ΤΟ STATUS QUO ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ
Η ιστορία - Οι Ελληνικές θέσεις - Το Διεθνές δίκαιο - Η Τουρκική απειλή
Το εδαφικό καθεστώς του Αιγαίου διαμορφώθηκε με την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης από τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τη Ρουμανία, το Βασίλειο των Κροατών, Σερβών και Σλοβένων, την Ελλάδα και την Τουρκία. Μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο άλλαξε μόνο ως προς την κυριαρχία των Δωδεκανήσων. Τα νησιά αυτά αποδόθηκαν στην Ελλάδα με τη συνθήκη ειρήνης με την Ιταλία που υπογράφτηκε στο Παρίσι το 1947. Στη Λωζάνη η χώρα μας είχε προσέλθει σαν ηττημένη. Είχε υποστεί τη στρατιωτική καταστροφή του 1922. Ετσι η συνθήκη που υπογράφτηκε εκεί αντιπροσώπευε το μέγιστο των απαιτήσεων της Τουρκίας και το ελάχιστο των δικαιωμάτων της Ελλάδας που παραιτήθηκε από όλα τα κέρδη της συνθήκης των Σεβρών. Εντούτοις η χώρα μας σεβάστηκε πάντοτε το εδαφικό καθεστώς που προέκυψε από την συνθήκη της Λωζάνης, παρά το γεγονός ότι άφηνε έξω από τα σύνορα της περιοχές που εθνολογικά και ιστορικά της ανήκαν. Δεν πρόβαλε ποτέ βλέψεις σε βάρος της Τουρκίας. Δεν απείλησε ποτέ την εδαφική της ακεραιότητα. Δεν της δημιούργησε ποτέ προβλήματα. Αλλά και η Τουρκία για 50 ολόκληρα χρόνια δεν έθεσε ζήτημα μεταβολής του. Το είχε αποδεχθεί χωρίς αντιρρήσεις. Δεν έλειψαν, βέβαια, σ' αυτό το διάστημα τα προβλήματα και οι διανέξεις - κάποτε πολύ σοβαρές - στις σχέσεις της με την χώρα μας, όπως δεν έλειψαν και οι ευτυχείς στιγμές και οι περιόδοι ομαλότητας και συνεργασίας. Δεν πρόβαλε όμως βλέψεις σε βάρος του ελληνικού χώρου. Δεν αμφισβήτησε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στα νησιά μας, στη θάλασσα ή στον αέρα. Ακόμα και όταν πρότεινε το 1941 στους Γερμανούς να καταλάβει τα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, φρόντισε επιμελώς να κρύψει ότι είχε επεκτατικά σχέδια. Πρόβαλε σαν δικαιολογία ότι ήθελε απλώς να τα ....προστατεύσει. Να μην τα καταλάβουν οι Αγγλοι! Ομως από το 1973 η στάση της άλλαξε ριζικά. Για πρώτη φορά εκδήλωσε επίσημα και απροκάλυπτα τάσεις επεκτατικές σε βάρος του ελληνικού χώρου. Δημιούργησε ζητήματα σχετικά με τα ακριτικά νησιά μας, την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, τον εναέριο χώρο και την αιγιαλίτιδα ζώνη μας. Kαι προχώρησε σε αλλεπάλληλες προκλήσεις που δημιούργησαν μεγάλη ένταση στις σχέσεις μας και απείλησαν πολλές φορές την ασφάλεια και την ειρήνη στην περιοχή μας. Η πιο σοβαρή απο τις προκλήσεις αυτές, ήταν η επιδρομή εναντίον της Κύπρου, τον Ιούλιο του 1974 και η κατάληψη του 40 τοις εκατό του εδάφους της. Και ναι μεν η Κύπρος δεν είναι τμήμα της ελληνικής επικράτειας. Είναι κράτος ανεξάρτητο. Αποτελεί όμως, τμήμα του ελληνισμού. Και η αρπακτική πολιτική που ακολούθησε η Τουρκία, απέναντι της είναι ενδεικτική των διαθέσεων και των προσανατολισμών της. Αλλά ας εξετάσουμε ένα προς ένα τα ζητήματα αυτά που οδήγησαν στη λεγόμενη «κρίση του Αιγαίου». Μια κρίση που σκιάζει καταθληπτικά τον ορίζοντα των ελληνοτουρκικών σχέσεων και απειλή να ανάψει την πυρκαγιά του πολέμου στην ιδιαιτέρα εύφλεκτη και στρατηγικά νευραλγική περιοχή που ζούμε, με άγνωστες συνέπειες.
Κεραυνός εν αιθρία.
Η αρχή των Τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο
Ενώ 50 ολόκληρα χρόνια η Τουρκία δεν είχε παρουσιάσει κανένα σύμπτωμα ασφυξίας, άρχισε ξαφνικά, μετά το 1973 να διαμαρτύρεται ότι «πνίγεται» από το καθεστώς του Αιγαίου. Οτι είναι άδικο γιατί την περιορίζει σε μια στενή λουρίδα θάλασσας. Και ότι η χώρα μας προσπαθεί να μεταβάλει το Αιγαίο πέλαγος σε ελληνική λίμνη.
Και δεν περιορίστηκε μόνο σε διαμαρτυρίες. Αρχισε να αμφισβητεί την ελληνικότητα του Αιγαίου και να ισχυρίζεται ότι το μισό της ανήκει μαζί με τα νησιά που βρίσκονται κοντά στα παράλια της. Ποτέ άλλωστε, Δε λέει τα «ελληνικά νησιά». Λέει πάντοτε «τα νησιά του Αιγαίου» σαν να είναι αδέσποτα.
Παραθέτουμε αποσπάσματα δηλώσεων που έχουν κάνει κατά καιρούς οι Τούρκοι πολιτικοί ηγέτες, ενδεικτικά των αντιλήψεων και των προθέσεων τους:
« Η Τουρκία δεν θα μας επιτρέψει ποτέ να γίνει το Αιγαίο ελληνική θάλασσα, ούτε θα επιτρέψει να σφετεριστούν άλλοι οποιαδήποτε τουρκικά δικαιώματα στην περιοχή αυτή»
(Υπουργός Άμυνας Χασάν Ισίκ, 1.6.1974)
«Το μέλλον της Τουρκίας είναι η θάλασσα. Η Τουρκία είναι υποχρεωμένη να γίνει μεσογειακό έθνος. Αυτή τη γραμμή για το μέλλον της Τουρκίας, όλοι οι πολιτικοί την έχουν παραδεχτεί»
(Υπουργός Άμυνας Ιλ. Σαντσαρ, 10.1.1974)
«Ούτε η Κυβέρνηση, ούτε η τούρκικη κοινή γνώμη μπορούν να δεχτούν ότι το Αιγαίο ανήκει αποκλειστικά στην Ελλάδα. Το μισό Αιγαίο ανήκει αποκλειστικά στην Τουρκία και το άλλο μισό ανήκει στην Ελλάδα. Αυτή υπήρξε ανέκαθεν η επίσημη άποψη»
(Υπουργός Εξωτερικών Τσαγλαγιανγκίλ, 4.4.1975)
«Ολόκληρο το έθνος, εξαρτάται από την ελληνική πίεση, που προσπαθεί να στραγγαλίσει τη χώρα, κυκλώνοντας την Τουρκία από την Δύση και αποκλείοντας τη διέξοδο της στη Μεσόγειο θάλασσα.
Το τουρκικό έθνος πρέπει να ενωθεί για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του Αιγαίου και την ελληνική πίεση που θα κυκλώσει τη Δυτική Τουρκία και αποσκοπεί στο στραγγαλισμό της»
(Υπουργός Άμυνας Χασάν Ισίκ, 23.2.1978)
«Μην αποκαλείται τα νησιά αυτά ελληνικά νησιά, αλλά νησιά του Αιγαίου. Είναι προτιμότερο να το αποκαλούμε νησιά του Αιγαίου»
(Πρωθυπουργός Σ. Ντεμιρέλ, 19.8.1976)
Αιγαίο: Μια θάλασσα ελεύθερη!
Τι να μοιραστεί;
Μια πρώτη παρατήρηση που θα μπορούσε να διατυπωθεί είναι ότι η Άγκυρα τοποθετεί σε εσφαλμένη βάση το θέμα. Εμφανίζει το Αιγαίο σαν μια περιοχή που μπορεί να διανεμηθεί ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία ή να ανήκει σε μια από τις δύο. Κανένας όμως δεν μπορεί να μοιράσει κάτι που δεν του ανήκει. Και το Αιγαίο δεν ανήκει σε κανέναν. Ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Τουρκία. Πέρα από τα χωρικά ύδατα των παράκτιων χωρών, είναι μια θάλασσα ελεύθερη, που διέπετε από το διεθνές καθεστώς της ανοικτής θάλασσας. Η διεθνής ναυσιπλοα είναι ελεύθερη σ’αυτήν. Και ασφαλώς καμία από τις χώρες που την χρησιμοποιούν δε θα ανεχόταν να μεταβληθεί σε κλειστή θάλασσα της Ελλάδας ή της Τουρκίας ή και των δύο μαζί. Θα διαμαρτύρονταν και θα αντιδρούσαν. Καμιά όμως διαμαρτυρία και καμιά αντίδραση δεν προήλθε από πουθενά. Και το γεγονός αυτό δείχνει ότι το διεθνές καθεστώς της ανοικτής θάλασσας που ισχύει στο Αιγαίο παραμένει απαραβίαστο.
Είναι ανυπόστατος, επομένως, ο τουρκικός ισχυρισμός ότι η Ελλάδα έχει μεταβάλει ή επιχειρεί να μεταβάλει το Αιγαίο πέλαγος σε δική της λίμνη.
Αφού όμως δεν μπορούμε να μοιράσουμε το Αιγαίο, τι είναι αυτό που ζητάει η Τουρκία να μοιράσουμε: Δε μένει τίποτε άλλο από τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Και αυτά είναι ακριβώς που αμφισβητεί και επιβουλεύεται. Επειδή όμως καταλαβαίνει πολύ καλά ότι δεν μπορεί να προωθήσει βλέψεις σε βάρος κυριαρχικών δικαιωμάτων μας καλλιεργεί μια σκόπιμη σύγχυση μιλώντας γενικά και αόριστα για το Αιγαίο. Μας αποδίδει προθέσεις που ποτέ δεν είχαμε ούτε έχουμε. Μας κατηγορεί ότι έχουμε σφετεριστεί δικαιώματα που Δε μας ανήκουν. Και εμφανίζεται «αδικούμενη» και «στραγγαλιζόμενη» από την ελληνική... απληστία.
Είναι αναγκαία, λοιπόν, πριν από καθετί άλλο μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της περιοχής, για να δούμε ποιος αδικεί ποιον. Ποιος έχει προθέσεις επεκτατικές και ποιος αντιπροσωπεύει απειλή κατά της ασφάλειας και της ειρήνης στο Αιγαίο.
Η Ελληνικότητα των νησιών.
Το Αιγαίο είναι το λίκνο του Ελληνισμού. Οι δυο έννοιες, άλλωστε, θεωρούνται ταυτόσημες. Ιστορικά ευρήματα , πιστοποιούν ότι οι πολιτιστικές διεργασίες που οδήγησαν στη διαμόρφωση του ελληνικού πολιτισμού άρχισαν στο Αιγαίο από τη νεολιθική εποχή (7.000 - 6.000 π.Χ.). Εντάθηκαν κατά την πρώιμη εποχή του χαλκού (3.200 2.000 π.Χ.) και κορυφώθηκαν με την ανάπτυξη του Μινωικού Πολιτισμού, που διαδόθηκε ευρύτατα στο Αιγαίο, έφθασε στην ηπειρωτική Ελλάδα και συνέβαλε στην άνθηση του μυκηναϊκού πολιτισμού (1.600 π.Χ. και έπειτα).
Οι Ελληνες εμφανίζονται στο Αιγαίο με σαφή πλέον εθνολογικά χαρακτηριστικά από το 2.000 π.Χ. Η δυτική πλευρά του πελάγους και οι Κυκλάδες κατοικούνται από τους Πρώτο -Ελληνες. Αυτοί δείχνουν βαθμιαία στοιχεία του κυκλαδικού και του κρητικού πολιτισμού και αφομοιώνουν τμήματα των προελληνικών λαών. Γύρω στο 1.600 π.Χ. υιοθετούν ολόκληρες πλευρές του μινωικού πολιτισμού.
Απ' αυτές τις εθνικές αναμείξεις και τις πολιτικές επιρροές προκύπτει το ελληνικό έθνος και ο πρώτος πολιτισμός του, ο μυκηναϊκός.
Στους αιώνες που ακολούθησαν και ως τις αρχές της κλασικής εποχής (500 π.Χ.) οι Ελληνες και κυρίως οι Αιγαίοι Ελληνες, απλώνονται σε κάθε γωνιά του πελάγους. Εποικίζουν τα Δωδεκάνησα, τη Χαλκιδική, τη Θράκη, την Προποντίδα, τα παράλια της Μικράς Ασίας και φτάνουν ως τον Εύξεινο Πδντο και τη Σκυθία. Και με τα πλωτά μέσα που διαθέτουν και το παράτολμο Θάρρος τους προωθούνται προς τη Συρία, την Κιλικία, την Ιταλία.
Ολόκληρο το Αιγαίο, αλλά και κάθε περιοχή γύρω από το Αιγαίο, που κατοικήθηκε από Ελληνες δεν έπαψε να έχει ελληνικό πληθυσμό ως τις μέρες μας. Και μολονότι το Αιγαίο δέχθηκε πολλές επιδρομές και εξουσιάστηκε από ξένους και για μεγαλύτερο διάστημα από τους Τούρκους, παρέμεινε εθνικά και πολιτιστικά στο σύνολο του ελληνικό.
Αιγαίο: Λίκνο του Ελληνισμού.
Η πολιτιστική προσφορά
Αν το Αιγαίο εδιχοτομείτο, όπως αξιώνει η Αγκυρα, θα περιέρχoντo στην Τουρκία -εκτός από την Ιμβρο και την Τένεδο που της παραχωρήθηκαν με τη συνθήκη της Λωζάννης - νησιά μας όπως η Σαμοθράκη, η Λήμνος, η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, η Ικαρία και τα Δωδεκάνησα. Καθένα όμως από τα νησιά αυτά έχει να επιδείξει ερείπια αρχαίων ελληνικών πόλεων, λιμανιών, υδραγωγείων, ναών καθώς και μνημεία που μαρτυρούν για το λαμπρό ελληνικό παρελθόν τους. Και οι κάτοικοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτισμού σε βαθμό που προκαλεί το θαυμασμό και το δέος. Ο μεγαλύτερος γιατρός της αρχαιότητας, ο Ιπποκράτης, που οι θεωρίες του επί αιώνες θεωρούνταν αξιώματα και μέχρι σήμερα ακόμα οι γιατροί δίνουν τον υπέροχο όρκο του, ήταν από την Κω, όπου και ίδρυσε το Ασκληπιείο του.
Ο θεμελιωτής των μαθηματικών Πυθαγόρας, ήταν Σάμιος. Ο μεγάλος αρχαίος αστρονόμος Αρίσταρχος ήταν Σάμιος. Ο Ομηρος, κατά μία εκδοχή, ήταν από την Χίο. Αλλά και η λυρική ποίηση οφείλει πολλά στα αιγαιοπελαγίτικα νησιά. Η Σαπφώ κι ο Αλκαίος ήταν Λέσβιοι και ο Ανακρέων έζησε στη Σάμο. Στον τομέα της φιλοσοφίας ονομαστoί έμειναν οι Λέσβιοι Πιττακός και Θεόφραστος και ο Ρόδιος Παναίτιος. Στον τομέα της τέχνης η συμβολή των νησιών υπήρξε εντυπωσιακή. Ας μνημονεύσουμε ενδεικτικά την περίφημη σχολή της Ρόδου, που άφησε έργα όπως ο Κολοσσός της Ρόδου και ο Λαοκόων. Αλλά και στη ρητορική, η συμβολή της σχολής της Ρόδου ήταν μεγάλη, με έξοχους εκπροσώπους της τον Αθηνόδωρο και τον Απολλώνιο.
Η εμφάνιση των Τούρκων και η κυριαρχία τους στο Αιγαίο
Οι Τούρκοι εμφανίστηκαν στην περιοχή πολύ αργά. Μόλις κατά τον 11ο αιώνα μ.Χ. σημειώνονται οι πρώτες εξορμήσεις τους κατά των νησιών του Αιγαίου. Αλλ' αυτές οι εξορμήσεις είχαν ακόμα το χαρακτήρα των πειρατικών επιδρομών. Δεν ήταν επιχειρήσεις κατακτητικές που είχαν σαν στόχο την επέκταση. Η κατάσταση αυτή κράτησε πάνω από τρεις αιώνες. Τελικά, κατάφεραν να γίνουν κύριοι των νησιών μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης και την κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας, ανάμεσα στο 1456 και το 1669, με εξαίρεση την Τήνο, που καταλήφθηκε το 1715. Δεν μπόρεσαν όμως ποτέ να τα υποτάξουν ολοκληρωτικά. Η κυριαρχία τους ήταν περιορισμένη. Και η επίδρασή τους στην εξέλιξη των νησιών υπήρξε γενικά αρνητική. Τα απομύζησαν χωρίς να τους προσφέρουν τίποτα. Και ενέργησαν σαν τροχοπέδη στην πρόοδό τους.
Παρόλα αυτά ήταν τέτοιος ο δυναμισμός του ελληνικού νησιωτικού πληθυσμού, ώστε και κάτω από τον οθωμανικό ζυγό, βρήκε πολλούς τρόπους όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και ν' αναπτυχθεί σταθερά.
Και το 1821 είχε φτάσει σε τέτοια ακμή ώστε μπόρεσε να συμβάλει ουσιαστικά στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας του Εθνους.
Δεν κατάφεραν, λοιπόν, ποτέ οι Τούρκοι να αποκτήσουν τίτλους κυριότητας στα νησιά, ιστορικά, εθνολογικά ή πολιτιστικά. Ηρθαν και έφυγαν σαν κατακτητές. Γι' αυτό ούτε τους κατοίκους τους μπόρεσαν να αφομοιώσουν ούτε να αλλοιώσουν τα εθνολογικά χαρακτηριστικά των νησιών. Εντούτοις, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, παρά την αναμφισβήτητη ελληνικότητά τους και τους αγώνες τους δεν απελευθερώθηκαν αμέσως μόλις ανάκτησε την ανεξαρτησία της η ηπειρωτική Ελλάδα. Χρειάστηκε να συνεχίσουν τους αγώνες τους. Χρειάστηκε να γίνουν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι του 1912 - 1913. Χρειάστηκε να πάρει μέρος η Ελλάδα στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, για να ενταχθεί οριστικά το Αιγαιακό Αρχιπέλαγος σαν νησιωτικό συγκρότημα στην ελληνική επικράτεια. Ποτέ άλλοτε συμπαγείς και αμιγείς εθνικά και πολιτιστικά πληθυσμοί δεν πλήρωσαν με τόσους αγώνες και με τόσο αίμα το δικαίωμά τους να ζήσουν ελεύθεροι.
Η συνθήκη της Λωζάνης
Οριστικά τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου κατακυρώθηκαν στην Ελλάδα με τη συνθήκη της Λωζάνης της 24ης Ιουλίου 1923. Αλλά και πάλι, η Δωδεκάνησος παραχωρήθηκε στην Ιταλία, που την είχε καταλάβει κατά τον πόλεμο της με την Τουρκία το 1911. Και η Ιμβρος και η Τένεδος, δυο επίσης νησιά με ελληνικό πληθυσμό, δόθηκαν στην Τουρκία, επειδή βρίσκονταν στο στόμιο του Ελλησπόντου και τα θεωρούσαν αναγκαία για την ασφάλεια των Στενών.
Το άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάνης όριζε:
« Η ληφθείσα απόφασις τη 13ην Φεβρουαρίου 1914 υπό της Συνδιασκέψεως του Λονδίνου, εις εκτέλεσιν των άρθρων 5 της Συνθήκης του Λονδίνου της 17-30 Μαου 1913, και 15 της Συνθήκης των Αθηνών τής 1-14 Νοεμβρίου 1913, η κοινοποιηθείσα εις τήν Ελληνικήν Κυβέρνησιν τη 13ην Φεβρουαρίου 1914 και αφορούσα εις την κυριαρχίαν της Ελλάδος επί των νήσων της Ανατολικής Μεσογείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών νήσων (Μαυρειών), ιδία των νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης, Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου καί Ικαρίας, επικυρούται, υπό την επιφύλαξιν τών διατάξεων τής παρούσης Συνθήκης των συναφών προς τας υπό την κυριαρχίαν της Ιταλίας διατελούσας ΡΟΔΟΣ νήσους, περί ών διαλαμβάνει το άρθρον 15.
Εκτός αντιθέτου διατάξεως της παρούσης Συνθήκης αι νήσοι, αι κείμεναι εις μικροτέραν απόστασιν των τριών μιλίων της ασιατικής ακτής, παραμένουσιν υπό τήν τουρκικήν κυριαρχία.»
Και το άρθρο 15 έλεγε:
« Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμούμενων νήσων, τουτέστιν, της Αστυπαλαίας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψών, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελλορίζου.»
Η Δωδεκάνησος αποδόθηκε στην Ελλάδα μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, σαν αποτέλεσμα της νίκης της κατά της Ιταλίας και της συμμετοχής της στο συμμαχικό αγώνα εναντiον του 'Αξονα. Σύμφωνα με το άρθρο 14 της Συνθήκης Ειρήνης με την Ιταλία της 10ης Φεβρουαρίου 1947:
« Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρη κυριαρχία τας νήσους της Δωδεκανήσου...».
Η σημασία των νησιών
Το Αιγαίο είναι ζωτικής σημασίας τμήμα του ελληνικού χώρου. Εχει μεγάλη οικονομική σπουδαιότητα για τη χώρα μας. Και αποτελεί ισχυρό μαγνήτη του τουρισμού της. Ο πληθυσμός των νησιών είναι 1.500.000 και όχι 300.000 όπως ισχυρίζονται οι Τούρκοι. Αποτελεί σημαντικό τμήμα του συνολικού πληθυσμού των 9.000.000. Και η έκταση τους καλύπτει το ένα πέμπτο της ελληνικής επικρατείας.
Το συνολικό μήκος των ελληνικών ακτών είναι 15.020,8 χιλιόμετρα. Οι ακτές του Αιγαίου είναι 10.942,8 χιλιόμετρα. Δηλαδή, 72,8 τοις εκατό του συνόλου.
Το σύνολο των εμπορευμάτων που ξεφορτώθηκαν το 1981 σε ελληνικά λιμάνια αντιπροσώπευαν 48.555.139 τόνους. Από αυτά, ξεφορτώθηκαν σε λιμάνια του Αιγαίου 38.466.952 τόνοι.
Δηλαδή, 79,2 τοις εκατό του συνόλου. Το σύνολο των εμπορευμάτων που φορτώθηκαν σε λιμάνια ήταν 40.211.380 τόνοι. Τα εμπορεύματα που φορτώθηκαν σε λιμάνια του Αιγαίου, αντιπροσώπευαν 31.185.788 τόνους. Δηλαδή, 77,6 τοις εκατό του συνόλου.
Η σπουδαιότητα των νησιών του Αιγαίου στον τομέα του τουρισμού, προκύπτει από το γεγονός ότι κάθε χρόνο προσελκύουν το 40 τοις εκατό περίπου των ξένων που επισκέπτονται την Ελλάδα.
Πέρα, όμως, απ’αυτά τα ενδεικτικά στοιχεία για την οικονομική ζωτικότητα του Αιγαίου, τα νησιά της περιοχής (2.463 στο σύνολο των 3.100 νησιών της χώρας), αποτελούν σπουδαία πηγή πλούτου για την Ελλάδα, με την αλιεία, τη γεωργία και τη λαϊκή τους τέχνη, που ευδοκιμούσε πάντοτε στους νησιωτικούς μας πληθυσμούς.
Καινοφανείς θεωρείες
Οι Τούρκοι καταλαβαίνουν, βέβαια, ότι η αμφισβήτηση της ελληνικότητας του Αιγαίου είναι μια πολύ σαθρή βάση για τη Θεμελίωση των εδαφικών τους διεκδικήσεων, στην περιοχή. Γι' αυτό φροντίζουν να την ενισχύουν και με άλλα επιχειρήματα που πιστεύουν ότι μπορεί να επηρεάσουν τη διεθνή κοινή γνώμη. Ολα σχεδόν περιέχονται στις δηλώσεις τούρκων ηγετών, που παραθέσαμε στην αρχή αυτού του εντύπου . Συνοπτικά είναι τα ακόλουθα:
#
# 1. Δεν μπορεί η Ελλάδα να είναι απλωμένη σ' ολόκληρο το Αιγαίο και η Τουρκία να είναι «στριμωγμένη» σε μια στενή λουρίδα Θάλασσας, πλάτους τριών μόλις μιλίων από τις ακτές της.
# 2. Είναι άδικο να έχει η Ελλάδα τα 3.000 περίπου νησιά του Αιγαίου και η Τουρκία να έχει μόνο δυο (Ιμβρο - Τένεδο).
# 3. Αφού το Αιγαίο βρίσκεται ανάμεσα σε δυο χερσονήσους, την ελληνική και την τουρκική, πρέπει να χωριστεί στη μέση και να δοθεί το ένα μέρος στην Ελλάδα και το άλλο στην Τουρκία.
# 4. Τα νησιά που βρίσκονται κοντά στην Τουρκία και μακριά από την Ελλάδα πρέπει να δοθούν στην Τουρκία.
# 5. Επειδή το σύνολο του πληθυσμού των νησιών είναι πολύ μικρότερο από τον πληθυσμό των παρακτίων περιοχών της Τουρκίας, δημιουργείται πρόβλημα δημογραφικό που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Πρόκειται για καινοφανείς θεωρίες, στερούμενες κάθε σοβαρότητας. Και αν υιοθετούντο διεθνώς θα οδηγούσαν σε εξωφρενικές καταστάσεις. Χώρες που διαθέτουν νησιά θα έπρεπε να τα μοιράσουν με άλλες που δε διαθέτουν ή να τους χαρίσουν μερικά για λόγους... δικαιοσύνης. Χώρες που έχουν πολλή Θάλασσα Θα έπρεπε να τη μοιράσουν με άλλες που έχουν λίγη Θάλασσα ή δεν έχουν καθόλου. Χώρες που τα νησιά τους βρίσκονται κοντύτερα στις ακτές άλλων χωρών, Θα έπρεπε να τα παραχωρήσουν στις τελευταίες. Και χώρες που έχουν μεγαλύτερο πληθυσμό από άλλες γειτονικές τους Θα έπρεπε να αφαιρέσουν από τις τελευταίες μερικές εκτάσεις τους για να... αποσυμφορηθούν.
Μερικά παραδείγματα:
Το αρχιπέλαγος των νορμανδικών νησιών απέχει μόνον 20 μίλια από τη Γαλλία και 85 από την Αγγλία. Θα 'πρεπε, λοιπόν, ν' ανήκει στη Γαλλία και όχι στην Αγγλία. Ειδικότερα η Τζέρσεϋ που απέχει 14 μίλια από τη χερσόνησο του Χερβούργου.
Η Κοπεγχάγη, πρωτεύουσα της Δανίας, βρίσκεται σε νησί που απέχει στο στενότερο σημείο του διαύλου στο 'Ελσινορ, μόνο 3 μίλια από τη Σουηδία. Το ίδιο νησί απέχει από τη δανέζικη χερσόνησο της Γιουτλάνδης, στο κοντινότερο σημείο του 30 μίλια. Το νησί λοιπόν αυτό, μαζί με την πρωτεύουσα της χώρας θα έπρεπε σύμφωνα με την τουρκική λογική, να ανήκει στη... Σουηδία.
Το δανέζικο νησί Μπόρνχολμ απέχει 22 μίλια από τη Σουηδία, 60 μίλια από τη Γερμανία, 95 μίλια από το κοντινότερο σημείο της Ζέλαντ, όπου βρίσκεται η Κοπεγχάγη και 215 μίλια από τη δανέζικη χερσόνησο της Γιουτλάνδης. Ανήκει όμως στη Δανία. Και επειδή, βέβαια, ούτε οι Γερμανοί ούτε οι Σουηδοί έχουν τα μυαλά των Τούρκων, δε διανοήθηκαν ποτέ να το διεκδικήσουν.
Και δεν είναι αυτά μόνο τα παραδείγματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Το αρχιπέλαγος των νησιών Φερόες απέχει 240 μίλια από τη Σκωτία, 300 μίλια από την Ισλανδία και 650 μίλια από τη Δανία. Ανήκει, εντούτοις, στη Δανία και κανένας δε σκέπτεται να το διεκδικήσει επειδή βρίσκεται κοντύτερα στις δικές του ακτές.
Το αρχιπέλαγος των Αλεουτίων νήσων που σχηματίζει τόξο ανάμεσα στην Αλάσκα και τη σοβιετική χερσόνησο της Καμτσάσκας είναι αμερικανικό. Και όμως τα τελευταία νησιά του απέχουν 300 μίλια από την Αλάσκα.
Διάφορα απομονωμένα νησιά του αρχιπέλαγους Σουλόν απέχουν μόλις 3 ως 5 μίλια από τη Βόρνεο. Και όμως ανήκουν στις Φιλιππίνες από τις οποίες απέχουν δέκα φορές περισσότερο.
Τα νησιά Σαιν Πιέρ και Μικελόν απέχουν μόλις 12 μίλια από τη Νέα Γη του Καναδά. Και όμως είναι γαλλικά. Και τα νησιά του αρχιπελάγους Κουρασάο απέχουν 14 μίλια από τη Βενεζουέλα. Και όμως είναι ολλανδικά.
Δε χρειάζονται, νομίζουμε, άλλα παραδείγματα για να εκτιμήσει κανείς την αξία του τουρκικού ισχυρισμού ότι τα νησιά ανήκουν στη χώρα, στην οποία βρίσκονται κοντύτερα. 'Η ότι κάθε χώρα που έχει νησιά πρέπει να τα μοιραστεί με άλλες που δεν έχουν.
Η θεωρεία του "ζωτικού χώρου"
Ο ισχυρισμός της Τουρκίας ότι την «πνίγει» το σημερινό καθεστώς του Αιγαίου - ενώ δεν την έπνιγε 50 ολόκληρα χρόνια - αλλά και ο άλλος ισχυρισμός της ότι υπάρχουν και λόγοι δημογραφικοί που επιβάλλουν την αναδιανομή των νησιών, θυμίζουν τη θεωρεία του «ζωτικού χώρου» του Χίτλερ. Με μια παρόμοια δικαιολογία θα μπορούσε κάθε χώρα να επιδιώξει την επέκτασή της σε βάρος γειτονικών χωρών είτε γιατί έχουν λιγότερο πληθυσμό από το δικό της είτε γιατί έχουν περισσότερη θάλασσα ή περισσότερα νησιά.
Στην πραγματικότητα, δεν είναι η Ελλάδα που πνίγει την Τουρκία αλλά η Τουρκία που πνίγει την Ελλάδα και επιδιώκει επίμονα και συστηματικά τη συρρίκνωσή της.
Στα παράλια της Τουρκίας προς το Αιγαίο, αλλά και προς τον Εύξεινο Πόντο, κατοικούσαν από τα πανάρχαια χρόνια, συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί, που ανέπτυξαν ένα λαμπρό πολιτισμό.
Τα μνημεία αυτού του πολιτισμού, βρίσκονται ακόμα εκεί και επιδεικνύονται από τους Τούρκους στους ξένους τουρίστες σαν... δικές τους αρχαιότητες.
Από το 1914, οι Τούρκοι εξόντωσαν ένα μεγάλο μέρος των πληθυσμών αυτών. Ενα άλλο μέρος γύρω στις 400.000 το εξανάγκασαν να εγκαταλείψει τις προαιώνιες εστίες του ως το 1919.
Ετσι δημιουργήθηκε το πρώτο κύμα της προσφυγιάς,προάκουσμα αυτού που έμελλε να ακολουθήσει.
Το1922, πάνω από 1.300.000 Ελληνες της Μικράς Ασίας, όσοι επέζησαν από τις σφαγές, αναγκάστηκαν να καταφύγουν με κάθε μέσο στην Ελλάδα για να σωθούν.
Η Ιμβρος και η Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία για την ασφάλεια των Στενών. Μολονότι όμως εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή πληθυσμών, αφελληνίστηκαν. Και την ίδια τύχη είχαν και οι Ελληνες της Κωνσταντινούπολης.
Το 1923 έφταναν τις 300.000. Σήμερα είναι ζήτημα αν έχουν απομείνει 6.000.
Αλλά, υπάρχει και μια πλευρά του θέματος, που ποτέ δεν απασχόλησε τους γείτονές μας.
Οταν οι Τούρκοι παίρνουν τη μεζούρα και ζητούν τη διανομή του Αιγαίου, με ακριβείς μετρήσεις από τις ελλήνικές και τις τουρκικές ακτές, λησμονούν μια μικρή λεπτομέρεια. Οτι στην περιοχή αυτή, δεν υπάρχει μόνο γη και θάλασσα.
Υπάρχουν και άνθρωποι με εθνική συνείδηση, με ιστορία και πολιτισμό, που θέλουν και δικαιούνται να ζουν ελεύθεροι και να αποφασίζουν οι ίδιοι για την τύχη τους.
Και οι άνθρωποι δεν είναι είδος για διανομή. Πρέπει να τους ρωτάμε που θέλουν να ανήκουν και να ζούν.
Η υφαλοκρηπίδα
Η αφετηρία της «κρίσης του Αιγαίου», μπορεί να τοποθετηθεί χρονολογικά το 1973.
Την 1 Νοεμβρίου εκείνου του χρόνου, δημοσιεύτηκε στην τουρκική «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως», χάρτης με τις περιοχές του Αιγαίου στις οποίες η κυβέρνηση της Άγκυρας είχε δώσει άδεια διεξαγωγής ερευνών στην Τουρκική Εταιρία Πετρελαίων. Ούτε λίγο ούτε πολύ είχε γίνει στο χάρτη μια αυθαίρετη μονομερής οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του βορειοανατολικού Αιγαίου και είχαν περιληφθεί σ' αυτόν κυρίως ελληνικές περιοχές. (Βλέπε χάρτες 2 και 3 )
.Από τις 29 Μαου 1974 (Επέτειο της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως από τους Τούρκους) βγαίνει στις επίμαχες περιοχές για έρευνες, που διαρκούν ως τις 6 Ιουνίου, το τούρκικο ωκεανογραφικό σκάφος «Τσανταρλί».
Επακολουθεί μεγάλη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις η οποία όμως σε λίγες μέρες επισκιάζεται από τις συγκλονιστικές εξελίξεις του κυπριακού που κατέληξαν στην τουρκική εισβολή στο νησί και την κατάληψη του 40% του εδάφους του.
Στις 18 Ιουλίου - δυο μέρες πριν από την τουρκική εισβολή - η κυβέρνηση της 'Αγκυρας παραχώρησε στην ίδια Εταιρία Πετρελαίων το δικαίωμα ερευνών και εκμετάλλευσης σε τμήμα του βυθού του νοτιοανατολικού Αιγαίου που ανήκει στην Ελλάδα.
Και τον Ιούλιο - Αύγουστο του 1976 βγαίνει στο Αιγαίο το τούρκικο ερευνητικό σκάφος «Χόρα», στις περιοχές που αυθαίρετα είχε οριοθετήσει η τουρκική κυβέρνηση και δημιουργείται νέα μεγάλη ένταση και κίνδυνος πολέμου μεταξύ των δύο χωρών.
Η απροθυμία της Τουρκίας να κινηθεί με το νόμο
Σε όλες αυτές τις προκλήσεις αντιδρά η Ελλάδα. Τις καταγγέλλει σαν αυθαίρετες και παράνομες. Διαμαρτύρεται στην Αγκυρα και καταφεύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν αρνείται τις διαπραγματεύσεις. Ακολουθούν συναντήσεις και συνομιλίες εκπροσώπων των δύο χωρών σε διάφορα επίπεδα. Εμφανίζεται μάλιστα πρόθυμη η Αγκυρα να προσέλθει και στο Δικαστήριο της Χάγης. Και δεσμεύεται σ’αυτό και με έγγραφη δήλωση στη συνάντηση των πρωθυπουργών Ελλάδος - Τουρκίας το καλοκαίρι του 1975.
Αλλά τελικά παρασπονδεί αρνούμενη την αρμοδιότητά του. Δέχεται επίσης να συναντηθούν και ομάδες εμπειρογνωμόνων των δύο χωρών για να εξετάσουν το θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Αλλά δεν καταλήγουν πουθενά.
Διαπιστώνεται έτσι, πέρα από κάθε αμφισβήτηση, ότι δυνατότητες ρύθμισης του θέματος μέσα σε νόμιμα πλαίσια δεν υπάρχουν. Η Αγκυρα είναι εντελώς απρόθυμη να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Και ο λόγος είναι ευνόητος.
Η επεκτατική πολιτική της Τουρκίας
Η Τουρκία δε διεκδικεί στο Αιγαίο, νόμιμα δικαιώματά της, γιατί απλούστατα, δεν έχει τέτοια δικαιώματα. Ούτε ενδιαφέρεται ακριβώς για την υφαλοκρηπίδα. Αν επρόκειτο μόνο γι' αυτό δε Θα υπήρχε πρόβλημα. Το Θέμα Θα ήταν καθαρά τεχνικό. Θα εφαρμόζονταν όσα ισχύουν διεθνώς και έχουν καθιερωθεί από την πρακτική. Θα οριοθετήτο η υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, και το ζήτημα θα έληγε. Αυτό συνέβη σε δεκάδες παρόμοιες περιπτώσεις μεταξύ διαφόρων χωρών. Συνέβη και στην περίπτωση της Ελλάδας και της Ιταλίας. Οριοθέτησαν την υφαλοκρηπίδα στη Θάλασσα που τις χωρίζει, χωρίς να αντιδικήσουν. Και υπόγραψαν και σχετική συμφωνία. Το γεγονός πέρασε σχεδόν απαρατήρητο.
Η Τουρκία, αντίθετα, χρησιμοποίησε το θέμα της υφαλοκρηπίδας σαν πρόσχημα ή σαν αφετηρία για να προωθήσει τις διεκδικήσεις της σε βάρος του ελληνικού χώρου. Ενώ αρχικά είχε δεχτεί ότι το πρόβλημα ήταν τεχνικό, το μετέτρεψε κατόπιν σε πολιτικό. Αξίωσε να παραμεριστούν τα διεθνώς ισχύοντα για την υφαλοκρηπίδα. Να εγκαταλειφθεί η διεθνής πρακτική. Να αγνοηθεί ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και να αντιμετωπισθεί εξ υπαρχής το θέμα σαν ελληνοτουρκική διαφορά γύρω από μια περιοχή, που κατά τη γνώμη της Άγκυρας δεν ήταν δίκαιο ν' ανήκει ολόκληρη στην Ελλάδα. Έπρεπε να τη μοιραστεί μαζί της.
Δηλαδή, ούτε λίγο ούτε πολύ ζητούσε διανομή του Αιγαίου. Αλλά, επειδή δεν μπορούσε να το Θέσει αυτό απροκάλυπτα, πρότεινε τη διχοτόμηση της υφαλοκρηπίδας του πελάγους, χωρίς να ληφθεί υπόψη η υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. Και στη συνέχεια, κλιμακώνοντας την απαιτιτηκότητά της εξαπόλυσε εκστρατεία υπονόμευσης της ελληνικής κυριαρχίας στα Δωδεκάνησα και αξίωσε συγκυριαρχία στον εναέριο χώρο του Αιγαίου και αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών που βρίσκονται κοντά στις ηπειρωτικές ακτές της.
Αν όμως αυτές οι αξιώσεις γίνονταν δεκτές, τα ελληνικά νησιά, θα εγκλωβίζονταν στην τουρκική υφαλοκρηπίδας. Θα μετατρέπονταν σε εύκολη λεία. Και σε κάποια μεταγενέστερη φάση, ανοχύρωτα και ευάλωτα καθώς θα ήταν, Θα καταλαμβάνονταν από τουρκικές δυνάμεις. Μ' αυτή την προοπτική άλλωστε η Τουρκία συγκράτησε τον Απρίλη του 1975 μια νέα στρατιά, τη λεγόμενη «Στρατιά του Αιγαίου» με έδρα τη Σμύρνη και την παρέταξε στα παράλιά της, απέναντι στα ελληνικά νησιά. Ας Θυμηθούμε επίσης την απειλή του Τούρκου υπουργού Εζεμπέλ στις 22.1.75, δηλαδή 5 μήνες μετά την επιδρομή στην Κύπρο ότι «η Κύπρος αποτελεί το πρώτο βήμα προς το Αιγαίο».
Η τουρκική πολιτική αποτελεί άρνηση της διεθνούς νομιμότητας. Δεν μπορούσε να συμβαίνει διαφορετικά αφού διεκδικεί ξένα εδάφη και όχι νόμιμα δικαιώματα.
Και φυσικά ανάλογες είναι οι Θέσεις και τα επιχειρήματα που προβάλλει για να Θεμελιώσει τις αξιώσεις της.
Αρνείται να δεχτεί άτι τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται κοντά στις ακτές της έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές.
Και επιμένει ότι δε δεσμεύεται από τη Σύμβαση της Γενεύης του 1958 για την υφαλοκρηπίδα και τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας, απλώς και μόνο γιατί δεν τις υπέγραψε. Και οι δυο όμως αντανακλούν παγιωμένα από μακροχρόνια άσκηση διεθνή Θέσμια και έθιμα.
Αρνείται να δεχτεί. σαν τρόπο οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας την αρχή της μέσης γραμμής που ισχύει στην περίπτωση ακτών, οι οποίες βρίσκονται η μια απέναντι στην άλλη, με βάση μέτρησης τις ακτές της Μ. Ασίας και των ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Επιμένει να... αγνοηθούν τα νησιά και να ισχύσει η αρχή της μέσης γραμμής με βάση μέτρησης τις ηπειρωτικές ακτές Ελλάδας και Τουρκίας (διχοτόμηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου).
Ισχυρίζεται ότι η διαφορά της με την Ελλάδα δεν είναι νομικής και τεχνικής φύσης, αλλά πολιτικής. Το 1974 όμως ο τότε Τούρκος πρωθυπουργός Μ. Ετσεβίτ, είχε χαρακτηρίσει επανειλημμένα τη διαφορά σαν τεχνική και οικονομική.
Επικαλείται τη γεωμορφολογία του βυθού του Αιγαίου και ισχυρίζεται ότι η υφαλοκρηπίδα του πελάγους αποτελεί φυσική προέκταση της χερσονήσου της Ανατολίας.
Ενώ αρχικά είχε δεχτεί την προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης, τώρα την απορρίπτει.
Προτείνει με επιμονή τη συνεκμετάλλευση των «αμφισβητούμενων» περιοχών. Δηλαδή, των ελληνικών περιοχών.
Επιδιώκει τη σύναψη συμφωνίας γιά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, κατά παρέκκλιση από τα διεθνή ισχύοντα και τη διεθνή πρακτική.
Υποστηρίζει, τέλος, ότι οι σεισμογραφικές της έρευνες στο Αιγαίο, έξω από τα χωρικά της ύδατα, δεν παραβιάζουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, με το επιχείρημα άτι αφού δεν έχει γίνει οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, δεν υπάρχει Θέμα. Το ίδιο ισχυρίζεται και για την εκχώρηση αδειών στην Τουρκική Επιχείρηση Πετρελαίων. (Βλέπε χάρτη 3 και σχέδια 3,4,5 και 6).
Οι Ελληνικές θέσεις
Δεν είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι οι θέσεις και τα επιχειρήματα της Τουρκίας όχι μόνο δεν έχουν καμιά νομική θεμελίωση αλλά ούτε αντέχουν στην πιο πρόχειρη κριτική.
Η Ελλάδα έχει υπογράψει και έχει κυρώσει τη σύμβαση της Γενεύης του 1958 «περί υφαλοκρηπίδας». Σύμφωνα με τη σύμβαση αυτή τα νησιά μας έχουν και αυτά υφαλοκρηπίδα.
Το άρθρο 1 ορίζει ότι ο όρος «υφαλοκρηπίς» χρησιμοποιείται για να δηλώσει:
α) τόν βυθόν της θαλάσσης και το υπέδαφος των υποθαλασσίων περιοχών των παρακειμένων εις τας ακτάς, άλλ’ευρισκομένων εκτός της αιγιαλίτιδος ζώνης, μέχρι βάθους 200 μ. ή και πέραν του ορίου τούτου, μέχρι του σημείου ένθα το βάθος των υπερκείμενων υδάτων επιτρέπει την εκμετάλλευσιν των φυσικών πόρων των εν λόγω περιοχών.
β) τον βυθόν της θαλάσσης καί το υπέδαφος των αντιστοίχων υποθαλασσίων περιοχών, αίτινες συνέχονται προς τας ακτάς των νήσων».
Ας σημειωθεί ότι τα παραπάνω ισχύουν και για χώρες που δεν υπόγραψαν τη Συνθήκη της Γενεύης και τις αποφάσεις της Διάσκεψης για το Δίκαιο της Θάλασσας, δεδομένου ότι αποτελούν κωδικοποίηση εθιμικών κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.
Η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας αποτελεί στο μεγαλύτερο μέρος της μια αδιάσπαστη ενότητα.
Γιατί το Αιγαίο Πέλαγος και πέρα από τα χωρικά μας ύδατα δεν έχει μεγάλο βάθος. Κυμαίνεται από 50 ως 500 μέτρα. Επομένως ο θαλάσσιος βυθός είναι εκμεταλλεύσιμος με τα σημερινά τεχνολογικά μέσα σε όλη την έκτασή του. Ετσι η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας αποτελεί σχεδόν μια αδιάσπαστη συνέχεια.
Γεωλογική έννοια της υφαλοκρηπίδας:Η προέκταση της ακτής με μικρή κλίση κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.Πέρα από την υφαλοκρηπίδα ο βυθός έχει μεγάλη κλίση και σχηματίζει το υφαλοπρανές εως τον πυθμένα της θάλασσας,ονομάζεται υφαλολεκάνη.
Η τουρκική υφαλοκρηπίδα παύει εκεί που αρχίζει η υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. Δεν υπάρχει τουρκική υφαλοκρηπίδα δυτικά των ελληνικών νησιών. Η Σύμβαση της Γενεύης (άρθρο 6) ορίζει ξεκάθαρα:
«Εις ην περίπτωσιν η αυτή υφαλοκρηπίς παράκειται εις τα εδάφη δύο ή περισσότερων Κρατών των οποίων αι ακταί ευρίσκονται έναντι αλλήλων, τα όρια της υφαλοκρηπίδος μεταξύ των Κρατών τούτων καθορίζονται διά συμφωνίας μεταξύ των εν λόγω Κρατών. Εν ελλείψει συμφωνίας και εφ’όσον ειδικαί περιστάσεις δεν δικαιολογούσι διάφορον καθορισμόν των ορίων, ταύτα καθορίζονται υπό της μέσης γραμμής, παν σημείον της οποίας ευρίσκεται εις ίσην απόστασιν από των εγγυτέρων σημείων των γραμμών βάσεως, αφ’ών μετράται το πλάτος τής αιγιάλιτιδος ζώνης εκάστου των Κρατών τούτων».
Αυτό σημαίνει ότι η τουρκική υφαλοκρηπίδα φτάνει ως το μέσον της απόστασης που χωρίζει τις τουρκικές ακτές από τις ακτές των ελληνικών νησιών.
Αλλά και η γεωμορφολογία του βυθού του Αιγαίου δεν ευνοεί καθόλου τις τουρκικές αξιώσεις. Η υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου δεν αποτελεί υποθαλάσσια συνέχεια του εδάφους της Μικρά Ασίας - όπως ισχυρίζεται η Αγκυρα - αλλά των ηπειρωτικών και νησιωτικών ακτών της Ελλάδας. Αυτό αποδείχνει η διαμόρφωση του βυθού του Αιγαίου. Αλλωστε, η διάταξη των νησιών δείχνει ότι αυτά είναι προεκτάσεις της Εύβοιας και του Αγίου Ορους.
Και αν, όμως, η υφαλοκρηπίδα του πελάγους αποτελούσε γεωλογική συνέχεια της τουρκικής ακτής δεν θα δημιουργούνταν δικαιώματα υπέρ της Τουρκίας, αφού κάθε νησί έχει τη δική του υφαλοκρηπίδα, όπως αναγνωρίζεται ρητά από τα διεθνώς ισχύοντα
Σχήμα 6: Νομική εννοια της υφαλοκριπίδας.Διαφέρει ουσιαστικά από την γεωλογική εννοια και δεν πρέπει να συγχέεται καθόλου με αυτή. Σύμφωνα με την σύμβαση της Γενέυης του 1958, υφαλοκρηπίδα είναι ο βυθός της θάλασσας και το υπέδαφος των θαλασσίων περιοχών που βρίσκονται αμέσως μετά την αιγιαλίτιδα ζώνη,μέχρι βάθους 200μ ή και περισσότερο μέχρι το σημείο που είναι δυνατή η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του βυθού και του υπεδάφους του.
Έρευνα και εξερεύνηση
Κάτω από ομαλές συνθήκες, οποιαδήποτε χώρα το επιθυμεί, μπορεί να κάνει επιστημονικές έρευνες στην επιφάνεια της ανοικτής Θάλασσας που απλώνεται πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη μας, με βάση την αρχή της ανοικτής Θάλασσας. Αρκεί να μη βλάπτει τα δικαιώματά μας και να έχει τη ρητή συγκατάθεσή μας. Επίσης, μπορεί να γίνει παρόμοια επιστημονική έρευνα και στο βυθό από αναγνωρισμένο εθνικό ίδρυμα, το οποίο, όμως, είναι υποχρεωμένο να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα των ερευνών του.
Η Σύμβαση της Γενεύης (άρθρο 2) λέει:
1. Τό παράκτιον Κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα επί τής υφαλοκρηπίδος πρός τον σκοπόν εξερευνήσεως ταύτης, ώς καί εκμεταλλεύσεως τών φυσικών αυτής πόρων.
2. Τά έν παραγράφω Ι τού παρόντος άρθρου σκοπούμενα δικαιώματα είναι αποκλειστικά υπό τήν έννοιαν ότι, εάν το παράκτιον Κράτος δέν εξερευνά την υφαλοκρηπίδα ή δεν εκμεταλλεύεται τους φυσικούς αυτής πόρους, ουδείς δύναται να αναλάβει τοιαύτας δραστηριότητας, ούτε νά αξιώσει δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδος άνευ της ρητής συναινέσεως του παράκτιου Κράτους ».
Επίσης το άρθρο 5 παρ. 8 ορίζει:
«Διά πάσαν έρευναν δέον όπως παρέχηται ή συναίνεσης τού παράκτιου Κράτους. Ούχ ήττον, το παράκτιον Κράτος δέον όπως μήν αρνείται κανονικώς τήν συναινεσήν του, εφ' οσον ή αίτησης ύποβάλλεται υπό 'Οργανισμού συγκεντρούντος τάς αναγκαίας προϋποθέσεις δι' έρεύνας καθαρώς επιστημονικής φύσεως αφορώσας είς τά φυσικά ή βιολογικά χαρακτηριστικά τής ύφαλοκρηπίδος υπό τον όρον ότι το παράκτιον Κράτος θα δύναται, εφ' όσον επιθυμεί' τούτο, νά μετάσχη των έν λόγω έρευνών ή νά αντιπροσωπευθεί εις αυτάς καί ότι, εν πάση περιπτώσει, τά αποτελέσματα τούτων θέλουσι δημοσιευθή».
Ερευνες, λοιπόν, της Τουρκίας στην υφαλοκρηπίδα μας ηπειρωτική και νησιωτική - δεν μπορούν να γίνουν χωρίς ρητή συγκατάθεσή μας και η συγκατάθεση αυτή, τη στιγμή που η Τουρκία έχει προβάλει βλέψεις σε βάρος του ελληνικού χώρου και θα χρησιμοποιήσει επομένως κάθε παραχώρηση που θα της γίνει εναντίον μας, δεν είναι δυνατόν σήμερα να δοθεί.
Για τους ίδιους λόγους αποκρούεται κατηγορηματικά από την Ελλάδα κάθε τουρκική πρόταση για «συνεκμετάλλευση» της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η Τουρκία δεν επιθυμεί νόμιμη λύση
του θέματος υφαλοκρηπίδας
Σε όλες αυτές τις προκλήσεις αντιδρά η Ελλάδα. Τις καταγγέλλει σαν αυθαίρετες και παράνομες. Διαμαρτύρεται στην Αγκυρα και καταφεύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν αρνείται τις διαπραγματεύσεις. Ακολουθούν συναντήσεις και συνομιλίες εκπροσώπων των δύο χωρών σε διάφορα επίπεδα. Εμφανίζεται μάλιστα πρόθυμη η Αγκυρα να προσέλθει και στο Δικαστήριο της
Η ιστορία - Οι Ελληνικές θέσεις - Το Διεθνές δίκαιο - Η Τουρκική απειλή
Το εδαφικό καθεστώς του Αιγαίου διαμορφώθηκε με την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης από τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τη Ρουμανία, το Βασίλειο των Κροατών, Σερβών και Σλοβένων, την Ελλάδα και την Τουρκία. Μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο άλλαξε μόνο ως προς την κυριαρχία των Δωδεκανήσων. Τα νησιά αυτά αποδόθηκαν στην Ελλάδα με τη συνθήκη ειρήνης με την Ιταλία που υπογράφτηκε στο Παρίσι το 1947. Στη Λωζάνη η χώρα μας είχε προσέλθει σαν ηττημένη. Είχε υποστεί τη στρατιωτική καταστροφή του 1922. Ετσι η συνθήκη που υπογράφτηκε εκεί αντιπροσώπευε το μέγιστο των απαιτήσεων της Τουρκίας και το ελάχιστο των δικαιωμάτων της Ελλάδας που παραιτήθηκε από όλα τα κέρδη της συνθήκης των Σεβρών. Εντούτοις η χώρα μας σεβάστηκε πάντοτε το εδαφικό καθεστώς που προέκυψε από την συνθήκη της Λωζάνης, παρά το γεγονός ότι άφηνε έξω από τα σύνορα της περιοχές που εθνολογικά και ιστορικά της ανήκαν. Δεν πρόβαλε ποτέ βλέψεις σε βάρος της Τουρκίας. Δεν απείλησε ποτέ την εδαφική της ακεραιότητα. Δεν της δημιούργησε ποτέ προβλήματα. Αλλά και η Τουρκία για 50 ολόκληρα χρόνια δεν έθεσε ζήτημα μεταβολής του. Το είχε αποδεχθεί χωρίς αντιρρήσεις. Δεν έλειψαν, βέβαια, σ' αυτό το διάστημα τα προβλήματα και οι διανέξεις - κάποτε πολύ σοβαρές - στις σχέσεις της με την χώρα μας, όπως δεν έλειψαν και οι ευτυχείς στιγμές και οι περιόδοι ομαλότητας και συνεργασίας. Δεν πρόβαλε όμως βλέψεις σε βάρος του ελληνικού χώρου. Δεν αμφισβήτησε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στα νησιά μας, στη θάλασσα ή στον αέρα. Ακόμα και όταν πρότεινε το 1941 στους Γερμανούς να καταλάβει τα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, φρόντισε επιμελώς να κρύψει ότι είχε επεκτατικά σχέδια. Πρόβαλε σαν δικαιολογία ότι ήθελε απλώς να τα ....προστατεύσει. Να μην τα καταλάβουν οι Αγγλοι! Ομως από το 1973 η στάση της άλλαξε ριζικά. Για πρώτη φορά εκδήλωσε επίσημα και απροκάλυπτα τάσεις επεκτατικές σε βάρος του ελληνικού χώρου. Δημιούργησε ζητήματα σχετικά με τα ακριτικά νησιά μας, την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, τον εναέριο χώρο και την αιγιαλίτιδα ζώνη μας. Kαι προχώρησε σε αλλεπάλληλες προκλήσεις που δημιούργησαν μεγάλη ένταση στις σχέσεις μας και απείλησαν πολλές φορές την ασφάλεια και την ειρήνη στην περιοχή μας. Η πιο σοβαρή απο τις προκλήσεις αυτές, ήταν η επιδρομή εναντίον της Κύπρου, τον Ιούλιο του 1974 και η κατάληψη του 40 τοις εκατό του εδάφους της. Και ναι μεν η Κύπρος δεν είναι τμήμα της ελληνικής επικράτειας. Είναι κράτος ανεξάρτητο. Αποτελεί όμως, τμήμα του ελληνισμού. Και η αρπακτική πολιτική που ακολούθησε η Τουρκία, απέναντι της είναι ενδεικτική των διαθέσεων και των προσανατολισμών της. Αλλά ας εξετάσουμε ένα προς ένα τα ζητήματα αυτά που οδήγησαν στη λεγόμενη «κρίση του Αιγαίου». Μια κρίση που σκιάζει καταθληπτικά τον ορίζοντα των ελληνοτουρκικών σχέσεων και απειλή να ανάψει την πυρκαγιά του πολέμου στην ιδιαιτέρα εύφλεκτη και στρατηγικά νευραλγική περιοχή που ζούμε, με άγνωστες συνέπειες.
Κεραυνός εν αιθρία.
Η αρχή των Τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο
Ενώ 50 ολόκληρα χρόνια η Τουρκία δεν είχε παρουσιάσει κανένα σύμπτωμα ασφυξίας, άρχισε ξαφνικά, μετά το 1973 να διαμαρτύρεται ότι «πνίγεται» από το καθεστώς του Αιγαίου. Οτι είναι άδικο γιατί την περιορίζει σε μια στενή λουρίδα θάλασσας. Και ότι η χώρα μας προσπαθεί να μεταβάλει το Αιγαίο πέλαγος σε ελληνική λίμνη.
Και δεν περιορίστηκε μόνο σε διαμαρτυρίες. Αρχισε να αμφισβητεί την ελληνικότητα του Αιγαίου και να ισχυρίζεται ότι το μισό της ανήκει μαζί με τα νησιά που βρίσκονται κοντά στα παράλια της. Ποτέ άλλωστε, Δε λέει τα «ελληνικά νησιά». Λέει πάντοτε «τα νησιά του Αιγαίου» σαν να είναι αδέσποτα.
Παραθέτουμε αποσπάσματα δηλώσεων που έχουν κάνει κατά καιρούς οι Τούρκοι πολιτικοί ηγέτες, ενδεικτικά των αντιλήψεων και των προθέσεων τους:
« Η Τουρκία δεν θα μας επιτρέψει ποτέ να γίνει το Αιγαίο ελληνική θάλασσα, ούτε θα επιτρέψει να σφετεριστούν άλλοι οποιαδήποτε τουρκικά δικαιώματα στην περιοχή αυτή»
(Υπουργός Άμυνας Χασάν Ισίκ, 1.6.1974)
«Το μέλλον της Τουρκίας είναι η θάλασσα. Η Τουρκία είναι υποχρεωμένη να γίνει μεσογειακό έθνος. Αυτή τη γραμμή για το μέλλον της Τουρκίας, όλοι οι πολιτικοί την έχουν παραδεχτεί»
(Υπουργός Άμυνας Ιλ. Σαντσαρ, 10.1.1974)
«Ούτε η Κυβέρνηση, ούτε η τούρκικη κοινή γνώμη μπορούν να δεχτούν ότι το Αιγαίο ανήκει αποκλειστικά στην Ελλάδα. Το μισό Αιγαίο ανήκει αποκλειστικά στην Τουρκία και το άλλο μισό ανήκει στην Ελλάδα. Αυτή υπήρξε ανέκαθεν η επίσημη άποψη»
(Υπουργός Εξωτερικών Τσαγλαγιανγκίλ, 4.4.1975)
«Ολόκληρο το έθνος, εξαρτάται από την ελληνική πίεση, που προσπαθεί να στραγγαλίσει τη χώρα, κυκλώνοντας την Τουρκία από την Δύση και αποκλείοντας τη διέξοδο της στη Μεσόγειο θάλασσα.
Το τουρκικό έθνος πρέπει να ενωθεί για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του Αιγαίου και την ελληνική πίεση που θα κυκλώσει τη Δυτική Τουρκία και αποσκοπεί στο στραγγαλισμό της»
(Υπουργός Άμυνας Χασάν Ισίκ, 23.2.1978)
«Μην αποκαλείται τα νησιά αυτά ελληνικά νησιά, αλλά νησιά του Αιγαίου. Είναι προτιμότερο να το αποκαλούμε νησιά του Αιγαίου»
(Πρωθυπουργός Σ. Ντεμιρέλ, 19.8.1976)
Αιγαίο: Μια θάλασσα ελεύθερη!
Τι να μοιραστεί;
Μια πρώτη παρατήρηση που θα μπορούσε να διατυπωθεί είναι ότι η Άγκυρα τοποθετεί σε εσφαλμένη βάση το θέμα. Εμφανίζει το Αιγαίο σαν μια περιοχή που μπορεί να διανεμηθεί ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία ή να ανήκει σε μια από τις δύο. Κανένας όμως δεν μπορεί να μοιράσει κάτι που δεν του ανήκει. Και το Αιγαίο δεν ανήκει σε κανέναν. Ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Τουρκία. Πέρα από τα χωρικά ύδατα των παράκτιων χωρών, είναι μια θάλασσα ελεύθερη, που διέπετε από το διεθνές καθεστώς της ανοικτής θάλασσας. Η διεθνής ναυσιπλοα είναι ελεύθερη σ’αυτήν. Και ασφαλώς καμία από τις χώρες που την χρησιμοποιούν δε θα ανεχόταν να μεταβληθεί σε κλειστή θάλασσα της Ελλάδας ή της Τουρκίας ή και των δύο μαζί. Θα διαμαρτύρονταν και θα αντιδρούσαν. Καμιά όμως διαμαρτυρία και καμιά αντίδραση δεν προήλθε από πουθενά. Και το γεγονός αυτό δείχνει ότι το διεθνές καθεστώς της ανοικτής θάλασσας που ισχύει στο Αιγαίο παραμένει απαραβίαστο.
Είναι ανυπόστατος, επομένως, ο τουρκικός ισχυρισμός ότι η Ελλάδα έχει μεταβάλει ή επιχειρεί να μεταβάλει το Αιγαίο πέλαγος σε δική της λίμνη.
Αφού όμως δεν μπορούμε να μοιράσουμε το Αιγαίο, τι είναι αυτό που ζητάει η Τουρκία να μοιράσουμε: Δε μένει τίποτε άλλο από τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Και αυτά είναι ακριβώς που αμφισβητεί και επιβουλεύεται. Επειδή όμως καταλαβαίνει πολύ καλά ότι δεν μπορεί να προωθήσει βλέψεις σε βάρος κυριαρχικών δικαιωμάτων μας καλλιεργεί μια σκόπιμη σύγχυση μιλώντας γενικά και αόριστα για το Αιγαίο. Μας αποδίδει προθέσεις που ποτέ δεν είχαμε ούτε έχουμε. Μας κατηγορεί ότι έχουμε σφετεριστεί δικαιώματα που Δε μας ανήκουν. Και εμφανίζεται «αδικούμενη» και «στραγγαλιζόμενη» από την ελληνική... απληστία.
Είναι αναγκαία, λοιπόν, πριν από καθετί άλλο μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της περιοχής, για να δούμε ποιος αδικεί ποιον. Ποιος έχει προθέσεις επεκτατικές και ποιος αντιπροσωπεύει απειλή κατά της ασφάλειας και της ειρήνης στο Αιγαίο.
Η Ελληνικότητα των νησιών.
Το Αιγαίο είναι το λίκνο του Ελληνισμού. Οι δυο έννοιες, άλλωστε, θεωρούνται ταυτόσημες. Ιστορικά ευρήματα , πιστοποιούν ότι οι πολιτιστικές διεργασίες που οδήγησαν στη διαμόρφωση του ελληνικού πολιτισμού άρχισαν στο Αιγαίο από τη νεολιθική εποχή (7.000 - 6.000 π.Χ.). Εντάθηκαν κατά την πρώιμη εποχή του χαλκού (3.200 2.000 π.Χ.) και κορυφώθηκαν με την ανάπτυξη του Μινωικού Πολιτισμού, που διαδόθηκε ευρύτατα στο Αιγαίο, έφθασε στην ηπειρωτική Ελλάδα και συνέβαλε στην άνθηση του μυκηναϊκού πολιτισμού (1.600 π.Χ. και έπειτα).
Οι Ελληνες εμφανίζονται στο Αιγαίο με σαφή πλέον εθνολογικά χαρακτηριστικά από το 2.000 π.Χ. Η δυτική πλευρά του πελάγους και οι Κυκλάδες κατοικούνται από τους Πρώτο -Ελληνες. Αυτοί δείχνουν βαθμιαία στοιχεία του κυκλαδικού και του κρητικού πολιτισμού και αφομοιώνουν τμήματα των προελληνικών λαών. Γύρω στο 1.600 π.Χ. υιοθετούν ολόκληρες πλευρές του μινωικού πολιτισμού.
Απ' αυτές τις εθνικές αναμείξεις και τις πολιτικές επιρροές προκύπτει το ελληνικό έθνος και ο πρώτος πολιτισμός του, ο μυκηναϊκός.
Στους αιώνες που ακολούθησαν και ως τις αρχές της κλασικής εποχής (500 π.Χ.) οι Ελληνες και κυρίως οι Αιγαίοι Ελληνες, απλώνονται σε κάθε γωνιά του πελάγους. Εποικίζουν τα Δωδεκάνησα, τη Χαλκιδική, τη Θράκη, την Προποντίδα, τα παράλια της Μικράς Ασίας και φτάνουν ως τον Εύξεινο Πδντο και τη Σκυθία. Και με τα πλωτά μέσα που διαθέτουν και το παράτολμο Θάρρος τους προωθούνται προς τη Συρία, την Κιλικία, την Ιταλία.
Ολόκληρο το Αιγαίο, αλλά και κάθε περιοχή γύρω από το Αιγαίο, που κατοικήθηκε από Ελληνες δεν έπαψε να έχει ελληνικό πληθυσμό ως τις μέρες μας. Και μολονότι το Αιγαίο δέχθηκε πολλές επιδρομές και εξουσιάστηκε από ξένους και για μεγαλύτερο διάστημα από τους Τούρκους, παρέμεινε εθνικά και πολιτιστικά στο σύνολο του ελληνικό.
Αιγαίο: Λίκνο του Ελληνισμού.
Η πολιτιστική προσφορά
Αν το Αιγαίο εδιχοτομείτο, όπως αξιώνει η Αγκυρα, θα περιέρχoντo στην Τουρκία -εκτός από την Ιμβρο και την Τένεδο που της παραχωρήθηκαν με τη συνθήκη της Λωζάννης - νησιά μας όπως η Σαμοθράκη, η Λήμνος, η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, η Ικαρία και τα Δωδεκάνησα. Καθένα όμως από τα νησιά αυτά έχει να επιδείξει ερείπια αρχαίων ελληνικών πόλεων, λιμανιών, υδραγωγείων, ναών καθώς και μνημεία που μαρτυρούν για το λαμπρό ελληνικό παρελθόν τους. Και οι κάτοικοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτισμού σε βαθμό που προκαλεί το θαυμασμό και το δέος. Ο μεγαλύτερος γιατρός της αρχαιότητας, ο Ιπποκράτης, που οι θεωρίες του επί αιώνες θεωρούνταν αξιώματα και μέχρι σήμερα ακόμα οι γιατροί δίνουν τον υπέροχο όρκο του, ήταν από την Κω, όπου και ίδρυσε το Ασκληπιείο του.
Ο θεμελιωτής των μαθηματικών Πυθαγόρας, ήταν Σάμιος. Ο μεγάλος αρχαίος αστρονόμος Αρίσταρχος ήταν Σάμιος. Ο Ομηρος, κατά μία εκδοχή, ήταν από την Χίο. Αλλά και η λυρική ποίηση οφείλει πολλά στα αιγαιοπελαγίτικα νησιά. Η Σαπφώ κι ο Αλκαίος ήταν Λέσβιοι και ο Ανακρέων έζησε στη Σάμο. Στον τομέα της φιλοσοφίας ονομαστoί έμειναν οι Λέσβιοι Πιττακός και Θεόφραστος και ο Ρόδιος Παναίτιος. Στον τομέα της τέχνης η συμβολή των νησιών υπήρξε εντυπωσιακή. Ας μνημονεύσουμε ενδεικτικά την περίφημη σχολή της Ρόδου, που άφησε έργα όπως ο Κολοσσός της Ρόδου και ο Λαοκόων. Αλλά και στη ρητορική, η συμβολή της σχολής της Ρόδου ήταν μεγάλη, με έξοχους εκπροσώπους της τον Αθηνόδωρο και τον Απολλώνιο.
Η εμφάνιση των Τούρκων και η κυριαρχία τους στο Αιγαίο
Οι Τούρκοι εμφανίστηκαν στην περιοχή πολύ αργά. Μόλις κατά τον 11ο αιώνα μ.Χ. σημειώνονται οι πρώτες εξορμήσεις τους κατά των νησιών του Αιγαίου. Αλλ' αυτές οι εξορμήσεις είχαν ακόμα το χαρακτήρα των πειρατικών επιδρομών. Δεν ήταν επιχειρήσεις κατακτητικές που είχαν σαν στόχο την επέκταση. Η κατάσταση αυτή κράτησε πάνω από τρεις αιώνες. Τελικά, κατάφεραν να γίνουν κύριοι των νησιών μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης και την κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας, ανάμεσα στο 1456 και το 1669, με εξαίρεση την Τήνο, που καταλήφθηκε το 1715. Δεν μπόρεσαν όμως ποτέ να τα υποτάξουν ολοκληρωτικά. Η κυριαρχία τους ήταν περιορισμένη. Και η επίδρασή τους στην εξέλιξη των νησιών υπήρξε γενικά αρνητική. Τα απομύζησαν χωρίς να τους προσφέρουν τίποτα. Και ενέργησαν σαν τροχοπέδη στην πρόοδό τους.
Παρόλα αυτά ήταν τέτοιος ο δυναμισμός του ελληνικού νησιωτικού πληθυσμού, ώστε και κάτω από τον οθωμανικό ζυγό, βρήκε πολλούς τρόπους όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και ν' αναπτυχθεί σταθερά.
Και το 1821 είχε φτάσει σε τέτοια ακμή ώστε μπόρεσε να συμβάλει ουσιαστικά στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας του Εθνους.
Δεν κατάφεραν, λοιπόν, ποτέ οι Τούρκοι να αποκτήσουν τίτλους κυριότητας στα νησιά, ιστορικά, εθνολογικά ή πολιτιστικά. Ηρθαν και έφυγαν σαν κατακτητές. Γι' αυτό ούτε τους κατοίκους τους μπόρεσαν να αφομοιώσουν ούτε να αλλοιώσουν τα εθνολογικά χαρακτηριστικά των νησιών. Εντούτοις, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, παρά την αναμφισβήτητη ελληνικότητά τους και τους αγώνες τους δεν απελευθερώθηκαν αμέσως μόλις ανάκτησε την ανεξαρτησία της η ηπειρωτική Ελλάδα. Χρειάστηκε να συνεχίσουν τους αγώνες τους. Χρειάστηκε να γίνουν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι του 1912 - 1913. Χρειάστηκε να πάρει μέρος η Ελλάδα στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, για να ενταχθεί οριστικά το Αιγαιακό Αρχιπέλαγος σαν νησιωτικό συγκρότημα στην ελληνική επικράτεια. Ποτέ άλλοτε συμπαγείς και αμιγείς εθνικά και πολιτιστικά πληθυσμοί δεν πλήρωσαν με τόσους αγώνες και με τόσο αίμα το δικαίωμά τους να ζήσουν ελεύθεροι.
Η συνθήκη της Λωζάνης
Οριστικά τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου κατακυρώθηκαν στην Ελλάδα με τη συνθήκη της Λωζάνης της 24ης Ιουλίου 1923. Αλλά και πάλι, η Δωδεκάνησος παραχωρήθηκε στην Ιταλία, που την είχε καταλάβει κατά τον πόλεμο της με την Τουρκία το 1911. Και η Ιμβρος και η Τένεδος, δυο επίσης νησιά με ελληνικό πληθυσμό, δόθηκαν στην Τουρκία, επειδή βρίσκονταν στο στόμιο του Ελλησπόντου και τα θεωρούσαν αναγκαία για την ασφάλεια των Στενών.
Το άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάνης όριζε:
« Η ληφθείσα απόφασις τη 13ην Φεβρουαρίου 1914 υπό της Συνδιασκέψεως του Λονδίνου, εις εκτέλεσιν των άρθρων 5 της Συνθήκης του Λονδίνου της 17-30 Μαου 1913, και 15 της Συνθήκης των Αθηνών τής 1-14 Νοεμβρίου 1913, η κοινοποιηθείσα εις τήν Ελληνικήν Κυβέρνησιν τη 13ην Φεβρουαρίου 1914 και αφορούσα εις την κυριαρχίαν της Ελλάδος επί των νήσων της Ανατολικής Μεσογείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών νήσων (Μαυρειών), ιδία των νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης, Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου καί Ικαρίας, επικυρούται, υπό την επιφύλαξιν τών διατάξεων τής παρούσης Συνθήκης των συναφών προς τας υπό την κυριαρχίαν της Ιταλίας διατελούσας ΡΟΔΟΣ νήσους, περί ών διαλαμβάνει το άρθρον 15.
Εκτός αντιθέτου διατάξεως της παρούσης Συνθήκης αι νήσοι, αι κείμεναι εις μικροτέραν απόστασιν των τριών μιλίων της ασιατικής ακτής, παραμένουσιν υπό τήν τουρκικήν κυριαρχία.»
Και το άρθρο 15 έλεγε:
« Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμούμενων νήσων, τουτέστιν, της Αστυπαλαίας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψών, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελλορίζου.»
Η Δωδεκάνησος αποδόθηκε στην Ελλάδα μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, σαν αποτέλεσμα της νίκης της κατά της Ιταλίας και της συμμετοχής της στο συμμαχικό αγώνα εναντiον του 'Αξονα. Σύμφωνα με το άρθρο 14 της Συνθήκης Ειρήνης με την Ιταλία της 10ης Φεβρουαρίου 1947:
« Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρη κυριαρχία τας νήσους της Δωδεκανήσου...».
Η σημασία των νησιών
Το Αιγαίο είναι ζωτικής σημασίας τμήμα του ελληνικού χώρου. Εχει μεγάλη οικονομική σπουδαιότητα για τη χώρα μας. Και αποτελεί ισχυρό μαγνήτη του τουρισμού της. Ο πληθυσμός των νησιών είναι 1.500.000 και όχι 300.000 όπως ισχυρίζονται οι Τούρκοι. Αποτελεί σημαντικό τμήμα του συνολικού πληθυσμού των 9.000.000. Και η έκταση τους καλύπτει το ένα πέμπτο της ελληνικής επικρατείας.
Το συνολικό μήκος των ελληνικών ακτών είναι 15.020,8 χιλιόμετρα. Οι ακτές του Αιγαίου είναι 10.942,8 χιλιόμετρα. Δηλαδή, 72,8 τοις εκατό του συνόλου.
Το σύνολο των εμπορευμάτων που ξεφορτώθηκαν το 1981 σε ελληνικά λιμάνια αντιπροσώπευαν 48.555.139 τόνους. Από αυτά, ξεφορτώθηκαν σε λιμάνια του Αιγαίου 38.466.952 τόνοι.
Δηλαδή, 79,2 τοις εκατό του συνόλου. Το σύνολο των εμπορευμάτων που φορτώθηκαν σε λιμάνια ήταν 40.211.380 τόνοι. Τα εμπορεύματα που φορτώθηκαν σε λιμάνια του Αιγαίου, αντιπροσώπευαν 31.185.788 τόνους. Δηλαδή, 77,6 τοις εκατό του συνόλου.
Η σπουδαιότητα των νησιών του Αιγαίου στον τομέα του τουρισμού, προκύπτει από το γεγονός ότι κάθε χρόνο προσελκύουν το 40 τοις εκατό περίπου των ξένων που επισκέπτονται την Ελλάδα.
Πέρα, όμως, απ’αυτά τα ενδεικτικά στοιχεία για την οικονομική ζωτικότητα του Αιγαίου, τα νησιά της περιοχής (2.463 στο σύνολο των 3.100 νησιών της χώρας), αποτελούν σπουδαία πηγή πλούτου για την Ελλάδα, με την αλιεία, τη γεωργία και τη λαϊκή τους τέχνη, που ευδοκιμούσε πάντοτε στους νησιωτικούς μας πληθυσμούς.
Καινοφανείς θεωρείες
Οι Τούρκοι καταλαβαίνουν, βέβαια, ότι η αμφισβήτηση της ελληνικότητας του Αιγαίου είναι μια πολύ σαθρή βάση για τη Θεμελίωση των εδαφικών τους διεκδικήσεων, στην περιοχή. Γι' αυτό φροντίζουν να την ενισχύουν και με άλλα επιχειρήματα που πιστεύουν ότι μπορεί να επηρεάσουν τη διεθνή κοινή γνώμη. Ολα σχεδόν περιέχονται στις δηλώσεις τούρκων ηγετών, που παραθέσαμε στην αρχή αυτού του εντύπου . Συνοπτικά είναι τα ακόλουθα:
#
# 1. Δεν μπορεί η Ελλάδα να είναι απλωμένη σ' ολόκληρο το Αιγαίο και η Τουρκία να είναι «στριμωγμένη» σε μια στενή λουρίδα Θάλασσας, πλάτους τριών μόλις μιλίων από τις ακτές της.
# 2. Είναι άδικο να έχει η Ελλάδα τα 3.000 περίπου νησιά του Αιγαίου και η Τουρκία να έχει μόνο δυο (Ιμβρο - Τένεδο).
# 3. Αφού το Αιγαίο βρίσκεται ανάμεσα σε δυο χερσονήσους, την ελληνική και την τουρκική, πρέπει να χωριστεί στη μέση και να δοθεί το ένα μέρος στην Ελλάδα και το άλλο στην Τουρκία.
# 4. Τα νησιά που βρίσκονται κοντά στην Τουρκία και μακριά από την Ελλάδα πρέπει να δοθούν στην Τουρκία.
# 5. Επειδή το σύνολο του πληθυσμού των νησιών είναι πολύ μικρότερο από τον πληθυσμό των παρακτίων περιοχών της Τουρκίας, δημιουργείται πρόβλημα δημογραφικό που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Πρόκειται για καινοφανείς θεωρίες, στερούμενες κάθε σοβαρότητας. Και αν υιοθετούντο διεθνώς θα οδηγούσαν σε εξωφρενικές καταστάσεις. Χώρες που διαθέτουν νησιά θα έπρεπε να τα μοιράσουν με άλλες που δε διαθέτουν ή να τους χαρίσουν μερικά για λόγους... δικαιοσύνης. Χώρες που έχουν πολλή Θάλασσα Θα έπρεπε να τη μοιράσουν με άλλες που έχουν λίγη Θάλασσα ή δεν έχουν καθόλου. Χώρες που τα νησιά τους βρίσκονται κοντύτερα στις ακτές άλλων χωρών, Θα έπρεπε να τα παραχωρήσουν στις τελευταίες. Και χώρες που έχουν μεγαλύτερο πληθυσμό από άλλες γειτονικές τους Θα έπρεπε να αφαιρέσουν από τις τελευταίες μερικές εκτάσεις τους για να... αποσυμφορηθούν.
Μερικά παραδείγματα:
Το αρχιπέλαγος των νορμανδικών νησιών απέχει μόνον 20 μίλια από τη Γαλλία και 85 από την Αγγλία. Θα 'πρεπε, λοιπόν, ν' ανήκει στη Γαλλία και όχι στην Αγγλία. Ειδικότερα η Τζέρσεϋ που απέχει 14 μίλια από τη χερσόνησο του Χερβούργου.
Η Κοπεγχάγη, πρωτεύουσα της Δανίας, βρίσκεται σε νησί που απέχει στο στενότερο σημείο του διαύλου στο 'Ελσινορ, μόνο 3 μίλια από τη Σουηδία. Το ίδιο νησί απέχει από τη δανέζικη χερσόνησο της Γιουτλάνδης, στο κοντινότερο σημείο του 30 μίλια. Το νησί λοιπόν αυτό, μαζί με την πρωτεύουσα της χώρας θα έπρεπε σύμφωνα με την τουρκική λογική, να ανήκει στη... Σουηδία.
Το δανέζικο νησί Μπόρνχολμ απέχει 22 μίλια από τη Σουηδία, 60 μίλια από τη Γερμανία, 95 μίλια από το κοντινότερο σημείο της Ζέλαντ, όπου βρίσκεται η Κοπεγχάγη και 215 μίλια από τη δανέζικη χερσόνησο της Γιουτλάνδης. Ανήκει όμως στη Δανία. Και επειδή, βέβαια, ούτε οι Γερμανοί ούτε οι Σουηδοί έχουν τα μυαλά των Τούρκων, δε διανοήθηκαν ποτέ να το διεκδικήσουν.
Και δεν είναι αυτά μόνο τα παραδείγματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Το αρχιπέλαγος των νησιών Φερόες απέχει 240 μίλια από τη Σκωτία, 300 μίλια από την Ισλανδία και 650 μίλια από τη Δανία. Ανήκει, εντούτοις, στη Δανία και κανένας δε σκέπτεται να το διεκδικήσει επειδή βρίσκεται κοντύτερα στις δικές του ακτές.
Το αρχιπέλαγος των Αλεουτίων νήσων που σχηματίζει τόξο ανάμεσα στην Αλάσκα και τη σοβιετική χερσόνησο της Καμτσάσκας είναι αμερικανικό. Και όμως τα τελευταία νησιά του απέχουν 300 μίλια από την Αλάσκα.
Διάφορα απομονωμένα νησιά του αρχιπέλαγους Σουλόν απέχουν μόλις 3 ως 5 μίλια από τη Βόρνεο. Και όμως ανήκουν στις Φιλιππίνες από τις οποίες απέχουν δέκα φορές περισσότερο.
Τα νησιά Σαιν Πιέρ και Μικελόν απέχουν μόλις 12 μίλια από τη Νέα Γη του Καναδά. Και όμως είναι γαλλικά. Και τα νησιά του αρχιπελάγους Κουρασάο απέχουν 14 μίλια από τη Βενεζουέλα. Και όμως είναι ολλανδικά.
Δε χρειάζονται, νομίζουμε, άλλα παραδείγματα για να εκτιμήσει κανείς την αξία του τουρκικού ισχυρισμού ότι τα νησιά ανήκουν στη χώρα, στην οποία βρίσκονται κοντύτερα. 'Η ότι κάθε χώρα που έχει νησιά πρέπει να τα μοιραστεί με άλλες που δεν έχουν.
Η θεωρεία του "ζωτικού χώρου"
Ο ισχυρισμός της Τουρκίας ότι την «πνίγει» το σημερινό καθεστώς του Αιγαίου - ενώ δεν την έπνιγε 50 ολόκληρα χρόνια - αλλά και ο άλλος ισχυρισμός της ότι υπάρχουν και λόγοι δημογραφικοί που επιβάλλουν την αναδιανομή των νησιών, θυμίζουν τη θεωρεία του «ζωτικού χώρου» του Χίτλερ. Με μια παρόμοια δικαιολογία θα μπορούσε κάθε χώρα να επιδιώξει την επέκτασή της σε βάρος γειτονικών χωρών είτε γιατί έχουν λιγότερο πληθυσμό από το δικό της είτε γιατί έχουν περισσότερη θάλασσα ή περισσότερα νησιά.
Στην πραγματικότητα, δεν είναι η Ελλάδα που πνίγει την Τουρκία αλλά η Τουρκία που πνίγει την Ελλάδα και επιδιώκει επίμονα και συστηματικά τη συρρίκνωσή της.
Στα παράλια της Τουρκίας προς το Αιγαίο, αλλά και προς τον Εύξεινο Πόντο, κατοικούσαν από τα πανάρχαια χρόνια, συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί, που ανέπτυξαν ένα λαμπρό πολιτισμό.
Τα μνημεία αυτού του πολιτισμού, βρίσκονται ακόμα εκεί και επιδεικνύονται από τους Τούρκους στους ξένους τουρίστες σαν... δικές τους αρχαιότητες.
Από το 1914, οι Τούρκοι εξόντωσαν ένα μεγάλο μέρος των πληθυσμών αυτών. Ενα άλλο μέρος γύρω στις 400.000 το εξανάγκασαν να εγκαταλείψει τις προαιώνιες εστίες του ως το 1919.
Ετσι δημιουργήθηκε το πρώτο κύμα της προσφυγιάς,προάκουσμα αυτού που έμελλε να ακολουθήσει.
Το1922, πάνω από 1.300.000 Ελληνες της Μικράς Ασίας, όσοι επέζησαν από τις σφαγές, αναγκάστηκαν να καταφύγουν με κάθε μέσο στην Ελλάδα για να σωθούν.
Η Ιμβρος και η Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία για την ασφάλεια των Στενών. Μολονότι όμως εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή πληθυσμών, αφελληνίστηκαν. Και την ίδια τύχη είχαν και οι Ελληνες της Κωνσταντινούπολης.
Το 1923 έφταναν τις 300.000. Σήμερα είναι ζήτημα αν έχουν απομείνει 6.000.
Αλλά, υπάρχει και μια πλευρά του θέματος, που ποτέ δεν απασχόλησε τους γείτονές μας.
Οταν οι Τούρκοι παίρνουν τη μεζούρα και ζητούν τη διανομή του Αιγαίου, με ακριβείς μετρήσεις από τις ελλήνικές και τις τουρκικές ακτές, λησμονούν μια μικρή λεπτομέρεια. Οτι στην περιοχή αυτή, δεν υπάρχει μόνο γη και θάλασσα.
Υπάρχουν και άνθρωποι με εθνική συνείδηση, με ιστορία και πολιτισμό, που θέλουν και δικαιούνται να ζουν ελεύθεροι και να αποφασίζουν οι ίδιοι για την τύχη τους.
Και οι άνθρωποι δεν είναι είδος για διανομή. Πρέπει να τους ρωτάμε που θέλουν να ανήκουν και να ζούν.
Η υφαλοκρηπίδα
Η αφετηρία της «κρίσης του Αιγαίου», μπορεί να τοποθετηθεί χρονολογικά το 1973.
Την 1 Νοεμβρίου εκείνου του χρόνου, δημοσιεύτηκε στην τουρκική «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως», χάρτης με τις περιοχές του Αιγαίου στις οποίες η κυβέρνηση της Άγκυρας είχε δώσει άδεια διεξαγωγής ερευνών στην Τουρκική Εταιρία Πετρελαίων. Ούτε λίγο ούτε πολύ είχε γίνει στο χάρτη μια αυθαίρετη μονομερής οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του βορειοανατολικού Αιγαίου και είχαν περιληφθεί σ' αυτόν κυρίως ελληνικές περιοχές. (Βλέπε χάρτες 2 και 3 )
.Από τις 29 Μαου 1974 (Επέτειο της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως από τους Τούρκους) βγαίνει στις επίμαχες περιοχές για έρευνες, που διαρκούν ως τις 6 Ιουνίου, το τούρκικο ωκεανογραφικό σκάφος «Τσανταρλί».
Επακολουθεί μεγάλη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις η οποία όμως σε λίγες μέρες επισκιάζεται από τις συγκλονιστικές εξελίξεις του κυπριακού που κατέληξαν στην τουρκική εισβολή στο νησί και την κατάληψη του 40% του εδάφους του.
Στις 18 Ιουλίου - δυο μέρες πριν από την τουρκική εισβολή - η κυβέρνηση της 'Αγκυρας παραχώρησε στην ίδια Εταιρία Πετρελαίων το δικαίωμα ερευνών και εκμετάλλευσης σε τμήμα του βυθού του νοτιοανατολικού Αιγαίου που ανήκει στην Ελλάδα.
Και τον Ιούλιο - Αύγουστο του 1976 βγαίνει στο Αιγαίο το τούρκικο ερευνητικό σκάφος «Χόρα», στις περιοχές που αυθαίρετα είχε οριοθετήσει η τουρκική κυβέρνηση και δημιουργείται νέα μεγάλη ένταση και κίνδυνος πολέμου μεταξύ των δύο χωρών.
Η απροθυμία της Τουρκίας να κινηθεί με το νόμο
Σε όλες αυτές τις προκλήσεις αντιδρά η Ελλάδα. Τις καταγγέλλει σαν αυθαίρετες και παράνομες. Διαμαρτύρεται στην Αγκυρα και καταφεύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν αρνείται τις διαπραγματεύσεις. Ακολουθούν συναντήσεις και συνομιλίες εκπροσώπων των δύο χωρών σε διάφορα επίπεδα. Εμφανίζεται μάλιστα πρόθυμη η Αγκυρα να προσέλθει και στο Δικαστήριο της Χάγης. Και δεσμεύεται σ’αυτό και με έγγραφη δήλωση στη συνάντηση των πρωθυπουργών Ελλάδος - Τουρκίας το καλοκαίρι του 1975.
Αλλά τελικά παρασπονδεί αρνούμενη την αρμοδιότητά του. Δέχεται επίσης να συναντηθούν και ομάδες εμπειρογνωμόνων των δύο χωρών για να εξετάσουν το θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Αλλά δεν καταλήγουν πουθενά.
Διαπιστώνεται έτσι, πέρα από κάθε αμφισβήτηση, ότι δυνατότητες ρύθμισης του θέματος μέσα σε νόμιμα πλαίσια δεν υπάρχουν. Η Αγκυρα είναι εντελώς απρόθυμη να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Και ο λόγος είναι ευνόητος.
Η επεκτατική πολιτική της Τουρκίας
Η Τουρκία δε διεκδικεί στο Αιγαίο, νόμιμα δικαιώματά της, γιατί απλούστατα, δεν έχει τέτοια δικαιώματα. Ούτε ενδιαφέρεται ακριβώς για την υφαλοκρηπίδα. Αν επρόκειτο μόνο γι' αυτό δε Θα υπήρχε πρόβλημα. Το Θέμα Θα ήταν καθαρά τεχνικό. Θα εφαρμόζονταν όσα ισχύουν διεθνώς και έχουν καθιερωθεί από την πρακτική. Θα οριοθετήτο η υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, και το ζήτημα θα έληγε. Αυτό συνέβη σε δεκάδες παρόμοιες περιπτώσεις μεταξύ διαφόρων χωρών. Συνέβη και στην περίπτωση της Ελλάδας και της Ιταλίας. Οριοθέτησαν την υφαλοκρηπίδα στη Θάλασσα που τις χωρίζει, χωρίς να αντιδικήσουν. Και υπόγραψαν και σχετική συμφωνία. Το γεγονός πέρασε σχεδόν απαρατήρητο.
Η Τουρκία, αντίθετα, χρησιμοποίησε το θέμα της υφαλοκρηπίδας σαν πρόσχημα ή σαν αφετηρία για να προωθήσει τις διεκδικήσεις της σε βάρος του ελληνικού χώρου. Ενώ αρχικά είχε δεχτεί ότι το πρόβλημα ήταν τεχνικό, το μετέτρεψε κατόπιν σε πολιτικό. Αξίωσε να παραμεριστούν τα διεθνώς ισχύοντα για την υφαλοκρηπίδα. Να εγκαταλειφθεί η διεθνής πρακτική. Να αγνοηθεί ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και να αντιμετωπισθεί εξ υπαρχής το θέμα σαν ελληνοτουρκική διαφορά γύρω από μια περιοχή, που κατά τη γνώμη της Άγκυρας δεν ήταν δίκαιο ν' ανήκει ολόκληρη στην Ελλάδα. Έπρεπε να τη μοιραστεί μαζί της.
Δηλαδή, ούτε λίγο ούτε πολύ ζητούσε διανομή του Αιγαίου. Αλλά, επειδή δεν μπορούσε να το Θέσει αυτό απροκάλυπτα, πρότεινε τη διχοτόμηση της υφαλοκρηπίδας του πελάγους, χωρίς να ληφθεί υπόψη η υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. Και στη συνέχεια, κλιμακώνοντας την απαιτιτηκότητά της εξαπόλυσε εκστρατεία υπονόμευσης της ελληνικής κυριαρχίας στα Δωδεκάνησα και αξίωσε συγκυριαρχία στον εναέριο χώρο του Αιγαίου και αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών που βρίσκονται κοντά στις ηπειρωτικές ακτές της.
Αν όμως αυτές οι αξιώσεις γίνονταν δεκτές, τα ελληνικά νησιά, θα εγκλωβίζονταν στην τουρκική υφαλοκρηπίδας. Θα μετατρέπονταν σε εύκολη λεία. Και σε κάποια μεταγενέστερη φάση, ανοχύρωτα και ευάλωτα καθώς θα ήταν, Θα καταλαμβάνονταν από τουρκικές δυνάμεις. Μ' αυτή την προοπτική άλλωστε η Τουρκία συγκράτησε τον Απρίλη του 1975 μια νέα στρατιά, τη λεγόμενη «Στρατιά του Αιγαίου» με έδρα τη Σμύρνη και την παρέταξε στα παράλιά της, απέναντι στα ελληνικά νησιά. Ας Θυμηθούμε επίσης την απειλή του Τούρκου υπουργού Εζεμπέλ στις 22.1.75, δηλαδή 5 μήνες μετά την επιδρομή στην Κύπρο ότι «η Κύπρος αποτελεί το πρώτο βήμα προς το Αιγαίο».
Η τουρκική πολιτική αποτελεί άρνηση της διεθνούς νομιμότητας. Δεν μπορούσε να συμβαίνει διαφορετικά αφού διεκδικεί ξένα εδάφη και όχι νόμιμα δικαιώματα.
Και φυσικά ανάλογες είναι οι Θέσεις και τα επιχειρήματα που προβάλλει για να Θεμελιώσει τις αξιώσεις της.
Αρνείται να δεχτεί άτι τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται κοντά στις ακτές της έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές.
Και επιμένει ότι δε δεσμεύεται από τη Σύμβαση της Γενεύης του 1958 για την υφαλοκρηπίδα και τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας, απλώς και μόνο γιατί δεν τις υπέγραψε. Και οι δυο όμως αντανακλούν παγιωμένα από μακροχρόνια άσκηση διεθνή Θέσμια και έθιμα.
Αρνείται να δεχτεί. σαν τρόπο οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας την αρχή της μέσης γραμμής που ισχύει στην περίπτωση ακτών, οι οποίες βρίσκονται η μια απέναντι στην άλλη, με βάση μέτρησης τις ακτές της Μ. Ασίας και των ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Επιμένει να... αγνοηθούν τα νησιά και να ισχύσει η αρχή της μέσης γραμμής με βάση μέτρησης τις ηπειρωτικές ακτές Ελλάδας και Τουρκίας (διχοτόμηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου).
Ισχυρίζεται ότι η διαφορά της με την Ελλάδα δεν είναι νομικής και τεχνικής φύσης, αλλά πολιτικής. Το 1974 όμως ο τότε Τούρκος πρωθυπουργός Μ. Ετσεβίτ, είχε χαρακτηρίσει επανειλημμένα τη διαφορά σαν τεχνική και οικονομική.
Επικαλείται τη γεωμορφολογία του βυθού του Αιγαίου και ισχυρίζεται ότι η υφαλοκρηπίδα του πελάγους αποτελεί φυσική προέκταση της χερσονήσου της Ανατολίας.
Ενώ αρχικά είχε δεχτεί την προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης, τώρα την απορρίπτει.
Προτείνει με επιμονή τη συνεκμετάλλευση των «αμφισβητούμενων» περιοχών. Δηλαδή, των ελληνικών περιοχών.
Επιδιώκει τη σύναψη συμφωνίας γιά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, κατά παρέκκλιση από τα διεθνή ισχύοντα και τη διεθνή πρακτική.
Υποστηρίζει, τέλος, ότι οι σεισμογραφικές της έρευνες στο Αιγαίο, έξω από τα χωρικά της ύδατα, δεν παραβιάζουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, με το επιχείρημα άτι αφού δεν έχει γίνει οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, δεν υπάρχει Θέμα. Το ίδιο ισχυρίζεται και για την εκχώρηση αδειών στην Τουρκική Επιχείρηση Πετρελαίων. (Βλέπε χάρτη 3 και σχέδια 3,4,5 και 6).
Οι Ελληνικές θέσεις
Δεν είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι οι θέσεις και τα επιχειρήματα της Τουρκίας όχι μόνο δεν έχουν καμιά νομική θεμελίωση αλλά ούτε αντέχουν στην πιο πρόχειρη κριτική.
Η Ελλάδα έχει υπογράψει και έχει κυρώσει τη σύμβαση της Γενεύης του 1958 «περί υφαλοκρηπίδας». Σύμφωνα με τη σύμβαση αυτή τα νησιά μας έχουν και αυτά υφαλοκρηπίδα.
Το άρθρο 1 ορίζει ότι ο όρος «υφαλοκρηπίς» χρησιμοποιείται για να δηλώσει:
α) τόν βυθόν της θαλάσσης και το υπέδαφος των υποθαλασσίων περιοχών των παρακειμένων εις τας ακτάς, άλλ’ευρισκομένων εκτός της αιγιαλίτιδος ζώνης, μέχρι βάθους 200 μ. ή και πέραν του ορίου τούτου, μέχρι του σημείου ένθα το βάθος των υπερκείμενων υδάτων επιτρέπει την εκμετάλλευσιν των φυσικών πόρων των εν λόγω περιοχών.
β) τον βυθόν της θαλάσσης καί το υπέδαφος των αντιστοίχων υποθαλασσίων περιοχών, αίτινες συνέχονται προς τας ακτάς των νήσων».
Ας σημειωθεί ότι τα παραπάνω ισχύουν και για χώρες που δεν υπόγραψαν τη Συνθήκη της Γενεύης και τις αποφάσεις της Διάσκεψης για το Δίκαιο της Θάλασσας, δεδομένου ότι αποτελούν κωδικοποίηση εθιμικών κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.
Η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας αποτελεί στο μεγαλύτερο μέρος της μια αδιάσπαστη ενότητα.
Γιατί το Αιγαίο Πέλαγος και πέρα από τα χωρικά μας ύδατα δεν έχει μεγάλο βάθος. Κυμαίνεται από 50 ως 500 μέτρα. Επομένως ο θαλάσσιος βυθός είναι εκμεταλλεύσιμος με τα σημερινά τεχνολογικά μέσα σε όλη την έκτασή του. Ετσι η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας αποτελεί σχεδόν μια αδιάσπαστη συνέχεια.
Γεωλογική έννοια της υφαλοκρηπίδας:Η προέκταση της ακτής με μικρή κλίση κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.Πέρα από την υφαλοκρηπίδα ο βυθός έχει μεγάλη κλίση και σχηματίζει το υφαλοπρανές εως τον πυθμένα της θάλασσας,ονομάζεται υφαλολεκάνη.
Η τουρκική υφαλοκρηπίδα παύει εκεί που αρχίζει η υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. Δεν υπάρχει τουρκική υφαλοκρηπίδα δυτικά των ελληνικών νησιών. Η Σύμβαση της Γενεύης (άρθρο 6) ορίζει ξεκάθαρα:
«Εις ην περίπτωσιν η αυτή υφαλοκρηπίς παράκειται εις τα εδάφη δύο ή περισσότερων Κρατών των οποίων αι ακταί ευρίσκονται έναντι αλλήλων, τα όρια της υφαλοκρηπίδος μεταξύ των Κρατών τούτων καθορίζονται διά συμφωνίας μεταξύ των εν λόγω Κρατών. Εν ελλείψει συμφωνίας και εφ’όσον ειδικαί περιστάσεις δεν δικαιολογούσι διάφορον καθορισμόν των ορίων, ταύτα καθορίζονται υπό της μέσης γραμμής, παν σημείον της οποίας ευρίσκεται εις ίσην απόστασιν από των εγγυτέρων σημείων των γραμμών βάσεως, αφ’ών μετράται το πλάτος τής αιγιάλιτιδος ζώνης εκάστου των Κρατών τούτων».
Αυτό σημαίνει ότι η τουρκική υφαλοκρηπίδα φτάνει ως το μέσον της απόστασης που χωρίζει τις τουρκικές ακτές από τις ακτές των ελληνικών νησιών.
Αλλά και η γεωμορφολογία του βυθού του Αιγαίου δεν ευνοεί καθόλου τις τουρκικές αξιώσεις. Η υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου δεν αποτελεί υποθαλάσσια συνέχεια του εδάφους της Μικρά Ασίας - όπως ισχυρίζεται η Αγκυρα - αλλά των ηπειρωτικών και νησιωτικών ακτών της Ελλάδας. Αυτό αποδείχνει η διαμόρφωση του βυθού του Αιγαίου. Αλλωστε, η διάταξη των νησιών δείχνει ότι αυτά είναι προεκτάσεις της Εύβοιας και του Αγίου Ορους.
Και αν, όμως, η υφαλοκρηπίδα του πελάγους αποτελούσε γεωλογική συνέχεια της τουρκικής ακτής δεν θα δημιουργούνταν δικαιώματα υπέρ της Τουρκίας, αφού κάθε νησί έχει τη δική του υφαλοκρηπίδα, όπως αναγνωρίζεται ρητά από τα διεθνώς ισχύοντα
Σχήμα 6: Νομική εννοια της υφαλοκριπίδας.Διαφέρει ουσιαστικά από την γεωλογική εννοια και δεν πρέπει να συγχέεται καθόλου με αυτή. Σύμφωνα με την σύμβαση της Γενέυης του 1958, υφαλοκρηπίδα είναι ο βυθός της θάλασσας και το υπέδαφος των θαλασσίων περιοχών που βρίσκονται αμέσως μετά την αιγιαλίτιδα ζώνη,μέχρι βάθους 200μ ή και περισσότερο μέχρι το σημείο που είναι δυνατή η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του βυθού και του υπεδάφους του.
Έρευνα και εξερεύνηση
Κάτω από ομαλές συνθήκες, οποιαδήποτε χώρα το επιθυμεί, μπορεί να κάνει επιστημονικές έρευνες στην επιφάνεια της ανοικτής Θάλασσας που απλώνεται πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη μας, με βάση την αρχή της ανοικτής Θάλασσας. Αρκεί να μη βλάπτει τα δικαιώματά μας και να έχει τη ρητή συγκατάθεσή μας. Επίσης, μπορεί να γίνει παρόμοια επιστημονική έρευνα και στο βυθό από αναγνωρισμένο εθνικό ίδρυμα, το οποίο, όμως, είναι υποχρεωμένο να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα των ερευνών του.
Η Σύμβαση της Γενεύης (άρθρο 2) λέει:
1. Τό παράκτιον Κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα επί τής υφαλοκρηπίδος πρός τον σκοπόν εξερευνήσεως ταύτης, ώς καί εκμεταλλεύσεως τών φυσικών αυτής πόρων.
2. Τά έν παραγράφω Ι τού παρόντος άρθρου σκοπούμενα δικαιώματα είναι αποκλειστικά υπό τήν έννοιαν ότι, εάν το παράκτιον Κράτος δέν εξερευνά την υφαλοκρηπίδα ή δεν εκμεταλλεύεται τους φυσικούς αυτής πόρους, ουδείς δύναται να αναλάβει τοιαύτας δραστηριότητας, ούτε νά αξιώσει δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδος άνευ της ρητής συναινέσεως του παράκτιου Κράτους ».
Επίσης το άρθρο 5 παρ. 8 ορίζει:
«Διά πάσαν έρευναν δέον όπως παρέχηται ή συναίνεσης τού παράκτιου Κράτους. Ούχ ήττον, το παράκτιον Κράτος δέον όπως μήν αρνείται κανονικώς τήν συναινεσήν του, εφ' οσον ή αίτησης ύποβάλλεται υπό 'Οργανισμού συγκεντρούντος τάς αναγκαίας προϋποθέσεις δι' έρεύνας καθαρώς επιστημονικής φύσεως αφορώσας είς τά φυσικά ή βιολογικά χαρακτηριστικά τής ύφαλοκρηπίδος υπό τον όρον ότι το παράκτιον Κράτος θα δύναται, εφ' όσον επιθυμεί' τούτο, νά μετάσχη των έν λόγω έρευνών ή νά αντιπροσωπευθεί εις αυτάς καί ότι, εν πάση περιπτώσει, τά αποτελέσματα τούτων θέλουσι δημοσιευθή».
Ερευνες, λοιπόν, της Τουρκίας στην υφαλοκρηπίδα μας ηπειρωτική και νησιωτική - δεν μπορούν να γίνουν χωρίς ρητή συγκατάθεσή μας και η συγκατάθεση αυτή, τη στιγμή που η Τουρκία έχει προβάλει βλέψεις σε βάρος του ελληνικού χώρου και θα χρησιμοποιήσει επομένως κάθε παραχώρηση που θα της γίνει εναντίον μας, δεν είναι δυνατόν σήμερα να δοθεί.
Για τους ίδιους λόγους αποκρούεται κατηγορηματικά από την Ελλάδα κάθε τουρκική πρόταση για «συνεκμετάλλευση» της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η Τουρκία δεν επιθυμεί νόμιμη λύση
του θέματος υφαλοκρηπίδας
Σε όλες αυτές τις προκλήσεις αντιδρά η Ελλάδα. Τις καταγγέλλει σαν αυθαίρετες και παράνομες. Διαμαρτύρεται στην Αγκυρα και καταφεύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν αρνείται τις διαπραγματεύσεις. Ακολουθούν συναντήσεις και συνομιλίες εκπροσώπων των δύο χωρών σε διάφορα επίπεδα. Εμφανίζεται μάλιστα πρόθυμη η Αγκυρα να προσέλθει και στο Δικαστήριο της
Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα αληθινό, πώς να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;