Στο ογκώδες και ανεκτίμητο βιβλίο του Ιωάννη Πασσά "Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα", στο λήμμα του Πλωτίνου μας παρέχονται ορισμένες πληροφορίες για το πώς ο νούς του ανθρώπου μπορεί να οδηγηθεί σε φυγή, κάθαρση και έκσταση υπό το πρίσμα της φιλοσοφίας του Πλωτίνου.
Πιο συγκεκριμένα και πάντα στο αυτό βιβλίο διαβάζουμε:
Δια τον Πλωτίνον η φιλοσοφία δεν είναι συστηματική μελέτη εννοιών και θεωρημάτων, αλλά τρόπος ζωής. Περισσότερον απο όλους τους φιλοσόφους της αρχαιότητος είναι ανεπτυγμένη εις αυτόν η εσωτερική ψυχική εμπειρία. Την οντολογικήν του θεωρίαν την επαληθεύει όχι μόνον δια του συλλογισμού, αλλά δια της αναλύσεως των ψυχικών γεγονότων τα οποία διαδραματίζονται εις τον εσωτερικόν του κόσμον. Στρέφει το βλέμμα της εσωτερικής αναλύσεως εις την ψυχικήν του περιοχήν και ανευρίσκει μέσα εις αυτήν τας διαδοχικάς βαθμίδας της οντολογικής ιεραρχίας.
Πιστεύει ότι η ανθρώπινη ψυχή δύναται να εκτελέση <<επιστροφήν>> προς τα οπίσω, να αναχθεί εις τη θεώρησιν του Νού και εκ τούτου να προχωρήσει εις την αντίκρυσιν του Ενός. Η εσωτερική αυτή αναδίπλωσις, η συγκέντρωσις της σκέψεως επί των εσωτερικών ψυχικών γεγονότων καταδεικνύει ότι αποδίδεται μεγαλυτέρα σημασία εις την ψυχικήν του ανθρώπου υπόστασιν. Το άτομον ως φορεύς της ψυχής αποτελεί κεντρικόν θέμα της φιλοσοφίας.....Αι τάσεις αυταί αποδίδουν εις την φιλοσοφίαν του Πλωτίνου έντονον χαρακτήρα πνευματικότητος και ανθρωπισμού.
Ο Πλωτίνος θέτει ως ηθικόν σκοπόν του βίου την <<ομοίωσιν θεώ>>, την αναδρομήν της εκπεσούσης ψυχής εις την αρχικήν της πηγήν.Είναι σύμφωνος με την χριστιανικήν ηθικήν αρχήν, την προστάσσουσαν την ανύψωσιν απο τον κόσμον της αισθήσεως προς την σφαίραν του υπεραισθητού.Επαναλαμβάνων όμοιαν αντίληψιν την οποίαν είχεν εκφράσει ο Πλάτων εις τον <<Θεαίτητον>> (176 Α), θεωρεί ο και ο Πλωτίνος την εκ του κόσμου φυγήν ως επιτυγχανόμενην δια της καθάρσεως της ψυχής απο της αδικίας και αμαρτίας.(Ενν 1,2,1)<<Τι είναι λοιπόν η φυγή, το να γίνωμεν λέγει ο Πλάτων όμοιοι με τον θεόν, τούτο δε επιτυγχάνεται , εάν γίνωμεν δίκαιοι και όσιοι, αποκτώντες συγχρόνως φρόνησιν και γενικώς την αρετήν>>. Το πρώτον άρα στάδιον της φυγής απο την περιοχήν του αισθητού είναι η απόκτησις των αρετών. Αυτή ομοιάζει προς έν είδος καθάρσεως. <<Διότι όπως είπαν οι παλαιοί, και η σωφροσύνη και η ανδρεία και πάσα αρετή και αυτή η φρόνησις είναι κάθαρσις>>. Η ανδρεία είναι αφοβία θανάτου, η μεγαλοψυχία καταφρόνησις των φθαρτών πραγμάτων, η δε νόησις <<Νόησις ήτις αποστρέφεται τα κάτω και οδηγεί την ψυχήν προς τα άνω>>. Καθαιρόμενη η ψυχή γίνεται <<Είδος>> και <<Λόγος>> και περιέχεται εις την εξουσίαν του θείου: <<Οπόθεν εκπηγάζει το καλόν και πάντα τα συγγενή προς την ωραιότητα>>. Ηπρώτη συνεπώς βαθμίς εις την οποίαν μας υψώνει η φυγή και η κάθαρσις είναι εκείνη εις την οποίαν ανερχόμενοι, δυνάμεθα να ιδώμεν το <<καλόν>>, δηλαδή την ωραιότητα. Αλλά η ανύψωσις εις την βαθμίδα ταύτην δεν αποτελεί το τέρμα. Το καλόν είναι προβαθμίς του αγαθού. Διθα να φθάσωμεν εώς εκεί χρειάζεται και μια δευτέρα φυγή και αναγωγή.
Εκ της γενομένης αναπτύξεως καταφαίνεται ότι η σύστασις, την οποίαν κάμνει ο Πλωτίνος περί φυγής, δεν έχει την αιτίαν της εις διάθεσιν εφησυχασμού και μηδενισμού. Ούτε είναι αποτέλεσμα παθολογικής μελαγχολικής καταστάσεως, όπως θα έλεγεν ο ψυχίατρος. Είναι δρόμος όστις άγει εις την ενόρασιν της αληθείας. Χρειάζεται δε καρτερία και άσκησις περί τον ηθικόν βίον και ανδρεία δια να εισέλθει κανείς εις ένα τοιούτον κόσμον. Δεν εισάγει κάτι το νέον απο τον Ινδικόν κόσμον, όπως λέγουν μερικοί επιπόλαιοι αναζητηταί ομοιοτήτων, ο Πλωτίνος συνεχίζει μιαν τάσην, ήτις είναι ενδογενής εις την Ελλάδα. Ο όρος φυγή έχει μεταφυσικόν περιεχόμενον. Η φυγή είναι φαινόμενον όχι ψυχολογικόν, αλλά μεταφυσικόν.
Η φυγή και η κάθαρσις είναι οι προβαθμίδες της ανυψώσεως της ψυχής προς το υπεραισθητόν. Παραμένουν ως φαινόμενατα οποία δύνανται να σημειωθούν με αρνητικόν δείκτην αλλά η προς τα άνω ανάβασις έχει και την θετικήν της πλευράν, την εκφαινόμενην δια του έρωτος και της εκστάσεως.
Συνεχίζεται συντόμως με την ανάλυση της εκστάσεως...
Πιο συγκεκριμένα και πάντα στο αυτό βιβλίο διαβάζουμε:
Δια τον Πλωτίνον η φιλοσοφία δεν είναι συστηματική μελέτη εννοιών και θεωρημάτων, αλλά τρόπος ζωής. Περισσότερον απο όλους τους φιλοσόφους της αρχαιότητος είναι ανεπτυγμένη εις αυτόν η εσωτερική ψυχική εμπειρία. Την οντολογικήν του θεωρίαν την επαληθεύει όχι μόνον δια του συλλογισμού, αλλά δια της αναλύσεως των ψυχικών γεγονότων τα οποία διαδραματίζονται εις τον εσωτερικόν του κόσμον. Στρέφει το βλέμμα της εσωτερικής αναλύσεως εις την ψυχικήν του περιοχήν και ανευρίσκει μέσα εις αυτήν τας διαδοχικάς βαθμίδας της οντολογικής ιεραρχίας.
Πιστεύει ότι η ανθρώπινη ψυχή δύναται να εκτελέση <<επιστροφήν>> προς τα οπίσω, να αναχθεί εις τη θεώρησιν του Νού και εκ τούτου να προχωρήσει εις την αντίκρυσιν του Ενός. Η εσωτερική αυτή αναδίπλωσις, η συγκέντρωσις της σκέψεως επί των εσωτερικών ψυχικών γεγονότων καταδεικνύει ότι αποδίδεται μεγαλυτέρα σημασία εις την ψυχικήν του ανθρώπου υπόστασιν. Το άτομον ως φορεύς της ψυχής αποτελεί κεντρικόν θέμα της φιλοσοφίας.....Αι τάσεις αυταί αποδίδουν εις την φιλοσοφίαν του Πλωτίνου έντονον χαρακτήρα πνευματικότητος και ανθρωπισμού.
Ο Πλωτίνος θέτει ως ηθικόν σκοπόν του βίου την <<ομοίωσιν θεώ>>, την αναδρομήν της εκπεσούσης ψυχής εις την αρχικήν της πηγήν.Είναι σύμφωνος με την χριστιανικήν ηθικήν αρχήν, την προστάσσουσαν την ανύψωσιν απο τον κόσμον της αισθήσεως προς την σφαίραν του υπεραισθητού.Επαναλαμβάνων όμοιαν αντίληψιν την οποίαν είχεν εκφράσει ο Πλάτων εις τον <<Θεαίτητον>> (176 Α), θεωρεί ο και ο Πλωτίνος την εκ του κόσμου φυγήν ως επιτυγχανόμενην δια της καθάρσεως της ψυχής απο της αδικίας και αμαρτίας.(Ενν 1,2,1)<<Τι είναι λοιπόν η φυγή, το να γίνωμεν λέγει ο Πλάτων όμοιοι με τον θεόν, τούτο δε επιτυγχάνεται , εάν γίνωμεν δίκαιοι και όσιοι, αποκτώντες συγχρόνως φρόνησιν και γενικώς την αρετήν>>. Το πρώτον άρα στάδιον της φυγής απο την περιοχήν του αισθητού είναι η απόκτησις των αρετών. Αυτή ομοιάζει προς έν είδος καθάρσεως. <<Διότι όπως είπαν οι παλαιοί, και η σωφροσύνη και η ανδρεία και πάσα αρετή και αυτή η φρόνησις είναι κάθαρσις>>. Η ανδρεία είναι αφοβία θανάτου, η μεγαλοψυχία καταφρόνησις των φθαρτών πραγμάτων, η δε νόησις <<Νόησις ήτις αποστρέφεται τα κάτω και οδηγεί την ψυχήν προς τα άνω>>. Καθαιρόμενη η ψυχή γίνεται <<Είδος>> και <<Λόγος>> και περιέχεται εις την εξουσίαν του θείου: <<Οπόθεν εκπηγάζει το καλόν και πάντα τα συγγενή προς την ωραιότητα>>. Ηπρώτη συνεπώς βαθμίς εις την οποίαν μας υψώνει η φυγή και η κάθαρσις είναι εκείνη εις την οποίαν ανερχόμενοι, δυνάμεθα να ιδώμεν το <<καλόν>>, δηλαδή την ωραιότητα. Αλλά η ανύψωσις εις την βαθμίδα ταύτην δεν αποτελεί το τέρμα. Το καλόν είναι προβαθμίς του αγαθού. Διθα να φθάσωμεν εώς εκεί χρειάζεται και μια δευτέρα φυγή και αναγωγή.
Εκ της γενομένης αναπτύξεως καταφαίνεται ότι η σύστασις, την οποίαν κάμνει ο Πλωτίνος περί φυγής, δεν έχει την αιτίαν της εις διάθεσιν εφησυχασμού και μηδενισμού. Ούτε είναι αποτέλεσμα παθολογικής μελαγχολικής καταστάσεως, όπως θα έλεγεν ο ψυχίατρος. Είναι δρόμος όστις άγει εις την ενόρασιν της αληθείας. Χρειάζεται δε καρτερία και άσκησις περί τον ηθικόν βίον και ανδρεία δια να εισέλθει κανείς εις ένα τοιούτον κόσμον. Δεν εισάγει κάτι το νέον απο τον Ινδικόν κόσμον, όπως λέγουν μερικοί επιπόλαιοι αναζητηταί ομοιοτήτων, ο Πλωτίνος συνεχίζει μιαν τάσην, ήτις είναι ενδογενής εις την Ελλάδα. Ο όρος φυγή έχει μεταφυσικόν περιεχόμενον. Η φυγή είναι φαινόμενον όχι ψυχολογικόν, αλλά μεταφυσικόν.
Η φυγή και η κάθαρσις είναι οι προβαθμίδες της ανυψώσεως της ψυχής προς το υπεραισθητόν. Παραμένουν ως φαινόμενατα οποία δύνανται να σημειωθούν με αρνητικόν δείκτην αλλά η προς τα άνω ανάβασις έχει και την θετικήν της πλευράν, την εκφαινόμενην δια του έρωτος και της εκστάσεως.
Συνεχίζεται συντόμως με την ανάλυση της εκστάσεως...
Υπομονή Ήλιος θα φανεί με χρυσά φτερά για να μας πει, μες στην ντροπή, πολεμίστε και γκρεμίστε τη Δρακογενιά
Νίκος Γκάτσος - Ο Δράκος
Νίκος Γκάτσος - Ο Δράκος
Στο ογκώδες και ανεκτίμητο βιβλίο του Ιωάννη Πασσά "Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα", στο λήμμα του Πλωτίνου μας παρέχονται ορισμένες πληροφορίες για το πώς ο νούς του ανθρώπου μπορεί να οδηγηθεί σε φυγή, κάθαρση και έκσταση υπό το πρίσμα της φιλοσοφίας του Πλωτίνου.
Πιο συγκεκριμένα και πάντα στο αυτό βιβλίο και συμπληρώνοντας την ανωτέρω δημοσίευση, διαβάζουμε:
Ως γνήσιος πλατωνιστής ο Πλωτίνος δεν ηδύνατο να μη δώσει εξέχουσα θέση εις τον τόσο υμνηθέντα υπό του Πλάτωνος Έρωτα.
Τον συνδέει ,όπως εκείνος με την ενόραση της ιδέας του καλού και τον θεωρεί ως κίνητρον το οποίον κεντρίζει την ψυχήν προς ανάβασιν
εις τον νοητόν κόσμον. Μαζί με τον Πλάτωνα διαχωρίζει και ο Πλωτίνος τον έρωτα εις αισθητόν και υπεραισθητόν. Ο γήινος Έρως αφορμάται απο την όρασιν των ωραίων σωμάτων και των καλών πράξεων. Η συνοδεύουσα την εποπτείαν της ωραιότητος μακαριότης είναι κατά τον Πλωτίνον εκείνη, ήτις γίνεται αφορμή να γεννηθεί μέσα εις την ψυχήν ο Έρως. Αλλά εις την υπερκόσμιον περιοχήν, όταν προχωρήση η ψυχή πέραν απο την ιδέαν του καλού, ο Έρως καθίσταται έφεσις και επιδίωξις του αγαθού. "Ο Έρως δε είναι ενέργεια της ψυχής ήτις τείνει προς το Αγαθόν".
Μεταπίπρει εις οντολογικήν έφεσιν της καθαυτό υπάρξεως του Ενός.
Εν τελευταία αναλύση η εσχάτη πηγή ήτις δίδει αφορμήν να γεννηθεί ο Έρως είναι το υπέρτατον αγαθόν, το Εν.<<Διότι έκαστον απο τα νοητά είναι εξ'αφορμής του ευατού του ότι είναι γίνεται δε αντικείμενον Έρωτος όταν του δώσει χρώμα το αγαθόν.Το Αγαθόν ενεργεί ωσάν να του στέλλει τη γοητείαν των χαρίτων, και εις τα όντα τα οποία έχουν επιθυμίας στέλλει τους έρωτας.Η ψυχή λοιπόν όταν δεχτεί μέσα στον εαυτό της την απο εκείνον τον κόσμον πηγάζουσαν απορροήν, τίθεται εις κίνησιν και περίπίπτει εις μυστικόν ενθουσιασμόν, γεμίζει από ασυγκρατήτους παρορμήσεις και γίνεται Έρως>>.
Ο τελικός σταθμός εις τον οποίον βαδίζει ο Έρως είναι το Αγαθόν και το Εν. Ουτω αποδίδεται εις αυτόν καθαρώς οντολογικόν νόημα.
Δια της φυγής, της καθάρσεως και του ουρανίου Έρωτος επιδιώκεται να στρέψει ο άνθρωπος το βλέμμα του προς το εσωτερικόν του όπου υπάρχει ο έσω άνθρωπος.Επιτελούσα την εσωτερική ταύτη στροφή η ψυχή φθάνει εις την περιοχή του νου και της επιστήμης, ο θέιος όμως Έρως την ωθεί να προχωρήσει πέραν απο το νου και τας επιστήμας προς το Εν. Η προσπάθεια αυτή δεν έχει το χαρακτήρα της συλλογικής προχωρήσεως, επιδιώκει όχι να σκεφτεί κάτι αλλά να ιδεί κάτι, να αποκτήσει το βίωμα της απολύτου ενότητος. Η σκέψις έχει πάντοτε εν αντικείμενον, όταν σκεπτόμεθα ,σκεπτόμεθα κάτι. Ο Πλωτίνος θέλει να μηδενίσει τον δυισμόν αυτόν και να δοκιμάσει μιαν κατάστασιν απολύτου απλότητας , ζητεί να εξέλθει απο τον κόσμον εις τον οποίον υπάρχει ηη διάσπασις μεταξύ σκέψεως και αντικειμένου αυτής και να αναχθεί εις απόλυτον απλότητα. Φθάνων εις την απόλυτον απλότητα φθάνει εις μίαν κατάστασιν εις την οποίαν ευρίσκεται η υψίστη οντολογική αρχή, το Εν.Αυτήν την εσωτερική κατάστασιν την ονομάζει ο Πλωτίνος Έκσταση, δηλαδή μετατόπιση απο τον αισθητό και νοητόν κόσμον εις τον υπεραισθητόν και υπερνοητόν. Την ονομάζει ακόμη και άπλωσιν δηλαδή κατάστασιν εις την οποίαν επικρατεί απόλυτος απλότης υπερνικούμενου παντώς δυισμού. Αν ηθέλαμεν να εκφρασθώμεν με νέους όρους θα ελέγομεν ότι ο Πλωτίνος επιχειρεί να αρθεί υπεράνω της διασπάσεως της ψυχολογικής συνειδήσεως εις τα συνειδισιακά φαινόμενα έχομεν τη συνείδηση ως ενέργεια αναφερομένη εις εν συνειδητόν αντικείμενον.Πάσα παράστασις εννόησης αναφέρεται εις εν παραστατόν και νοητόν.
Πιο συγκεκριμένα και πάντα στο αυτό βιβλίο και συμπληρώνοντας την ανωτέρω δημοσίευση, διαβάζουμε:
Ως γνήσιος πλατωνιστής ο Πλωτίνος δεν ηδύνατο να μη δώσει εξέχουσα θέση εις τον τόσο υμνηθέντα υπό του Πλάτωνος Έρωτα.
Τον συνδέει ,όπως εκείνος με την ενόραση της ιδέας του καλού και τον θεωρεί ως κίνητρον το οποίον κεντρίζει την ψυχήν προς ανάβασιν
εις τον νοητόν κόσμον. Μαζί με τον Πλάτωνα διαχωρίζει και ο Πλωτίνος τον έρωτα εις αισθητόν και υπεραισθητόν. Ο γήινος Έρως αφορμάται απο την όρασιν των ωραίων σωμάτων και των καλών πράξεων. Η συνοδεύουσα την εποπτείαν της ωραιότητος μακαριότης είναι κατά τον Πλωτίνον εκείνη, ήτις γίνεται αφορμή να γεννηθεί μέσα εις την ψυχήν ο Έρως. Αλλά εις την υπερκόσμιον περιοχήν, όταν προχωρήση η ψυχή πέραν απο την ιδέαν του καλού, ο Έρως καθίσταται έφεσις και επιδίωξις του αγαθού. "Ο Έρως δε είναι ενέργεια της ψυχής ήτις τείνει προς το Αγαθόν".
Μεταπίπρει εις οντολογικήν έφεσιν της καθαυτό υπάρξεως του Ενός.
Εν τελευταία αναλύση η εσχάτη πηγή ήτις δίδει αφορμήν να γεννηθεί ο Έρως είναι το υπέρτατον αγαθόν, το Εν.<<Διότι έκαστον απο τα νοητά είναι εξ'αφορμής του ευατού του ότι είναι γίνεται δε αντικείμενον Έρωτος όταν του δώσει χρώμα το αγαθόν.Το Αγαθόν ενεργεί ωσάν να του στέλλει τη γοητείαν των χαρίτων, και εις τα όντα τα οποία έχουν επιθυμίας στέλλει τους έρωτας.Η ψυχή λοιπόν όταν δεχτεί μέσα στον εαυτό της την απο εκείνον τον κόσμον πηγάζουσαν απορροήν, τίθεται εις κίνησιν και περίπίπτει εις μυστικόν ενθουσιασμόν, γεμίζει από ασυγκρατήτους παρορμήσεις και γίνεται Έρως>>.
Ο τελικός σταθμός εις τον οποίον βαδίζει ο Έρως είναι το Αγαθόν και το Εν. Ουτω αποδίδεται εις αυτόν καθαρώς οντολογικόν νόημα.
Δια της φυγής, της καθάρσεως και του ουρανίου Έρωτος επιδιώκεται να στρέψει ο άνθρωπος το βλέμμα του προς το εσωτερικόν του όπου υπάρχει ο έσω άνθρωπος.Επιτελούσα την εσωτερική ταύτη στροφή η ψυχή φθάνει εις την περιοχή του νου και της επιστήμης, ο θέιος όμως Έρως την ωθεί να προχωρήσει πέραν απο το νου και τας επιστήμας προς το Εν. Η προσπάθεια αυτή δεν έχει το χαρακτήρα της συλλογικής προχωρήσεως, επιδιώκει όχι να σκεφτεί κάτι αλλά να ιδεί κάτι, να αποκτήσει το βίωμα της απολύτου ενότητος. Η σκέψις έχει πάντοτε εν αντικείμενον, όταν σκεπτόμεθα ,σκεπτόμεθα κάτι. Ο Πλωτίνος θέλει να μηδενίσει τον δυισμόν αυτόν και να δοκιμάσει μιαν κατάστασιν απολύτου απλότητας , ζητεί να εξέλθει απο τον κόσμον εις τον οποίον υπάρχει ηη διάσπασις μεταξύ σκέψεως και αντικειμένου αυτής και να αναχθεί εις απόλυτον απλότητα. Φθάνων εις την απόλυτον απλότητα φθάνει εις μίαν κατάστασιν εις την οποίαν ευρίσκεται η υψίστη οντολογική αρχή, το Εν.Αυτήν την εσωτερική κατάστασιν την ονομάζει ο Πλωτίνος Έκσταση, δηλαδή μετατόπιση απο τον αισθητό και νοητόν κόσμον εις τον υπεραισθητόν και υπερνοητόν. Την ονομάζει ακόμη και άπλωσιν δηλαδή κατάστασιν εις την οποίαν επικρατεί απόλυτος απλότης υπερνικούμενου παντώς δυισμού. Αν ηθέλαμεν να εκφρασθώμεν με νέους όρους θα ελέγομεν ότι ο Πλωτίνος επιχειρεί να αρθεί υπεράνω της διασπάσεως της ψυχολογικής συνειδήσεως εις τα συνειδισιακά φαινόμενα έχομεν τη συνείδηση ως ενέργεια αναφερομένη εις εν συνειδητόν αντικείμενον.Πάσα παράστασις εννόησης αναφέρεται εις εν παραστατόν και νοητόν.
Υπομονή Ήλιος θα φανεί με χρυσά φτερά για να μας πει, μες στην ντροπή, πολεμίστε και γκρεμίστε τη Δρακογενιά
Νίκος Γκάτσος - Ο Δράκος
Νίκος Γκάτσος - Ο Δράκος