Πριν αρκετά χρόνια άκουσα πως κάποια στιγμή της σύγχρονης ιστορίας η ελληνική γλώσσα παραλίγο να γίνει ευρέως ομιλούμενη, σχεδόν διεθνής, όπως σήμερα είναι η αγγλική. Χωρίς να σκεφτώ να διασταυρώσω την είδηση, θεώρησα τότε πως το γεγονός ότι η ελληνική γλώσσα παρέμεινε στα στόματα μερικών εκατομμυρίων ανθρώπων, την κρατούσε μακριά από τις φθορές που δυστυχώς προκαλούνται όταν οι άνθρωποι που την ομιλούν το κάνουν από ανάγκη επικοινωνίας χωρίς να νιώθουν δέσιμο ή αγάπη για τη γλώσσα, και χωρίς να εμβαθύνουν σε αυτή.
Η πολυπλοκότητα που βλέπουν άλλοι λαοί στην ελληνική γλώσσα είναι αυτή που δίνει την δυνατότητα να αποδώσεις με λίγες λέξεις βαθιά νοήματα (κυρίως στην καθαρεύουσα και την αρχαία), να δημιουργήσεις παραπλήσιες λέξεις για να εκφραστείς καλύτερα (πχ με προθέσεις), να είσαι σαφής με τις λέξεις και να μην απαιτούνται τα συμφραζόμενα για να καταλάβεις τι μέρος του λόγου είναι η κάθε λέξη (ρήμα, ουσιαστικό κλπ), καθώς και πολλά-πολλά άλλα.
Τα τελευταία χρόνια βλέπω ότι η άποψή μου ήταν λάθος. Οι φθορές που προκαλούνται στη γλώσσα αυξάνονται καθημερινά και τελικά το πρόβλημα δεν είναι οι ξένοι που θα μάθαιναν κουτσά-στραβά τα ελληνικά για να συνεννοηθούν με κάποιον άλλο, αλλά οι ίδιοι οι κάτοικοι-πολίτες της Ελλάδας που μαθαίνουμε κουτσά-στραβά κομμάτια της ελληνικής γλώσσας και τα παντρεύουμε με ξένα, συνήθως της αγγλικής. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, εκπαιδευτικοί, ηθοποιοί, κ.α. εκπαιδεύουν καθημερινά τους Έλληνες, νέους και μη, στη μέθοδο ταχείας αλλοτρίωσης της γλώσσας και απομάκρυνσης από αυτή.
Βλέποντας τα πράγματα όπως είναι σήμερα, η κατάργηση του πολυτονικού το Νοέμβριο του 1981 δεν φαίνεται και τόσο μεγάλο πρόβλημα. Τότε ακούγαμε για απομάκρυνση από τις ρίζες μας, για απεμπόληση των παραδόσεων, και πολλά άλλα. Σήμερα, βλέπω χιλιάδες ανθρώπους να μην καταλαβαίνουν ότι η ελληνική γλώσσα έχει δικούς της κανόνες που διαφέρουν από των άλλων γλωσσών, να μην χρησιμοποιούν το ελληνικό αλφάβητο, να χρησιμοποιούν φράσεις με παράλογο τρόπο, να μην γράφουν σωστά ούτε το όνομά τους, να χρησιμοποιούν γλωσσικά μέσα (ιδιώματα, παροιμίες, κλπ) από άλλες γλώσσες και μη ταιριαστά με τα ελληνικά, και πολλά άλλα.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα:
Έχετε προσέξει ότι οδεύουμε προς το ατονικό σύστημα; Τα περισσότερα βιβλία που διανεμήθηκαν στο Λύκειο φέτος έχουν στο πίσω μέρος το παρακάτω σήμα. Την εικόνα την έχω πάρει από τη σελίδα http://www.cti.gr. Προσέξτε ότι δεν υπάρχουν τόνοι στις λέξεις με μικρά γράμματα. Τι να πω για τα δελτία ειδήσεων στην τηλεόραση που συχνά στις απομαγνητοφωνήσεις και στους υποτιτλισμούς δε βάζουν τόνους, όταν αυτό συμβαίνει ήδη στα σχολικά βιβλία.
Έχετε προσέξει ότι σχεδόν κανένα περιοδικό δεν έχει ελληνικό τίτλο; Προσωπικά το βρίσκω χαζό να εκδίδεις ένα περιοδικό στην Ελλάδα, που απευθύνεται σε Έλληνες, είναι γραμμένο στα ελληνικά, και ο τίτλος του είναι στα αγγλικά. Κατανοώ ότι βολεύει τις πολυεθνικές να υπάρχει ομοιομορφία για να αυξάνεται η αναγνωρισιμότητά τους στον κόσμο, όμως αυτό συμβαίνει και σε περιοδικά που δεν ανήκουν σε ξένους εκδοτικούς οίκους. Παρόμοιο φαινόμενο υπάρχει και στα τηλεοπτικά κανάλια στην Ελλάδα.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλέπω ότι οι περισσότεροι έχουν δηλώσει το όνομά τους με λατινικούς χαρακτήρες. Ανάμεσά τους πολλοί που δεν έχουν ούτε ένα "φίλο" που να μην είναι έλληνας, πολλοί, που δεν γνωρίζουν αγγλικά για να υποθέσω ότι θα επικοινωνούν με άλλους στην αγγλική. Πριν δέκα χρόνια όλοι αυτοί θα έβρισκαν δικαιολογία ότι ο υπολογιστής τους δεν έχει ελληνικά και γι αυτό χρησιμοποιούν τα γκρηκλις (ελληνικές λέξεις γραμμένες με λατινικούς χαρακτήρες). Σήμερα, όλα τα κινητά και οι Η/Υ έχουν τα ελληνικά και η δικαιολογία που ακούω είναι "έτσι γράφουν όλοι" το οποίο μου θυμίζει την διαπόμπευση του δημάρχου της Νέας Υόρκης επειδή τόλμησε να χρησιμοποιήσει πιρούνι για να φάει την πίτσα του [2]. Μήπως ανάλογη αντιμετώπιση φοβούνται ότι θα έχουν όσοι γράφουν με γκρήκλις; Η άλλη δικαιολογία που ακούω είναι "αφού καταλαβαινόμαστε, τι σημασία έχει", το οποίο δείχνει το μέγεθος της ζημιάς που έχει προκληθεί.
Η χρήση της φράσης "δεν υπάρχει". Παλαιότερα η φράση αυτή σήμαινε το προφανές (για μένα), ότι κάτι δεν υπάρχει. Τώρα όταν την ακούω δεν ξέρω τι εννοεί αυτός που την εκστομίζει, και αυτό γιατί χρησιμοποιείται συχνά αντί των "δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο", "είναι μοναδικό/πρωτότυπο" κ.ά. Από το σαφές πήγαμε στο ασαφές.
Η κριτής.
Ακόμα και σήμερα, γνωρίζουμε ότι έχουμε "ο/η κριτής" δηλαδή ίδια κατάληξη και για τα δύο γένη. Τα τελευταία δύο χρόνια όμως ακούω τους περισσότερους να λένε "η ανακρίτρια". Από πότε η πρόθεση αλλάζει την κατάληξη; Στο τέλος θα ξεχάσω και τα λίγα που έχω μάθει.
Selfie.
Ακούω καθημερινά να χρησιμοποιείται αυτός ο όρος, ο οποίος το 2013 μπήκε και στο λεξικό "Oxford Dictionaries", το οποίο δεν είναι της ελληνικής γλώσσας. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι ποια ανάγκη καλύπτει η χρήση της λέξης αυτής σε φράσεις στα ελληνικά. Αντί του "έλα να βγούμε μια φωτογραφία" που λέγαμε, ακούμε "έλα να βγούμε μια selfie". Και αν κάνουμε κάτι να το κάνουμε σωστά, γιατί βλέπω ότι κάποιοι δεν γνωρίζουν ότι selfie είναι το να αυτοφωτογραφίζεσαι. Αν το κλικ το κάνει άλλος, ή δεν έχουμε φωτογραφία, τότε δεν έχουμε selfie [4][5] [6].
Τα "γαλλικά"
Στη γλωσσολογία ιδίωμα είναι μια φράση που χρησιμοποιείται με νόημα διαφορετικό από την κυριολεξία [7]. Για παράδειγμα, όταν λέμε "βρέχει καρεκλοπόδαρα" δεν εννοούμε αυτό που πραγματικά λέμε, αλλά ότι βρέχει πάρα πολύ. Στα αγγλικά, όταν βρέχει πάρα πολύ λένε βρέχει γάτες και σκύλους. Στην αγγλική γλώσσα υπάρχει το ιδίωμα "French" (γαλλικά) το οποίο σημαίνει αγενείς λέξεις/φράσεις. π.χ. η φράση "Excuse my French" δεν σημαίνει συγχωρείστε τα γαλλικά μου (γιατί δεν ξέρω καλά τη γαλλική), αλλά "συγχωρήστε το λεξιλόγιο που χρησιμοποιώ". Αυτή η τάση που έχουν οι δημοσιογράφοι τα τελευταία δύο χρόνια να χρησιμοποιούν ξένα ιδιώματα δεν δείχνει ότι γνωρίζουν πολλές γλώσσες, αλλά ότι δεν ξέρουν "που πάν΄ τα τέσσερα" (ιδίωμα επίσης). Για όσους, βέβαια, δεν βλέπουν πρόβλημα στην ενσωμάτωση των ξένων ιδιωμάτων στα ελληνικά, να σημειώσω ότι οι άγγλοι λένε "its greek to me" (αυτά είναι ελληνικά για μένα) εννοώντας ότι "είναι ακαταλαβίστικα". Φανταστείτε σε λίγα χρόνια οι κάτοικοι αυτής της χώρας να βλέπουν ελληνικά κείμενα και να αναφωνούν "its greek to me" και να εννοούν ότι δεν τα καταλαβαίνουν. Προς τα εκεί πάμε.
Παραδείγματα χρήσης του ξένου ιδιώματος εδώ [9][10][11].
Η επαναφορά του πολυτονικού συστήματος, την οποία υποστήριζα μέχρι πριν λίγο καιρό, πρέπει να πέσει αρκετά στην ιεραρχία των αιτημάτων μας, και να προωθήσουμε άλλες δράσεις που θα βοηθήσουν να μειώσουμε την ορμή του κύματος της φθοράς.
Κάθε γλώσσα χρειάζεται ανθρώπους με αγάπη και μεράκι, να ασχοληθούν μαζί της και σε αντάλλαγμα η γλώσσα θα αποτελέσει ένα πανίσχυρο εργαλείο. Δυστυχώς στις μέρες μας οι άνθρωποι που ασχολούνται (στην Ελλάδα) σε βάθος με την ελληνική γλώσσα λιγοστεύουν. Τα τμήματα θεωρητικής κατεύθυνσης στα σχολεία της χώρας έχουν ολοένα και λιγότερους υποψήφιους.
Συνεχίζεται....
[1] http://www.cti.gr
[2] http://www.paraskhnio.gr/o-neos-dimarxo ... -troei-ti/
[3] http://blog.oxforddictionaries.com/pres ... year-2013/
[4] http://www.oxforddictionaries.com/defin ... ish/selfie
[5] http://www.iefimerida.gr/news/158658/h- ... E%BD%CE%B1
[6] http://www.iefimerida.gr/news/160281/%C ... E%BC%CE%B9
[7] http://en.wikipedia.org/wiki/Idiom
[8] http://idioms.thefreedictionary.com/french
[9] http://www.iefimerida.gr/news/132071/%C ... E%B6%CE%B5
[10] http://www.iefimerida.gr/news/169791/%C ... E%BB%CE%AE
[11] http://www.iefimerida.gr/news/172781/%C ... %B9-%CF%83
Η πολυπλοκότητα που βλέπουν άλλοι λαοί στην ελληνική γλώσσα είναι αυτή που δίνει την δυνατότητα να αποδώσεις με λίγες λέξεις βαθιά νοήματα (κυρίως στην καθαρεύουσα και την αρχαία), να δημιουργήσεις παραπλήσιες λέξεις για να εκφραστείς καλύτερα (πχ με προθέσεις), να είσαι σαφής με τις λέξεις και να μην απαιτούνται τα συμφραζόμενα για να καταλάβεις τι μέρος του λόγου είναι η κάθε λέξη (ρήμα, ουσιαστικό κλπ), καθώς και πολλά-πολλά άλλα.
Τα τελευταία χρόνια βλέπω ότι η άποψή μου ήταν λάθος. Οι φθορές που προκαλούνται στη γλώσσα αυξάνονται καθημερινά και τελικά το πρόβλημα δεν είναι οι ξένοι που θα μάθαιναν κουτσά-στραβά τα ελληνικά για να συνεννοηθούν με κάποιον άλλο, αλλά οι ίδιοι οι κάτοικοι-πολίτες της Ελλάδας που μαθαίνουμε κουτσά-στραβά κομμάτια της ελληνικής γλώσσας και τα παντρεύουμε με ξένα, συνήθως της αγγλικής. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, εκπαιδευτικοί, ηθοποιοί, κ.α. εκπαιδεύουν καθημερινά τους Έλληνες, νέους και μη, στη μέθοδο ταχείας αλλοτρίωσης της γλώσσας και απομάκρυνσης από αυτή.
Βλέποντας τα πράγματα όπως είναι σήμερα, η κατάργηση του πολυτονικού το Νοέμβριο του 1981 δεν φαίνεται και τόσο μεγάλο πρόβλημα. Τότε ακούγαμε για απομάκρυνση από τις ρίζες μας, για απεμπόληση των παραδόσεων, και πολλά άλλα. Σήμερα, βλέπω χιλιάδες ανθρώπους να μην καταλαβαίνουν ότι η ελληνική γλώσσα έχει δικούς της κανόνες που διαφέρουν από των άλλων γλωσσών, να μην χρησιμοποιούν το ελληνικό αλφάβητο, να χρησιμοποιούν φράσεις με παράλογο τρόπο, να μην γράφουν σωστά ούτε το όνομά τους, να χρησιμοποιούν γλωσσικά μέσα (ιδιώματα, παροιμίες, κλπ) από άλλες γλώσσες και μη ταιριαστά με τα ελληνικά, και πολλά άλλα.
Ας δούμε μερικά παραδείγματα:
Έχετε προσέξει ότι οδεύουμε προς το ατονικό σύστημα; Τα περισσότερα βιβλία που διανεμήθηκαν στο Λύκειο φέτος έχουν στο πίσω μέρος το παρακάτω σήμα. Την εικόνα την έχω πάρει από τη σελίδα http://www.cti.gr. Προσέξτε ότι δεν υπάρχουν τόνοι στις λέξεις με μικρά γράμματα. Τι να πω για τα δελτία ειδήσεων στην τηλεόραση που συχνά στις απομαγνητοφωνήσεις και στους υποτιτλισμούς δε βάζουν τόνους, όταν αυτό συμβαίνει ήδη στα σχολικά βιβλία.
- cti_logo.png (26.01 KiB) 144 προβολές
Έχετε προσέξει ότι σχεδόν κανένα περιοδικό δεν έχει ελληνικό τίτλο; Προσωπικά το βρίσκω χαζό να εκδίδεις ένα περιοδικό στην Ελλάδα, που απευθύνεται σε Έλληνες, είναι γραμμένο στα ελληνικά, και ο τίτλος του είναι στα αγγλικά. Κατανοώ ότι βολεύει τις πολυεθνικές να υπάρχει ομοιομορφία για να αυξάνεται η αναγνωρισιμότητά τους στον κόσμο, όμως αυτό συμβαίνει και σε περιοδικά που δεν ανήκουν σε ξένους εκδοτικούς οίκους. Παρόμοιο φαινόμενο υπάρχει και στα τηλεοπτικά κανάλια στην Ελλάδα.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλέπω ότι οι περισσότεροι έχουν δηλώσει το όνομά τους με λατινικούς χαρακτήρες. Ανάμεσά τους πολλοί που δεν έχουν ούτε ένα "φίλο" που να μην είναι έλληνας, πολλοί, που δεν γνωρίζουν αγγλικά για να υποθέσω ότι θα επικοινωνούν με άλλους στην αγγλική. Πριν δέκα χρόνια όλοι αυτοί θα έβρισκαν δικαιολογία ότι ο υπολογιστής τους δεν έχει ελληνικά και γι αυτό χρησιμοποιούν τα γκρηκλις (ελληνικές λέξεις γραμμένες με λατινικούς χαρακτήρες). Σήμερα, όλα τα κινητά και οι Η/Υ έχουν τα ελληνικά και η δικαιολογία που ακούω είναι "έτσι γράφουν όλοι" το οποίο μου θυμίζει την διαπόμπευση του δημάρχου της Νέας Υόρκης επειδή τόλμησε να χρησιμοποιήσει πιρούνι για να φάει την πίτσα του [2]. Μήπως ανάλογη αντιμετώπιση φοβούνται ότι θα έχουν όσοι γράφουν με γκρήκλις; Η άλλη δικαιολογία που ακούω είναι "αφού καταλαβαινόμαστε, τι σημασία έχει", το οποίο δείχνει το μέγεθος της ζημιάς που έχει προκληθεί.
Η χρήση της φράσης "δεν υπάρχει". Παλαιότερα η φράση αυτή σήμαινε το προφανές (για μένα), ότι κάτι δεν υπάρχει. Τώρα όταν την ακούω δεν ξέρω τι εννοεί αυτός που την εκστομίζει, και αυτό γιατί χρησιμοποιείται συχνά αντί των "δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο", "είναι μοναδικό/πρωτότυπο" κ.ά. Από το σαφές πήγαμε στο ασαφές.
Ακόμα και σήμερα, γνωρίζουμε ότι έχουμε "ο/η κριτής" δηλαδή ίδια κατάληξη και για τα δύο γένη. Τα τελευταία δύο χρόνια όμως ακούω τους περισσότερους να λένε "η ανακρίτρια". Από πότε η πρόθεση αλλάζει την κατάληξη; Στο τέλος θα ξεχάσω και τα λίγα που έχω μάθει.
Selfie.
Ακούω καθημερινά να χρησιμοποιείται αυτός ο όρος, ο οποίος το 2013 μπήκε και στο λεξικό "Oxford Dictionaries", το οποίο δεν είναι της ελληνικής γλώσσας. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι ποια ανάγκη καλύπτει η χρήση της λέξης αυτής σε φράσεις στα ελληνικά. Αντί του "έλα να βγούμε μια φωτογραφία" που λέγαμε, ακούμε "έλα να βγούμε μια selfie". Και αν κάνουμε κάτι να το κάνουμε σωστά, γιατί βλέπω ότι κάποιοι δεν γνωρίζουν ότι selfie είναι το να αυτοφωτογραφίζεσαι. Αν το κλικ το κάνει άλλος, ή δεν έχουμε φωτογραφία, τότε δεν έχουμε selfie [4][5] [6].
Τα "γαλλικά"
Στη γλωσσολογία ιδίωμα είναι μια φράση που χρησιμοποιείται με νόημα διαφορετικό από την κυριολεξία [7]. Για παράδειγμα, όταν λέμε "βρέχει καρεκλοπόδαρα" δεν εννοούμε αυτό που πραγματικά λέμε, αλλά ότι βρέχει πάρα πολύ. Στα αγγλικά, όταν βρέχει πάρα πολύ λένε βρέχει γάτες και σκύλους. Στην αγγλική γλώσσα υπάρχει το ιδίωμα "French" (γαλλικά) το οποίο σημαίνει αγενείς λέξεις/φράσεις. π.χ. η φράση "Excuse my French" δεν σημαίνει συγχωρείστε τα γαλλικά μου (γιατί δεν ξέρω καλά τη γαλλική), αλλά "συγχωρήστε το λεξιλόγιο που χρησιμοποιώ". Αυτή η τάση που έχουν οι δημοσιογράφοι τα τελευταία δύο χρόνια να χρησιμοποιούν ξένα ιδιώματα δεν δείχνει ότι γνωρίζουν πολλές γλώσσες, αλλά ότι δεν ξέρουν "που πάν΄ τα τέσσερα" (ιδίωμα επίσης). Για όσους, βέβαια, δεν βλέπουν πρόβλημα στην ενσωμάτωση των ξένων ιδιωμάτων στα ελληνικά, να σημειώσω ότι οι άγγλοι λένε "its greek to me" (αυτά είναι ελληνικά για μένα) εννοώντας ότι "είναι ακαταλαβίστικα". Φανταστείτε σε λίγα χρόνια οι κάτοικοι αυτής της χώρας να βλέπουν ελληνικά κείμενα και να αναφωνούν "its greek to me" και να εννοούν ότι δεν τα καταλαβαίνουν. Προς τα εκεί πάμε.
Παραδείγματα χρήσης του ξένου ιδιώματος εδώ [9][10][11].
Η επαναφορά του πολυτονικού συστήματος, την οποία υποστήριζα μέχρι πριν λίγο καιρό, πρέπει να πέσει αρκετά στην ιεραρχία των αιτημάτων μας, και να προωθήσουμε άλλες δράσεις που θα βοηθήσουν να μειώσουμε την ορμή του κύματος της φθοράς.
Κάθε γλώσσα χρειάζεται ανθρώπους με αγάπη και μεράκι, να ασχοληθούν μαζί της και σε αντάλλαγμα η γλώσσα θα αποτελέσει ένα πανίσχυρο εργαλείο. Δυστυχώς στις μέρες μας οι άνθρωποι που ασχολούνται (στην Ελλάδα) σε βάθος με την ελληνική γλώσσα λιγοστεύουν. Τα τμήματα θεωρητικής κατεύθυνσης στα σχολεία της χώρας έχουν ολοένα και λιγότερους υποψήφιους.
Συνεχίζεται....
[1] http://www.cti.gr
[2] http://www.paraskhnio.gr/o-neos-dimarxo ... -troei-ti/
[3] http://blog.oxforddictionaries.com/pres ... year-2013/
[4] http://www.oxforddictionaries.com/defin ... ish/selfie
[5] http://www.iefimerida.gr/news/158658/h- ... E%BD%CE%B1
[6] http://www.iefimerida.gr/news/160281/%C ... E%BC%CE%B9
[7] http://en.wikipedia.org/wiki/Idiom
[8] http://idioms.thefreedictionary.com/french
[9] http://www.iefimerida.gr/news/132071/%C ... E%B6%CE%B5
[10] http://www.iefimerida.gr/news/169791/%C ... E%BB%CE%AE
[11] http://www.iefimerida.gr/news/172781/%C ... %B9-%CF%83