντα, Τσόχαν, Μέλα (πύρινοι θεοί), Μποντισάττβα, κ.τ.λ. από τους ανθρώπους αυτής της περιοχής.» (Μ.Δ. ΙΙ 34)
Στην περίπτωση της ανθρώπινης εξέλιξης κυριαρχεί η αρχή του Κάμα στον συνδυασμό της με το κατώτερο Μάνας. Σκοπός όλης αυτής της περιφοράς, είναι οι Μονάδες στο τέλος του Μεγάλου Κύκλου των επτά Ριζών-Φυλών, να έχουν αναπτύξει τις προορισμένες να αναπτυχθούν από την ανθρωπότητα νοητικές και πνευματικές δυνάμεις. Σκοπός είναι η ανάπτυξη των φυσικών αισθήσεων ελεγχόμενες από τον νου και η προετοιμασία για την ανάπτυξη της ανώτερης νοημοσύνης. Το Κάμα συν το Κατώτερο Μάνας σχετίζονται με τον κατώτερο εαυτό. Το Μάνας όντας ο αντιπρόσωπος του άτμα-μπούντι, όταν αγγίζει το Κάμα, το μεταστρέφει από την εγωπάθεια και τη χωριστικότητα σε παγκόσμια αγάπη και ανιδιοτέλεια.
Η Γη είναι μια ζώσα Οντότητα επταπλής φύσης. Έχει, επομένως, άλλες έξι αδελφές σφαίρες που είναι τα αόρατα σώματά της. Το σύνολο αυτών των επτά σφαιρών-σωμάτων, που «βρίσκονται σε ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ αλλά όχι σε ΟΜΟΟΥΣΙΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΓΗ ΜΑΣ και έτσι ανήκουν σε μια εντελώς διαφορετική κατάσταση συνειδητότητας.» Ι, 166, ονομάζεται «Πλανητική Άλυσος». Κάθε σφαίρα χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη επτά κέντρων δυνάμεων, ιδιοτήτων και αισθήσεων που είναι σχετικές με την κατάσταση της συγκεκριμένης ύλης. Κάθε κέντρο δύναμης ονομάζεται «Ρίζα-Φυλή», ενώ κάθε επτάδα εξ αυτών λέγεται «άλυσος σφαιρών».
«Ο Γύρος είναι ο κύκλος των επτά κέντρων (Σφαιρών) της πλανητικής συνειδητότητας» (Μ.Δ. Ι,200). Επίσης, η Δοξασία των Σφαιρών λέει τα εξής: «1. Οτιδήποτε στο μεταφυσικό όπως και στο φυσικό σύμπαν είναι επταδικό. Επομένως κάθε αστρικό σώμα, κάθε πλανήτης, ορατός ή αόρατος, είναι εφοδιασμένος με έξι σφαίρες-συντρόφους. Η εξέλιξη της ζωής προχωράει σ’αυτές τις σφαίρες ή σώματα από την 1η μέχρι την 7η σε Επτά ΓΥΡΟΥΣ ή Επτά Κύκλους.» (Μ.Δ. Ι, 159)
Η παρούσα ανθρωπότητα βρίσκεται στην 4η Αλυσο, στην 4η Σφαίρα και στην 5η Ρίζα-Φυλή βαίνοντας από την 5η προς την 6η υποφυλή.
Στη συνέχεια, οι Μονάδες-ανθρωπότητα, αν και εφόσον κατάφεραν να πραγματοποιήσουν τον σκοπό της αλύσου τους (4η), μετά από μια ισόχρονη της παρουσίας τους (μανβαντάρα) ξεκούραση ή ύπνο (πραλάγια), εισέρχονται στην επόμενη Άλυσο ζωής (5η) για την περαιτέρω νοητική και πνευματική εξέλιξη, που ανήκει στο είδος των Ντυάνι ή των Νοημόνων Όντων. Και η πορεία συνεχίζεται διαμέσου του Νοητικού εξελικτικού συστήματος στη διάρκεια του οποίου η Μονάδα θα πρέπει να αναπτύξει τέλεια την Αρχή του Μάνας (ανώτερο) στον συνδυασμό του με το Μπούντι και το Άτμα.
Το Νοητικό εξελικτικό σύστημα ακολουθεί εκείνο της Μοναδικής Ουσίας, διαμέσου του οποίου απελευθερώνεται από κάθε περιορισμό η ουσία της Μονάδας. Τότε η Μονάδα γίνεται ένας θεός και στη συνέχεια Λόγος.
Στη δύσκολη αυτή εξελικτική πορεία, η ανθρωπότητα υποστηρίζεται από τους νόμους του Κάρμα και της Μετενσάρκωσης. Ο πρώτος, το Κάρμα, της μαθαίνει να διακρίνει το καλό από το κακό μέσω της ανταμοιβής και της τιμωρίας που φέρνουν πίσω οι προσωπικές επιλογές. Και ο νόμος της Μετενσάρκωσης της δίνει τις ευκαιρίες της επαναλαμβανόμενης εμπειρίας έως ότου αφομοιώσει τα μαθήματα του συγκεκριμένου Γύρου.
Παράλληλα με τους δύο μεγάλους νόμους, συμπορεύεται ο Νόμος της Συμπόνοιας. Αυτός ο νόμος εκφράζεται μέσα από την ομάδα των Μαχάτμας, οι οποίοι θυσιάζοντας τη Νιρβανική τους ανάπαυλα, παραμένουν στην Ιεραρχία της Συμπόνοιας και βοηθούν την εξελισσόμενη ανθρωπότητα νοητικά και πνευματικά μέσω μύησης, θρησκείας, τέχνης και εκπαίδευσης.
Έγκειται στον άνθρωπο να διαλέξει ανάμεσα σε δύο κατευθύνσεις. Να ακολουθήσει την πορεία της ανθρωπότητας και κάτω από τον περιορισμό των κοσμικών νόμων να φθάσει τον στόχο, που είναι η θέωση; Ή να ακολουθήσει το εσωτερικό μονοπάτι, και αφοσιωνόμενος αποκλειστικά στους πνευματικούς σκοπούς της ύπαρξης, να γίνει ένας ‘for-runner”, δηλαδή κάποιος που προηγείται της εξέλιξης της υπόλοιπης ανθρωπότητας. Είναι αυτός που ακολουθώντας το φωτεινό παράδειγμα των Πρεσβύτερων Αδελφών, εισέρχεται στην Ιεραρχία της Συμπόνοιας και υπηρετεί την ανθρωπότητα.
«Η θεμελιώδης διδασκαλία της Εσωτερικής φιλοσοφίας δεν δέχεται προνόμια ή ειδικά χαρίσματα στον άνθρωπο, εκτός από εκείνα που κέρδισε με το Εγώ του μέσω προσωπικής προσπάθειας και χάρης, μέσα από μια μακριά σειρά μετεμψυχώσεων και μετενσαρκώσεων.» (Μ.Δ. Ι,17)