«Ακριβώς όπως εκατομμύρια λαμπεροί σπινθήρες χορεύουν πάνω στα νερά του ωκεανού πάνω από τον οποίο φωτίζει η μια και μοναδική σελήνη, το ίδιο και οι εφήμερες προσωπικότητές μας – τα απατηλά περιβλήματα της αθάνατης ΜΟΝΑΔΑΣ ΕΓΩ – λαμπυρίζουν και χορεύουν πάνω στα κύματα της Μαγιά. Διαρκούν και εμφανίζονται, σαν τις χιλιάδες αναλαμπές που δημιουργούνται από τις ακτίνες της σελήνης, …. στην περίοδο ενός μανβαντάρα. Και ύστερα εξαφανίζονται, ενώ μόνο οι ακτίνες – σύμβολα των δικών μας αιώνιων Πνευματικών Εγώ – επιβιώνουν, επαναβυθιζόμενες και γινόμενες ξανά ένα, όπως ήταν και πριν, με τη Μητέρα-Πηγή.» ΜΔ, Ι, 237 Ένα θαυμάσιο απόσπασμα από τη Μυστική Διδασκαλία που αναφέρεται στην ύπαρξη της αθάνατης Μονάδας και στην παρουσία της στον κόσμο της πλάνης μέσω απατηλών και πρόσκαιρων περιβλημάτων, τα οποία εξαφανίζονται όταν οι προβαλλόμενες ακτίνες της επαναβυθίζονται στο Παγκόσμιο Πνεύμα. Το ίδιο απόσπασμα διαγράφει την εικόνα της παρουσίας και της απουσίας της ζωής από τον Χώρο, δηλαδή την εμφάνιση και την εξαφάνιση του Κόσμου. Αποδίδει επίσης μια παλινδρομική κίνηση, κεντρόφυγη και κεντρομόλα, από το Πνεύμα προς την Ύλη και ανάδρομα Αυτή η κίνηση όντας η Θέληση-Σκέψη του ΘΕΙΟΥ ΟΝΤΟΣ και ο τρόπος με τον οποίο ΑΥΤΟ εκδηλώνεται, γίνεται ο νόμος για τα εκδηλωμένα Του.
Έτσι κάθε Μονάδα, που είναι ένας Σπινθήρας της Αιωνιότητας, έχει να εκτελέσει μια παρόμοια παλινδρομική κίνηση, μια κυκλική διαδρομή μέσα στο σύμπαν, που ονομάζεται ‘Κύκλος της Ανάγκης’ ή ‘Ταξίδι του Προσκυνητή’. Ο Προσκυνητής είναι η Μονάδα σε διαδοχικές ενσαρκώσεις.
«Για να ολοκληρωθεί ο κύκλος της ανάγκης.... εξηγεί η Διδασκαλία. Για να προοδεύσει προς τον σκοπό της εξέλιξης, από τον οποίο σκοπό ουδείς εξ ημών μπορεί να ξεφύγει, ούτε με τον θάνατο ούτε με την αυτοκτονία, ο καθένας από μας πρέπει να διαβεί διαμέσου της «Κοιλάδας των Αγκαθιών» πριν να βυθισθεί στις κοιλάδες του θείου φωτός και ανάπαυσης. Έτσι οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να γεννιούνται σε νέα σώματα «έως ότου γίνουν αρκετά αγνοί ώστε να εισέλθουν σε μια ανώτερη μορφή ύπαρξης». Μ.Δ. Τόμος, 5ος, σ.300
Ο Κύκλος της Ανάγκης ή της Ενσάρκωσης είναι η παρουσία της ατομικής ζωής διαμέσου όλων των πεδίων, των βαθμών συνειδητότητας και των ειδών της εκδήλωσης, από το ελάχιστο άτομο της φυσικής εξέλιξης έως τον ύψιστο των Αρχαγγέλων, με σκοπό την κατάκτηση της αυτό-συνειδητότητας μέσω ατομικής επιλογής και εμπειρίας.
Γιατί, «Το καθετί μέσα στο Σύμπαν, σε όλα τα βασίλειά του, είναι ΣΥΝΕΙΔΗΤΟ, δηλαδή προικισμένο με μια συνείδηση του δικού του είδους και πάνω στο δικό του πεδίο αντίληψης…. Δεν υπάρχει ‘νεκρή’ ή ‘τυφλή’ ύλη, όπως δεν υπάρχει ‘Τυφλός’ ή ‘Ασυνείδητος’ Νόμος….» (Μ.Δ. Ι, 274)
Ο ‘Προσκυνητής’ είναι ο ταξιδιώτης του Κόσμου, γιατί «κάθε Μονάδα πρέπει να εκτελέσει τον επταπλό γύρο της μέσα από τον Κύκλο των Όντων και των μορφών, από το ανώτερο μέχρι το κατώτερο και ύστερα ξανά από τον άνθρωπο στο Θεό. Στο κατώφλι του Παρανιρβάνα ξαναποκτάει την πρωταρχική Ουσία της και γίνεται για άλλη μια φορά το Απόλυτο.» Ι, 135
Το ταξίδι του Προσκυνητή αποτελεί την τρίτη θεμελιώδη πρόταση της Σύγχρονης Θεοσοφίας, που μαζί με τις άλλες δύο, συνοψίζουν το απόσταγμα της σύγχρονης αυτής εσωτερικής διδασκαλίας.
Η πρώτη θεμελιώδης πρόταση είναι η ενότητα της Ζωής και η αδελφότητα των υπάρξεων σε όλα τα επίπεδα της Εκδήλωσης, εφόσον όλα προέρχονται από Μία Μοναδική Αρχή.
Η δεύτερη θεμελιώδης πρόταση είναι η πολικότητα με την οποία εκφράζεται η Θεία Πνοή, αρχή που σφραγίζει κάθε κίνηση στο Σύμπαν. Και η τρίτη είναι αυτή που αφορά τη διαδρομή της Μονάδας-Προσκυνητή μέσα στο Σύμπαν, δηλαδή τον Κύκλο της Ανάγκης. Η τελευταία περιλαμβάνει μια γνώση, που αποκαλύπτει στο άτομο τα υπερβατικά δεδομένα, την παγκόσμια εξέλιξη, τον ρόλο του ως άνθρωπο και το μέλλον του ως θεό.
Ο κύκλος της Ανάγκης θα μπορούσε επίσης να ονομαστεί ‘κατάκτηση της αυτοσυνειδητότητας’, γιατί αυτός είναι και ο μοναδικός σκοπός της παρουσίας της Μονάδας και των προβολών της στην Εκδήλωση.
Η Μυστική Διδασκαλία διδάσκει:
«Τη θεμελιώδη ταυτότητα όλων των ψυχών με την Παγκόσμια Υπερ-Ψυχή (η τελευταία όντας μια όψη της Άγνωστης Ρίζας). Και το αναγκαστικό προσκύνημα κάθε ψυχής – ενός σπινθήρα της πρώτης – μέσω του Κύκλου της Ενσάρκωσης ή της Αναγκαιότητας, σύμφωνα με τον κυκλικό και καρμικό νόμο, κατά τη διάρκεια όλης της περιόδου. Με άλλα λόγια, καμιά καθαρά πνευματική Μπούντι (θεία Ψυχή) δεν μπορεί να έχει ανεξάρτητη συνειδητή ύπαρξη, αν ο σπινθήρας που πρόβαλε από την καθαρή Ουσία της Παγκόσμιας Έκτης αρχής (ή ΥΠΕΡ-ΨΥΧΗΣ): α) δεν περάσει μέσα από κάθε στοιχειακή μορφή του φαινομενικού κόσμου αυτού του Μανβαντάρα. Καί β) δεν αποκτήσει ατομικότητα, πρώτα μέσω φυσικής ώθησης και ύστερα μέσω αυτοπροκαλούμενων και αυτο-εφευρισκόμενων προσπαθειών (ελεγχόμενων από το Κάρμα), ανεβαίνοντας έτσι όλες τις βαθμίδες της διάνοιας, από το κατώτερο μέχρι το ανώτερο Μάνας, από το ορυκτό και το φυτό μέχρι τους αγιότερους των αρχαγγέλων (Ντυάνι-Μπούντα). Το βασικό δόγμα της Εσωτερικής Φιλοσοφίας δεν δέχεται προνόμια ή ειδικά χαρίσματα στον άνθρωπό, εκτός από εκείνα που κέρδισε με το Εγώ του μέσω προσωπικής προσπάθειας και χάρης, μέσα από μια μακριά σειρά μετεμψυχώσεων και μετενσαρκώσεων.» Ι, 17
Αυτό εξηγεί επίσης το κρυμμένο καμπαλιστικό νόημα του ρητού: «Η Πνοή γίνεται μια πέτρα, η πέτρα ένα φυτό, το φυτό ένα ζώο, το ζώο ένας άνθρωπος, ο άνθρωπος ένα πνεύμα και το πνεύμα ένας θεός». Οι Γιοί οι γεννημένοι από τον Νου, οι Ρίσι, οι Δομητές κ.τ.λ. ήταν όλοι άνθρωποι – οποιασδήποτε μορφής και σχήματος – σε άλλους κόσμους και σε προηγούμενα Μανβαντάρα.» Ι, 107
Η Μονάδα είναι μια ακτίνα, μια πνοή, ένα άτμητο τρίμμα της Μοναδικής Ουσίας. Μονάς, σημαίνει το ένα και το αδιαίρετο. Με τον όρο «μονάδα» θεωρούμε την απειροελάχιστη και άτμητη ποσότητα ουσίας , της οποίας η πρώτη της διαφοροποίηση λέγεται «πνεύμα». Η Μονάδα, όταν πρωτοεκδηλώνεται, ακολουθώντας το νόμο της πολικότητας ή της διττότητας, εκφράζεται ως πνεύμα και ύλη, ή συνείδηση και ύλη ή συνείδηση και πέπλο-σώμα ή πνεύμα και ψυχή. Το πνεύμα είναι η πηγή της συνείδησης, ενώ η ύλη είναι η πηγή των πέπλων που παίρνει πάνω του το πνεύμα-συνείδηση για να υπάρξει στην εκδήλωση.
«Όμως το Πνεύμα(ή Συνείδηση) και η Ύλη δεν πρέπει να θεωρούνται σαν ανεξάρτητες πραγματικότητες, αλλά σαν δύο πλευρές ή όψεις του Απόλυτου (Παραμπράχμαν), που αποτελούν τη βάση της εξαρτημένης Ύπαρξης, υποκειμενικής ή αντικειμενικής.…. Η Μεγάλη Πνοή(το Πνεύμα)… είναι η πηγή και η αιτία της δύναμης και κάθε ατομικής συνείδησης και παρέχει την καθοδηγητική διάνοια στο απέραντο πεδίο της κοσμικής Εξέλιξης. Από την άλλη μεριά, η προκοσμική ριζική ουσία (Μουλαπρακρίτι) είναι εκείνη η όψη του Απόλυτου, η οποία αποτελεί τη βάση όλων των αντικειμενικών πεδίων της Φύσης.….. Γίνεται φανερό, λοιπόν, ότι η αντίθεση αυτών των δύο όψεων του Απόλυτου, είναι απαραίτητη για την ύπαρξη του ‘Εκδηλωμένου Σύμπαντος’. Χωρίς την Κοσμική Ουσία, η Κοσμική Ιδεοπλασία δεν μπορεί να εκδηλωθεί σαν ατομική συνείδηση …. Επειδή μια ατομική βάση είναι απαραίτητη για να εστιαστεί μια ακτίνα του Παγκόσμιου Νου σε ένα ορισμένο βαθμό συνθετότητας. Από την άλλη, χωρίς την Κοσμική Ιδεοπλασία, η Κοσμική Ουσία θα παρέμενε μια άδεια αφαίρεση και δεν θα μπορούσε να προκύψει η ανάδυση της συνείδησης.» ΜΔ, Ι, 15
Οι όροι ‘Κοσμική Ιδεοπλασία’ και ‘Παγκόσμιος Νους’είναι αντίστοιχοι των όρων ‘Πνεύμα’ ή ‘Συνείδηση’.
«Δεν μπορεί να υπάρξει εκδήλωση της Συνείδησης, ημισυνείδησης ή ακόμα και ‘ασυνείδητης σκοπιμότητας’, παρά μόνο μέσω του φορέα της ύλης… μόνο μέσω κάποιας μοριακής συγκέντρωσης ή συγκρότησης το Πνεύμα ξεχύνεται σε ένα ρεύμα ατομικής ή υπο-συνείδητης υποκειμενικότητας. Και ακριβώς όπως η Ύλη υπάρχουσα ξέχωρα από την αντίληψη είναι μια απλή αφηρημένη ιδέα, έτσι αυτές οι δύο όψεις του ΑΠΟΛΥΤΟΥ …. είναι αμοιβαία αλληλοεξαρτώμενες…. Ο όρος ‘Ύλη’έπρεπε να αναφέρεται στη συσσώρευση αντικειμένων δυνατής αντίληψης και ο όρος ‘Ουσία’, στα νοούμενα.» ΜΔ, ΙΙ, 329
Η Μονάδα είναι ένα κέντρο ζωής και δραστηριότητας, ένας αντιπρόσωπος από τον ωκεανό του Φωτός ή της Μοναδικής Ουσίας από την οποία απορρέει. Αντανακλώντας τον αρχικό τρόπο της απορροής της, κάθε μονάδα προβάλλει από την ουσία της ακτίνες στα επόμενα πεδία της διαφοροποίησης, που ως κέντρα ζωής, συνειδητότητας και δραστηριότητας μεταφέρουν σε κάθε πεδίο συνεχώς ενέργειες θείες, πνευματικές, νοητικές και άλλες. Το πρώτο πέπλο που καλύπτει τη Μονάδα, είναι το ‘πνεύμα’. Και το πέπλο που περιβάλλει το πνεύμα, λέγεται ψυχή.
Ας δούμε μερικές αναφορές σχετικές με τη ‘Μονάδα’:
«Είναι μια ακτίνα, μια πνοή του ΑΠΟΛΥΤΟΥ ή μάλλον της Απολυτότητας και η Απόλυτη Ομοουσιότητα. Μη έχοντας καμιά σχέση με το εξαρτημένο και σχετικό πεπερασμένο, είναι ασυνείδητη στο πεδίο μας.» Μ.Δ. Ι 247
«Είναι η μόνη αθάνατη και αιώνια αρχή μέσα μας, όντας ένα αδιαίρετο τμήμα του ενιαίου όλου: του Παγκόσμιου Πνεύματος από το οποίο εκπορεύεται και στο οποίο απορροφάται στο τέλος του κύκλου.» (Μ.Δ. Ι 17, υποσ.2)
Το «Πνεύμα», ανήκει στην Παγκόσμια Συνειδητότητα και είναι η ομοιογενής και αδιαφορο-ποίητη απορροή της. Είναι άϋλο, άμορφο και μια μονάδα συνειδητότητας. Είναι μια απεριόριστη και αιώνια κατάσταση και όχι μια περιορισμένη ατομικότητα. Πρόκειται για Ον και όχι για Οντότητα, και ας σημειωθεί ότι κάθε όρος εξ αυτών προσδιορίζει το πεδίο στο οποίο ανήκει και βρίσκεται η προβολή της Μονάδας καθώς και τον βαθμό της πνευματικότητας ή της υλικότητας των πέπλων της. «Το πνεύμα στον άνθρωπο είναι το μόνο πραγματικό και αιώνιο τμήμα της ύπαρξής του. Το υπόλοιπο της φύσης του όντας ποικιλότροπα συντεθιμένο… καθετί στον άνθρωπο εκτός από το πνεύμα του, είναι πρόσκαιρο…» (Επιτομή, Ου.Τζατζ, σ.9)
Η πηγή της ζωής μας είναι το Πνεύμα, « Όλα τα πράγματα έχουν την καταγωγή τους στο πνεύμα- η εξέλιξη έχοντας ξεκινήσει πρωταρχικά από πάνω προχωρεί προς τα κάτω, αντί για το αντίθετο, όπως διδάσκεται από τη Δαρβινιακή θεωρία.» (ΜΔ, ΙΙ, 170-190)
Αυτή η σταγόνα της Παγκόσμιας Συνειδητότητας – το Πνεύμα –για να προβληθεί προς τα πεδία των Ιδεών και της μορφής και να προσλάβει το άρωμα των εμπειριών του συμπαντικού γίγνεσθαι, περικαλύπτει τις προβαλλόμενες ακτίνες του με πέπλα-οχήματα από κάθε συμπαντικό πεδίο. Έτσι σχηματίζονται τα διαφορετικά σώματα της Πνευματικής Μονάδας, που είναι οι αποσκευές της για τον κύκλο της στο Σύμπαν. Το πρώτο πέπλο-όχημά της είναι η Ψυχή. Λέγεται επίσης Πνευματική Ψυχή ή Πνευματοψυχή ή Άτμα-Μπούντι.
Στη Θεοσοφική Διδασκαλία, ο όρος ψυχή (soul) αναφέρεται στην Πνοή της Ζωής, την οποία μοιράζεται μαζί με τον άνθρωπο κάθε ύπαρξη μέσα στην Εκδήλωση, από το ελάχιστο άτομο έως τους υψίστους των Αρχαγγέλων και των Βουδδών. Στη Βίβλο αναφέρεται ως Νεφές.
Στη Θεοσοφική ορολογία η Πνευματική Μονάδα λέγεται Ατμα-Μπούντι, όπου το Μπούντι είναι το πρώτο πέπλο-όχημα του πνεύματος. Το άτμα είναι μια ακτίνα από τον Παγκόσμιο Εαυτό. Είναι ο Πνευματικός Εαυτός, η πρώτη παρουσία του ατομικού Πνεύματος ή του Πνευματικού Εγώ στην αντικειμενικότητα.. Μαζί με την ψυχή-το μπούντι, αποτελούν την αιώνια και αμετάβλητη πνευματική ρίζα κάθε προσωρινής προβολής του Εγώ στη σφαίρα των Όντων και των μορφών. Η πνευματική Μονάδα για να επικοινωνήσει με το επίπεδο των φαινομένων χρειάζεται ένα επιπλέον πέπλο που λέγεται Μάνας-Νους ή ανθρώπινη ψυχή. Η ανώτερη αυτή τριάδα, το άτμα-μπούντι-μάνας, είναι η ατομικότητα, ο Ανώτερος Εαυτός, η έδρα της ανθρώπινης ψυχής.
Και μετά έρχεται το πρόσκαιρο προσωπικό Εγώ, η προσωπικότητα που είναι το περικάλυμμα της ανθρώπινης ψυχής, ένα πέπλο πλεγμένο με υλικές αισθήσεις και χωριστικές επιθυμίες. Στη συνέχεια το κάμα των αισθήσεων τυλίγει τον άνθρωπο με ένα ακόμη πέπλο, εκείνο των παθών και των ενστίκτων και τον συνδέει με το επίπεδο των ειδών της φυσικής εξέλιξης.
Η Θεοσοφική διδασκαλία αποδέχεται τρεις όψεις για την Ψυχή, α) την Πνευματική Ψυχή, β) την ανθρώπινη ψυχή, που είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο Πνευματικό και το Φυσικό σχήμα εξέλιξης και γ) τη ζωώδη ψυχή ή τη ζωώδη φύση, που είναι το όχημα της Φυσικής εξέλιξης και το οποίο δανείζεται η ανθρώπινη ψυχή για να εμφανιστεί ως άνθρωπος.
Σύμφωνα με τη δοξασία της Παγκόσμιας Εξέλιξης όπως δόθηκε από τους σοφούς της Σοφίας-Θρησκείας, (έτσι προσδιορίζεται η Σύγχρονη Θεοσοφία) το Πνεύμα ή το Πουρούσα, λένε, προέρχεται από το Μπράχμα και διαμέσου όλων των ποικίλων σχημάτων της ύλης που εξελίσσεται παράλληλα, αρχίζει στον πνευματικό κόσμο από το ύψιστο σημείο και στον υλικό κόσμο από το κατώτατο σχήμα … που ακόμη δεν γνωρίζει η σύγχρονη επιστήμη. Έτσι, όμως, το ορυκτό, το φυτικό και το ζωικό σχήμα φυλακίζουν έναν θείο σπινθήρα, ένα τμήμα του αόρατου Πουρούσα (Πνεύματος).
Αυτοί οι σπινθήρες αγωνίζονται να ‘επιστρέψουν στον Πατέρα’ ή με άλλα λόγια, να εξασφαλίσουν αυτοσυνειδητότητα και τελικά να φθάσουν στο ύψιστο σχήμα, που πάνω στη Γη, είναι αυτό του ανθρώπου, και όπου για αυτούς (τους σπινθήρες) αρχίζει να είναι δυνατή η αυτοσυνειδητότητα. Δηλαδή ο φυλακισμένος στο Φυσικό επίπεδο εξέλιξης, σπινθήρας, δίχως τον κρίκο της Νοημοσύνης ή του Μάνας, δεν έχει τη δυνατότητα της αυτό-συνειδητότητας, της αυτογνωσίας και της θέωσης.
Η ανθρωπότητα ως είδος ζωής, είναι ο σπουδαιότερος σταθμός της Παγκόσμιας Εξέλιξης, γιατί στη διάρκειά της εμψυχώνεται ο εγκλωβισμένος σπινθήρας του ζώου με μάνας-νοημοσύνη, και η ανθρώπινη ψυχή προοδευτικά απελευθερώνεται από τα πέπλα των φυσικών και αστρικών αισθήσεων.
Η ζωώδης φύση εξαγνίζεται και συντονίζεται με τις ποιότητες της ανθρώπινης ψυχής, που είναι οι άμεσες προβολές της αιώνιας φύσης της, της αθάνατης πνευματικής Μονάδας. Έτσι κάθε πνευματική Μονάδα διέρχεται μέσω του Μανβαντάρα για τον εμπλουτισμό της ατομικής της σοφίας καθώς και του Παγκόσμιου Συνόλου, από το οποίο προέρχεται, στο οποίο ανήκει και στο οποίο επιστρέφει.
Ο αγώνας της ανθρώπινης ψυχής είναι ανάμεσα στην ίδια και τη ζωώδη ψυχή. Ένας αγώνας που μπορεί να διαρκέσει εκατομμύρια χρόνια, τόσα όσο μια Πλανητική περίοδος εξέλιξης, διαμέσου επτά Ριζικών Φυλών και των επταπλών τους υποδιαιρέσεων έως ότου πραγματωθεί ο σκοπός, που είναι η ανθρωπότητα να περάσει σε μια ανώτερη βαθμίδα εξέλιξης, στην πρώτη βαθμίδα των Πνευματικών και Νοημόνων Όντων.
Στην προσπάθεια για την κατάκτηση της αυτοσυνειδητότητας, η ανθρώπινη μονάδα-ψυχή υποστηρίζεται από το νόμο του Κάρμα και της Μετενσάρκωσης και παράλληλα από τους Διδασκάλους της Σοφίας, οι οποίοι παρακολουθούν άγρυπνα και βοηθούν στοργικά για την εκπαίδευση και τη διεύρυνση της ανθρώπινης συνειδητότητας.
Οι Μαχάτμας και οι Ρίσις και όλες οι Οντότητες που είναι οι εμψυχωτές των ΠαγκοσμίωνΝόμων και οι Παγκόσμιοι Εκπαιδευτές των λιγότερο εξελιγμένων μονάδων, κατέκτησαν την αυτοσυνειδητότητα στη διάρκεια προηγούμενων Μανβανταρικών εκδηλώσεων.
«Η Δοξασία διδάσκει ότι οι Πνευματικές Πρωταρχικές ΔΙΑΝΟΙΕΣ – ακόμα και οι Ανώτατες – προκειμένου να γίνουν ένας θείος, απόλυτα συνειδητός θεός πρέπει να περάσουν από το ανθρώπινο στάδιο….Κάθε Οντότητα πρέπει να κερδίσει ή ίδια το δικαίωμα να γίνει θεία, μέσω προσωπικής εμπειρίας. Ο Χέγκελ, ο μεγάλος Γερμανός στοχαστής, πρέπει να γνώριζε ή να ένιωθε διαισθητικά αυτή την αλήθεια, όταν έλεγε πως το Ασυνείδητο ανέπτυξε το Σύμπαν μόνο «με την ελπίδα να αποκτήσει καθαρή αυτο-συνείδηση», να γίνει, με άλλα λόγια, ΑΝΘΡΩΠΟΣ.» ΜΔ, Ι, 107