- < ΑΡΘΡΑ - ΝΕΑ > ESOTERICA 2006 - 2014 - ΝΕΑ - Μέσα από το Διεθνές Internet

Λίγοι ήχοι μπορούν να επιταχύνουν το σφυγμό τόσο, όσο ο κρότος της μπίλιας της ρουλέτας καθώς πέφτει. Περιουσίες μπορούν να κερδιστούν η να χαθούν καθώς σταθεροποιείται στην αριθμημένη της κόγχη. Ο Michael Franklin νομίζει ότι ίσως μπορεί να ισχυριστεί το αδύνατο. Με πάνω από χίλιες δοκιμές, φαίνεται ότι βρήκε τον τρόπο να προβλέψει, με ορθότητα ελαφρώς μεγαλύτερη από την τυχαία εικασία, εάν η μπίλια θα πέσει στο κόκκινο ή στο μαύρο. Δεν θα βρείτε μαγικά ραβδιά η κρυστάλλινες σφαίρες να βοηθούν τον Franklin. Ούτε και χειρίζεται τις δυνάμεις του αυτές μέσα από μια ομιχλώδη σκηνή με σιρίτια και μυστήρια αρώματα. Εργάζεται σε ένα εργαστήριο στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στη Santa Barbara.

Ανήκει σε μια μικρή ομάδα ψυχολόγων που ερευνούν την πρόγνωση, τη δυνατότητα να προλέγει κανείς το μέλλον. Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι κάποιοι από την ομάδα, συμπεριλαμβανομένου του Franklin, έχουν βγάλει θετικά αποτελέσματα. «Θέλω ακόμα να δω ότι μπορώ πραγματικά να κερδίσω λεφτά με αυτό» λέει ο Franklin, που βαθμολογεί την εμπιστοσύνη του στα δεδομένα με 7,5 βαθμούς στους 10. «Ως επιστήμων, πρέπει να είμαι αγνωστικιστής».

Εάν η πρόβλεψη προκύψει να είναι πραγματική, θα ταρακουνήσει τα θεμέλια της επιστήμης και της φιλοσοφίας. Λίγοι είναι οι επιστήμονες που θα στοιχημάτιζαν γι’ αυτήν την έκβαση ωστόσο. Οι περισσότεροι περιμένουν ότι τα αινιγματικά αποτελέσματα θα αρχίσουν να εξατμίζονται καθώς άλλοι θα επιχειρούν να επαναλάβουν τα πειράματα. Ακόμα κι έτσι, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει την επιστήμη με τον τρόπο που την ξέρουμε. Ο Franklin και οι συνεργάτες του χρησιμοποιούν όλοι καθιερωμένες ερευνητικές μεθόδους που συνήθως δεν αμφισβητούνται. Εάν τέτοιες μέθοδοι μπορούν να οδηγήσουν σεβαστούς επιστήμονες σε τέτοια σημαντικά λάθη, πόσες άλλες έρευνες θα μπορούσαν παρομοίως να ακυρωθούν;

Μια κοντινότερη ματιά

Παρά τον εκτεταμένο σκεπτικισμό από τους επιστήμονες της κυρίαρχης τάσης, οι μελέτες για πρόβλεψη και άλλες μορφές εξωαισθητήριας αντίληψης έχουν μακριά ιστορία. Στη δεκαετία του 1940 είχαν να κάνουν με το μάντεμα καρτών, το 1980 με την δυνατότητα επίδρασης σε γεννήτριες τυχαίων αριθμών και την τελευταία δεκαετία με το επονομαζόμενο ‘προαίσθημα’, στο οποίο οι εθελοντές εμφάνιζαν αλλαγές στην αγωγιμότητα του δέρματός τους λίγο πριν δουν εικόνες που προκαλούν ταραχή. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, ανεξάρτητοι ερευνητές απέτυχαν να επαναλάβουν τα αρχικά αποτελέσματα, καταλήγοντας τελικά στο ότι επρόκειτο για ελαττωματικές πειραματικές διαδικασίες ή για συμπτώσεις.

Εν τούτοις, μόλις πριν από έναν χρόνο ακόμα και οι σκεπτικιστές έπρεπε να δουν το θέμα πιο προσεκτικά όταν ο Daryl Bem, αξιοσέβαστος ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Cornell στη Νέα Υόρκη, ανέφερε κάποια θετικά αποτελέσματα στο περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology. «Όταν ο Daryl Bem μιλάει, εμείς ακούμε,» λέει ο Jeff Galak του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon στο Pittsburgh της Pennsylvania.

Η ελκυστικότητα της δουλειάς του Bem βασίζεται στο ότι χρησιμοποίησε αποδεκτά ψυχολογικά πειράματα, αλλά με έναν ελιγμό. Αμέτρητες έρευνες, για παράδειγμα, έδειξαν ότι η αντιγραφή μιας λίστας από λέξεις είναι ένας τρόπος για να τις θυμηθεί κανείς πιο εύκολα αργότερα. Ο Bem κατά κάποιον τρόπο αντέστρεψε τη σειρά των δύο γεγονότων. Τα υποκείμενα του πειράματός του είδαν τη λίστα για σύντομο χρονικό διάστημα και ελέγχθηκαν για την αρχική ανάκλησή τους. Στη συνέχεια τους δόθηκε μια μικρότερη, τυχαία συλλογή από λέξεις που άνηκαν στην ίδια λίστα, για την οποία τους ζητήθηκε να δακτυλογραφήσουν τις λέξεις και να τις απομνημονεύσουν. Με έκπληξη παρατηρήθηκε πως ήταν πιο πιθανό να έχουν θυμηθεί τις λέξεις αυτές κατά τη διάρκεια του αρχικού τεστ μνήμης, πριν καν δουν τη λίστα. Η διαφορά μεταξύ των δύο συνόλων από λέξεις ήταν ελαφριά, μόλις 2.27 τοις εκατό, αλλά στατιστικώς σημαντική.

Ένα άλλο από τα πειράματα του Bem εστιάστηκε σε ένα ψυχολογικό φαινόμενο που είναι γνωστό ως εξοικείωση (habituation). Εάν ζητείται στους εθελοντές να επιλέξουν μεταξύ δύο παρομοίων εικόνων, θα τείνουν να προτιμήσουν μια εικόνα που είχαν δει από πριν από μια εικόνα που δεν την έχουν ξαναδεί. Ξανά ο Bem αντέστρεψε τη σειρά, έδειξε στα υποκείμενα δύο νέες εικόνες και τους ζήτησε να επιλέξουν ποια από τις δύο τους άρεσε περισσότερο, πριν τους ξαναδείξει τη μία εκ των δύο εικόνων αμέσως μετά. Βρήκε ότι περίπου στο 54 τοις εκατό των περιπτώσεων, οι άνθρωποι προτίμησαν την εικόνα στην οποία θα κατέληγαν να δουν ξανά αμέσως μετά.

Εξέθεσε εννέα τέτοια πειράματα αντιστροφής χρονικής σειράς, σε οκτώ από τα οποία τα μεταγενέστερα γεγονότα εμφανίστηκε ότι επηρέασαν την προγενέστερη συμπεριφορά των ατόμων. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ λεπτές διαφορές, τυπικά κυμαίνονταν στο 2 με 4 τοις εκατό, αλλά οι στατιστικοί έλεγχοι που διεξήγαγε ο Bem έδειξαν ότι ήταν απίθανο να έχουν συμβεί κατά τύχη. Εάν τα λάμβανε κανείς υπόψη όλα μαζί, τα πειράματα υποδείκνυαν με ισχυρό τρόπο ότι οι άνθρωποι μπορούν πράγματι να «νιώσουν το μέλλον», κατέληξε ο Bem.

Μετά την εμφάνιση των μελετών του Bem, δύο ακόμα ερευνητές παρουσίασαν παρόμοια αποτελέσματα στο συνέδριο Towards a Science of Consciousness (Προς μια Επιστήμη της Συνείδησης) που έγινε στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, τον Μάιο του 2011. Ο Franklin ήταν ένας από αυτούς. Ζήτησε στους εθελοντές να αναγνωρίσουν συγκεκριμένα πολύπλοκα γεωμετρικά σχήματα, κάποια από τα οποία θα χρησιμοποιούσαν για εξάσκηση λίγο αργότερα. Σε συμφωνία με τα αποτελέσματα του Bem, η επίδοσή τους στο πρώτο έργο φάνηκε να έχει επηρεαστεί από τα σχήματα που είδαν στη μεταγενέστερη διαδικασία της εξάσκησης.

Ο Franklin αναρωτήθηκε εάν θα μπορούσε να προσαρμόσει τη μέθοδό του για να κάνει πιο χρήσιμες προβλέψεις. Ας υποθέσουμε ότι η επιλογή των σχημάτων για την εξάσκηση καθοριζόταν από την περιστροφή ενός τροχού ρουλέτας, για παράδειγμα. Θα μπορούσε τότε να χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματα των δοκιμών του πειραματικού υποκειμένου για να προβλέψει εάν η μπίλια θα πέσει στο κόκκινο ή στο μαύρο.

«Εάν γνωρίζεις ποια συνθήκη εξάσκησης θα τους τύχει, τότε μπορείς να πεις Εντάξει, πρόκειται να προβλέψω ότι η περιστροφή της ρουλέτας θα βγάλει κόκκινο» λέει ο Franklin. Αρκετά σίγουρος, όταν προσπάθησε πραγματικά να το κάνει κατάφερε όντως να μαντέψει την κατάληξη της μπίλιας της ρουλέτας σε ένα άλλο δωμάτιο με ακρίβεια 57 τοις εκατό στις φορές που έγιναν οι δοκιμές, κάτι που θα ήταν αρκετό για να έχει ένα μικρό κέρδος εάν στοιχημάτιζε με κανονικά χρήματα σε ένα παιχνίδι.

Ο Dick Bierman, φυσικός και γνωσιακός ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ στην Ολλανδία, στο μεταξύ, έδειξε στους εθελοντές μια κλασική οπτική πλάνη που είναι γνωστή ως ο κύβος του Necker. Πρόκειται για ένα δισδιάστατο σχέδιο ενός κύβου που η τρισδιάστατη αντιληπτική του εντύπωση εναλλάσσεται δείχνοντας προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Τα υποκείμενα έπρεπε να δηλώσουν ποια από τις δύο εναλλακτικές αντιλήψεις είχαν και πότε άλλαζε η αντίληψή τους.

Στη συνέχεια ο Bierman έδειξε σε κάθε εθελοντή ένα χρωματισμένο σχέδιο κύβου που αναμφίβολα παρίστανε μια από τις δύο αντιλήψεις, την προς τα πάνω ή την προς τα κάτω. Όσοι στη μεταγενέστερη χρωματισμένη απεικόνιση είδαν την προς τα πάνω εικόνα, αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στο να αντιλαμβάνονται τον κύβο του Necker με την προς τα πάνω κατεύθυνση, το αντίστοιχο συνέβη και σε όσους επιδείχτηκε στη συνέχεια η προς τα κάτω κατεύθυνση στη χρωματιστή εικόνα. Όπως και με την έρευνα του Bem, η διαφορά ήταν ελαφριά, μόλις 3 τοις εκατό περίπου, αλλά ήταν απίθανο να έχει συμβεί από τύχη.

Με μια πρώτη ματιά, τα πειράματα αυτά φαίνεται να καταρρίπτουν την συμβατική έννοια της αιτίας και του αποτελέσματος. Θα μπορούσαν να σημαίνουν ότι τα προαισθήματα όντως μας λένε κάτι για το μέλλον. Ίσως να μπορούσαμε ακόμα και να «θυμηθούμε» τα αποτελέσματα της επόμενης κλήρωσης του λαχείου.

Κι όμως, κανένα από τα προαναφερθέντα δεν θα κατέρριπτε τους νόμους της φυσικής όπως τους γνωρίζουμε, εφόσον οι εξισώσεις της φυσικής είναι στην πλειονότητά τους «συμμετρικές στο χρόνο», σημειώνει ο Daniel Sheehan, φυσικός του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, στο San Diego. «Εάν επρόκειτο να πεις ότι το παρελθόν επιδρά στο παρόν, ο καθένας θα έλεγε εντάξει. Αλλά μπορείς επίσης να πεις ότι οι οριακές συνθήκες του μέλλοντος επηρεάζουν το παρόν,» λέει ο Sheehan, που οργάνωσε ένα συμπόσιο για την αντίστροφη αιτιότητα το 2011 για μια τοπική συνάντηση της Αμερικάνικης Ένωσης για την Προαγωγή της Επιστήμης (American Association for the Advancement of Science) στο San Diego. «Το μέλλον έχει μια ίση απόκριση στο παρόν όπως έχει το παρελθόν.»

Εμφάνιση ρωγμών

Πράγματι, ακόμα και κάποια πειράματα της φυσικής μπορούν να ερμηνευτούν ως αιτιότητα που κινείται αντίστροφα στο χρόνο. Ένα φωτόνιο που περνάει μέσα από μία ή δύο στενές σχισμές θα συμπεριφερθεί σαν κύμα και σαν σωματίδιο, ανάλογα με το πόσες σχισμές είναι ανοιχτές, ακόμα κι αν οι σχισμές διευθετηθούν αφότου περάσει το φωτόνιο. Το πείραμα μπορεί επίσης να εξηγηθεί χωρίς την επίκληση αντίστροφης αιτιότητας, αλλά τα επιχειρήματα τείνουν να είναι ιδιαίτερα στρυφνά, σύμφωνα με τον Sheehan.

Η μεγάλη πλειοψηφία των επιστημόνων δε θα δεχτούνε τις ερμηνείες αυτές ακόμα. «Πριν προχωρήσεις σε προσπάθειες να προσαρμόσεις αυτά τα φαινόμενα στην φυσική, δείξε μας ότι τα φαινόμενα υπάρχουν,» λέει ο James Alcock, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο York του Τορόντο, στον Καναδά. Κι αν κοιτάξει κανείς λίγο πιο προσεκτικά τις τελευταίες μελέτες, αρχίζουν να εμφανίζονται ρωγμές στην φαινομενικά πειστική τους πρόσοψη.

Καταρχάς, οι στατιστικές αναλύσεις που προορίζονται να απομακρύνουν αποτελέσματα τα οποία θα μπορούσαν να έχουν συμβεί από τύχη, ίσως να κρύβουν λανθασμένες θετικές απαντήσεις. Με τη χρήση της κλασικής στατιστικής τεχνικής, οι ερευνητές προσπαθούν να εκτιμήσουν την πιθανότητα τα αποτελέσματά τους να συμβαίνουν σύμφωνα με την επονομαζόμενη «μηδενική υπόθεση», που σημαίνει ότι τίποτε αντικανονικό δεν συμβαίνει, δηλαδή ότι δεν ισχύει η πρόγνωση. Εάν αυτή η πιθανότητα είναι αρκετά μικρή, καταλήγουν ότι θα πρέπει να ισχύει η εναλλακτική υπόθεση, η οποία στα συγκεκριμένα πειράματα είναι ότι ισχύει η πρόγνωση.

Αλλά πουθενά στη διαδικασία δεν υπολογίζουν τα πειράματα το πόσο πιθανές θα ήταν οι παρατηρήσεις εάν λαμβανόταν υπόψη η εναλλακτική υπόθεση. Εάν κάνει κανείς αυτόν τον υπολογισμό, χρησιμοποιώντας μια άλλη μέθοδο που είναι γνωστή ως μπαεσιανή (Bayesian) στατιστική, τα αποτελέσματα μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση. Ας υποθέσουμε ότι ρίχνετε ένα καλοζυγισμένο κέρμα 1000 φορές και φέρνει 527 φορές κορώνα. Οι πιθανότητα να απέχει το αποτέλεσμα τόσο πολύ από το 50:50 είναι κάπως λιγότερες από 1 προς 20. Είναι δελεαστικό να σκεφτεί κανείς ότι υπάρχουν 20 προς 1 πιθανότητες το νόμισμα να ήταν κατασκευασμένο έτσι ώστε να «προτιμά» τη μία από τις δύο όψεις, αλλά δεν πρόκειται γι’ αυτήν την περίπτωση, λέει ο Jeff Rouder, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Missouri στην Columbia. Ακόμα και η καλύτερη εναλλακτική, ένα νόμισμα που δίνει κορώνα 52.7 τοις εκατό των φορών, παρέχει πιθανότητα μόλις 0.025 του να φέρει ακριβώς 527 φορές κορώνα, κάτι που είναι μονάχα τέσσερις φορές βελτίωση πάνω από τις πιθανότητες του να φέρει ακριβώς 527 κορώνες ένα καλοζυγισμένο νόμισμα. «Με άλλα λόγια, αυτή η νέα εναλλακτική δεν είναι πολύ περισσότερο πιθανή από αυτήν που απέρριψα» λέει ο Rouder. Άλλες εναλλακτικές, ότι το νόμισμα θα φέρει κορώνα στο 55 τοις εκατό των φορών ας πούμε, προσφέρουν ακόμα λιγότερο απ’ ότι ένα προβάδισμα από τη μηδενική υπόθεση.

Εάν κοιτάξει κανείς τα δεδομένα του Bem με τον παραπάνω τρόπο, η μπαεσιανή επανανάλυση από τον Eric-Jan Wagenmakers, μαθηματικό ψυχολόγο στο Πανεστήμιο του Άμστερνταμ και ο Rouder βρήκαν ότι η περίπτωση της πρόγνωσης δεν είναι πειστική. Τέτοιες αναλύσεις έχουν όμως τα δικά τους ερωτήματα, στην προκειμένη περίπτωση το πόσο πολύ πρόγνωση θα έπρεπε να επηρεάσει τα αποτελέσματα των πειραμάτων. Σύμφωνα πάντως με την μπαεσιανή ανάλυση που έκανε ο ίδιος ο Bem στα πειράματά του, αντιμετωπίζοντάς τα ως σύνολο, παρείχαν πιθανότητες 13,000 προς 1 υπέρ του ισχυρισμού της πρόγνωσης.

Η επιστήμη δεν θα είναι ποτέ ικανή να αποδείξει ή να καταρρίψει την ύπαρξη του Θεού ή κάποιας ανώτερης δύναμης. Άλλωστε, αυτός δεν είναι και ο ακρογωνιαίος λίθος της πίστης, μια πεποίθηση δηλαδή που δεν χρειάζεται καμία απόδειξη; Ίσως πάλι η απόδειξη να βρισκόταν από πάντα μέσα στο κεφάλι μας.

Οι αντιλήψεις μας, τα συναισθήματα μας και οι αντιδράσεις μας προς τον κόσμο γύρω μας ξεκινούν από την στιγμή της γέννησής μας και καθορίζουν την συμπεριφορά και τις αλληλεπιδράσεις μας σε όλη μας τη ζωή. Μέσα από αυτές τις πεποιθήσεις μαθαίνουμε ποιον να εμπιστευόμαστε, τι να περιμένουμε και πώς να αντιμετωπίζουμε διάφορες καταστάσεις. Η διαμόρφωση των πεποιθήσεών μας απαιτεί τη σύνθετη συνεργασία διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου. Παρόλο που οι ακριβείς μηχανισμοί δε μπορούν να οριστούν ξεκάθαρα, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η διαμόρφωση των πεποιθήσεων συνεπάγεται αλλαγές φυσιολογικής υφής στον εγκέφαλο. Μελέτες έχουν δείξει μεταβολές στην δραστηριότητα πρωταρχικών εγκεφαλικών περιοχών σε ποικίλα επίπεδα πίστης ή δυσπιστίας και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν αποτελούν εξαίρεση.

Πως αλλιώς θα μπορούσαμε να βιώσουμε τον Θεό αν όχι με τον εγκέφαλο μας; Ο εγκέφαλος μας επεξεργάζεται κάθε εμπειρία που βιώνουμε: αισθητηριακή, σωματική, συναισθηματική και μεταφυσική. Ο εγκέφαλος πρέπει να επεξεργαστεί και να ερμηνεύσει τις εμπειρίες μας με βάση τις πεποιθήσεις, τα συναισθήματα, προηγούμενες εμπειρίες καθώς επίσης και μέσα από την φυσική και χημική δομή και λειτουργία του εγκεφάλου. Έχει παρατηρηθεί αυξημένη δραστηριότητα στο πρόσθιο τμήμα του εγκεφάλου σε Θιβετανούς Βουδιστές μοναχούς και σε καλόγριες κατά την διάρκεια της προσευχής. Επίσης, σε αυτό το τμήμα του εγκεφάλου παρατηρείται αυξημένη δραστηριότητα κατά την διάρκεια διαφόρων διεργασιών που απαιτούν έντονη εστίαση ή προσοχή. Ενώ αυτό το εύρημα μπορεί να μην αποτελεί ένα ιδιαίτερα στέρεο επιχείρημα για την επιστημονική βάση της θρησκείας, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η βασική μεταβολή σε εγκεφαλικές δραστηριότητες παρατηρήθηκε σε αυτά τα υποκείμενα ακόμα και όταν δεν εμπλέκονταν σε θρησκευτικού είδους δραστηριότητες. Μήπως έχει αλλάξει η λειτουργία του εγκεφάλου τους μέσα από την πνευματική πρακτική και εξαιτίας των πεποιθήσεων τους ή μήπως ο εγκέφαλος τους ήταν από την αρχή πιο επιδεκτικός στο να βιώνει πιο δυνατές θρησκευτικές εμπειρίες;

Είναι γνωστό ότι ο κροταφικός λοβός συνδέεται με θρησκευτικές και πνευματικού τύπου εμπειρίες ενώ η αμυγδαλή κι ο ιππόκαμπος εμπλέκονται σε θρησκευτικά οράματα και συναισθήματα. Αυτό μας υπενθυμίζει την σύνδεση που υπάρχει μεταξύ των εγκεφαλικών διαταραχών και των υπερφυσικών εμπειριών που έχουν παρατηρηθεί για πάνω από έναν αιώνα. Για παράδειγμα, ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από κρίσεις επιληψίας, και συγκεκριμένα επιληψία κροταφικού λοβού, αναφέρουν ότι έχουν θρησκευτικά προαισθήματα, ότι διακρίνουν την αύρα, ή ότι έχουν γενικότερα κάποιου είδους συναντήσεις κατά την διάρκεια της κρίσης. Άραγε αυτά τα ευρήματα αποδεικνύουν ένα νευρωνικό μηχανισμό για τις θρησκευτικού τύπου εμπειρίες;

Ο εγκέφαλος φαίνεται πως έχει μια προδιάθεση στο να πιστεύει σε όλα τα πνευματικά πράγματα. Οι επιστήμονες μπόρεσαν να προκαλέσουν θρησκευτικές εμπειρίες και μια θρησκευτική αίσθηση σε ανθρώπους εφαρμόζοντας ένα ασθενές μαγνητικό πεδίο στον κροταφικό λοβό και χορηγώντας στα υποκείμενα ορισμένα παραισθησιογόνα. Επιπλέον, φαίνεται πως η θρησκεία είναι ένα κληροδοτούμενο γνώρισμα. Μελέτες που έγιναν σε δίδυμα αδέλφια έδειξαν ότι η ένταση της θρησκευτικής πίστης είναι εν μέρει συνδεδεμένη με γενετικούς μηχανισμούς. Μπορούμε να επιτύχουμε τα ίδια αποτελέσματα από τις θρησκευτικές πρακτικές όπως μπορούμε από τα ναρκωτικά; Είναι ο εγκέφαλος μας κατασκευασμένος να αποδέχεται την θρησκεία ανεξάρτητα από τις εμπειρίες μας ή από το που προερχόμαστε;

Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, εμπειρίες και πρακτικές καθώς και ο ρόλος που διαδραματίζουν στη ζωή μας δε μπορούν να προσδιοριστούν εύκολα καθώς προέρχονται από μια σύνθετη αλληλεπίδραση του πολιτισμού, του τρόπου με τον οποίο μεγαλώσαμε και των συναισθηματικών μας εμπειριών. Από την αρχή της ιστορίας μας, ο άνθρωπος αναζητά ορισμούς, δομή, σαφήνεια και ειρήνη και όλα αυτά τα βρίσκουμε στην θρησκεία. Είναι η θρησκεία απλώς ένα κατάλοιπο της εξέλιξης που μας βοηθάει να αντιμετωπίζουμε τις διάφορες προκλήσεις της ζωής ή μήπως ο εγκέφαλος μας σχεδιάστηκε τόσο ευφυώς από έναν δημιουργό ώστε να εκτιμήσει τον κόσμο σε όλο του το πνευματικό μεγαλείο;

Σχετικές πηγές:

Το Σεπτέμβριο του 1981 το περίβλεπτο επιστημονικό περιοδικό Nature δημοσίευσε ένα ανυπόγραφο Editorial (που θεωρήθηκε ότι προερχόταν από τον εκδότη του περιοδικού, Sir John Maddox) με τον εμπρηστικό τίτλο "A book for burning?" (Ένα βιβλίο για κάψιμο;). Στο εκδοτικό αυτό σημείωμα παρουσιαζόταν η ανασκόπηση και ο αναθεματισμός του τότε, προσφάτως εκδοθέντος, βιβλίου του Rupert Sheldrake με τίτλο "A New Science of Life: The Hypothesis of Causative Formation" (Sheldrake 1981, "Μια νέα Επιστήμη της Ζωής: Η Υπόθεση του Αιτιολογικού Σχηματισμού"). Από τότε ξεσηκώθηκε μια θύελλα αντικρουόμενων απόψεων που η αύρα της διατηρείται ακόμα και σήμερα.

Μέχρι τη στιγμή της έκδοσης του βιβλίου του ο Sheldrake ήταν ένας ευυπόληπτος και ανερχόμενος φυσιολόγος φυτών και είχε απολάβει ακαδημαϊκές τιμές που περιλάμβαναν μια υποτροφία του Κολλεγίου του στο Cambridge. Η παραφορά που φούντωσε μετά από την επίθεση που του έγινε από το Nature έβαλε ένα τέλος στην ακαδημαϊκή του καριέρα και τον κατέστησε ανεπιθύμητο στην επιστημονική κοινότητα. Για τον Sheldrake λοιπόν, η συγκεκριμένη έκδοση αποτέλεσε μια CLM! (career-limiting move, Κίνηση Περιορισμού Καριέρας. Η συγκεκριμένη έκφραση χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, και σε ακαδημαϊκούς κύκλους για να υποδηλώσει μια δράση που είναι πιθανό να προκαλέσει τον υποβιβασμό ή την απώλεια του κύρους του ατόμου που κάνει τη συγκεκριμένη δράση).
Στο πρώτο του βιβλίο ο Sheldrake υποστήριξε ότι η φύση έχει μια εγγενή μνήμη και εξελίσσεται θεμελιωδώς. Ανέπτυξε περαιτέρω αυτές του τις ιδέες στο δεύτερο βιβλίο του που εκδόθηκε το 1995 με τίτλο "The Presence of the Past" (Η Παρουσία του Παρελθόντος) στο οποίο εξερεύνησε τις συνέπειες της υπόθεσής του για τα 'μορφικά πεδία', όχι μόνο στη σφαίρα της Χημείας και της Βιολογίας, όπως είχε κάνει στην πρώτη του έκδοση, αλλά επίσης στη σφαίρα της Ψυχολογίας, της Κοινωνίας και του Πολιτισμού. Στα δύο αυτά βιβλία του, που απαρτίζουν τις δύο κύριες θεωρητικές του εργασίες, ο Sheldrake θέτει τον εαυτό του απέναντι στις ορθόδοξες επιστημονικές θεωρίες που εκτιμούν ότι οι νόμοι της φύσης δεν αλλάζουν. Με δύο ακόμα βιβλία του, το "Seven Experiments That Could Change the World" (Επτά Πειράματα που θα μπορούσαν να Αλλάξουν τον Κόσμο, 1995) και "The Sense of Being Stared At" (Η Αίσθηση του να σε Κοιτάζουν Επίμονα, 2003) ο Sheldrake πρότεινε μια ακόμα υπόθεση σχετικά με το ότι ο νους εκτείνεται πέρα από τα συνήθως θεωρούμενα όριά του.

Η Θεωρία των Μορφικών Πεδίων

Ο Sheldrake ορίζει τα πεδία με αρκετά γενικό τρόπο ως "μη υλικές περιοχές επίδρασης" που είναι φυσικώς 'πραγματικές', αν και δεν είναι άμεσα εντοπίσιμες από τις αισθήσεις μας. Έχουν συνεχή και ολιστική ποιότητα και δεν χωρίζονται. Πέρα από την εφαρμογή της προαναφερθείσας περιγραφής στα γνωστά και οικεία στους περισσότερους φυσικά πεδία, ο Sheldrake θεώρησε ότι υπάρχουν κι άλλα πεδία όπως τα βιολογικά 'μορφογενετικά' που τα ορίζει ως "η κατάσταση στην οποία το ζωντανό σύστημα οφείλει την τυπική του οργάνωση και τις ιδιαίτερες του δραστηριότητες". Σύμφωνα με τον Sheldrake, υπάρχουν εμβριθείς αναλογίες μεταξύ των οργανωτικών αρχών της βιολογικής σφαίρας και των γνωστών πεδίων της φυσικής, καθώς τα πεδία θεωρούνται ικανά για την παραγωγή χωρικής τάξης. Μια άλλη επίσης σημαντική ιδέα στη θεωρία του είναι μια έννοια 'ενδελέχειας' που χαρακτηρίζει τα πεδία καθώς έχουν τη δυνατότητα της αυτο-οργάνωσης και της κατευθυντικότητας σε στόχους, όπως ακόμα ένα σημαντικό αιτιακό ρόλο στο να οδηγούν τα συστήματα που βρίσκονται κάτω από την επιρροή τους προς χαρακτηριστικά πρότυπα οργάνωσης.

Σημαντική έννοια στη θεωρία των μορφογενετικών πεδίων είναι αυτή του βιολογικού πεδίου, καθώς οι γενικεύσεις που κάνει ο Sheldrake για τη θεωρία του δεν ξεκινούν από τα φυσικά πεδία και επεκτείνονται σε ανώτερης τάξης πεδία, όπως παραδοσιακά θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει, αλλά έχουν ως αφετηρία τα βιολογικά πεδία, ώστε τα φυσικά κατανοούνται ως κατώτερες μορφές των βιολογικών. Έχουν δε, εκτός από οργανωτικές ιδιότητες, μια στοιχειώδη μνήμη, διάρκεια και κατευθυντικότητα, κάτι που τα καθιστά ως έχοντα έναν βαθμό νοητικότητας. Ούτε λίγο ούτε πολύ δηλαδή, τα μορφογενετικά πεδία εξελίσσονται, έχουν εγγενή μνήμη και μπορούν να επηρεαστούν από κάτι που συνέβη στο παρελθόν, όπως επίσης να αποκτήσουν 'συμπεριφορές'.

Οι παραπάνω ιδιότητες εφαρμόζονται επίσης και στα ανώτερης τάξεως πεδία, στα οποία προκύπτει και η αναγκαιότητα να εξηγηθεί το πρόβλημα του φαινομένου της συνείδησης. Ο Sheldrake διακρίνει μεταξύ συνειδητής νοητικής δραστηριότητας και συμπεριφοράς και εξηγεί την πρώτη μέσω ενός πρόσθετου είδους πεδίων, των νοητικών πεδίων. Ενώ τα συμπεριφορικά πεδία οργανώνουν τις συνήθεις δραστηριότητές μας χωρίς να το συνειδητοποιούμε, η συνειδητή νοητική δραστηριότητα, όπως η σκέψη και η λήψη αποφάσεων, δεν περιλαμβάνει πάντα εμφανή δράση και οργανώνεται από διαφορετικού είδους πεδία. Οι εξηγήσεις που δίνονται σε ψυχολογικές ιδιότητες είναι ωστόσο δύσκολες, εφόσον τα πεδία, εξ' ορισμού, έχουν χωρικές ιδιότητες ενώ τα ψυχολογικά και νοητικά φαινόμενα, όπως για παράδειγμα ο ποιοτικός χαρακτήρας των εμπειριών, δεν καταλαμβάνουν κατ' ανάγκη χώρο, γι' αυτό άλλωστε είχαν διαχωριστεί και από τον Descartes ως res Cogitans (νοητική υπόσταση) σε αντιδιαστολή με την res Extensa (εκτατή υπόσταση), επειδή σε αντίθεση με την ύλη δεν καταλαμβάνουν κάποιον χώρο. Η γενίκευση συνεπώς των βιολογικών μορφογενετικών πεδίων σε θέματα συνείδησης παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα.

Ένα ακόμα προβληματικό σημείο στη θεωρία του Sheldrake είναι η προέλευση των πεδίων, για την οποία ο Sheldrake διατηρεί μια αγνωστικιστική άποψη. Δεν παίρνει ξεκάθαρα θέση για το από που προέρχονται, υποθέτοντας ότι ίσως ακόμα και να εμφανίζονται αυτόματα από το πουθενά. Ή μπορεί να οργανώνονται από κάποιο υψηλότερο είδος πεδίου, ή τέλος μπορεί να αντιπροσωπεύουν μια εκδήλωση προϋπαρχόντων αρχετύπων που πριν από την εκδήλωσή τους ήταν εντελώς υπερβατικά. Το τελευταίο αυτό σημείο κάνει τη θεωρία του ακόμα πιο αμφισβητήσιμη, εφόσον οι επιστημονικές θεωρίες που προτείνονται θα πρέπει να εξηγούνε περισσότερα πράγματα από αυτά που αφήνουν ως ερωτήματα όταν διατυπώνουν τις υποθέσεις τους και επίσης θα πρέπει να διέπονται από οντολογική οικονομία.

Ο 'εκτεταμένος νους' του Sheldrake

Η θεωρία αυτή του Sheldrake προορίζεται να ερμηνεύσει τα συνήθη αντιληπτικά φαινόμενα των ανθρώπων και των ζώων, αλλά επίσης και πιο ασυνήθιστα είδη φαινομενικώς εξωαισθητήριας ανθρώπινης και ζωικής αντίληψης, όπως η αίσθηση του να σε κοιτάζει κάποιος επίμονα, η τηλεπάθεια και η πρόγνωση. Ο Sheldrake έχει στηρίξει την υπόθεση της εξωαισθητήριας αντίληψης που υποστηρίζει σε διάφορα πειράματα που έχουν γίνει αντικείμενο αμφισβήτησης από πολλούς επιστήμονες, κυρίως ως προς την πειραματική μεθοδολογία που έχει χρησιμοποιήσει. Αφορμή για την ανάπτυξη της θεωρίας του ήταν, όπως ο ίδιος δηλώνει, η ανάγκη εξήγησης κάποιων πολύ συχνών ανεξήγητων ανθρώπινων και ζωικών ικανοτήτων, που δεν τις θεωρεί ως παραφυσικές ή υπερφυσικές, αλλά μέρος της βιολογικής μας φύσης.

Ο βασικός του ισχυρισμός είναι ότι ο νους εκτείνεται προς τα έξω στον κόσμο πέρα και γύρω από το σώμα και αυτή η έκταση του νου συμβαίνει μέσω πεδίων που συνδέουν οργανισμούς με το περιβάλλον τους και μεταξύ τους. Έτσι, η θεωρία του αποτελεί μια προέκταση της θεωρίας των μορφικών πεδίων που είχε παλιότερα διατυπώσει. Στο νέο ερευνητικό του εγχείρημα όμως, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη φύση του νοητικού πεδίου το οποίο είχε εισάγει στα δύο παλιότερα βιβλία του. Το περιγράφει ως:

"Τα μορφικά πεδία υπόκεινται επίσης των αντιλήψεών μας, των σκέψεων και των άλλων νοητικών διεργασιών. Τα μορφικά πεδία των νοητικών διεργασιών καλούνται νοητικά πεδία. Μέσω των νοητικών πεδίων, ο εκτεταμένος νους απλώνεται προς τα έξω στο περιβάλλον μέσω της προσοχής και της πρόθεσης και συνδέεται με άλλα μέλη των κοινωνικών ομάδων. Αυτά τα πεδία βοηθούν να εξηγηθεί η τηλεπάθεια, η αίσθηση του να σε κοιτάζει κάποιος έντονα από πίσω, η μαντεία και η ψυχοκίνηση. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην κατανόηση των προαισθημάτων και των προγνώσεων μέσω προθέσεων που προβάλλονται στο μέλλον."

(Sheldrake 2003, The Sense of Being Stared At).

Αν και βασιζόμενα στον εγκέφαλο, τα νοητικά πεδία εκτείνονται πέρα από αυτόν και περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τον Sheldrake, εγγενή μνήμη μέσω μορφικού συντονισμού. Παρομοιάζει ακόμα τη λειτουργία του εκτεταμένου νου με τη συμπεριφορά μιας αμοιβάδας που προεκβάλλει ψευδοπόδια για να τραφεί και για να μετακινηθεί. Θεωρεί τη συμπεριφορά αυτή της αμοιβάδας ως θεμελιώδη, τόσο για την βιολογική δομή και λειτουργία του εγκεφάλου που βασίζεται σε νευρικά κύτταρα τα οποία παρουσιάζουν αμοιβαδοειδείς συμπεριφορές, όσο και για τον ίδιο το νου που στέλνει νοητικά ψευδοπόδια πέρα από το σώμα και δημιουργεί δίκτυα από αλληλοσυνδέσεις με άλλους νόες. Η αναλογία αυτή που κάνει δεν είναι μεταφορική. Απεναντίας, θεωρεί ότι, στην περίπτωση της οπτικής προσοχής για παράδειγμα, ένα οπτικό ψευδοπόδιο εκτείνεται προς τα έξω από το σώμα ώστε να αγγίξει το αντικείμενο της προσοχής και να το επηρεάσει.

Αναλόγως, εικόνες προεκβάλλονται έξω από τα κεφάλια μας μέσω νοητικών πεδίων. Ο ισχυρισμός αυτός αναφέρεται στο φαινόμενο της όρασης. Ενώ παραδοσιακά θεωρείται πως όταν βλέπουμε, το φως κατευθύνεται στους υποδοχείς του αμφιβληστροειδή μας και στη συνέχεια κωδικοποιείται και επεξεργάζεται εσωτερικά μέσω των οπτικών νευρικών οδών και των αντίστοιχων εγκεφαλικών κέντρων, η θεωρία του προτείνει ότι αμέσως μετά την προβολή της εικόνας εσωτερικά υπάρχει μια εξωτερική προβολή της εικόνας. Αυτό καθιστά την όραση μια αμφίδρομη διαδικασία. Η εσωτερική παράμετρος της όρασης δημιουργεί εσωτερικές εικόνες στον εγκέφαλο ενώ η εξωτερική εικόνα επιστρέφει στο αντικείμενο που την προκάλεσε και μας βοηθάει να προσανατολιστούμε στον κόσμο. Υποστηρικτικό των απόψεων αυτών είναι το γεγονός ότι οι άνθρωποι μπορούν να το νιώσουν όταν κάποιος τους κοιτάζει έντονα χωρίς να τον κοιτάνε (π.χ. από πίσω).

Θεωρίες και Προβλήματα

Με την έκθεση των θεωριών του Sheldrake, ιδιαίτερα των σημείων που έχουν να κάνουν με τα νοητικά φαινόμενα, είναι φυσικό να αναρωτηθεί κανείς για τις οντολογικές παραδοχές που υπόκεινται των θέσεών του. Είναι προφανές ότι προσπαθεί να συμβιβάσει τα νοητικά φαινόμενα με φαινομενικά φυσικαλιστικές εξηγήσεις και αυτό το κάνει δίνοντας νέες ερμηνείες σε παραδοσιακά φυσικαλιστικές έννοιες όπως τα πεδία και ερμηνεύει εκ νέου τις νοητικές ιδιότητες. Από τη μια μεριά επαναδιατυπώνει την έννοια του πεδίου δίνοντάς του πολλά επιπλέον χαρακτηριστικά που το κάνουν να συγγενεύει με τη νοητική σφαίρα φαινομένων και από την άλλη μεριά προτείνει έναν 'φυσικό' μηχανισμό για τα νοητικά φαινόμενα, στον οποίο αυτό μηχανισμό χρησιμοποιεί τα μορφικά πεδία τα οποία κατάλληλα έχει προσαρμόσει.

Ένα αρκετά αμφισβητήσιμο σημείο είναι το πώς μέσα στο θεωρητικό σύστημα που προτείνει, καταφέρνει και να εξηγήσει ασυνήθιστα, αν όχι έντονα αμφισβητούμενα, αντιληπτικά φαινόμενα, αλλά τα χρησιμοποιεί ταυτόχρονα για να στηρίξει περαιτέρω τους ισχυρισμούς του. Εν ολίγοις, προτείνει έναν μηχανισμό για να εξηγήσει κάποια φαινόμενα που υποθέτει ότι υπάρχουν και στη συνέχεια χρησιμοποιεί τα ίδια αυτά φαινόμενα για να στηρίξει την ισχύ του μηχανισμού αυτού.

Παρόλα τα διάφορα προβληματικά σημεία που μπορεί να εντοπίσει κανείς στις θεωρίες του Rupert Sheldrake, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι χαρακτηρίζονται από κάποιου είδους 'κομψότητα' και σίγουρα από μεγάλη ευρηματικότητα και πρωτοτυπία. Αν και πολλοί είναι εκείνοι που έχουν πολεμήσει τις απόψεις του χαρακτηρίζοντάς τις ως αντιεπιστημονικές, δεν θα πρέπει να αγνοείται το γεγονός ότι κάποια σημεία των θεωριών του προσφέρουν σημαντικές και πολύ χρήσιμες ενοράσεις για το πώς λειτουργούν συστήματα τα οποία απαρτίζονται από πολλά μέρη τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και που παρουσιάζουν αναδυόμενες συμπεριφορές, πεδίο το οποίο είναι σε ολοένα και μεγαλύτερη ανάπτυξη στις μέρες μας.

ΠΗΓΕΣ:

Αναμφισβήτητα, μια από τις καλύτερες σκηνές στην ιστορία του κινηματογράφου είναι το σημείο όπου χωρίζεται η Ερυθρά Θάλασσα από τον Μωυσή, ρόλο που ενσάρκωσε ο Charlton Heston, στην επική ταινία "Οι Δέκα Εντολές". Φτηνό κινηματογραφικό κόλπο; Ναι! Σε συμφωνία με την Βίβλο; Σε βασικά σημεία. Επιστημονικά εφικτό; Πιθανόν, όπως λέει μια ομάδα επιστημόνων.

Η ομάδα ερευνητών από το National Center for Atmospheric Research (NCAR, Εθνικό Κέντρο Ατμοσφαιρικής Έρευνας) και το Πανεπιστήμιο του Colorado (UC) στο Boulder δημοσίευσε πρόσφατα τα αποτελέσματα μιας έρευνας αεροδυναμικής και υδροδυναμικής στο διαδικτυακό, ανοιχτής αξιολόγησης περιοδικό, PLoS ONE. Στο μεγαλύτερο τμήμα της έρευνας, οι επιστήμονες περιέγραψαν πως ορισμένοι ισχυροί άνεμοι θα μπορούσαν να είχαν τραβήξει πίσω τα νερά σε κάποιο σημείο όπου ο Νείλος συναντά μια λιμνοθάλασσα, δημιουργώντας έτσι ένα χερσαίο ασφαλές πέρασμα σε έδαφος το οποίο καλυπτόταν μέχρι πρότινος με νερό.

Οι συγγραφείς εξήγησαν ότι ένας άνεμος με ταχύτητα 63 μίλια την ώρα και ο οποίος θα φυσούσε συνεχόμενα επί 12 ώρες θα μπορούσε να τραβήξει προς τα πίσω το νερό σε βάθος σχεδόν δύο μέτρων. Το χερσαίο πέρασμα που θα δημιουργούταν θα είχε μήκος 2 με 2,5 μίλια κατά προσέγγιση και πλάτος 1 μέτρο. Θα είχε παραμείνει ανοιχτό για 4 ώρες αρκετό διάστημα για να γλυτώσουν οι Ισραηλίτες από την καταδίωξη του στρατού του Φαραώ. Σε συμφωνία με την βιβλική καταγραφή, οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι όταν ο άνεμος θα σταματούσε να φυσάει, τα νερά θα επέστρεφαν στην αρχική τους θέση, πνίγοντας όποιον βρισκόταν στο πέρασμα (στην προκειμένη περίπτωση τους Αιγύπτιους στρατιώτες).

Στην προσπάθεια τους να κατασκευάσουν υπολογιστικά μοντέλα και να κάνουν τις απαραίτητες μαθηματικές πράξεις, τα μέλη της ερευνητικής ομάδας του NCAR και του UC βρήκαν κάποιες πιθανές τοποθεσίες του μεγάλου θαλάσσιου περάσματος. Το ακριβές σημείο του χωρίσματος των υδάτων όμως δεν είναι γνωστό μέσα από την Βίβλο και η τοπογραφία, οι τοποθεσίες και τα βάθη της Μεσογείου έχουν αλλάξει δραματικά στα 3000 χρόνια που μεσολάβησαν από την έξοδο.

Αρκετές επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει τα μυστήρια και τα θαύματα που περιγράφονται στη Βίβλο. Κάποιες από αυτές παρουσιάζουν στοιχεία για την ηλικία της Γης που συμφωνούν με τα στοιχεία που βρίσκονται στην Βίβλο ενώ κάποιες άλλες ισχυρίζονται ότι το ανθρώπινο DNA περιέχει αποδεικτικά στοιχεία για την ύπαρξη του Αδάμ και της Εύας. Κάποιες άλλες επίσης υποστηρίζουν κοσμολογικές θεωρίες που στηρίζονται στα βιβλικά κείμενα ενώ μια έρευνα παρεμφερής με την ανάλυση του NCAR-UC παρέχει γεωλογικές αποδείξεις για την πλημμύρα του Νώε.

Εντούτοις, καμία από αυτές τις μελέτες δεν φέρνει κάποιον πιο κοντά σε αληθινές απαντήσεις. Οι άνθρωποι που πιστεύουν δεν χρειάζονται επιστημονικές αποδείξεις για τις πράξεις του Θεού όπως αυτές περιγράφονται στη Βίβλο. Τα θαύματα είναι από μόνα τους η απόδειξη της ύπαρξης μιας ανώτερης δύναμης, ακόμη και όταν αυτά έρχονται σε ρήξη με την εμπειρική πραγματικότητα. Εξ ορισμού η απαιτούμενη πίστη για την πεποίθηση ότι υπάρχει μια ανώτερη δύναμη δεν χρειάζεται υλικές αποδείξεις.

Ενώ η επιστήμη και η θρησκεία φαίνεται πως αντιμάχονται η μία την άλλη ορισμένες φορές, χρειάζεται να παραμένουν αμοιβαία συνδεδεμένες. Κάποιοι από τους μεγαλύτερους επιστήμονες στην ιστορία ήταν άνθρωποι με έντονη θρησκευτική πίστη. Ο Albert Einstein έγραψε ότι Η επιστήμη χωρίς την θρησκεία είναι κουτσή και η θρησκεία χωρίς την επιστήμη είναι τυφλή. Οι πιστοί απλώς πιστεύουν ότι υπάρχουν αρκετά πράγματα που η επιστήμη δε μπορεί και δεν πρόκειται ποτέ να εξηγήσει. Το χάσμα μεταξύ του σημείου όπου η επιστήμη σταματάει και η ανώτερη δύναμη αρχίζει είναι μια γκρίζα ζώνη γεμάτη από αναπάντητα ερωτήματα, η πίστη όμως είναι αυτή που επιτρέπει στους θρησκευόμενους να παρηγορούνται που δεν κατέχουν όλες τις απαντήσεις.

Αρκετές επιστημονικές εξηγήσεις για τα βιβλικά θαύματα όπως αυτή του χωρισμού των υδάτων της Ερυθράς Θάλασσας αφήνουν ακόμη πολλά αναπάντητα ερωτήματα ώστε να μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο Θεός δεν παρενέβη με τον άνεμο και τα νερά την ημέρα όπου οι Ισραηλίτες χρειάζονταν μια γρήγορη διαφυγή. Για τους ανθρώπους όμως που χρειάζονται μικρή ώθηση προς την θρησκεία, οι μελέτες ίσως παρέχουν τις απαιτούμενες αποδείξεις για να πραγματοποιήσουν ένα άλμα πίστης. Αν και η συγκεκριμένη μελέτη δεν παρέχει σαφή στοιχεία για τα βιβλικά γεγονότα, εντούτοις δεν έρχεται σε αντίθεση με αυτά.

Η επιστήμη και η θρησκεία δεν είναι δύο αντίθετες μεταξύ τους δυνάμεις όπου ο άνθρωπος θα πρέπει να κάνει μια επιλογή. Αυτοί που πιστεύουν στην ύπαρξη μιας ανώτερης δύναμης δεν χρειάζεται να σταματήσουν να αποδέχονται την επιστήμη αλλά να γνωρίζουν ότι υπάρχουν ενέργειες που πιθανόν να μην υποστηρίζονται από τους νόμους της Φύσης. Η παρούσα μελέτη δίνει μια ενδιαφέρουσα προοπτική για ένα αξιοθαύμαστο φαινόμενο το οποίο γεμίζει με δέος τους πιστούς και μη για σχεδόν 3000 χρόνια.

Είναι μια ενδιαφέρουσα τροφή για σκέψη, οι άνθρωποι όμως που χρειάζονται αποδείξεις για την ύπαρξη ενός θεϊκού όντος καθώς και αυτοί που θέλουν να την αντικρούσουν δεν θα τις βρουν σε αυτήν. Ούτως ή άλλως, αυτοί που ήδη πιστεύουν δεν χρειάζονται επιστημονικές αποδείξεις.

Σχετικές πηγές:

Μπορεί να λειτουργούν, μπορεί και όχι, αλλά οι μηχανές που δημιουργήθηκαν από αυτούς τους ατίθασους εφευρέτες έχουν κάποιες εκπληκτικές αξιώσεις. Κάποιες από αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως παραφυσικά φαινόμενα.

Το Φαινόμενο Hutchison

Εφευρέτης είναι ο John Hutchison και η μηχανή δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο όνομα. Η εκπληκτική ιδιότητα που ισχυρίζεται είναι η αιώρηση βαριών, μη μαγνητικών αντικειμένων. Το 1979 ο John Hutchison από το Vancouver του Καναδά ανακάλυψε τυχαία ένα αξιοσημείωτο φαινόμενο καθώς πειραματιζόταν με διαμήκη κύματα, κύματα που είχαν τραβήξει επίσης το ενδιαφέρον του εφευρέτη Nikola Tesla. Μια εξήγηση για το περίφημο αυτό φαινόμενο είναι ότι είναι το αποτέλεσμα πολύ ισχυρών παρεμβολών ραδιοκυμάτων. Βαριά αντικείμενα, ακόμα και μη μαγνητικά, μη μεταλλικά αντικείμενα, αιωρούνται ή πετάνε στον αέρα. Επηρεάζονται αντικείμενα από μέταλλο, πορσελάνη, ξύλο και λάστιχο. Ακόμα, σκληρά κράματα μετάλλων γίνονται μαλακά και ευλύγιστα. Ο Hutchison έκανε πειράματα ακόμα και με επιστήμονες από τα εργαστήρια του Los Alamos. Το φαινόμενο βιντεοσκοπήθηκε και προβλήθηκε σε διαδικτυακή τηλεόραση. Ακόμα δεν έχει βρεθεί πλήρης εξήγηση του φαινομένου αλλά οι πιθανές συνέπειές του είναι τεράστιες.

Η Ενεργειακή Μηχανή

Εφευρέτης είναι ο Joseph Newman και η γεννήτρια που έχει σχεδιάσει έχει, όπως ισχυρίζεται, τη δυνατότητα να παράγει ουσιαστικά απεριόριστη ενέργεια. Συγκεκριμένα, παράγει περισσότερη ενέργεια από αυτή με την οποία τροφοδοτείται, κάτι που θεωρείται αδύνατο από τους ισχύοντες νόμους της Φυσικής. Ο Newman λέει ότι οι αρχές της μηχανής του θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε αυτοκίνητα, σε οικιακές συσκευές, σε εξοπλισμό αγροκτημάτων, σε πλοία και αεροπλάνα. Εάν η μηχανή του δούλευε όπως περιγράφει, τι θα σήμαινε αυτό; Μια πηγή ενέργειας που είναι άφθονη, φθηνή και περιβαλλοντικά ακίνδυνη, μοιάζει σχεδόν με μαγική. Ο εφευρέτης πρέπει πάντως να κατασκευάσει μια μηχανή που να εκμεταλλεύεται πρακτικά τις αρχές που ισχυρίζεται ότι ανακάλυψε. Για την ώρα ψάχνει για χρηματοδότηση. Δεν είναι λίγοι και όσοι ασκούν κριτική για τις ιδέες του. Σύμφωνα με ισχυρισμούς όσων τον αμφισβητούν, σε μια δοκιμή της μηχανής του που έγινε στο Εθνικό Γραφείο Προτύπων, η μηχανή του Newman επέστρεψε μόνο ένα με δύο τρίτα από την ενέργεια με την οποία είχε τροφοδοτηθεί.

Συσσωρευτής Οργόνης

Εφευρέτης της συσκευής αυτής είναι ο Wilhelm Reich και ο ισχυρισμός αφορά ένα είδος ενέργειας, την οργόνη, που χρησιμοποιείται ως πηγή ισχύος. Η προέλευση της θεωρίας για την οργόνη είναι ο αιθέρας, μια αόρατη ουσία (πηγή ενέργειας) που μας περιβάλλει. Ο Δρ. Wilchelm Reich αποκαλούσε την ενεργειακή αυτή πηγή, οργόνη. Σύμφωνα με το ‘Orgone Energy: A Power Alternative’, το 1939 ο Reich εργαζόταν με ‘βιονικά πειράματα’ και κατά λάθος ανακάλυψε πως κάποια από τα βιόνια εξέπεμπαν μια ενέργεια που δεν υπάκουε τους νόμους που ισχύουν για κάθε άλλη γνωστή μορφή ενέργειας. Ένα βιόνιο είναι ένα κυστίδιο ενέργειας που σχετίζεται με τη μετάβαση από μια μη ζωντανή σε μια ζωντανή ύλη. Ο Reich δημιούργησε μια συσκευή που απαρτιζόταν από εναλλασσόμενους χώρους μεταλλικών και οργανικών ουσιών που όπως ισχυρίστηκε, μπορούσαν να συλλέγουν οργονική ενέργεια. Όσοι συνέχισαν τις έρευνες του Reich, ο οποίος πέθανε το 1957, λένε ότι η συσσώρευση της ενέργειας είναι μετρήσιμη, αλλά αγωνίζονται ακόμα να μετατρέψουν αυτήν την ‘ελεύθερη ενέργεια’ σε μηχανική ενέργεια η κινητήρια δύναμη. Η ύπαρξη της οργόνης είναι φυσικά κάτι που αμφισβητείται από την ισχύουσα επιστήμη.

Γεννήτρια χωρίς Καύσιμα

Εφευρέτης της γεννήτριας είναι ο περίφημος Nikola Tesla και η ηλεκτρική γεννήτριά του δε θα χρειαζόταν κανένα καύσιμο για να λειτουργήσει. Η συγκεκριμένη είναι από τις πιο έντονα αμφισβητούμενες εφευρέσεις του Tesla, καθώς εάν λειτουργούσε όπως ο ίδιος είχε περιγράψει, θα παρείχε απεριόριστες ποσότητες ελεύθερης ενέργειας. 10 χρόνια μετά από τότε που πατένταρε μια μέθοδο για την παραγωγή εναλλασσόμενου ρεύματος, το είδος του ρεύματος που απολαμβάνουμε όλοι σήμερα, ο Tesla ισχυρίστηκε ότι επινόησε μια ηλεκτρική γεννήτρια που δεν κατανάλωνε καθόλου καύσιμα. Το 1931 είχε δηλώσει στην Brooklyn Eagle, «τιθάσευσα τις κοσμικές ακτίνες και τις έκανα να λειτουργούν μια κινητική συσκευή. Πάνω από 25 χρόνια πριν είχα ξεκινήσει τις προσπάθειές μου να τιθασεύσω τις κοσμικές ακτίνες και μπορώ τώρα να δηλώσω ότι επέτυχα.» Αν και ο Tesla αρχειοθέτησε μια πατέντα για μια συσκευή που ονόμασε ‘Μηχανή για την Εκμετάλλευση Ακτινοβολούμενης Ενέργειας’ (Apparatus for the Utilization of Radiant Energy, Νο. 685,957), είναι αμφίβολο το ότι έχει κατασκευαστεί ποτέ ή ότι αποδείχτηκε ότι μπορεί να λειτουργήσει. Αλλιώς, δεν θα χρειαζόταν πλέον να πληρώνουμε λογαριασμούς ρεύματος.

Συσκευή Αντιβαρύτητας

Εφευρέτης της συσκευής αυτής, που αφορά αντιβαρύτητα του είδους που εφαρμόζεται σε ιπτάμενους δίσκους, είναι ο Thomas Townsend Brown. Σύμφωνα με ισχυρισμούς, ο Brown σχεδίαζε και ανύψωνε παράξενους μεταλλικούς δίσκους για πάνω από 40 χρόνια. Και παρόλο που πέθανε μόλις το 1987, δε φαίνεται να υπάρχουν φωτογραφίες, ταινίες ή βίντεο κάποιας μηχανής του που να πετάει. Σύμφωνα με μάρτυρες όμως, ο Brown ανύψωνε λεπτούς δίσκους που ήταν συνδεδεμένοι με ένα κοντάρι, οι οποίοι πέταγαν γύρω από αυτό χωρίς εμφανή μέσα κινητήριας δύναμης. Ο ίδιος έλεγε ότι τροφοδοτούνταν από ένα παράξενο ηλεκτρικό φαινόμενο που το ονόμαζε ‘Biefeld-Brown effect’. Πώς λειτουργούσε; Σύμφωνα με ιστοσελίδα που φέρει το όνομά του (Thomas Townsend Brown), «Το φαινόμενο Biefeld-Brown λέει ότι ένας ηλεκτρικός πυκνωτής, όταν φορτίζεται, θα κινηθεί με κατεύθυνση προς τον θετικό του πόλο και θα παραμείνει έτσι τοποθετημένος μέχρι να αποφορτιστεί, εάν μπορεί να το κάνει, ανεξάρτητα με το ποιος πόλος ή ποια πλευρά του διηλεκτρικού έχει γίνει θετική. Η αντίδραση είναι μια πεπερασμένη αλλά εξαφανιζόμενα μικρή κίνηση όλης της υπόλοιπης ύλης στο σύμπαν. Αλλά οι κοντινότερες μάζες επηρεάζονται πρώτα και περισσότερο!» Αυτό είναι κάτι που θα θέλαμε να το δούμε με τα μάτια μας.

Παρά τα γιγάντια άλματα που έχουν γίνει από την επιστήμη στις τελευταίες δεκαετίες, απομένει να αναδυθεί μια περιεκτική εξήγηση για το τι ακριβώς μας συμβαίνει όταν πεθαίνουμε. Ταυτόχρονα, περισσότερη έρευνα από ποτέ άλλοτε έχει γίνει σχετικά με τις επιθανάτιες εμπειρίες, αυτές τις προσωρινές, σχεδόν υπερφυσικές εμπειρίες που έχουν αναφέρει εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ότι τις έχουν νιώσει στις όχθες του θανάτου. Αυτός ο σχεδόν οξύμωρος συνδυασμός προόδου και έλλειψής της έχει ως συνέπεια την εμφάνιση τα τελευταία χρόνια μιας ποικιλίας θεωριών. Παρακάτω παρουσιάζεται μια γρήγορη ματιά για κάποιες από αυτές.

Υπάρχει μεταθανάτιος ζωή

Ο Δρ. Eben Alexander υπήρξε νευροχειρούργος και καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ για 25 χρόνια. Το 2008, αντιμετώπισε μια εξαιρετικά σπάνια μορφή βακτηριακής μηνιγγίτιδας και έπεσε σε βαθύ κόμμα.

Μετά από επτά ημέρες που είχε πρακτικά εγκεφαλικό θάνατο, ο Δρ. Alexander συνήλθε από το κόμμα, πραγματικά άθικτος. Οι αναμνήσεις του από το κόμμα ποικίλουν από ένα όραμα ενός σκοτεινού καφέ μέχρι ένα ταξίδι μέσα από τον ‘πυρήνα’, όπου αντιμετώπισε τη θέα του θεού. Όταν ξύπνησε είχε συνειδητοποιήσει πως υπήρχε μια άλλου είδους ύπαρξη πέρα από αυτή που ήξερε και μελετούσε.

Οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούν ότι «όταν ο εγκέφαλος πεθαίνει, αυτό συμβαίνει και στο νου ή ψυχή ή εαυτό». Αλλά η εμπειρία του Δρ. Alexander δείχνει ότι αυτό δεν είναι όλη η αλήθεια, πώς είναι δυνατόν να πεθαίνει η ψυχή μαζί με τον εγκέφαλο όταν τη στιγμή που κάποιος είναι εγκεφαλικά νεκρός έχει μια πλούσια πνευματική εμπειρία;
Ο νους μπορεί να λειτουργήσει χωρίς το φυσικό σώμα

Ο Δρ. Bruce Greyson, ψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, είναι ένας από τους σημαντικότερους ειδικούς στις επιθανάτιες εμπειρίες, έχοντας μελετήσει πάνω από 100 περιπτώσεις επεισοδίων κοντά στο θάνατο. Από τη δουλειά του έμαθε ότι αρκετοί ασθενείς αφηγούνται τη βίωση ενός αισθήματος ειρήνης, αγάπης και αίσθησης αποχώρησης από το φυσικό σώμα. Κάποιες φορές υπήρχαν ακόμα και συναντήσεις με θεότητες ή με αποθανόντα αγαπημένα πρόσωπα.

Αν και οι περισσότεροι επιστήμονες αποπέμπουν τέτοιες ‘εμπειρίες’ ως τίποτε περισσότερο από ψευδαισθήσεις που πυροδοτούνται όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται κάτω από φοβερή πίεση, ο Greyson πιστεύει ότι αυτές οι επιθανάτιες εμπειρίες υποδηλώνουν ότι ο νους μπορεί στην πραγματικότητα να λειτουργήσει χωρίς το φυσικό σώμα. Όπως και ο Δρ. Alexander, λέει ότι αυτή η ‘απίστευτα φωτεινή’ εμπειρία συμβαίνει συχνά όταν ο εγκέφαλος κλινικά δεν λειτουργεί.

Δεν πεθαίνουμε ποτέ πραγματικά

Ο Robert Lanza, ο επιστήμονας που ανέπτυξε τη θεωρία του Βιοκεντρισμού (Biocentrism), ισχυρίζεται ότι εφόσον ο χώρος και ο χρόνος υπάρχουν μονάχα ως εργαλεία για να καταλαβαίνουμε τον κόσμο γύρω μας, χωρίς τη συνείδηση ο χώρος και ο χρόνος δεν υπάρχει και συνεπώς στην πραγματικότητα ποτέ δεν πεθαίνουμε. Χωρίς την στερεά ύπαρξη του χρόνου, μπορεί να πάρει κανείς οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου, είτε το παρελθόν είτε το μέλλον, ως το νέο πλαίσιο αναφοράς. «Ο θάνατος είναι μια επανεκκίνηση που οδηγεί σε όλες τις λανθάνουσες δυνατότητες».

Οι ιδέες αυτές του Lanza είναι στενά δεμένες με τη θεωρία που έχει εισηγηθεί, σύμφωνα με την οποία, η ζωή και η βιολογία είναι κεντρικές έννοιες στην ύπαρξη, στην πραγματικότητα και στον κόσμο και αυτό που συμβαίνει είναι ότι η ζωή δημιουργεί το σύμπαν και όχι το σύμπαν τη ζωή. Σύμφωνα με τον Βιοκεντρισμό, οι σύγχρονες θεωρίες για τον φυσικό κόσμο δεν λειτουργούν και δεν θα μπορέσουν να λειτουργήσουν εάν δεν εξηγήσουν πλήρως τη ζωή και τη συνείδηση.

Δε συμβαίνει τίποτε το ‘φανταστικό’

Σαν πολλούς από την επιστημονική κοινότητα, ο Δρ. Wendy Wright, νευρολόγος από το Πανεπιστήμιο Emory, πιστεύει ότι οι επιθανάτιες εμπειρίες είναι καθαρά ένα αποτέλεσμα της απελευθέρωσης ενδορφίνης στον εγκέφαλο. «Έτσι όταν απελευθερώνονται αυτές οι χημικές ουσίες, αυτά τα διαφορετικά είδη φαινομένων μπορούν να συμβούν: ένα άτομο μπορεί να δει ένα φως, ή να βιώσει μια αίσθηση ειρήνης ή ηρεμίας. Να νιώσουν ότι περιβάλλονται από αγαπημένα πρόσωπα.» Τέτοια οράματα, αν και εν δυνάμει ανακουφιστικά για το άτομο, δεν είναι τίποτε περισσότερο από κόλπα του εγκεφάλου, σύμφωνα με τον Δρ. Wright.

Το 1947, ο Ισαάκ Ασίμωφ ήταν ήδη ένας καθιερωμένος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, αλλά έπρεπε να αφήσει προσωρινά την επιστημονική φαντασία για να πάρει το διδακτορικό του στη βιοχημεία. Πριν αποχωρήσει, έγραψε μια φαιδρά πομπώδη φάρσα που απαρτιζόταν από επιστημονικές δημοσιεύσεις σχετικά με μια ουσία η οποία μπορούσε να περιοδεύει στον χρόνο και ονομαζόταν Θιοτιμολίνη.

Ο τότε 27χρονος Ασίμωφ είχε ήδη γράψει μερικές από τις αντιπροσωπευτικότερες της καριέρας του ιστορίες μικρού μήκους, συμπεριλαμβανομένης της Nightfall (Σούρουπο), κάποιες από τις ιστορίες με ρομπότ που αργότερα θα συναποτελούσαν το «Εγώ το Ρομπότ» και τις περισσότερες από τον πρώτο κύκλο της Γαλαξιακής Αυτοκρατορίας. Είχε αποδείξει ότι μπορούσε να γράψει καλύτερα από ικανοποιητικά ώστε να πληρώνεται για τον κόπο του και αυτό, στο βαθμό που τον αφορούσε, ήταν ακριβώς το πρόβλημα. Εξηγεί το κάπως ασυνήθιστο αίνιγμά του στην συλλογή του (1972), ‘The Early Asimov’:

"Ήμουν στην τελική ευθεία της πορείας μου και ξεκινούσα να σκέφτομαι να γράψω την διδακτορική μου διατριβή. Μάλλον φοβόμουν ότι, δεδομένου του ακραία πομπώδους στυλ που είναι υποχρεωτικό για τις διατριβές, και έχοντας μέχρι στιγμής αφιερώσει εννέα χρόνια προσπαθώντας να γράψω καλά, φοβόμουν μήπως απλώς δεν ήμουν σε θέση να γράψω αρκετά κακώς ώστε να πιστοποιηθώ για το δίπλωμά μου."

Ήταν τότε που έκανε τα βιοχημικά του πειράματα που ο Ασίμωφ σκέφτηκε μια λύση για τα πολύ ειδικά αυτά προβλήματά του. Η δουλειά του περιλάμβανε τη διάλυση μιας οργανικής ουσίας που ονομαζόταν Κατεχόλη στο νερό. Η συγκεκριμένη αυτή ουσία διαλύεται σχεδόν αμέσως όταν έρχεται σε επαφή με το νερό και ο Ασίμωφ σκέφτηκε ότι ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε η ουσία αυτή να είναι πιο διαλυτή απ’ όσο ήταν ήδη, θα ήτανε εάν διαλυόταν πριν έρθει σε επαφή με το νερό! Αποφάσισε ότι αυτή ήταν μια καλή βάση για μια ακόμα μικρή ιστορία και μετά συνειδητοποίησε ότι αυτό αντιπροσώπευε τον τελειότερο τρόπο να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες του σχετικά με το επιστημονικό γράψιμο:

"Μου ήρθε ωστόσο, ότι αντί να γράψω μια πραγματική ιστορία βασισμένη στην ιδέα, να έγραφα μια ψεύτικη επιστημονική ανακοίνωση στο αντικείμενο και να κάνω λίγη πρακτική στο πομπώδες γράψιμο. Έκανα τη δουλειά στις 8 Ιουνίου του 1947, δίνοντας ακόμα και το είδος του μακρόσυρτου τίτλου που τόσο συχνά έχουν οι επιστημονικές εργασίες, «Οι Ενδοχρονικές Ιδιότητες της Επανεξαχνωμένης Θιοτιμολίνης» (The Endochronic Properties of Resublimated Thiotimoline), και πρόσθεσα πίνακες, γραφήματα και ψεύτικες αναφορές σε ανύπαρκτα επιστημονικά περιοδικά. "

Ο John Campbell, ο επί μακρόν συντάκτης του ‘Astounding Science Fiction’, αγόρασε άμεσα την ιστορία. Το περιοδικό ταίριαζε όσο φυσικότερα γινόταν γι’ αυτήν την δημοσίευση παρωδία, καθώς στον Campbell άρεσε να αναμειγνύει τα περιστασιακώς σοβαρά επιστημονικά άρθρα μαζί με την επιστημονική φαντασία. Η συμβολή του Ασίμωφ εξυπηρέτησε λοιπόν ως ένα υβρίδιο των δύο αυτών ειδών. Το «Οι Ενδοχρονικές Ιδιότητες της Επανεξαχνωμένης Θιοτιμολίνης» εμφανίστηκε στο τεύχος του Μαΐου του 1948 στο εν λόγω περιοδικό.

Με το στεγνό του ύφος, τις ακαδημαϊκές αναφορές και τα επιδέξια γραφήματα, η εργασία του Ασίμωφ δεν μπορούσε να διακριθεί από οποιαδήποτε άλλη δικαιολογημένα σημαντική και αναμφίβολα βαρετή επιστημονική ανακοίνωση που κατέγραφε λεπτομερώς την τελευταία έρευνα επάνω σε κάποια χημική ουσία. Μόνο αφού τη διάβαζε κανείς μπορούσε να αντιληφθεί το πόσο γελοία ήταν αυτά που ισχυριζόταν, όπως, όταν ο Ασίμωφ εξηγεί το πώς προσπάθησε να ‘εξαπατήσει’ την Θιοτιμολίνη απομακρύνοντας το νερό μετά από τη στιγμή που η ουσία είχε διαλυθεί αλλά πριν προστεθεί στην πραγματικότητα το νερό:

"Αυτό, ευτυχώς για τον νόμο Διατήρησης της Μάζας και της Ενέργειας, δεν επέτυχε ποτέ καθώς ποτέ δεν ελάμβανε χώρα διάλυση εκτός εάν στο τέλος προστίθετο νερό. Η ερώτηση βέβαια εγείρεται αυτομάτως για το πώς η Θιοτιμολίνη μπορεί να ‘γνωρίζει’ από πριν εάν το νερό θα προστεθεί τελικά ή όχι. Μολονότι αυτό δεν εντάσσεται καταλλήλως στην δικαιοδοσία μας ως φυσικοί χημικοί, πολύ πρόσφατο υλικό έχει δημοσιευτεί μέσα στον τελευταίο χρόνο αναφορικά στα ψυχολογικά και φιλοσοφικά ζητήματα που προκύπτουν σχετικά με αυτό. Ωστόσο, οι εμπλεκόμενες χημικές δυσκολίες οφείλονται στο γεγονός ότι ο χρόνος της διάλυσης ποικίλει σε μεγάλο βαθμό σε αναλογία με την ακριβή νοητική κατάσταση του πειραματιστή. Μια περίοδος ακόμα και ελάχιστου δισταγμού στην προσθήκη του νερού μειώνει τον αρνητικό χρόνο της διάλυσης, χωρίς να είναι σπάνιο να τον σπρώχνει ακόμα και κάτω από ανιχνεύσιμα όρια."

Για να παρακάμψει το πρόβλημα αυτό, έγραφε ο Ασίμωφ, ήταν αναγκαίο να δημιουργήσει μια συσκευή που θα ασχολούνταν με το να προσθέτει την Θιοτιμολίνη στο νερό και να μετράει με ακρίβεια πόσο χρόνο πριν από αυτό η ουσία θα είχε διαλυθεί. Η συσκευή ονομαζόταν ‘ενδοχρονόμετρο’ (endochronometer) και πράγματι ο Ασίμωφ αναφερόταν στις ικανότητες της Θιοτιμολίνης να κάνει άλματα στο χρόνο απλώς ως ‘ενδοχρονικές ιδιότητες’. Ποτέ και σε κανένα σημείο της εργασίας δεν θεωρείται κάτι από αυτά ως παράξενο ή άξιο να σημειωθεί πέρα από την απλή περιγραφή των σχετικών πειραμάτων, κάτι που συντέλεσε στο να γίνει το τρικ ακόμα πιο πειστικό.

Όντως, ο Ασίμωφ φρόντισε να περιλάβει πολλαπλές ψεύτικες αναφορές για προηγούμενες έρευνες με την Θιοτιμολίνη, ακριβώς για να το κάνει ξεκάθαρο πως κανένας χημικός δεν θεωρούσε τα σχετικά φαινόμενα ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Με μια επακόλουθη ανακοίνωση το 1953 με τίτλο «Οι Μικροψυχιατρικές Εφαρμογές της Θιοτιμολίνης» ο Ασίμωφ επιχείρησε μια ψεύτικη ερμηνεία του πώς η βασισμένη στον άνθρακα ουσία καταφέρνει να διαλυθεί πριν προστεθεί στο νερό. Επισημαίνει ότι οι τέσσερεις διαθέσιμοι χημικοί δεσμοί που έχει ένα άτομο άνθρακα είναι διευθετημένοι στον τρισδιάστατο χώρο σαν ένα τετράεδρο και όχι σαν ένα δισδιάστατο τετράγωνο. Η ακόλουθη εξήγηση που δίνει ο Ασίμωφ είναι τόσο υπέροχα ασυνάρτητη:

"Τώρα για μια ακόμα φορά μπορούμε να διευρύνουμε τη θέασή μας. Μπορούμε να περάσουμε από το ‘τετράεδρο άτομο του άνθρακα’ στο ‘ενδοχρονικό άτομο του άνθρακα’, στο οποίο τα δύο επίπεδα των δεσμών σθένους του άνθρακα δεν είναι και τα δύο χωρικά με την κανονική έννοια. Το ένα, αντιθέτως, είναι χρονικό. Εκτείνεται στον χρόνο, δηλαδή. Στο χρονικό επίπεδο ο ένας δεσμός εκτείνεται προς το χθες και ο άλλος προς το αύριο. Ένα τέτοιο άτομο άνθρακα δεν μπορεί να παρουσιαστεί εδώ με τον συνηθισμένο τρόπο και δεν θα καταβληθεί καμιά προσπάθεια για να γίνει αυτό."

"Ένα τέτοιο ενδοχρονικό άτομο άνθρακα είναι προφανώς πολύ ασταθές και μπορεί να απαντηθεί μόνο σπανίως, στην πραγματικότητα μονάχα μέσα στο μόριο της Θιοτιμολίνης απ’ όσο γνωρίζουμε. Τι υπάρχει στη δομή της Θιοτιμολίνης που προκαλεί κάτι τέτοιο, τι είδους υπερ χρονική παρεμπόδιση, είναι μέχρι στιγμής άγνωστο, αλλά το ενδοχρονικό άτομο αναμφίβολα υπάρχει. Ως αποτέλεσμα της ύπαρξής του, μια μικρή ποσότητα του μορίου της Θιοτιμολίνης υπάρχει στο παρελθόν και μια άλλη μικρή ποσότητα στο μέλλον. Είναι αυτή η μικρή ποσότητα του μορίου που υπάρχει στο μέλλον αυτή που διαλύεται από το νερό η οποία επίσης υπάρχει στο μέλλον. Το υπόλοιπο του μορίου έλκεται στο διάλυμα στη διαδικασία και έτσι ‘διαλύεται’ στο νερό το οποίο κατά τα φαινόμενα δεν είναι εκεί."

Αυτή η εξήγηση, όπως ισχυρίστηκε ο Ασίμωφ, έκανε όλο το «μυστήριο και το φαινομενικά παράδοξο» που περιέβαλλε την Θιοτιμολίνη να εξαφανιστεί και έκανε όλο το θέμα «εντελώς πεζό και υπαγόμενο σε μαθηματική ανάλυση». Ο Ασίμωφ συνέχισε και έγραψε ακόμα δύο ιστορίες για την Θιοτιμολίνη μετά από αυτήν, αν και εγκατέλειψε το ύφος της ψεύτικης επιστημονικής δημοσίευσης μετά από τη δεύτερή του προσπάθεια. Η ιστορία του 1960 «η Θιοτιμολίνη και η Διαστημική Εποχή» (Thiotimoline and the Space Age) είναι γραμμένη ως αγόρευση για την 12η ετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Χρονοχημικής Εταιρίας, στην οποία εξιστορεί με δυσαρέσκεια την σχετική έλλειψη ενδιαφέροντος για τη Θιοτιμολίνη μεταξύ των Αμερικανών και τονίζει το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζουν το ζήτημα οι Σοβιετικοί, οι οποίοι κατασκευάζουν μια ολόκληρη πόλη στα Ουράλια μόνο και μόνο για τη διεξαγωγή πειραμάτων.

Εξηγεί επίσης τις προσπάθειές του να δημιουργήσει αυτό που αποκαλεί μια «αποτυχία του Heisenberg», στην οποία προσπάθησε να κάνει την Θιοτιμολίνη να διαλυθεί και στη συνέχεια προσπάθησε να εξασφαλίσει ότι δεν θα προστεθεί ποτέ νερό. Για να το κάνει αυτό, χρησιμοποίησε μια τηλεχρονική μπαταρία, η οποία συνέδεε μεταξύ τους 77,000 ενδοχρονόμετρα για να εξασφαλίσει μια ενδιάμεση μέρα όταν η Θιοτιμολίνη διαλυθεί και όταν προστεθεί το νερό, μεταξύ του οποίου χρόνου τοποθέτησε την διαλυμένη Θιοτιμολίνη μέσα σε ένα χρηματοκιβώτιο το οποίο συγκόλλησε ώστε να μη μπορεί να μπει νερό μέσα σ’ αυτό. Αυτό, όπως εξήγησε, προκάλεσε μια σειρά από σαρωτικούς τυφώνες που χτύπησαν τη Νέα Αγγλία, απλά και μόνο για να διασφαλιστεί ότι το νερό θα έμπαινε μέσα την κατάλληλη ώρα, κάτι που θα μπορούσε να εξηγήσει το γιατί οι Αμερικάνοι είναι πλέον επιφυλακτικοί για τα πειράματά του. Ο Ασίμωφ καταλήγει σε ακόμα ένα συμπέρασμα:

"Ως αποτέλεσμα όλου αυτού, μπορώ να οραματιστώ αυτό που θα μπορούσα μονάχα να αποκαλέσω ως μια «βόμβα ειρήνης». Εχθρικοί πράκτορες που εργάζονται μέσα σε ένα ειδικό κράτος, μπορούν να συναρμολογήσουν τηλεχρονικές μπαταρίες και να τις λειτουργήσουν μέχρι που να συμβεί μια περίπτωση στην οποία θα διαλυθεί η τελική μονάδα. Η μπαταρία μπορεί τότε να εγκλειστεί σε μια ατσάλινη κάψουλα και να τοποθετηθεί δίπλα στην πηγή ενός ποταμού επάνω από το υψηλότερο σημείο του νερού. Εικοσιτέσσερις ώρες αργότερα, θα συμβεί μια καταστροφική πλημύρα, εφόσον μονάχα έτσι θα μπορέσει το νερό να φτάσει στο κοντέινερ. Αυτό θα συνοδευτεί με έντονους ανέμους, αφού μονάχα έτσι θα μπορέσει να σπάσει το κοντέινερ."

"Η καταστροφή θα είναι αναμφίβολα τόσο μεγάλη με τον τρόπο αυτό όπως θα είχε συμβεί με μια έκρηξη βόμβας υδρογόνου, παρολαυτά η τηλεχρονική μπαταρία θα είναι μια ‘βόμβα ειρήνης’ γιατί η χρήση της δεν θα επιφέρει αντίποινα και πόλεμο. Δεν θα υπάρχει λόγος να υποπτευθεί κανείς τίποτε άλλο παρά μια Θεομηνία. Μια τέτοια βόμβα απαιτεί λίγα από την πλευρά της τεχνολογίας ή των εξόδων. Το μικρότερο έθνος, η μικρότερη ομάδα επαναστατών ή διαφωνούντων θα μπορούσε να τα καταφέρει."

Ο Ασίμωφ προσθέτει, ότι απορεί για το εάν ο κατακλυσμός του Νώε ήταν στην πραγματικότητα το αποτέλεσμα πειραμάτων με Θιοτιμολίνη στην αρχαία Σουμερία, κάτι που φαίνεται τόσο πιθανό όσο και κάθε άλλο ενδεχόμενο. Η τελευταία ιστορία του Ασίμωφ για την Θιοτιμολίνη, «η Θιοτιμολίνη προς τα Άστρα» (Thiotimoline to the Stars), είναι τοποθετημένη στο μακρινό μέλλον και εξηγεί το πώς η Θιοτιμολίνη εν τέλει οδήγησε στη δημιουργία ενδοχρονικών διαστημόπλοιων, τα οποία επιτρέπουν σε ικανώς ταλαντούχους πιλότους να ταιριάξουν την ενδοχρονικότητα των δομικών υλικών του πλοίου με την σχετικιστική διαστολή του χρόνου, επιτρέποντας στα διαστημόπλοια να διανύσουν διαστρικές αποστάσεις και να ταξιδέψουν στον χρόνο. Μέχρι την μακρινή αυτή εποχή, η αρχική ανακάλυψη της Θιοτιμολίνης έχει χαθεί στην ιστορία, αν και ένας θρυλικός επιστήμονας που ονομαζόταν κάπως σαν Αζιμούθιος (Azimuth) ή Ασυμπτώτιος (Asymptote) θεωρείται γενικώς πως ήταν αυτός που την είχε ανακαλύψει.

Τι έγινε όμως με την πρωταρχική αιτία που αποτέλεσε αφορμή για να γράψει ο Ασίμωφ αυτήν την ψεύτικη επιστημονική ανακοίνωση, ως έναν τρόπο να εξασκηθεί στον πομπώδη τρόπο γραφής για την διατριβή του στη Βιοχημεία; Αυτή ίσως να είναι και η καλύτερη από τις ιστορίες κι έτσι θα τελειώσει και η παρούσα εξιστόρηση. Όταν ο Ασίμωφ πούλησε την ιστορία του στον John Campbell, ζήτησε να δημοσιευτεί με ένα ψευδώνυμο ώστε να μην έρθει σε σύγκρουση με τα μονότονα μέλη του σώματος των Χημικών στο Columbia, όπου και ολοκλήρωνε τη διδακτορική του μελέτη.

Προς μεγάλη του φρίκη, ο Campbell αψήφησε εντελώς αυτόν τον όρο και σύντομα είδε τις κόπιες από την ιστορία, με το όνομά του να τη συνοδεύει, να κυκλοφορούν στο τμήμα. Καθώς προετοιμαζόταν για την προφορική εξέτασή του, ο Ασίμωφ είχε τρομοκρατηθεί καθώς σκεφτόταν ότι είχε σαμποτάρει εντελώς τις πιθανότητές του να περάσει, εφόσον όπως φαινόταν είχε γελοιοποιήσει το ίδιο το ερευνητικό πεδίο που είχε επιλέξει. Όπως προέκυψε, δεν θα έπρεπε να έχει ανησυχήσει:

"Στις 20 Μαΐου του 1948, είχα τις προφορικές μου εξετάσεις. Η εξεταστική επιτροπή είχε δει το άρθρο. Μετά από μια ώρα και είκοσι λεπτά που ξεροψηνόμουν, η τελευταία ερώτηση (που τέθηκε από τον Καθηγητή Ralph S. Halford) ήταν, ‘Κύριε Ασίμωφ, πέστε μας κάτι για τις θερμοδυναμικές ιδιότητες της ουσίας Θιοτιμολίνη’."

"Ξέσπασα σε υστερικά γέλια από ξεκάθαρη ανακούφιση, καθώς κατάλαβα με μιας πως δεν θα έκαναν καλοπροαίρετα αστεία μαζί μου (ο καθηγητής Halford ακουγόταν εύθυμος και όλοι οι άλλοι χαμογελούσαν) εάν επρόκειτο να με απορρίψουν. Με άφησαν να φύγω, ακόμα γελώντας, και μετά από μια αναμονή είκοσι λεπτών, βγήκαν οι εξεταστές, μου έσφιξαν το χέρι και είπαν, ‘Συγχαρητήρια κύριε Ασίμωφ’."

"Οι συμφοιτητές μου επέμεναν να κατεβάσω πέντε Manhattans εκείνο το απόγευμα και καθώς είμαι αντιαλκοολικός κάτω από συνήθεις συνθήκες και δεν έχω καμία αντοχή στο αλκοόλ, μέθυσα βασιλικά με την πρώτη. Τους πήρε τρεις ώρες για να με συνεφέρουν. Μετά από τις επίσημες τελετές, την 1η Ιουνίου του 1948, ήμουν ο Isaac Asimov, Ph.D."

Όπως επισήμανε στο ‘The Early Asimov’, η ιστορία του με την Θιοτιμολίνη τον έκανε διάσημο μεταξύ των χημικών και των επιστημόνων γενικότερα με τρόπο που ποτέ δεν το είχε κάνει η επιστημονική του φαντασία. Του ενέπνευσε επίσης την δυνατότητα να γράφει περισσότερο σε θέματα πραγματικής επιστήμης και εκτίμησε την ιστορία του αυτή εκκινώντας τη δεύτερη καριέρα του ως επιστημονικός συγγραφέας, κάτι που κατέληξε τελικά να ξεπεράσει την καριέρα του στην επιστημονική φαντασία, σε καθαρό όγκο δουλειάς εάν όχι σε φήμη.

Ωστόσο, υπάρχει μάλλον τουλάχιστον μια ομάδα, για τους οποίους η λέξη ‘Θιοτιμολίνη’ δεν ξεσηκώνει παρά άσχημες αναμνήσεις. Πρόκειται για τους καημένους βιβλιοθηκάριους της Νέας Υόρκης:

"Αυτό που με εξέπληξε όμως περισσότερο ήταν ότι ένας εκπληκτικά μεγάλος αριθμός αναγνωστών πραγματικά πήρε το άρθρο στα σοβαρά. Ειπώθηκε πως τις βδομάδες μετά την εμφάνισή του οι βιβλιοθηκάριοι της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης είχαν βγει εκτός εαυτού από ορδές ανυπόμονων νεαρών που απαιτούσαν να δουν αντίτυπα των ψεύτικων περιοδικών που είχα χρησιμοποιήσει ως ψεύτικες αναφορές. "

Σχετικές Πηγές:

Πιο γρήγορη από ένα πουλί και πιο αργή από τον ήχο. Κυριότερα όμως, με αποδοτικότητα και συγχρονισμό, χαρακτηριστικά που φαίνονται πως είναι τα σημαντικότερα.

Όταν ο Samuel Morse εφηύρε τον πρώτο εμπορικό τηλέγραφο, το 1844, άλλαξε δραματικά τις προσδοκίες μας για τον ρυθμό της ζωής. Ένα από τα πρώτα τηλεγραφικά μηνύματα ήρθε από την Εθνική Δημοκρατική Συνέλευση στη Βαλτιμόρη, όπου οι αντιπρόσωποι επέλεξαν τον γερουσιαστή Silas Wright ως τον υποψήφιό τους για την αντιπροεδρία. Ο πρόεδρος της συνέλευσης τηλεγράφησε στον Wright στη Washington, D.C., για να δει εάν θα δεχόταν. Ο Wright μετέδωσε άμεσα την απάντησή του. Όχι. Δύσπιστοι για το ότι ένα μήνυμα θα μπορούσε να πετάξει σχεδόν αστραπιαία μέσω ενός σύρματος, οι αντιπρόσωποι διέκοψαν τη συνέλευση και έστειλαν μια επιτροπή με σάρκα και οστά μέσω τραίνου ώστε να επιβεβαιώσουν την απάντηση του Wright, η οποία φυσικά ήταν η ίδια. Από τέτοιου είδους πρώτα βήματα προήλθε η σημερινή, υψηλών ταχυτήτων, δικτυωμένη κοινωνία.

Είναι λιγότερο διάσημο, αλλά όχι και λιγότερο σημαντικό, το γεγονός ότι ο τηλέγραφος μεταμόρφωσε επίσης τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ρυθμό της εσωτερικής μας ζωής. Η εφεύρεση του Morse έκανε το ντεμπούτο της ακριβώς τη στιγμή που οι ερευνητές είχαν ξεκινήσει να κατανοούν το νευρικό σύστημα και τα τηλεγραφικά σύρματα αποτελούσαν ένα εμπνευσμένο μοντέλο για το πώς θα μπορούσαν να λειτουργούν τα νεύρα. Άλλωστε, τα νεύρα και τα σύρματα του τηλέγραφου ήταν και τα δύο μακριές χορδές που χρησιμοποιούσαν τον ηλεκτρισμό για να μεταφέρουν σήματα. Οι επιστήμονες γνώριζαν πως τα τηλεγραφικά σήματα δεν ταξίδευαν αστραπιαία, σε ένα πείραμα μάλιστα, χρειάστηκε ένα τέταρτο του δευτερολέπτου για να ταξιδεύσει ένα σύνολο από τελείες και παύλες για 900 μίλια κατά μήκος ενός τηλεγραφικού καλωδίου. Ίσως, οι πρώτοι αυτοί ερευνητές του εγκεφάλου να είχαν θεωρήσει ότι χρειαζόταν χρόνος και για τα νεύρα ώστε να στείλουν σήματα. Και ίσως να μπορούσαμε να ποσοτικοποιήσουμε τον χρόνο αυτό.

Η ιδέα πως η ταχύτητα της σκέψης θα μπορούσε να μετρηθεί, ακριβώς όπως η πυκνότητα μιας πέτρας, ήταν κάτι το σοκαριστικό. Αλλά αυτό ακριβώς ήταν που έκαναν οι επιστήμονες. Το 1850 ο Γερμανός φυσιολόγος Hermann von Helmholtz προσάρμοσε καλώδια στους μυς του ποδιού ενός βατράχου, έτσι ώστε όταν ο μυς συσπάται να κλείνει ένα κύκλωμα. Βρήκε πως χρειαζόταν ένα δέκατο του δευτερολέπτου για να ταξιδέψει ένα σήμα από το νεύρο μέχρι το μυ. Σε άλλο πείραμα εφάρμοσε ένα ήπιο σοκ στο δέρμα των ανθρώπων που ήταν υποκείμενα στο πείραμά του και τους ζήτησε να κάνουν μια χειρονομία μόλις το ένιωθαν. Όπως διαπιστώθηκε, χρειαζόταν χρόνος για να ταξιδέψουν τα σήματα στα ανθρώπινα νεύρα. Στην πραγματικότητα, ο Helmholtz ανακάλυψε πως χρειαζόταν περισσότερος χρόνος στους ανθρώπους για να αντιδράσουν σε ένα σοκ στο δάκτυλο του ποδιού απ’ ότι σε ένα σοκ που εφαρμοζόταν στη βάση της σπονδυλικής στήλης, επειδή η διαδρομή προς τον εγκέφαλο ήταν πιο μακριά.

Τα αποτελέσματα του Helmholtz συγκρούονταν με τις συνήθεις διαισθήσεις των ανθρώπων που βίωναν τον κόσμο τη στιγμή που συνέβαινε κάθε γεγονός χωρίς να υπάρχει κάποια καθυστέρηση μεταξύ μιας αίσθησης και της συνειδητοποίησής της. «Όλο αυτό είναι μια πλάνη,» δήλωσε ο Γερμανός φυσιολόγος Emil Du Bois-Reymond το 1868. «Φαίνεται ότι το ‘γοργό σαν τη σκέψη’ δεν είναι τελικά και τόσο γρήγορο.»

Με τα απλά τους εργαλεία, ο Helmholtz και άλλοι μπορούσαν να κάνουν μόνο χονδροειδείς μετρήσεις της ταχύτητας της σκέψης. Κάποιοι από αυτούς κατέληξαν με εκτιμήσεις που ήταν διπλάσιες σε ταχύτητα από εκτιμήσεις άλλων. Οι ερευνητές προσπαθούσαν να πάρουν όλο και πιο ακριβή αποτελέσματα. Σήμερα είναι ξεκάθαρο γιατί είχαν δυσκολευτεί τόσο πολύ. Τα νεύρα μας λειτουργούν με τόσες πολλές διαφορετικές ταχύτητες, αντανακλώντας τις βιολογικές προκλήσεις της σύνδεσης όλων των τμημάτων του σώματος. Σε κάποιες περιπτώσεις η εξέλιξη ρύθμισε τους εγκεφάλους μας να λειτουργούν σαν μια ψηφιακή οδό υπερυψηλών ταχυτήτων και σε άλλες μας άφησε με το ‘Pony Express’.

Η σκέψη μπορεί να μην είναι αστραπιαία, αλλά είναι αρκετά γρήγορη για να μοιάζει έτσι τις περισσότερες φορές. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς την ανάγκη για ταχύτητα στο νευρικό σύστημα. Πολλά ζώα εξαρτώνται από τα νεύρα τους για να νιώσουν τον κίνδυνο και να ξεφύγουν από αρπακτικά και τα αρπακτικά με τη σειρά τους, εξαρτώνται από τα νεύρα τους για να κατορθώσουν μια γρήγορη επίθεση. Αλλά η ταχύτητα μας επηρεάζει και με πιο εκπληκτικούς τρόπους.

Σε ένα κοινό πείραμα με προορισμό τη μελέτη της ταχύτητας της σκέψης, οι ερευνητές δείχνουν για σύντομο διάστημα στα πειραματικά υποκείμενα ένα ασύμμετρο, ανάποδο U και στη συνέχεια τους ρωτάνε ποιο σκέλος από το σχήμα είναι πιο μακρύ. Προκύπτει ότι οι χρόνοι αντίδρασης των υποκειμένων λένε πολλά πράγματα για τη ζωή τους εν γένει. Οι άνθρωποι με γρηγορότερες αντιδράσεις τείνουν να κάνουν υψηλότερα σκορ σε τεστ νοημοσύνης. Κάποιοι ψυχολόγοι υποστήριξαν ότι μια μεγάλη ταχύτητα επεξεργασίας στον εγκέφαλο αποτελεί ζωτικό συστατικό για την ευφυΐα. Οι αντιδράσεις επιβραδύνονται όταν οι άνθρωποι υποφέρουν από διάφορες ψυχολογικές δυσλειτουργίες όπως η κατάθλιψη. Είναι ακόμα πιο περίεργο το γεγονός ότι άνθρωποι με πολύ αργούς χρόνους αντίδρασης είναι πιο πιθανό να πεθάνουν από εγκεφαλικά ή καρδιακά επεισόδια.

Η υψηλή ταχύτητα είναι επίσης σημαντική για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Τρεις ή τέσσερις φορές στο δευτερόλεπτο, τα μάτια μας εφορμούν προς μια νέα κατεύθυνση, επιτρέποντάς μας να αντιληφθούμε τι βλέπουμε σε κάθε σημείο μονάχα για ένα δέκατο του δευτερολέπτου. Και αξιοποιούμε με θαυμαστό τρόπο το χρονικό αυτό διάστημα. Πρόσφατα, οι νευροεπιστήμονες Michelle Greene και Aude Oliva του MIT έκαναν ένα πείραμα στο οποίο έδειξαν για σύντομο χρόνο στα πειραματικά υποκείμενα μια σειρά από τοπία και στη συνέχεια έθεσαν ερωτήσεις σχετικά με τις σκηνές. Για παράδειγμα, υπήρχε δάσος στην εικόνα; Έμοιαζε σαν ένα ζεστό μέρος; Οι άνθρωποι τα πήγαν καλά στις δοκιμασίες αυτές ακόμα και όταν έριχναν μια πολύ σύντομη ματιά στις εικόνες που διαρκούσε λιγότερο από ένα δέκατο του δευτερολέπτου.

Μπορούμε να κατανοήσουμε τον κόσμο τόσο γρήγορα λόγω κάποιων έξυπνων ενισχυτών ταχύτητας που βρίσκονται στα μάτια μας από κατασκευής μας. Ο Tim Gollisch του Ινστιτούτου Νευροβιολογίας Max Planck στη Γερμανία βρήκε πρόσφατα, στοιχεία για την ύπαρξη ενός τέτοιου ενισχυτή. Απέσπασε αμφιβληστροειδικό ιστό από αμφίβια και εξέθεσε τον ζωντανό ιστό σε μια σειρά από απλά γεωμετρικά μοτίβα. Στη συνέχεια κατέγραψε το πώς πυροδοτήθηκαν τα νευρικά κύτταρα σε ανταπόκριση των ερεθισμάτων αυτών. Πρόσεξε ότι κάθε νευρώνας ξεκίνησε να πυροδοτείται λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα, ανάλογα με το ποια εικόνα έβλεπε. Οι μεταβολές ήταν αρκετά διακριτές που μπορούσε να προβλέψει ένα σχήμα κοιτάζοντας μόνο τον χρόνο που συνέβαινε η νευρωνική αντίδραση. Αν και το τεστ αυτό ενέπλεκε αμφίβια, ο Gollisch προτείνει πως τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να ισχύουν και σε ανθρώπινους εγκέφαλους. Ίσως να μη χρειάζεται να φτάσουν όλα τα σήματα από τον αμφιβληστροειδή πριν ξεκινήσει να δομείται μια αναπαράσταση του κόσμου. Μπορεί να ξεκινάει μόλις ληφθούν τα πρώτα τμήματα της πληροφορίας.

Η χρήση ενός γρήγορου κώδικα βοηθάει στην αύξηση της ταχύτητας της σκέψης, αλλά σε μεγάλο βαθμό ο εγκέφαλος, όπως συμβαίνει και με το τηλεγραφικό δίκτυο, εξαρτάται από την ύπαρξη αποτελεσματικών οδών. Ώσεις από τον αμφιβληστροειδή, για παράδειγμα, θα πρέπει να ταξιδέψουν μέσω του οπτικού νεύρου στον θάλαμο, ο οποίος αναμεταδίδει τα σήματα στον οπτικό φλοιό στο οπίσθιο τμήμα του εγκεφάλου. Στη συνέχεια κατευθύνονται προς άλλα εγκεφαλικά κέντρα όπου χρησιμοποιούμε τις οπτικές πληροφορίες ώστε να πάρουμε αποφάσεις και να δράσουμε. Ένας τρόπος να επισπευτεί το ταξίδι αυτό είναι να χρησιμοποιηθούν συνδέσεις υψηλής ταχύτητας. Το 1854 ο φυσικός William Thomson έδειξε ότι όσο φαρδύ ήταν ένα τηλεγραφικό σύρμα, τόσο γρηγορότερη ήταν η μετάδοση του σήματος από αυτό. Η ίδια αρχή ισχύει και για τα νεύρα. Οι πιο γρήγοροι νευράξονες, όπως τα κύτταρα του Betz στον εγκέφαλο, είναι 200 φορές πιο χοντροί από τους πιο λεπτούς νευράξονες.

Ένας άλλος τρόπος για να αυξηθεί η ταχύτητα των συρμάτων είναι το να μονωθούν, κάτι που επίσης ισχύει και για τους νευρώνες. Κάποιοι νευρώνες περιβάλλονται από έναν μονωτικό ιστό που λέγεται μυελίνη. Στους υψηλώς μυελινωμένους νευρώνες που κατέρχονται στη σπονδυλική στήλη, τα σήματα μπορούν να ταξιδέψουν με ταχύτητα που φτάνει τα 180 μίλια την ώρα. Σε νευρώνες που δεν έχουν έλυτρα μυελίνης τα σήματα ταξιδεύουν με ταχύτητα που φτάνει μόλις το μισό μίλι την ώρα. Οι νευρικές ίνες που μεταφέρουν την πληροφορία για τον πόνο είναι από τις πιο αργές. Ο πόνος μπορεί να κάνει μέχρι και δευτερόλεπτα για να φτάσει στον εγκέφαλο, κάτι που εξηγεί το γιατί κάποιες φορές μοιάζει να αντιδρούμε σε μια ενόχληση που έχουμε στο δάχτυλο σαν σε αργή κίνηση.

Κατ’ αρχήν, οι σκέψεις μας θα μπορούσαν να μεταφέρονται με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα εάν όλοι οι άξονες στον εγκέφαλό μας ήταν χοντροί. Αλλά ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει τουλάχιστον διακόσιες πενήντα χιλιάδες μίλια από συνδέσεις, κάτι που είναι παραπάνω από αρκετό για να φτάσει κανείς από τη Γη στη Σελήνη και είναι ήδη αρκετά στριμωγμένες. Ο Sam Wang, νευροεπιστήμονας του Πανεπιστημίου του Princeton, μέτρησε πόσο μεγάλος θα ήταν ο εγκέφαλός μας εάν ήταν κατασκευασμένος με χοντρούς νευράξονες. «Φτιάχνοντας έναν ολόκληρο εγκέφαλο με τέτοιους θα έκανε τόσο μεγάλα κεφάλια που δε θα χωρούσαμε να περάσουμε από τις πόρτες», κατέληξε. Ένας τέτοιος εγκέφαλος θα κατανάλωνε επίσης μια τεράστια ποσότητα ενέργειας.

Δεδομένων των περιορισμών της βιολογίας και της φυσικής, οι εγκέφαλοί μας εμφανίζονται να έχουν εξελιχθεί ώστε να λειτουργούν με μεγάλη αποτελεσματικότητα. Για παράδειγμα, οι νευρώνες στον εγκέφαλο τείνουν να ενώνονται σχηματίζοντας μικρά δίκτυα, τα οποία με τη σειρά τους συνδέονται μεταξύ τους με σχετικά λίγες συνδέσεις μακρών αποστάσεων. Αυτό το είδος δικτύου χρειάζεται λιγότερες συνδέσεις από άλλες διευθετήσεις και με τον τρόπο αυτό βραχύνονται οι αποστάσεις που χρειάζεται να διανυθούν από τα σήματα.

Οι εγκέφαλοί μας επίσης αυξάνουν την ταχύτητά τους με την άσκηση. Ο Rene Marois, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt, μέτρησε το φαινόμενο αυτό βάζοντας ανθρώπους να κάνουν ένα βασικό τεστ πολλαπλών έργων. Έπρεπε να αναγνωρίσουν ποιο από δύο πιθανά πρόσωπα εμφανιζόταν στην οθόνη ενός υπολογιστή ενώ την ίδια στιγμή έπρεπε να αντιδράσουν σε έναν από δύο πιθανούς ήχους. Μέσα σε ακριβώς δύο βδομάδες εξάσκησης (που περιλάμβαναν οκτώ με δώδεκα συνεδρίες άσκησης) τα πειραματικά υποκείμενα μπορούσαν να επιτελέσουν και τα δύο έργα με αστραπιαία διαδοχή και με τέτοια ταχύτητα που πλησίαζε αυτή την οποία θα επιτύγχαναν εάν έκαναν το κάθε ένα από αυτά από μόνο του. Με την εξάσκηση, υποπτεύεται ο Marois, οι περιοχές του εγκεφάλου όπου συναντάται συνωστισμός νευρωνικής επεξεργασίας, κυρίως στον προμετωπιαίο φλοιό, απαιτούν λιγότερα σήματα και λιγότερο χρόνο για να παράγουν τη σωστή απόκριση.

Αλλά κάποιες φορές οι εγκέφαλοί μας χρειάζεται να καθυστερήσουν. Στον αμφιβληστροειδή, οι νευρώνες που βρίσκονται κοντά στο κέντρο είναι πολύ πιο κοντοί από αυτούς που βρίσκονται στις άκρες, όμως με κάποιον τρόπο όλα τα σήματα καταφέρνουν να φτάσουν στην επόμενη στρώση νευρώνων στον αμφιβληστροειδή και το κάνουν αυτό ταυτόχρονα. Ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί το σώμα να το κατορθώνει αυτό είναι με το να καθυστερεί κάποια νευρικά σήματα, για παράδειγμα με το να έχει τοποθετήσει λιγότερη μυελίνη στους σχετικούς νευράξονες. Ένας άλλος πιθανός τρόπος για να ταξιδεύουν οι νευρικοί παλμοί πιο αργά εμπλέκει την ανάπτυξη πιο μακριών αξόνων, έτσι ώστε τα σήματα να έχουν μεγαλύτερη απόσταση να διανύσουν.

Στην πραγματικότητα, η μείωση της ταχύτητας της σκέψης σε συγκεκριμένα σημεία είναι σημαντική για τη θεμελίωση της συνείδησης. Η από στιγμή σε στιγμή ενημερότητά μας για τους εσωτερικούς εαυτούς μας και τον εξωτερικό κόσμο εξαρτάται από τον θάλαμο, μια περιοχή δίπλα στον πυρήνα του εγκεφάλου, ο οποίος στέλνει σήματα που μοιάζουν με αυτά ενός βηματοδότη και προορίζονται για τις εξωτερικές στοιβάδες του εγκεφάλου. Ακόμα και παρόλο που κάποιοι από τους άξονες που εξέρχονται από τον θάλαμο είναι κοντοί ενώ κάποιοι άλλοι είναι μακρύτεροι, τα σήματά τους φτάνουν παντού σε όλα τα τμήματα του εγκεφάλου την ίδια στιγμή, κάτι που είναι καλό εφόσον εάν συνέβαινε αλλιώς δε θα μπορούσαμε να σκεφτούμε με άμεσο τρόπο.

Έτσι, όταν ο Helmholtz αναγνώρισε ότι η σκέψη κινείται με πεπερασμένη ταχύτητα, πιο γρήγορα από ένα πουλί αλλά πιο αργά από τον ήχο, του ξέφυγε μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ του εγκεφάλου και ενός τηλέγραφου. Στα κεφάλια μας, η ταχύτητα δεν είναι πάντα το σημαντικότερο. Κάποιες φορές αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι ο σωστός συγχρονισμός.

Ένας πενηνταπεντάχρονος επλήγη ξαφνικά από καρδιακή προσβολή. Καθώς τον μετέφεραν ετοιμοθάνατο ταχύτατα σε χώρο επειγόντων περιστατικών , ο άντρας ένιωσε να αφήνει το σώμα του και να αιωρείται πάνω από το χειρουργείο σαν ατμός. Παρακολουθώντας από ψηλά την αλλόφρονα κατάσταση που εξελισσόταν ακριβώς από κάτω του, ο άντρας είδε τον καρδιοχειρουργό, φορώντας την χαλαρή ωχρόχρωμη ρόμπα του, να εργάζεται πυρετωδώς προσπαθώντας να του σώσει τη ζωή. Αργότερα το προσωπικό επιβεβαίωσε ότι η περιγραφή του άντρα ήταν ακριβής σχετικά με τη συμπεριφορά της ιατρικής ομάδας.

Ο ετοιμοθάνατος άντρας περιέγραψε ότι είδε ένα έντονο φως στο τέλος ενός σκοτεινού τούνελ. Τον τραβούσε με μια έντονη έλξη που φαινόταν πως πήγαζε από μια περιοχή ζέστης, αγάπης και ειρήνης. Πλησιάζοντας στο φως συνάντησε συγγενείς που είχαν αποβιώσει πριν από καιρό. Επικοινώνησαν μαζί του τηλεπαθητικά. Οι αποβιώσαντες συγγενείς του τον παρότρυναν να αντισταθεί στην δελεαστική έλξη και να επιστρέψει στο σώμα του. Μετά την ανάρρωσή του από την καρδιακή προσβολή ο άντρας ένιωσε ότι είχε μεταμορφωθεί. Η ασυνήθιστη εμπειρία τον είχε διαποτίσει με μια έντονη επιθυμία να βοηθήσει άλλους και να μιλήσει για την υπερβατική του επιθανάτια συνάντηση με την άλλη ζωή που περιμένει την ψυχή μετά τον θάνατο του φυσικού σώματος.

Οι επιθανάτιες εμπειρίες με τη μυστηριακή και εξωσωματική αυτή φύση δεν είναι σπάνιες και οι ιστορίες παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες καθώς αναφέρονται από άτομα που επιστρέφουν από την άλλη όχθη. Τέτοιες έντονες πνευματικές εμπειρίες αναφέρονται από το 23 τοις εκατό των ανθρώπων που υποφέρουν από σημαντικές καρδιακές προσβολές. Συμβαίνουν σε ανθρώπους που πλησιάζουν τον θάνατο από άλλες αιτίες ή ακόμα σε περιπτώσεις μεγάλου φυσικού ή συναισθηματικού κινδύνου. Αυτές οι εμπειρίες έχουν κάποια κοινά στοιχεία. Συχνά παρουσιάζεται μια επιταχυμένη ανασκόπηση της ζωής του ατόμου. Χαρά, αίσθηση ηρεμίας και συναντήσεις με μυστηριακές οντότητες ή εκλιπόντες συγγενείς είναι επίσης συχνά.

Επηρεάζουν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ενός ατόμου την πιθανότητα βίωσης τέτοιων πνευματικών εμπειριών στο κατώφλι του θανάτου; Μια έρευνα από την Zalika Klemenc-Ketis και τους συνεργάτες της που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Critical Care ερεύνησε τα ερωτήματα αυτά με σκοπό την αναζήτηση πιθανών ομοιοτήτων μεταξύ ατόμων που έχουν βιώσει επιθανάτιες εμπειρίες και τα ευρήματα δείχνουν προς αυτήν την κατεύθυνση. Οι ερευνητές εξέτασαν ιατρικά αρχεία από ασθενείς με καρδιακές προσβολές και συνέλεξαν λεπτομερή ερωτηματολόγια για τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των ατόμων, όπως επίσης άλλα προσωπικά χαρακτηριστικά και ιατρικά δεδομένα. Βρήκαν ότι όταν ένα άτομο ήταν άθεος οι πιθανότητες που είχε να βιώσει μια επιθανάτια εμπειρία ήταν οι ίδιες όπως σε έναν Καθολικό ή σε έναν Μουσουλμάνο.

Τι μπορεί τότε να εξηγήσει το ποιος θα δει και ποιος δε θα δει αυτό το φως στο τέρμα του τούνελ στο κατώφλι του θανάτου και θα επιστρέψει ώστε να ενημερώσει τον κόσμο γι’ αυτό; Διαφορά δεν παρουσιάστηκε ούτε και σχετικά με το φύλο των ατόμων. Η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και ο φόβος για θάνατο πριν από την καρδιακή προσβολή δεν έδειξαν επίσης καμία διαφορά. Βρέθηκε όμως ένα κοινό νήμα μεταξύ αυτών που πολέμησαν το φως και επέστρεψαν στο σώμα τους.

Το κοινό στοιχείο μεταξύ αυτών που είχαν επιθανάτιες εμπειρίες ήταν μια άνοδος στα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα τους, πάνω από κάποιο συγκεκριμένο όριο (5.7 kPa). Καμία άλλη χημική μέτρηση του αίματος των ασθενών δεν είχε κάποια ιδιαίτερης σημασίας συσχέτιση με το εάν βίωσαν ένα τέτοιο πνευματικό γεγονός. Ο έντονος υπεραερισμός μπορεί να προκαλέσει περίπου το ίδιο στον εγκέφαλο, εξηγώντας ίσως το γιατί όσοι βρίσκονται σε μεγάλο κίνδυνο ή όταν είναι κοντά στη λιποθυμία μπορούν επίσης να βιώσουν εξωσωματική εμπειρία.

Η μελέτη υποδηλώνει ότι με τον προσεκτικό έλεγχο της ισορροπίας οξέων του αίματος κατά τη διάρκεια μιας ιατρικής κρίσης, κάτι που διαταράσσεται όταν το αίμα υπερφορτώνεται με διοξείδιο του άνθρακα, η όλη μυστηριώδης εμπειρία μπορεί να προληφθεί.

Θα μπορούσε να υπάρχει πιο γρήγορος τρόπος για την ανακάλυψη γειτονικών γαλαξιών που παρουσιάζουν ενδιαφέρον; Υπάρχει κάποιο σχέδιο για την ανίχνευση εξωγήινων που θα μπορούσε να λειτουργήσει γρηγορότερα από την προσπάθεια συντονισμού με τις εκπομπές ραδιοκυμάτων ή το κυνήγι των παλμών λέιζερ;

Θα μπορούσε να υπάρχει και για έναν απλό λόγο. Ο κόσμος είναι τρεις φορές γηραιότερος από τη Γη. Κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της 14 δισεκατομμυρίων χρόνων ιστορίας του, το ηλιακό μας σύστημα δεν υπήρχε στην περιοχή. Παρολαυτά, το αρχαίο σύμπαν είχε το κατάλληλο υλικό για ζωή και περιλάμβανε κόσμους που ήταν εξίσου κατάλληλοι για την παραγωγή βιολογίας και νοημοσύνης όπως η δική μας.

Οι άνθρωποι υπήρξαν μόλις το τελευταίο 0,001 τοις εκατό του κοσμικού χρόνου. Κάτι που υποδηλώνει, ότι εάν αποκλείσουμε την πιθανότητα να είναι ο εγκέφαλος του Homo sapiens το μοναδικό παράδειγμα συλλογιστικού μηχανισμού, σχεδόν όλη η νοημοσύνη που βρίσκεται εκεί έξω ξεπερνά το επίπεδό μας. Και αυτή η νοημοσύνη δεν είναι απλώς λιγάκι πιο μπροστά από τη δική μας. Είναι ξεκάθαρο ότι, εκτός εάν τα σκεπτόμενα όντα αναπόφευκτα εξολοθρεύουν τον εαυτό τους λίγο καιρό αφού αναπτύξουν τεχνολογία, η εξωγήινη νοημοσύνη θα μπορούσε στις περισσότερες περιπτώσεις να είναι εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια χρόνια πιο προηγμένη από τη δική μας. Είμαστε λοιπόν τα ‘ψαρωμένα’ πρωτάκια του γαλαξία.

Αυτό εισηγείται και μια προσέγγιση για την εύρεσή τους που συχνά παραβλέπεται. Οι προηγμένοι σκεπτόμενοι μπορεί πιθανόν να είναι και σε μεγάλο βαθμό απρόσεκτοι. Ίσως οι πραγματικά φιλόδοξοι εξωγήινοι να ‘διατάραξαν το σύμπαν’ (η φράση προέρχεται από τον διάσημο Βρετανό φυσικό, Freeman Dyson) με τρόπους που είναι απευθείας ορατοί. Η διαταραχή μπορεί να έχει τη μορφή κατασκευής μεγάλων μηχανικών έργων, όπως για παράδειγμα τεράστιων τεχνητών δομών. Ίσως να έχουν επαναδιευθετήσει κάποια αστέρια σε εύκολα αναγνωρίσιμα μοτίβα. Ίσως να υπάρχουν εναπομείναντα συντρίμμια από μαζικά καταστροφικούς πολέμους.

Μπορεί να συμβουλευτεί κανείς την επιστημονική φαντασία για άλλα παραδείγματα που απαντούν στο τι θα μπορούσε να διασκορπίσει γύρω της μια υπερβολικά ανεπτυγμένη κοινωνία. Καθώς δεν μπορούμε να ξέρουμε περισσότερα σχετικά με αυτό, οι προβλέψεις της φαντασίας μπορεί να είναι πολύ εύστοχες. Πράγματι, το γεγονός ότι μπορούμε σχετικά εύκολα να προβλέψουμε στοιχεία που θα πρόδιδαν μια νοημοσύνη που βρίσκεται πολλές χιλιάδες έτη φωτός μακριά μας υποδηλώνει ότι μοιάζουμε με μυρμήγκια που προσπαθούν να ανακαλύψουν ανθρώπους. Ας αναρωτηθούμε: θα μπορούσαν άραγε τα μυρμήγκια να αναγνωρίσουν σπίτια, αυτοκίνητα ή πυροσβεστικούς κρουνούς ως το αποτέλεσμα προηγμένης βιολογίας;

Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε με προσοχή στις εικόνες που έχουμε συλλέξει (για οποιονδήποτε σκοπό) με τα τηλεσκόπιά μας και να αποφανθούμε για το εάν κάποιες από αυτές δείχνουν κάτι που φαίνεται περίεργο, κάτι που μοιάζει σα να έχει σχηματιστεί από σκόπιμο σχεδιασμό κι όχι από φυσικές διαδικασίες. Σε κάποιο βαθμό αυτού του είδους η άσκηση λαμβάνει χώρα, μολονότι ως τμήμα συμβατικής αστρονομικής έρευνας και όχι ως σκόπιμη προσπάθεια για την αποκάλυψη εξωγήινης αστρο-μηχανικής.

Πριν από μια δεκαετία, δύο Αυστριακοί αστρονόμοι, ο Ronald Weinberger και ο Herbert Hartl, ανέφεραν τα αποτελέσματά τους που προέκυψαν από την επένδυση πάνω από δύο δωδεκάδες χρόνια στην παρατήρηση φωτογραφιών από τηλεσκόπια στους ουρανούς του βόρειου ημισφαιρίου. Ανακάλυψαν 12 χιλιάδες αντικείμενα που πριν ήταν άγνωστα. Αλλά αναζητούσαν επίσης πράγματα που έδιναν την εντύπωση ότι είχαν κατασκευαστεί τεχνητά. Δυστυχώς, δε βρήκαν κανένα.

Πιο πρόσφατα, το πρόγραμμα Galaxy Zoo προσέλκυσε πάνω από 150 χιλιάδες εθελοντές με αποστολή να κοιτούν αστρονομικές φωτογραφίες από το Sloan Digital Sky Survey (όπως επίσης κι από άλλα τηλεσκόπια). Ο σκοπός είναι να ταξινομηθεί η μορφολογία των μυριάδων γαλαξιών που είναι ορατοί στις φωτογραφίες αυτές, μια δουλειά που την χειρίζονταν οι ίδιοι οι αστρονόμοι μέχρι που τα σύγχρονα τηλεσκόπια ξεκίνησαν να παρέχουν δισεκατομμύρια εικόνες από γαλαξίες. Και παρόλο που σ’ αυτήν την κοσμική αφθονία έχουν προκύψει πολλά μη αναμενόμενα πράγματα, μέχρι στιγμής όλα γίνονται αντιληπτά ως φυσικά αντικείμενα.

Ο Richard Carrigan, φυσικός από το Fermilab του Illinois, δε μασάει καθόλου τα λόγια του σχετικά με αυτό: έχει ως σκοπό να ψάξει για εξωγήινες κατασκευές. Μελετά προσεκτικά αστρονομικά δεδομένα αναζητώντας αστρικά συστήματα που εκπέμπουν υπερβολικές ποσότητες υπέρυθρης ακτινοβολίας. Το υπέρυθρο θα μπορούσε να είναι η υπογραφή από διαφυγούσα θερμότητα που προέρχεται πιθανόν από τεράστια σμήνη δορυφόρων με ηλιακές κυψέλες, τοποθετημένα σε τροχιά γύρω από ένα αστέρι ώστε να μπορέσει μια προηγμένη κοινωνία να συλλέξει όσο το δυνατόν περισσότερη ενέργεια. Έχει ανακαλύψει κάποιες αρκετά ενδιαφέρουσες περιπτώσεις, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει αναγνωριστεί κάτι ως ηλιακό σμήνος.

Σημαίνουν κάτι αυτές οι αποτυχίες στο να βρεθεί το γαλαξιακό ισοδύναμο του Μεγάλου Σινικού Τοίχους της Κίνας ή της διαγαλαξιακής οδού; Αποκαλύπτεται κάποια βαθιά αλήθεια από την απουσία οποιασδήποτε φανερής, υψηλής κλίμακας μηχανικής κατασκευής σε ένα απέραντο και αρχαίο σύμπαν; Ίσως να μας λέει ότι δεν υπάρχει τίποτε εκεί έξω. Από την άλλη μεριά, μια πραγματικά ανυπέρβλητη νοημοσύνη ίσως να μην κατασκευάζει δομές που να είναι τόσο μεγάλες ώστε να φαίνονται στις φωτογραφίες. Ίσως οι υψηλής τεχνολογίας κοινωνίες να στρέφονται προς την άλλη κατεύθυνση, να προτιμούνε δηλαδή τις μικροσκοπικές κατασκευές και όχι τις υπερμεγέθεις. Αλίμονο, μια τέτοια σκέψη αν και ενδιαφέρουσα, δεν θα μας βοηθούσε να πληροφορηθούμε.

Πάντως, επιτυγχάνουμε όλο και πιο λεπτομερείς τηλεσκοπικές εικόνες για λιγότερο από έναν αιώνα. Είναι ακόμα νωρίς για να αποφανθούμε ότι το διάστημα είναι άδειο, δεν το έχουμε ακόμα ελέγξει προσεκτικά. Επιπρόσθετα, η αναζήτηση εξωγήινων κατασκευών σαμποτάρεται από το γεγονός ότι δεν ξέρουμε για τι ακριβώς ψάχνουμε. Εκτιμώντας αυτό, είναι λιγότερο ελκυστικό από τα πειράματα του προγράμματος SETI, τα οποία αναζητούν στο ορατό και στο ράδιο φάσμα για σαφή, τεχνητά σήματα. Όπως όμως έγραψαν οι Weinberger και Hartl, τα ίχνη από εξωγήινες κατασκευές αποτελούν παγωμένα μηνύματα. Δεν χρειάζεται να ελπίζεις να χτυπήσει μια εξωγήινη εκπομπή τη Γη ακριβώς τη στιγμή που θα στρίψεις την κεραία ή το τηλεσκόπιο στο ακριβές σημείο του ουρανού. Και η αναζήτηση εξωγήινων κατασκευών μπορεί να εξυπηρετηθεί από μια πολύ μεγαλύτερη μερίδα ερευνητών, καθώς υπάρχουν χιλιάδες περισσότεροι αστρονόμοι απ’ ότι ερευνητές του προγράμματος SETI.

Έτσι, ας μην αποκλείουμε την τυχευρεσία. Κάποιες φορές οι μεγαλύτερες ανακαλύψεις έχουν γίνει από αυτούς που καν δεν έψαχναν.