- έπεα πτερόεντα - "Μεταξύ τυρού και αχλαδιού"

Η λέξη πρέπει έτσι, για να βρεί το πλήρες της λειτουργικότητάς της, να είναι ενταγμένη στο όλο σώμα του πολιτισμού μέσα στον οποίο έχει παραχθεί – και κάτι τέτοιο γίνεται μόνο με τους τρόπους της σωματικότητας, τις αισθήσεις που καλούνται να συμπληρώσουν την ανάπηρη και δυϊστική διανοητική χρήση τους.

Η ζωή εκφράζεται στο Λόγο για να υπερβεί τον εαυτό της, καθώς υπερβαίνει, καθώς ενοποιεί μέσα από τη διαλεκτική Λόγου και Πράξης, το διασκορπισμένο Είναι της. Μέσα από τον εκκαθολικευμένο, τον ερωτικό Λόγο, η τραγικότητα του Λόγου ξεπερνιέται καθώς ο Λόγος ταξιδεύει με την όλη σάρκα του Είναι μας, καθώς υπερβαίνει το διχασμό σώματος και σκέψης, εκτεινόμενος ως ενιαία υπόσταση, καθώς μέσα από τον τέτοιο Λόγο ο άνθρωπος ταξιδεύει όλο και πιο μακριά από την εντοπισμένη στο χώρο και χρόνο άμεση ατομική δομή του, καθώς ενοποιείται μέσ’ από το νού αλλά και τις αισθήσεις – το καθολικό Σώμα του – στα πιο απομακρυσμένα χωρία της ύλης.

Η ζωή, τα πράγματά της, παύουν έτσι να φυλακίζονται εντός των εννοιών, να δομούνται σε ιδεολογήματα που διχάζουν παραπέρα την όλη μας ύλη – αποκτούν ροή, ως «έπεα πτερόεντα», διαποτίζουν και διαποτίζονται από τον όλο βίο μέσα στις αισθήσεις. Ο Λόγος αποκτά σωματικότητα.

Μέσα στην ερωτική χρήση της λέξης, ο Λόγος από φορέας, ταξιδευτής της μοναξιάς του νού, γίνεται καινούργια ύλη που εγκολπώνει τα πάντα στη ροή της. Ο στόχος είναι ο πας λόγος να αποκτήσει τη δραστικότητα της πιο μεγάλης ποίησης – σαν «σάρκα (που) γίνεται αιωνιότητα, βιώνεται αισθητικά σε κάθε της στιγμή». ('Οπως λέει για την ποίηση του Καβάφη ο Γ.Π.Σαββίδης).

(Κωστής Μοσκώφ, Η πράξη και η σιωπή, έκδ. Καστανιώτης 1983, σσ. 37-8)

Στη φύση δεν αλλάζει τίποτα.
Στη μνήμη τίποτα.
Μόνο θάβεται
χειμώνες και χειμώνες
φύση και μνήμη
- μα παντ' ακούει και ξανανθεί
το κάποτε στο "νέο" τώρα.

"Φύση και μνήμη"(Ανθολογία), Ρένος Αποστολίδης (1924-2004) λογοτέχνης, διανοητής, ασυμβίβαστη φυσιογνωμία των Ελληνικών Γραμμάτων.

Η αφή του όλου σώματος

(Μιά απελπισμένη εμμονή στον έρωτα).

Το Εγώ μας μέσα από την παρουσία του 'Αλλου γίνεται έρωτας, υπέρβαση, άρνηση του Εγώ μας, διάλογος, διαλεκτική ανάμεσά του και σ' αυτό το 'Αλλο δίπλα του, και απέναντί του. Η Παρουσία είναι η πηγή της διαλεκτικής. Ωστόσο η Παρουσία είναι το άλλο πρόσωπο της Απουσίας.

Ο έρωτας υπάρχει ως 'Εκταση του Εγώ μου στο Εσύ που μετουσιώνεται σε Εμείς, δίχως το Εγώ μου και το Εγώ σου, Εγώ του άλλου, να πάψει να υπάρχει. 'Οσο και να σ' αγαπώ, δεν μπορώ ποτέ να γίνω Εσύ - η αντίφαση αυτή, που μέσα στην ατομική ύπαρξη δεν ξεπερνιέται, είναι το δράμα μέσα από το οποίο συγκροτείται η ζωή.

Μιά υπέρβασή του, μία κατάλυση των Εγώ μέσα στο 'Ενα, μία άρνηση του προσώπου μας για τη λήθη των εφησυχασμένων θα αποτελούσε την άρνηση της ζωής.

(...)

Υπάρχει μια διπλή μοναξιά σε κάθε πρωτοπορία: ο 'Αλλος μένει πίσω, δεν προφταίνει να γίνει Εμείς - να ελευθερωθεί...

Παρόλα αυτά ο ερωτικός άνθρωπος εμμένει να παραδίνεται κάθε στιγμή στο 'Αλλο που αγαπάει, εμμένει στην καθημερινή του πρακτική να υπάρχει αντάρτης απέναντι στις δομές, βάτος καιομένη, παράγοντας το Γολγοθά και την άλλη στιγμή Ανάσταση.

Αυτοί που αγαπούν μανικά, αυτοί που απελπισμένα αγαπούν, αυτοί που τούς δόθηκε η δύναμη ν' αγαπούν είναι έτσι οι προνομιούχοι ενός καινού 'Αδη.

(Κωστής Μοσκώφ, Η πράξη και η σιωπή, έκδ. Καστανιώτης 1983, σσ. 124,151-3)

οι συγγενεις χρησιμευουν μονο για να πινουν λικερακι στη γιορτη μας και καφε στην κηδεια μας

''Το αδοκίμαστο και το απ' αλλού φερμένο, δύσκολα το αντέχουν οι άνθρωποι.''
Ο. Ελύτης

ΤΑ ΠΤΕΡΟΕΝΤΑ ΔΩΡΑ
Ξένος του κόσμου και της σαρκός κατήλθε την παραμονήν από τα ύψη συστείλας τας πτέρυγας, όπως τας κρύπτει θείος άγγελος. Έφερε δώρα από τα άνω βασίλεια, δια να φιλεύση τους κατοίκους της πρωτευούσης. Ήτον ο καλός άγγελος της πόλεως.
Εκράτει εις την χείρα εν άστρον και επί του στέρνου του έπαλλε ζωή και δύναμις και από το στόμα του εξήρχετο πνοή θείας γαλήνης. Τα τρία ταύτα δώρα ήθελε να μεταδώση εις όλους όσοι προθύμως τα δέχονται.
Εισήλθεν εν πρώτοις εις εν αρχοντικόν μέγαρον. Είδεν εκεί το ψεύδος και δύναμις και την σεμνοτυφίαν, την ανίαν και το ανωφελές της ζωής, ζωγραφισμένα εις τα πρόσωπα του ανδρός και της γυναικός και ήκουε τα δύο τέκνα να ψελλίζωσι λέξεις εις άγνωστον γλώσσαν. Ο άγγελος επήρε τα τρία ουράνια δώρα του και έφυγε τρέχων εκείθεν.
Επήγεν εις την καλύβαν πτωχού ανθρώπου. Ο ανήρ έλειπεν όλην την ημέραν εις την ταβέρναν. Η γυνή επροσπάθει ν' αποκοιμήση με ολίγον ξηρόν άρτον τα πέντε τέκνα, βλασφημούσα άμα την ώραν που είχεν υπανδρευθή. Τα μεσάνυχτα επέστρεψεν ο σύζυγος της, αυτή τον ύβρισε νευρική, με φωνήν οξείαν, εκείνος την έδειρε με την ράυδον την οζώδη και μετ' ολίγον οι δύο επλάγιασαν, χωρίς να κάμουν την προσευχήν των και ήρχισαν να ροχαλίζουν με βαρείς τόνους. Έφυγεν εκείθεν ο άγγελος.
Ανέβη εις μέγα κτήριον, πλουσίως φωτισμένον. Ήσαν εκεί πολλά δωμάτια με τραπέζας, κι' επάνω των έκυπτον άνθρωποι, μετρούντες αδιακόπως χρήματα, παίζοντες με χαρτιά. Ωχροί και δυστυχείς, όλη η ψυχή των ήτο συγκεντρωμένη εις την ασχολίαν ταύτην. Ο άγγελος εκάλυψε το πρόσωπον με τας πτέρυγάς του, δια να μην βλέπη, κι' έφυγε δρομαίος.
Εις τον δρόμον συνάντησε πολλούς ανθρώπους, άλλους εξερχόμενους από τα καπηλεία, οινοβαρείς και άλλους κατερχόμενους από τα χαρτοπαίγνια, μεθύοντες χειροτέραν μέθυν. Τίνας είδε ν' ασχημονούν και τίνας ήκουσε να βλασφημούν τον Άην - Βασίλην, ως πταίστην . Ο Άγγελος εκάλυψε με τας πτέρυγας του τα ώτα, δια να μην ακούη, και αντιπαρήλθεν.
Υπέφωσκεν ήδη η πρωία της πρωτοχρονιάς και ο Άγγελος, δια να παρηγορηθή, εισήλθεν εις την εκκλησίαν. Αμέσως πλησίον εις τας θύρας είδεν ανθρώπους, να μετρούν νομίσματα, μόνον πως δεν είχαν παιγνιόχαρτα εις τας χείρας και εις το βάθος αντίκρυσεν ένα άνθρωπον χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα ως Μήδον σατραπην της εποχής του Δαρείου, ποιούντα διάφορους ακκισμούς και επιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιά και αριστερά, άλλοι μερικοί έψαλλον με πεπλασμένας φωνάς: Τον Δεσπότην και αρχιερέα!
Ο Άγγελος δεν εύρε παρηγορίαν. Επήρε τα πτερόεντα δώρα του το άστρον το προωρισμένον να λάμπη εις τας συνειδήσεις, την αύραν, την κάνην να δροσίζη τας ψυχάς, και την ζωήν, την πλασμένην δια πάλλη εις τας καρδίας, ετάνυσε τας πτέρυγας και επανηλθεν εις τας ουρανίας αψίδας.

quote:

---

ΤΑ ΠΤΕΡΟΕΝΤΑ ΔΩΡΑ
Ξένος του κόσμου και της σαρκός κατήλθε την παραμονήν από τα ύψη συστείλας τας πτέρυγας, όπως τας κρύπτει θείος άγγελος. Έφερε δώρα από τα άνω βασίλεια, δια να φιλεύση τους κατοίκους της πρωτευούσης. Ήτον ο καλός άγγελος της πόλεως.
Εκράτει εις την χείρα εν άστρον και επί του στέρνου του έπαλλε ζωή και δύναμις και από το στόμα του εξήρχετο πνοή θείας γαλήνης. Τα τρία ταύτα δώρα ήθελε να μεταδώση εις όλους όσοι προθύμως τα δέχονται.
Εισήλθεν εν πρώτοις εις εν αρχοντικόν μέγαρον. Είδεν εκεί το ψεύδος και δύναμις και την σεμνοτυφίαν, την ανίαν και το ανωφελές της ζωής, ζωγραφισμένα εις τα πρόσωπα του ανδρός και της γυναικός και ήκουε τα δύο τέκνα να ψελλίζωσι λέξεις εις άγνωστον γλώσσαν. Ο άγγελος επήρε τα τρία ουράνια δώρα του και έφυγε τρέχων εκείθεν.
Επήγεν εις την καλύβαν πτωχού ανθρώπου. Ο ανήρ έλειπεν όλην την ημέραν εις την ταβέρναν. Η γυνή επροσπάθει ν' αποκοιμήση με ολίγον ξηρόν άρτον τα πέντε τέκνα, βλασφημούσα άμα την ώραν που είχεν υπανδρευθή. Τα μεσάνυχτα επέστρεψεν ο σύζυγος της, αυτή τον ύβρισε νευρική, με φωνήν οξείαν, εκείνος την έδειρε με την ράυδον την οζώδη και μετ' ολίγον οι δύο επλάγιασαν, χωρίς να κάμουν την προσευχήν των και ήρχισαν να ροχαλίζουν με βαρείς τόνους. Έφυγεν εκείθεν ο άγγελος.
Ανέβη εις μέγα κτήριον, πλουσίως φωτισμένον. Ήσαν εκεί πολλά δωμάτια με τραπέζας, κι' επάνω των έκυπτον άνθρωποι, μετρούντες αδιακόπως χρήματα, παίζοντες με χαρτιά. Ωχροί και δυστυχείς, όλη η ψυχή των ήτο συγκεντρωμένη εις την ασχολίαν ταύτην. Ο άγγελος εκάλυψε το πρόσωπον με τας πτέρυγάς του, δια να μην βλέπη, κι' έφυγε δρομαίος.
Εις τον δρόμον συνάντησε πολλούς ανθρώπους, άλλους εξερχόμενους από τα καπηλεία, οινοβαρείς και άλλους κατερχόμενους από τα χαρτοπαίγνια, μεθύοντες χειροτέραν μέθυν. Τίνας είδε ν' ασχημονούν και τίνας ήκουσε να βλασφημούν τον Άην - Βασίλην, ως πταίστην . Ο Άγγελος εκάλυψε με τας πτέρυγας του τα ώτα, δια να μην ακούη, και αντιπαρήλθεν.
Υπέφωσκεν ήδη η πρωία της πρωτοχρονιάς και ο Άγγελος, δια να παρηγορηθή, εισήλθεν εις την εκκλησίαν. Αμέσως πλησίον εις τας θύρας είδεν ανθρώπους, να μετρούν νομίσματα, μόνον πως δεν είχαν παιγνιόχαρτα εις τας χείρας και εις το βάθος αντίκρυσεν ένα άνθρωπον χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα ως Μήδον σατραπην της εποχής του Δαρείου, ποιούντα διάφορους ακκισμούς και επιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιά και αριστερά, άλλοι μερικοί έψαλλον με πεπλασμένας φωνάς: Τον Δεσπότην και αρχιερέα!
Ο Άγγελος δεν εύρε παρηγορίαν. Επήρε τα πτερόεντα δώρα του το άστρον το προωρισμένον να λάμπη εις τας συνειδήσεις, την αύραν, την κάνην να δροσίζη τας ψυχάς, και την ζωήν, την πλασμένην δια πάλλη εις τας καρδίας, ετάνυσε τας πτέρυγας και επανηλθεν εις τας ουρανίας αψίδας.

---

Γιώργος
in the funny side of the force....

quote:

---

μπαα...μήν τον βλέπεις έτσι .. το αγγελούδι ειναι ποιό πονηρό απο ότι φαίνεται.

Ο πρίγκιπας των δυνάμεων του αέρα, το πνεύμα που τώρα ενεργεί μεταξύ των γιων της ανυπακοής (Προς Εφεσίους 2:2)

Ο Πονηρός (Ματθαίος 13:19 και 1 Ιωάννης 2:13)

Ο θεός αυτού του κόσμου (Προς Κορινθίους Β΄ 4:4)

απλά το "παίζει" άσχετος ....

Γιώργος

---

"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."

--Confucius

Ή από της μήτρας την ύλη??? {Δηλαδή την εκ της μήτρας "Παραγομένη" ή εμφυτευμένη σε αυτήν και τότε προκύπτει το επόμενο ερώτημα: από ποιόν, πότε, πως και γιατί...???} Βλέπεις πόσο "όμοιο" Φαντάζει αλλά και πόσο ριζικά διάφορο είναι αν το ξεδιπλώσεις και το "απλώσεις"… Άτιμο πράγμα η μετάφραση καλή μου.. αεικίνητο,.. άπιαστο,.. διαρκώς μεταβαλόμενο κατά το δοκούν του εκάστοτε μεταφραστού.. μακάριοι οι πτωχοί ή οι απλοικοί λήπτες - μεταφραστές, εν τη νιρβάνα της μακαρίας τους..

Παραδειγματικό ερώτημα - δίκην ασκήσεως δια της γνωστής μεθόδου μου "ξεφλουδίσματος"...
Χαχαχα!!!!

ΥΓ. Καταλαβαίνεις τώρα τι εννοώ όταν σου λέω ότι έχω σκουλίκια στο κεφάλι!!!

"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."

--Confucius

Edited by - lorenzo on 26/03/2006 11:57:10

Edited by - lorenzo on 26/03/2006 11:58:19

quote:

---

δίκην ασκήσεως δια της γνωστής μεθόδου μου "ξεφλουδίσματος"...

---

Δέχομαι πως πήρα φόρα με το μονοτονικό της περασμένης Κυριακής, επιμένοντας στην ανεκτίμητη αξία του προφορικού λόγου, που είναι συνάμα ακροαματικός. Με την προϋπόθεση βέβαια πως παράγει σκέψη, ικανή μέσα από τον διάλογο να γίνει εφεξής διάσκεψη, με την ετυμολογική σημασία της λέξης. Σ' αυτή τη γραμμή, έψαχνα προχθές και τις οφειλές της ποίησης στον προφορικό λόγο, μιλώντας για τη διδασκαλία της (το διδακτόν και το διδακτέον της) στη Μέση Εκπαίδευση· ζητούμενο εξ ορισμού αμφίβολο, όσο και όπως το διδακτόν της πολιτικής αρετής στον πλατωνικό «Πρωταγόρα».

Η πρότασή μου έλεγε πως η ποίηση, από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας, κινείται ανάμεσα σε δύο πόλους, στην προφορά και στη γραφή· κι αυτό αφορά τόσο στη σύνθεσή της όσο και στην ανάγνωσή της, επομένως και στη διδασκαλία της. Τούτο σημαίνει ότι μήτρα του ποιητικού λόγου ήταν και παραμένει η μιλιά μας· πως τα μιλήματά μας, αυτά τελικώς βασανίζει η γραφή και μ' αυτά βασανίζεται. Οσα ποιήματα παραγνωρίζουν τον προφορικό ομφάλιο λώρο τους, μοιάζουν λίγο πολύ με μούμιες, περίτεχνες έστω και ζωγραφισμένες όπως της Αιγύπτου. Ενδιαφέρει λοιπόν να αναγνωριστούν κάποια από τα καταγωγικά σήματα της ποίησης, που την ανάγουν στον προφορικό λόγο, ορίζοντας το γένος της και τη συγγένειά της με την προφορά και την ακρόαση:

1. Θυμίζω ότι τα ομηρικά και τα ησιόδεια έπη προϋποθέτουν, ως προς τον μύθο και τη σύνθεσή τους, μακρά προφορική παράδοση, στην οποία και οφείλουν τη βασική τους τυπολογία. Και μολονότι έκαναν χρήση της γραφής, η κυκλοφορία τους παρέμεινε για αιώνες προφορική: η ραψωδική απαγγελία τους και η ακροαματική τους απόλαυση αποτελούσαν τον αυτονόητο αγωγό τους. Εξάλλου δεν πρέπει να λησμονούμε ότι, σχεδόν στο σύνολό της, η αρχαία ελληνική λογοτεχνία, παρά τη γραπτή της πλέον κατάθεση, εξακολούθησε, τουλάχιστον έως τις αρχές του τέταρτου αιώνα, να προσφέρεται ως προφορά και να προσλαμβάνεται ως ακρόαμα.

2. Το άλλο σήμα συγγένειας, ποίησης και προφορικού λόγου: ο ολιστικός χαρακτήρας τους. Μιλώντας μεταξύ μας, μιλάμε για όλα που μας ενδιαφέρουν και μας ερεθίζουν. Αυτή όμως η ελευθερία χαρακτηρίζει και τον ποιητικό λόγο, ο οποίος, θεματικά τουλάχιστον, δεν περιορίζεται από απαγορευτικές εντολές, όπως συμβαίνει με άλλα είδη λόγου, λ.χ. της επιστήμης.

3. Ο προφορικός λόγος είναι κατά κανόνα αυτόματος, ενστικτώδης, έντονα συναισθηματικός. Σε τούτο το σημείο πλησιάζει πολύ την ποίηση, όπου ακόμη και οι ιδέες της φορτίζονται με συγκίνηση· αλλιώς ακούγονται αποστειρωμένες και άνευρες.

4. Τέλος, ο προφορικός λόγος παραμένει, απαρχής μέχρι τέλους, σωματικός: επικουρείται από σωματικές κινήσεις· ενέχει ένα είδος ρυθμού που τον συναρμόζει· εμπεριέχει προπαντός την ανάσα του ­ την αναπνοή και την εκπνοή του. Αναλόγως και στην ποίηση (πέρα από τον εξωτερικό, μετρικό ρυθμό της) υπόκειται μια εσωτερική αναπνοή, που τη συνέχει και τη ρυθμίζει.

Ανακεφαλαιώνω και συμπεραίνω: Οσο το ποίημα συνάπτεται με τον προφορικό λόγο, παρά τις άλλες μορφικές και ουσιαστικές αποκλίσεις του, που τις χρωστάει στη βασανισμένη και βασανιστική γραφή, κατοικεί στο κέντρο της ανθρώπινης εμπειρίας και έκφρασης. Ετσι καταλαβαίνω και τον στίχο του Σεφέρη, που επιμένει ότι «το ποίημα είναι παντού»· ενδιαφέρει επομένως όλους τους ανθρώπους, και ο ποιητής του ορίζεται ως ευαίσθητος και ασκητικός μεσολαβητής του ­ όχι ως ιδιοκτήτης του. Αλλιώς θα πρέπει να δεχτούμε ότι το ποίημα και η ποίηση διαφεύγουν έξω από τον ζωτικό μας λόγο, την ανθρώπινη μιλιά μας· στην οποία εντούτοις εξ ορισμού ανήκουν και σώζουν την τιμή της.

Το ΒΗΜΑ, 11/02/2001 , Σελ.: B68
Κωδικός άρθρου: B13190B681

Αφιερωμένο...

"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."

--Confucius

Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας

( Το σκηνικό: Αίθουσα δικαστηρίου. Στο εδώλιο η Ποίηση και η Σελήνη. Η Πρόεδρος και στη σχετική έδρα η Εισαγγελεύς. )

ΑΦΗΓΗΤΗΣ:

Πρόεδρος του δικαστηρίου η Ανθρώπινη Συνείδηση. Εισαγγελέας η Κοινή Λογική

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (Χτυπάει το κουδούνι ): Αρχίζει η Συνεδρίαση. Παρακαλείται η πρώτη από τις δύο κατηγορούμενες να σηκωθεί όρθια.

( Σηκώνεται η Ποίηση)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Όνομα ;

ΠΟΙΗΣΗ: Ανθρώπινη Ποίηση

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Όνομα πατρός ;

ΠΟΙΗΣΗ: Ανθρώπινος εγκέφαλος

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Όνομα μητρός;

ΠΟΙΗΣΗ: Ανθρώπινη ανάγκη για έκφραση

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ηλικία;

ΠΟΙΗΣΗ: Είμαι τριών περίπου χιλιάδων ετών

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (Ανοίγει ένα φάκελο και ξεφυλλίζει): Βλέπω, εδώ στη δικογραφία, ότι έχετε έναν ιδιαίτερα βεβαρημένο φάκελο. . . . Υπήρξατε αρκετά ζωηρή, θα έλεγα. . . . Όμηρος, Αρχίλοχος, Πίνδαρος, Πετράρχης, Λόρδος Βύρων, Σέλλευ, Λεοπάρντι, Εζρα Πάουντ, Λόρκα, Σικιελιανός, Σεφέρης , Ρίτσος. . . . . και . . . ( ελαφρώς ειρωνικά) . . . μεγάλη ποικιλία εθνοτήτων

ΠΟΙΗΣΗ: . . . . (Απλώς τον κοιτάζει)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Καθίστε (Η Ποίηση κάθεται)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: : Παρακαλώ η άλλη κατηγορούμενη.

(Σηκώνεται η Σελήνη)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΣΕΛΗΝΗ: .. . Σελήνη. . . Οι περισσότεροι βέβαια με λένε φεγγάρι.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ηλικία;

ΣΕΛΗΝΗ: . . . . . ( τον κοιτάζει με ελαφρό μειδίαμα)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δηλώνετε σας παρακαλώ την ηλικία σας ;

ΣΕΛΗΝΗ: . . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι είστε συνομήλικη με τη Γη.

ΣΕΛΗΝΗ: . . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (ξεφυλλίζει) Βλέπω εδώ στη δικογραφία μία ομολογία σας. Φαίνεται ότι ύστερα από εξαντλητική ανάκριση έχετε ομολογήσει ότι είστε . . . . τεσσερισήμισι δισεκατομμυρίων ετών.

ΣΕΛΗΝΗ: . . . . .Δε μ’ αρέσει να αποκαλύπτω τα μυστικά μου . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Όσο για τις δραστηριότητές σας . . . επαφές με ανθρώπους ελάχιστες. . . . . . . και μόνο με Αμερικάνους

ΣΕΛΗΝΗ: .. . . . ( Χαμογελάει και μετά από ένα νεύμα του Προέδρου κάθεται )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Έχει τον λόγο η Εισαγγελέας Κοινή Λογική

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Κατηγορούνται για διασπορά ψευδών ειδήσεων. . . Η πρώτη, η Ποίηση, διαδίδει φήμες για τη δεύτερη με σκοπό την παραπλάνηση της κοινής γνώμης. Η Σελήνη κατηγορείται ως συνεργός, δεδομένου ότι σιωπηρώς τις αποδέχεται. Κρίνονται πάντως και οι δύο ως κοινωνικά επικίνδυνες, διότι υπονομεύουν κάποιες βεβαιότητες αναγκαίες για τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας.

Θα μου επιτρέψετε, κυρία Πρόεδρε, να παρουσιάσω στο δικαστήριο έγγραφα με ορισμένα από τα διαδιδόμενα . . . . . (Ξεφυλλίζει και διαβάζει )

Γράφει λοιπόν κάποιος κύριος Γιώργος Σεφέρης ότι το φεγγάρι βγήκε από το πέλαγο σαν Αφροδίτη. Είναι φυσικό κάθε λογικός άνθρωπος να αναρωτιέται: «πώς βγήκε το φεγγάρι από το πέλαγο αφού είναι σίγουρο ότι πάντα βρισκόταν στον Ουρανό;» . . . . . . . .

(Ξεφυλλίζει και διαβάζει) Ένας στιχουργός πάλι ισχυρίζεται πως «το φεγγάρι πήγε κι έπεσε στο ποτάμι το βαθύ», γεγονός που για την επιστημονική Σκέψη είναι αδιανόητο . . . .

Ή το άλλο το οποίο μάλιστα εμπεριέχεται σε τραγούδι με πλατιά απήxηση στη νεολαία μας: «Θα πιω απόψε το φεγγάρι και θα μεθύσω και θα πω». Εδώ ο παραλογισμός αγγίζει το απόλυτο. . . . Τι είναι το φεγγάρι κυρία Πρόεδρε; . . . . (με ειρωνικό τόνο ) . . . τσίπουρο ή τζέι εντ μπι;

(Ξεφυλλίζει νευρικά) Σε ένα πάλι από τα ποιήματά του κάποιος . . . . Τάσος Λειβαδίτης γράφει: (διαβάζει απαίσια)

Κι εσύ αρχαία λυπημένη Σελήνη

ακούμε καμιά φορά τη φωνή σου

σαν τη φωνή εκείνων που δεν θα ξανακούσουμε ποτέ.

ΠΟΙΗΣΗ: (Σηκώνεται όρθια και διακόπτει) . Κυρία Πρόεδρε, ο τρόπος με τον οποίο η Εισαγγελεύς διαβάζει τα ποιήματα είναι φρικτός

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Σας παρακαλώ κατηγορουμένη . . . . Δεν νομίζω ότι η Εισαγγελεύς αλλοίωσε κάποια φράση του ποιήματος . . .

ΠΟΙΗΣΗ: Δεν αλλοίωσε φράσεις αλλά το κάθε ποίημα έχε γραφτεί για να αποδίδεται με μι α ορισμένη μουσικότητα κατά την εκφορά του . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δηλαδή πώς έπρεπε να το πει;

ΠΟΙΗΣΗ: ( Απαγγέλλει τον στίχο του Λειβαδίτη ήρεμα και με χαμηλή φωνή . . .)

Κι εσύ αρχαία λυπημένη Σελήνη

ακούμε καμιά φορά τη φωνή σου

σαν τη φωνή εκείνων που δεν θα ξανακούσουμε ποτέ.

(μόλις τελειώνει δυναμώνει τη φωνής και λέει:) Τα ποιήματα είναι παιδιά μου κυρία Πρόεδρε και δεν επιτρέπω σε κανένα να τα κακοποιεί . . . .

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Κυρία Πρόεδρε σας ζητώ να με προστατεύσετε . . . Δεν θα δεχθώ άλλη διακοπή . . Εξάλλου δεν πρέπει να μας διαφεύγει η ουσία . . . Και η ουσία είναι το παρανοϊκό στοιχείο που περιέχεται στη φράση «ακούμε τη φωνή της Σελήνης» .

Και ενώ είναι προφανώς βλακώδες να μιλάμε για τη λύπη της Σελήνης και για τις φωνητικές της δυνατότητες, ένας ιταλός κινηματογραφικός δημιουργός, που χρησιμοποίησε κατά κόρον την Ποίηση, για να εκφραστεί, ισχυριζόταν εκείνος, για να παραπλανήσει, υποστηρίζω εγώ, σκηνοθέτησε μία ταινία με τίτλο

La voce de la luna - Η φωνή του φεγγαριού

Σας αποκαλύπτω και το όνομά του: Φεντερίκο Φελλίνι…

Και δεν είναι μόνον το ότι η Σελήνη εμφανίζεται να έχει φωνή, μια ιδιότητα την οποία, ως γνωστόν, διαθέτουν μόνο ορισμένοι ζωντανοί οργανισμοί. Σε ένα άλλο στιχούργημα το οποίο έχει μελοποιηθεί υπάρχει το «Διώξε τη λύπη παλικάρι, πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι» . . . (Ανεβάζει την ένταση της φωνής) Ερωτώ το δικαστήριο: Είναι οι προτροπές αυτές κοινωνικά υγιείς; Είναι δυνατόν να καλούμε τη νεολαία μας σε βόλτες στο φεγγάρι; Όλοι ξέρουμε ότι δαπανήθηκαν δισεκατομμύρια δολάρια για τα ελάχιστα ταξίδια που έγιναν στη Σελήνη και ότι ξοδεύτηκαν τεράστιες ποσότητες ανθρώπινου μόχθου για να πραγματοποιηθούν. Γιατί, λοιπόν, να προσφέρουμε τέτοιου είδους αυταπάτες στους νέους μας;

Και τέλος το πιο σοβαρό απ’ όλα. Ο θεωρούμενος από πολλούς ως ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας όλων των εποχών, ο οποίος μάλιστα έχει κληθεί και ως μάρτυς υπερασπίσεως, σε ένα από τα έργα του αποκαλεί τη Σελήνη ουράνιο μαργαριτάρι. Πρόκειται για ψεύδος, κύριοι δικαστές, για ένα εσκεμμένο επαίσχυντο ψεύδος, με το οποίο υποσκάπτονται τα θεμέλια της έννοιας Αλήθεια, τα θεμέλια του υγιούς τρόπου σκέψης. Και το γεγονός είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο δεδομένου ότι ο ισχυρισμός διατυπώνεται από έναν άνθρωπο με μεγάλο κοινωνικό κύρος . . . .

Κυρία Πρόεδρε. . . . Ο κατάλογος των αναληθειών είναι ανεξάντλητος. Υπάρχουν όλα στη δικογραφία. Πιστεύω, όμως, ότι και τα λίγα τα οποία ενδεικτικώς ανέφερα στοιχειοθετούν τη συγκεκριμένη κατηγορία.

Και επειδή οι υπερασπιστές της αντίθετης άποψης ισχυρίζονται ότι πολλά από αυτά γράφονται ποιητική αδεία, έχω την πεποίθηση, κύριοι δικαστές, ότι η ποιητική αυτή άδεια πρέπει κάποτε να καταργηθεί. Αρκετή σύγχυση έχει προκαλέσει στην ανθρώπινη επικοινωνία μας. Φτάνει πια…

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Έχει καλώς . . . . Η διαδικασία συνεχίζεται . . . Καλώ τον πρώτο μάρτυρα κατηγορίας.

( Εμφανίζεται ο Γαλιλαίος . Κρατάει στα χέρια του ένα τηλεσκόπιο)

συνεχίζεται...

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Γαλιλαίος

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πότε και που γεννηθήκατε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Στην Πίζα της Ιταλίας το έτος 1564 . . .

ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ: Ένσταση κυρία Πρόεδρε . . . .Η Υπεράσπιση δεν θεωρεί τον μάρτυρα αξιόπιστο. . . . . Έχουμε αποδείξεις ότι καταδικαστεί από έγκυρο δικαστήριο για τις αιρετικές του απόψεις . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να πείτε ;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Το έτος 1633, κόντευα τα εβδομήντα όταν σύρθηκα στο Ιερό Δικαστήριο και καταδικάστηκα για τις απόψεις μου . . . Είναι αλήθεια ότι στο βιβλίο μου Διάλογος για τα δύο μεγάλα Συστήματα του Κόσμου είχα αρνηθεί την επίσημη άποψη της Καθολικής Εκκλησίας για το ότι « Η Γη αποτελεί το αμετακίνητο κέντρο του Κόσμου. Στο Ιερό αυτό Δικαστήριο αναγκάστηκα να απαρνηθώ την άποψή μου γιατί κινδύνευα να καταδικαστώ σε θάνατο και να οδηγηθώ στην πυρά . . . Και το έγκλημά μου ήταν το ότι . . . . ( μιλάει πάρα πολύ αργά ) . . . . . διατύπωσα δημόσια μία άποψη για το ηλιακό Σύστημα, διαφορετική από την επίσημη . . . . ( σταματάει για λίγο ) . . . . Είναι όμως αλήθεια ότι εδώ και μερικά χρόνια η Καθολική Εκκλησία έχει αποδεχθεί τις τότε απόψεις και με έχει αποκαταστήσει . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (σκέφτεται για λίγο ) : Η ένσταση απορρίπτεται. . . Πείτε μας τώρα σχετικά με την υπόθεση που απασχολεί σήμερα το δικαστήριό μας. Από όσο γνωρίζω, υπήρξατε ο πρώτος άνθρωπος που ισχυρίστηκε ότι η Σελήνη δεν είναι από «ουράνιο υλικό». . .

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Είχα ήδη περάσει τα σαράντα όταν έφθασε στην Τοσκάνη η είδηση για το κατόρθωμα των Ολλανδών. . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (σκέφτεται για λίγο ) : Τι ακριβώς εννοείτε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Ήταν τότε που οι Ολλανδοί τεχνίτες που επεξεργάζονταν το γυαλί είχαν καταφέρει να φτιάξουν φακούς . . . ( Κάνει μια κίνηση με τα δύο του χέρια προσπαθώντας να περιγράψει το σχήμα του συγκλίνοντος φακού ) . . . Ξέρετε . . τους φακούς που μεγεθύνουν και μας επιτρέπουν να διακρίνουμε τις αόρατες με γυμνό μάτι λεπτομέρειες. Ήταν μια σημαντική ανακάλυψη που θα οδηγούσε τον άνθρωπο να διεισδύσει σε έναν αόρατο μέχρι τότε κόσμο . . . . Ένας μάλιστα από τους τεχνίτες αυτούς, ο Λίπερσι, συνδυάζοντας κατάλληλα δύο φακούς είχε φτιάξει το πρώτο τηλεσκόπιο που θα πρόσφερε στους ανθρώπους μιαν άλλη δυνατότητα . . . . . να διακρίνουν λεπτομέρειες σε επίγεια αντικείμενα που βρίσκονταν μακριά . . . . . μια διόπτρα ίδια με κείνη που θα χρησιμοποιούσαν αργότερα οι μεγάλοι θαλασσοπόροι . . . όπως και όλοι οι πειρατές . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (τον διακόπτει) : Τι σχέση έχουν οι πειρατές με το αντικείμενο της σημερινής δίκης; Μου δίνετε την εντύπωση ότι είστε εκτός θέματος . . . Θα μπορούσατε να περιοριστείτε σε ζητήματα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη κατηγορία;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Υπομονή κυρία Πρόεδρε και θα διαπιστώσετε ότι όλα όσα καταθέτω έχουν τη σημασία τους. Όταν λοιπόν έφθασε η είδηση στα μέρη μας οφείλω να ομολογήσω ότι με μάγεψε.

Μέσα σε μια νύχτα σχεδίασα και κατασκεύασα ένα κιάλι με μεγέθυνση «τρία» και λίγες μέρες αργότερα ένα τελειότερο με μεγέθυνση «δέκα». Ήταν ένα πραγματικό τηλεσκόπιο. Μπορούσε κανείς με αυτό να εντοπίζει ένα καράβι στη θάλασσα αλλά και να εξακριβώνει την ταυτότητά του δύο ώρες νωρίτερα από όσο θα το κατάφερνε με γυμνό μάτι. Δεν περιορίστηκα όμως σ’ αυτό. Γρήγορα κατασκεύασα ένα μεγαλύτερο τηλεσκόπιο με μεγέθυνση 30. Μ’ αυτό θα μπορούσα να πετύχω κάτι που είχε εγκατασταθεί στη σκέψη μου και δεν έλεγε να φύγει.

Η ιδέα ήταν (δυναμώνει τη φωνή του) να στρέψω το καινούργιο τηλεσκόπιο στον ουρανό . . . Να ερευνήσω με αυτό τα ουράνια αντικείμενα που η παράδοση τα ήθελε αθάνατα, άφθαρτα και από όχι γήινο υλικό.

(Συμπεριφέρεται όπως κάποιος που νιώθει την ανάγκη να επαναλάβει . . . και το επαναλαμβάνει )

Να ερευνήσω με αυτό τα ουράνια αντικείμενα . . . . . . . τους πλανήτες, το φεγγάρι και τους απλανείς.

(σηκώνει το τηλεσκόπιο που κρατάει τόση ώρα στα χέρια του, το στρέφει προς το ταβάνι και βάζει το μάτι του στο φακό χωρίς να μιλάει . . . και μετά από λίγο συνεχίζει )

. . . Λένε ότι αυτό που συνέβη τη νύχτα της 10ης Ιανουαρίου του 1610, το ότι έστρεψα δηλαδή τη διόπτρα μου προς τον ουρανό, με σκοπό να τον εξερευνήσω, συνέβη για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Στα δυόμισι περίπου χιλιάδες χρόνια που είχαν προηγηθεί, εκατοντάδες άνθρωποι - Βαβυλώνιοι, Ασσύριοι, Έλληνες, Αλεξανδρινοί, Άραβες, ο Τύχο Μπράχε, ο σχεδόν συνομήλικός μου Γιοχάνες Κέπλερ κι ένα σωρό άλλοι - είχαν μοχθήσει για να οικοδομήσουν μια Αστρονομία χωρίς τηλεσκόπιο και τα είχαν καταφέρει ερευνώντας το ουράνιο στερέωμα με γυμνό μάτι. Εκείνη όμως τη νύχτα το «σκάφος» της Αστρονομίας παρουσίασε μια σοβαρή αλλαγή πλεύσεως.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δεν μας έχετε όμως πει «τι ακριβώς είδατε»

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Είδα πράγματα που δεν ήταν δυνατόν να χωρέσουν στις προηγούμενες φαντασιώσεις μου. Ο Δίας δεν ήταν το αστεράκι που βλέπουμε. ήταν ένας φωτεινός δίσκος, ένα χρυσό νόμισμα με τέσσερα αστεράκια, δύο από κάθε πλευρά. Η Αφροδίτη ήταν κι αυτή ένας δίσκος και μάλιστα μεγαλύτερος.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Και η Σελήνη;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Όσο για τη Σελήνη τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Δεν ήταν αυτό που βλέπουμε με γυμνό μάτι, το λαμπερό, δηλαδή, αντικείμενο που βλέπουμε στην Πανσέληνο και που δικαιολογημένα έκανε τον Σαίξπηρ να την αποκαλεί μαργαριτάρι. . . . . . . .

(Δυναμώνει τη φωνή του ) Μια μάζα βλογιοκομμένη ήταν, με κρατήρες και με σκοτεινές περιοχές.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Αυτές ήταν που τις ονομάσατε «Θάλλασες»:

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Ακριβώς. . . . Καθεμιά από αυτές την ονόμασα mare - θάλασσα. Η Mare Tranquilitatis – η Θάλασσα της Ηρεμίας, ( δείχνει σε χάρτη της Σελήνης ) . . . δεξιά και λίγο πιο κάτω . . . η Mare Serenitatis – η Θάλασσα της Γαλήνης και . . . . . ακόμα πιο δεξιά η τεράστια σε η τεράστια σε έκταση Mare Imbrium - Θάλασσα των Καταιγίδων. . . . Και κρατήρες που κάποτε θα έπαιρναν ονόματα αστρονόμων. Ο κρατήρας Ερατοσθένης, ο Αρίσταρχος, ο Κοπέρνικος. Και οροσειρές. σ’ αυτές θα δίνονταν ονόματα ευρωπαϊκών βουνών. Τα Απέννινα σε φέρνουν από τον Ερατοσθένη στον Αρχιμήδη, τα Καρπάθια σε πηγαίνουν από τον Κοπέρνικο στον Αρίσταρχο . . .

(δυναμώνει τη φωνή του ) . . . . Οροσειρές πανύψηλες. Πολλές από αυτές είναι ψηλότερες και από τις γήινες Άλπεις.

( Τώρα πια φωνάζει ) . . . . Βουνά άγρια και απόκρημνα κι ανάμεσά τους χαράδρες και ρωγμές. Μόνο μαργαριτάρι δεν είναι η Σελήνη. Είναι από υλικό Γης, όπως είναι το χώμα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πιστεύετε δηλαδή πως δεν είναι αλήθεια ότι Η ΣΕΛΗΝΗ ΕΙΝΑΙ ΟΥΡΑΝΙΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ ;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: (σηκώνει τους ώμους) ΑΛΗΘΕΙΑ ; . Και τι είναι αυτό το ΑΛΗΘΕΙΑ;

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Σας ευχαριστούμε σινιόρ Γαλιλαίο.

(Ο Γαλιλαίος αποχωρεί και παρεμβάλλονται κάποια δευτερόλεπτα σιγής)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Να προσέλθει ο επόμενος μάρτυς

( κάνει την εμφάνισή του ο Νηλ Αρμστρονγκ)

Συνεχίζεται...

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: (με αμερικάνικη προφορά) Νηλ Αρμστρονγκ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Γεννηθήκατε;

AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: (με αμερικάνικη προφορά) United States of Amerika

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να μας πείτε για την υπόθεση που εκδικάζουμε;

AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: Στις 22.40, τοπική ώρα, η πόρτα του Απόλλων 11 άνοιξε. Δεκαέξι περίπου λεπτά αργότερα, κλεισμένος μέσα στο λευκό μου σκάφανδρο, κατέβηκα αργά τα εννέα σκαλοπάτια της σεληνακάτου για να σταθώ όρθιος στην επιφάνεια του φεγγαριού. Ο Έντουιν Όλντριν κατέβηκε λίγο μετά.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Που ακριβώς έγινε η προσελήνωση;
AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: Είχαμε προσσεληνωθεί στη Θάλασσα της Ηρεμίας. Εκεί κάναμε τα πρώτα μας βήματα, ο Έντουιν κι εγώ. Μας έκανε αμέσως εντύπωση η λευκή σκόνη που σκέπαζε τη σεληνιακή επιφάνεια, ένα στρώμα πάχους μερικών εκατοστών. Εκεί αφήσαμε τις πατημασιές μας, τα πρώτα ίχνη ανθρώπων πάνω σε ουράνιο σώμα. Η βαρύτητα ήταν πολύ πιο ισχνή από αυτή με την οποία είχαμε μεγαλώσει. Μετακινηθήκαμε και με ειδικό όχημα ενώ ο Μάικλ Κόλινς, μέσα από το σκάφος, μας παρακολουθούσε από ψηλά. Είχα την αίσθηση ότι όλα αυτά ήταν έξω από την Πραγματικότητα, ότι παίζαμε σε ταινία επιστημονικής φαντασίας και πως σε λίγο θα ακούγανε τον σκηνοθέτη να μας επαναφέρει στη χώρα του Πραγματικού… Στις 23.22 με μεγάλη δυσκολία σφηνώσαμε την αμερικανική σημαία στην επιφάνεια του φεγγαριού.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πώς είναι τελικά η Σελήνη μίστερ Αρμστρονγκ; Όπως μας την περιέγραψε ο σινιόρ Γαλιλαίος; Μοιάζει με τη Γη;

ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ : Όχι, δεν είναι όπως η Γη . . . . Δεν υπάρχει ανεμάκι να σου χαϊδέψει το πρόσωπο, δεν υπάρχει αρμύρα της θάλασσας, πουθενά δεν θα συναντήσεις πεταλούδες, καραβίδες και δαμασκηνιές. . . . . Όταν όμως ανέκριναν το υλικό που φέραμε, οι χημικοί «διέκριναν» 57% οξυγόνο, 20% πυρίτιο, 7% αργίλιο, 6% ασβέστιο και, σε μικρότερες ποσότητες, μαγνήσιο και νάτριο . . . . Είναι μια σύσταση αμμουδιάς όπως αυτές που ξαπλώνουμε για ηλιοθεραπεία . . . . Αργιλοαμμουδιάς για την ακρίβεια. . . . . Βέβαια η μέση πυκνότητα είναι αρκετά μικρότερη από την αντίστοιχή του πλανήτη μας κι αυτό έχει κάνει κάποιους αστρονόμους, όπως ο Γουίλκινς, να μιλούν για μια «κούφια» Σελήνη ή τουλάχιστον για τεράστιες σπηλιές στο εσωτερικό της . . . . . Όλα αυτά, όμως, δεν είναι παρά εικασίες. . . . . .Η Σελήνη παραμένει αινιγματική . . . . . . Κρατάει σφραγισμένα τα περισσότερα από τα μυστικά της.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να καταθέσετε σχετικά με την ηλικία της;
ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ : Η χρονολόγηση των σεληνιακών πετρωμάτων φανερώνει μια ηλικία περίπου τεσσεράμισι δισεκατομμυρίων ετών και το δεδομένο αυτό ενισχύει τη θεωρία ότι η Γη και η Σελήνη δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μίστερ Αρμστρονγκ, οφείλω να παραδεχτώ ότι υπήρξατε απόλυτα σαφής. . . . Σας ευχαριστούμε . .

( Ο Νηλ Αρμστρονγκ αποσύρεται . . . Ακολουθεί σιωπή καθώς η Πρόεδρος ψάχνει τα χαρτιά της )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ο επόμενος μάρτυς έχει προταθεί από την υπεράσπιση.

(Εμφανίζεται ο Γουίλιαμ Σαιξπηρ)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΣΑΙΞΠΗΡ: (με άψογη οξφορδιανή προφορά ) Γουίλιαμ Σαίξπηρ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Γεννηθήκατε;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Στο Στάντφορντ ον Αίηβον της Αγγλίας το έτος 1564.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (Ξεφυλλίζει τα χαρτιά του για να βεβαιωθεί και στη συνέχεια λέει) : Την ίδια ακριβώς χρονιά με τον σινιόρ Γαλιλαίο. . . . . Εντυπωσιακή σύμπτωση οφείλω να ομολογήσω.

ΣΑΙΞΠΗΡ: Δεν έτυχε ποτέ να συναντηθούμε αλλά είμαστε συνομίλικοι.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πείτε μας τη δική σας άποψη. Τι είναι τελικά η Σελήνη ;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Η δική μου Σελήνη είναι ΟΥΡΑΝΙΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι εννοείτε λέγοντας «η δική μου»;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του Σελήνη κυρία Πρόεδρε.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο σαφής;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Ενας γείτονας μου στον Παράδεισο, όσο ζούσε ελληνόφωνος, σε ένα από τα τραγούδια που έχει γράψει στη δική σας γλώσσα λέει ότι «το φεγγάρι είναι πράσινο» ενώ σ’ ένα άλλο μιλάει για χάρτινο το φεγγαράκι, υπαινισσόμενος μία χωρίς χρώμα Σελήνη.

(Αμέσως μετά η φωνή του δυναμώνει και γλυκαίνει ταυτόχρονα καθώς λέει :)

Χωράνε, δηλαδή, πολλά φεγγάρια μέσα σε κάθε άνθρωπο.

Και όχι μόνο φεγγάρια. Ένας παλαιότερος γείτονάς μου, μεγάλος ρομαντικός ποιητής, ο Ουίλλιαμ Μπλέηκ έγραψε κάποτε:

To see a World in a Grain of Sand

And Heaven in a Wild Flower

Να βλέπεις έναν κόσμο μέσα σ' έναν κόκκο άμμου

και μέσα σ' ένα αγριολούλουδο τους ουρανούς

(Το απαγγέλλει πρώτα στην αγγλική και αμέσως μετά στην ελληνική γλώσσα)

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Αυτά που λέει ο μάρτυς, κυρία Πρόεδρε, δεν έχουν καμία σχέση με την κοινή λογική που χρησιμοποιούν στη ζωή τους οι περισσότεροι άνθρωποι. Είναι φανερό ότι ο μάρτυς παραλογίζεται.

ΣΑΙΞΠΗΡ: (την αγνοεί ) Με τον σινιόρ Γαλιλαίο διασχίσαμε τα ίδια μονοπάτια χρόνου, σε χώρο βέβαια διαφορετικό. Το φεγγάρι που έβλεπα εγώ, παιδί τότε, πάνω από το δικό μας το ποτάμι, το Αίηβον, ήταν το ίδιο με αυτό που έβλεπε εκείνος τις νύχτες πάνω από τον Άρνο ποταμό. Βέβαια εγώ δεν έτυχε να πιάσω ποτέ στα χέρια μου ένα τηλεσκόπιο και να το στρέψω στον ουρανό κι αν κάτι τέτοιο μου είχε συμβεί δεν ξέρω τι θα έγραφα για τη Σελήνη. . . . . Το φεγγάρι, πάντως, που τελικά «άναψε» μέσα μας ήταν οπωσδήποτε διαφορετικό. Για μένα ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ, για εκείνον ΜΑΖΑ ΒΛΟΓΙΟΚΟΜΜΕΝΗ ΜΕ ΚΡΑΤΗΡΕΣ. . . . . . .

( Σταματάει για λίγο και . . . . . )

Και εάν η κυρία Εισαγγελεύς εξακολουθεί να μη με καταλαβαίνει είναι διότι δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι για κάθε άνθρωπο ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΤΑ ΣΥΜΠΑΝΤΑ. . . . . . . Το ένα υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλό μας, μολονότι περιλαμβάνει και αυτόν. Είναι το ΕΞΩ ΣΥΜΠΑΝ που είτε αδιαφορεί είτε ενδιαφέρεται για μας, αυτό δεν έχει σημασία. . . . . .

Το «άλλο Σύμπαν» αδιάκοπα ανοικοδομούμενο και ανακαινιζόμενο βρίσκεται μέσα μας . . . . . .

Είναι η εσωτερική μας αναπαράσταση του πρώτου, ένας μυστικός Κόσμος που παραμένει ολοζώντανος πίσω από τα «παράθυρα» των αισθητηρίων μας, τροφοδοτούνμενος χωρίς κανένα ρυθμό από το «έξω».

( δυναμώνει τη φωνή του και φαίνεται να έχει οίστρο)

Είναι άστρα, τζιτζίκια, αριθμοί, μνήμες από εποχές στέρησης, πασχαλιές και κυπαρίσσια, ευθείες και κύκλοι, μορφές ανθρώπων που αγαπήσαμε, μυρωδιές απροσδιόριστες, φιλοσοφικές έννοιες, η γεύση του αμύγδαλου, απογέματα που ζήσαμε κι έχουν τα λιγότερα διυλιστεί σε ένα πενιχρό απόσταγμα αναμνήσεων κι έχουν τα περισσότερα καθιζάνει στα σκοτεινά υπόγεια του εαυτού μας, . . . . . . . το «ΜΕΣΑ ΣΥΜΠΑΝ» είναι δημιούργημα μιας ολόκληρης ζωής . . . . . . . είναι η περιουσία μας . . . . . Ε στο δικό «μέσα Σύμπαν» ( έχει ήδη δυναμώσει κι άλλο τη φωνή του ) η Σελήνη είναι μια απερίγραπτη αναπαράσταση της «έξω Σελήνης» αλλά με πιο έντονο χαρακτηριστικό αυτό που θα με κάνει να τη λέω μαργαριτάρι . . .

ΠΟΙΗΣΗ: (παρεμβαίνει φωνάζοντας) Γουίλιαμ . . . . θα σ’ αγαπώ πάντα . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Κατηγορουμένη σας επαναφέρω στην τάξη. Εάν το επαναλάβετε θα σας απαγγείλω νέα κατηγορία .

( Στην αίθουσα επικρατεί για λίγο σιγή και στη συνέχεια ο Σαίξπηρ επανέρχεται)

Μείνετε μια νύχτα, κυρία Πρόεδρε, μαζί με την κυρία Εισαγγελέα, δίπλα στο κύμα ξαπλωμένες σε μια αμμουδιά. Να είναι Αύγουστος και περασμένα μεσάνυχτα. Η μεγάλη νυχτερινή οθόνη θα σας στέλνει κάτι και αν είσαστε «έτοιμες από καιρό» μπορεί και να το συλλάβετε. Το ουράνιο νυχτερινό στερέωμα θα είναι για σας ένα έξω Σύμπαν με μεγάλη ποικιλία μηνυμάτων. Θα είναι, ανάμεσα σε άλλα, και ένας ουράνιος βυθός με ιχθύς, με σκορπιό και με καβούρια. Ο Γαλαξίας θα είναι ένα ρεύμα βυθού, ένα υποθαλάσσιο ποτάμι φωτός που θα περνάει από την Κασσιόπη, θα μουσκεύει τον Κύκνο και θα χύνεται κάπου ανάμεσα στον Τοξότη και στον Σκορπιό. Ένα ποτάμι όπως ακριβώς το διατηρούσε στη συνείδησή του ένας άλλος Έλληνας, ο Νίκος Γκάτσος, γείτονας μου κι αυτός εδώ και μερικά χρόνια στον Παράδεισο, όταν έγραφε:

Με το ποτάμι τ' ουρανού να χάνεται στον Αύγουστο

Και, ίσως, εκείνη τη νύχτα, η Σελήνη σάς φανεί σαν κάτι εκτυφλωτικό, σαγηνευτικό και μυστηριώδες, οπότε εάν έχετε αφήσει ανοιχτή την πόρτα προς τα υπόγεια του εαυτού σας, ίσως αναβρύσει από το δικό σας «μέσα» η λέξη μαργαριτάρι… Μαργαριτάρι δίχως όστρακο στον ουράνιο βυθό που σας καλεί σε κατάδυση… Σ’ εμένα πάντως αυτή η λέξη, στη γλώσσα μου τη λέμε pearl, ανέβηκε από τις πηγές του εσωτερικού μου κόσμου, μια νύχτα στις όχθες του Αίηβον το ουράνιο μαργαριτάρι δημιουργούσε έναν μαγευτικά φωταγωγημένο νυχτερινό βυθό.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Η κυρία Εισαγγελεύς έχει κάποια ερώτηση;

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Όχι κυρία Πρόεδρε

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Η κυρία Εισαγγελεύς έχει κάποια ερώτηση;

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Καλούνται τώρα οι δύο κατηγορούμενες να απολογηθούν. Και πρώτη η κατηγορουμένη Σελήνη .

ΣΕΛΗΝΗ: (Έχει ήδη σηκωθεί όρθια)

Συνεχίζεται...

Kύριοι δικαστές, αγαπητοί άνθρωποι,

Ξέρω πολύ καλά πόσο σας αρέσει να είστε το αμετακίνητο κέντρο του Σύμπαντος και τα ουράνια αντικείμενα να περιφέρονται γύρω σας. Χιλιάδες χρόνια εξάλλου ζήσατε με αυτή την αυταπάτη θεωρώντας την ως την Αλήθεια, τη μία και μοναδική. Εμένα με ταξινομείτε στα ουράνια αντικείμενα. Με θεωρείτε κάτοικο Ουρανού. Πρέπει όμως να σας πω ότι εγώ εσάς βλέπω στον Ουρανό. Βλέπω μια Γη να περιφέρεται γύρω μου και να με κατασκοπεύει. Αυτό όχι μόνο δεν με ενοχλεί αλλά νιώθω και μια ικανοποίηση που είμαι δεμένη μαζί σας με το «άθραυστο καραβόσκοινο» της Παγκόσμιας Έλξης, που είμαι δεμένη μαζί σας, με τον μοναδικό πλανήτη της ηλιακής μας οικογένειας που έχει κορομηλιές, πρωτοβρόχια, αλκυόνες αλλά και ανθρώπινες υπάρξεις. Ειδικά αυτές με συγκινούν ιδιαίτερα. Δεν σας κρύβω ότι το άγγιγμα του Νηλ Άρμστρονγκ κυριολεκτικά με συγκλόνισε. Οι πρώτες εκείνες πατημασιές πάνω στο σώμα μου, 20 Ιουλίου 1969, έχουν αφήσει κάτι ανεξίτηλο στο δικό μου μέσα. Kι ας βιάστηκε να μου σφηνώσει τη σημαία των U.S.A., σύμβολο κατοχής, κι ας έφυγε τόσο γρήγορα νιώθοντας ότι είμαι αφιλόξενη χωρίς ίσκιους καρυδιάς, χωρίς ρεματιές και χωρίς μαϊστράλια. Ξέρω ωστόσο πως εσείς οι άνθρωποι με συμπαθείτε ή τουλάχιστον δεν σας είμαι αδιάφορη. Ειδικά εκείνη τη μια φορά το μήνα που εμφανίζομαι ως Πανσέληνος, εκατομμύρια άνθρωποι αισθάνονται κάτι. Ορισμένοι μιαν ανεξήγητη εσωτερική δόνηση, άλλοι νιώθουν την ανάγκη να ερωτευτούν, μερικοί νιώθουν μοναξιά, άλλοι καταφεύγουν στο πιάνο και αρχίζουν να παίζουν, άλλοι ψάχνουν για το σαξόφωνό τους ή για τις ακουαρέλες τους, ενώ άλλοι πάλι νιώθουν την ανάγκη να σιωπήσουν και να στοχαστούν. Όσο για το αν είμαι γαλιλαιική ή σαιξπηρική , ο Ουίλλιαμ τα είπε τόσο καλά ώστε το να προσθέσω οτιδήποτε το βρίσκω περιττό. Για τον καθένα σας είμαι αυτό που εκείνος μπορεί να διακρίνει, είτε με γυμνό μάτι είτε με το τηλεσκόπιο του σινιόρ Γαλιλαίου είτε με το τόσο πολύτιμο «βλέμμα της αίσθησης». Και σε τελευταία ανάλυση, αυτό που είμαι για τον καθένα είναι αυτό που εκείνος μπορεί να εσωτερικεύσει.

( Η Σελήνη κάθεται, επακολουθεί σιγή για μερικά δευτερόλεπτα και . . . )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Καλείται τώρα να απολογηθεί η κατηγορουμένη ΠΟΙΗΣΗ

ΠΟΙΗΣΗ: (έχει ήδη σηκωθεί όρθια)

Κύριοι δικαστές,

Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς βρέθηκα σ’ αυτό το εδώλιο. Υποψιάζομαι όμως ότι αυτό οφείλεται στην αλαζονεία της λεγόμενης Κοινής Λογικής, η οποία στην Ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού έπαιξε τον ρόλο του δημόσιου κατήγορου πάρα πολλές φορές.

Ομολογώ ότι εντυπωσιάστηκα μαθαίνοντας πως ο σινιόρ Γαλιλαίος είχε κληθεί για να καταθέσει ως μάρτυρας εναντίον μου και θεωρώ ειρωνικό το ότι συμμάχησε, έστω και πρόσκαιρα, με την Κοινή Λογική, αυτήν που τόσο συχνά παίρνει το ύφος της μίας και μοναδικής Αλήθειας, αυτήν που, χτισμένη καθώς ήταν τότε πάνω σε μεσαιωνικές βεβαιότητες, τον απέρριπτε μέχρι το τέλος της ζωής του, αυτήν που αρνιόταν να βάλει το μάτι της στον προσοφθάλμιο του πρωτοποριακού εκείνου τηλεσκοπίου, αυτήν που δεν ήθελε να μάθει από τι είναι φτιαγμένος ο κόσμος, επειδή το καινούργιο και το διαφορετικό πάντα την ενοχλούσαν, αυτήν που τον έστειλε να ανακριθεί και να καταδικαστεί και στα εβδομήντα του χρόνια να ζητήσει γονατιστός έλεος, προκειμένου να αποφύγει τον θάνατο στην πυρά. Και όλα αυτά γιατί; Κυρίως διότι διαφώνησε μαζί της. Είναι συνεπώς φυσικό το ότι εντυπωσιάστηκα από την παράξενη αυτή σύμπλευση του σινιόρ Γαλιλαίου με την κυρία Δημόσια Κατήγορο. Οφείλω επίσης να ομολογήσω ότι συγκινήθηκα με την κατάθεση του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ . . . . .Δεν θα μπορούσα να σας κρύψω ότι υπήρξε εραστής μου και μάλιστα από τους πιο σημαντικούς στα τρεις χιλιάδες χρόνια που υπάρχω. Κατάθεση συγκλονιστική που κατάφερε, νομίζω, να κάνει το κατηγορητήριο να καταρρεύσει.

Κύριοι δικαστές,

Παραδέχομαι ότι η Κοινή Λογική είναι αναγκαία στον άνθρωπο. Χωρίς αυτήν είναι περίπου αδύνατον να επιβιώσει. . . . . Η αντίρρησή μου αρχίζει να υπάρχει από τη στιγμή που εκείνη εκδηλώνει υπεροψία, ειρωνεία και επιθετικότητα για οτιδήποτε δεν ανήκει στην επικράτειά της. Αντίρρηση σοβαρή γιατί αυτό που υπάρχει εκτός των συνόρων της περιέχει κατ’ αρχήν υλικό αναγκαίο για να οικοδομήσουμε επιστήμη. Χωρίς αυθάδεια στην κοινή λογική δεν θα υπήρχε Γαλιλαίος και νευτωνικοί νόμοι της κίνησης, δεν θα υπήρχε Αϊνστάιν και Θεωρία της Σχετικότητας, αλλά δεν θα υπήρχε και Χημεία ικανή να αναλύει τις πέτρες του φεγγαριού. . . . . . . . . Και δεν είναι μόνο η επιστήμη. Το πέραν της κοινής λογικής υλικό περιέχει συστατικά αναγκαία για να γευτούμε τις ποιότητες, να ανακαλύψουμε τον κόσμο από την αρχή, να φτιάξουμε μουσική και να την ακούσουμε, να φτιάξουμε γλυπτική και να τη μοιραστούμε, να αντλήσουμε από μέσα μας το ανθρώπινο εκείνο υλικό που μας κάνει να νιώθουμε υψηλού επιπέδου συγκινήσεις, να απολαύσουμε τελικά τη ζωή μας.

Κύριοι δικαστές,

Κατανοώ την αμηχανία σας. Γιατί η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι μόνον η επιφάνεια την οποία συνήθως φέρνετε στο μυαλό σας. Η επιφάνεια αυτή υπάρχει. εκεί φωλιάζει η καθημερινή μας πρακτική, τα απλά λόγια με τα οποία συνήθως επικοινωνούμε και η χωρίς βαθύτερο στοχασμό τάση μας να γενικεύουμε. Κάτω όμως από την ήρεμη ή και προσωρινά ταραγμένη επιφάνεια βρίσκεται το μεγάλο κομμάτι της ύπαρξης, το κυρίως «εμείς» . . . . . Εκεί οι πηγές του μύθου και του όνειρου, εκεί οι πηγές της τρυφερότητάς μας, εκεί όπου διατηρείται ολοζώντανη και η παιδική μας ηλικία. . . . . Εκεί υπάρχουν και τα φεγγάρια του καθένα μας. . . . .μαργαριταρένια, χάρτινα, βλογιοκομμένα, πράσινα, συγκεκριμένα, μαγικά . . . . και για ορισμένους προσφερόμενα ακόμα και για βόλτα.

Όσο για το ποιος έχει δίκιο, ο σινιόρ Γαλιλαίος ή ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο δικός μου άνθρωπος , θα μπορούσα ίσως να αναρωτηθώ: Και τι σημαίνει «δίκιο»; Μήπως χρειάζεται να ξανακοιτάξετε τις σημασίες των λέξεών σας;

( Η Ποίηση κάθεται, επακολουθεί σιγή για μερικά δευτερόλεπτα και επανεμφανίζεται ο αφηγητής . . . )

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Η απόφαση του δικαστηρίου δεν εκδόθηκε ποτέ. Η Σελήνη και η Ποίηση θα δικάζονται πάντα.

ΑΥΛΑΙΑ

Κλέφτης και αστυνόμος

Είχε παίξει και τον αστυνόμο μερικές φορές
ο ρόλος του κλέφτη ένιωθε να του πηγαίνει περισσότερο

Τότε… τα απόβραδα στο περιβολάκι της Λεωφόρου Συγγρού.

Το προαιώνιο παιχνίδι της Τάξης με το Χάος. Και ο άνθρωπος να αντλεί απόλαυση παίρνοντας μέρος σ’ αυτό το «κλέφτες κι αστυνόμοι του Σύμπαντος».

Συχνά ως ΑΣΤΥΝΟΜΟΣ, εκπρόσωπος δηλαδή της Τάξης, κάτι σαν ένα είδος θεού, καθώς η Σκέψη του τακτοποιεί την Πραγματικότητα, ταξινομεί, δημιουργεί γλώσσα, επινοεί την Αιτιότητα, προχωρεί σε αφαιρετικές παρεμβάσεις, δημιουργεί τη Φιλοσοφία και τη Φυσική, φτάνει σε σημείο να περιγράφει τον εαυτό της.

Αντλεί όμως, ταυτόχρονα, μεγάλη απόλαυση και ως ΚΛΕΦΤΗΣ, αναζητώντας, δηλαδή, ποσότητες Χάους που θα τον δροσίσουν. λογοτεχνία, παιχνίδι, αταξία, μουσική, κοκκινοσκουφίτσες και 'Αι Βασίληδες, Ριγολέτους και Κριστόφ Κισλόφσκι, Σάμουελ Μπέκετ και αλκοόλ.

Ίσως, όμως, οι δύο είναι ένας. Μέσα σε κάθε αστυνόμο, όργανο μιας φαινομενικά έννομης Τάξης του Σύμπαντος, διατηρείται ολοζώντανος ένας κλέφτης υπονομευτής της. Και αντίστροφα. μέσα σε κάθε κλέφτη-ποιητή κατοικεί ένας φυσικός-αστυνόμος.

Και οι Φυσικοί-αστυνόμοι ποτέ δεν υπήρξαν διώκτες των πεζογράφων και των ποιητών. Κι αν ορισμένοι Φυσικοί του δικού μας σήμερα νιώθουν αντιπαλότητα με τους κλέφτες της Λογοτεχνίας είναι γιατί δεν έχουν αναρωτηθεί τι ακριβώς είναι η Λογοτεχνία και τι ακριβώς είναι η Φυσική.

Και αυτό που κυρίως επιζητεί η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ είναι το να διακρίνει «το κρυμμένο μέσα στο πραγματικό», κι όταν κοιτάζει στα μάτια τη ΦΥΣΙΚΗ νιώθει να αναβρύζει από μέσα της η τρυφερότητα για το Άλλο πλάσμα με το οποίο τόσο πολλά σε συνδέουν μαζί του.

Και διότι η ΦΥΣΙΚΗ, στη βαθύτερη ουσία της, είναι διαδικασία αποκάλυψης ενός κόσμου που δεν περιορίζεται στη φαινομενική εμπειρία, ενός κόσμου μαγικού και απροσδιόριστου αλλά με εσωτερική συνοχή, ενός κόσμου που ως προς τη μυστική ομορφιά του την αισθητική του προσεγγίζει συχνά τον κόσμο της ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, μολονότι διαφέρει πολύ από εκείνον.

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ λειτουργεί με αιχμές καθώς διεισδύει στα ανθρώπινα για να εκφράσει τον σπαραγμό και το μεγαλείο τους,

ενώ η ΦΥΣΙΚΗ δείχνει να αδιαφορεί γι αυτά και να αποστασιοποιείται θέλοντας το κτίριο που οικοδομεί να έχει λογική και συνέπεια.

Ωστόσο οι δημιουργοί της επιστημονικής γνώσης έχουν μαζί της τη σχέση που είχε ο Ροντέν με τους Αστούς του Καλαί, ο Τζόυς με τον Οδυσσέα του, η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ με τον Αδριανό της.

Αλλά και η πυροδότηση της Σκέψης του Αρχιμήδη μέσα στο νερό της μπανιέρας «θα είχε πολλά να πει» με την αντίστοιχη του Μαρσέλ Προυστ τότε που δάγκωνε το κέικ αφού, προηγουμένως, το είχε βουτήξει μέσα στο τίλιο του.

συνέχεια

Το βλέμμα της Σκέψης

Tu veux decouvrir le monde?

Ferme tes yeux Rosmonde.

Ζαν Ζιρωντού

Η Φυσική και η Λογοτεχνία είναι περιπέτειες μέσα στο άγνωστο. Είναι βασανιστικές διαδρομές κατά τις οποίες, τόσο η μία όσο και η άλλη, αναζητούν υψηλής αισθητικής αναπαραστάσεις κάποιων περιοχών του Σύμπαντος που βρίσκονται έξω από τα σύνορα του άμεσα αισθητού.

Και αυτό που πρωταγωνιστεί δεν είναι τόσο τα μηνύματα που συλλαμβάνονται από το μάτι, από το όργανο της ακοής και από τις τρεις άλλες αισθήσεις. Είναι περισσότερο αυτό που μπορεί να διακρίνει το ανθρώπινο βλέμμα της Σκέψης. Θέλεις να ανακαλύψεις τον κόσμο; Κλείσε τα μάτια, Ροζμόντ έγραφε κάποτε ο Ζαν Ζιρωντού. Διότι στην ευρύτερη εκείνη περιοχή -την οποία οι φιλόσοφοι αποκαλούν Ουσία- δεν βρίσκεται μόνο αυτό που συλλαμβάνουμε με τον γνωστό μηχανισμό φωτόνια- φακός του ματιού - οπτικό νεύρο. Ένα σωρό πράγματα υπάρχουν χωρίς να στέλνουν κανενός είδους μήνυμα στον αμφιβληστροειδή χιτώνα. Λόγου χάριν τα όνειρα, αυτές οι χωρίς φωτόνια εικόνες, κατοικούν στη χώρα της Ουσίας και αποτελούν πτυχή της Πραγματικότητας μολονότι αδιαφορούν για την Αρχή της ταυτότητας, για την Αρχή της αντίφασης και για την Αρχή του αποχρώντος λόγου και μολονότι αυθαδιάζουν συχνότατα στα αξιώματα της Θερμοδυναμικής και στον νόμο της Παγκόσμιας Έλξης. Είναι πιο κοντά στις μαγικές και ορθολογικά ανεξέλεγκτες καταστάσεις των πρωτόγονων κοινωνιών και στους χωρίς χαλινάρι προσωπικούς καλπασμούς των νηπιακών μας χρόνων. Αποτελούν, ωστόσο, ένα βασικό κομμάτι του ψυχοδιανοητικού μας μεταβολισμού και χωρίς αυτά, χωρίς αυτή τη νυχτερινή βουτιά στις «πανάρχαιες» πηγές της ύπαρξής μας,

ίσως να ήμασταν κάτι το πολύ αφυδατωμένο και αυτοματοποιημένο, ίσως να ήμασταν ένα είδος χωρίς Δημόκριτο και Αύγουστο Κεκουλέ, δίχως Μεντελέγεφ και Φραντς Κάφκα και σίγουρα χωρίς τον Αντρέ Μπρετόν.

Yπάρχουν όμως και αόρατα όντα υπάκουα στις Αρχές της λογικής και στους νόμους της φυσικής, τα οποία αντικρίζουμε παραμένοντας ξύπνιοι. Ορισμένα από αυτά έχουν κάποια έμμεση σχέση με τα ανθρώπινα αισθητήρια, αλλά η ύπαρξή τους οφείλεται σε μια συνεργασία των αισθητηριακών λήψεων με την ανθρώπινη νόηση. Και ο μηχανισμός της νόησης είναι ουσιαστικά διεργασιακός. Μετασχηματίζει τις λήψεις, αλέθει, μ’ άλλα λόγια, τα εισερχόμενα έτσι ώστε να γεννηθούν ηλεκτρόνια και κουάρκ, όντα χωρίς σχήμα τα οποία δεν πρόκειται να δούμε ποτέ.

Και είναι ακόμα τα αόρατα σχήματα που αντικρίζει μόνο το βλέμμα της Σκέψης μας, της ικανής να «ξεγυμνώνει» τα εισερχόμενα μέχρι να διακρίνει κάτι το διαφορετικό. Όλα τα παιδιά της Γεωμετρίας – το σημείο, η γραμμή, η επιφάνεια - ανήκουν στην αόρατη αυτή οικογένεια. Η ευθεία γραμμή δεν είναι αυτό που βλέπουμε με κιμωλία σε πρασινοπίνακα, όπως το σκίτσο του γυαλάκια καθηγητή, που κάνει ένας μαθητής στο τετράδιό του σε ώρα μαθήματος, δεν είναι ο γυαλάκιας καθηγητής αλλά μια αναπαράστασή του.

Την ευθεία γραμμή θα την δούμε μόνο με το βλέμμα της Σκέψης, όπως και την τροχιά του υλικού σημείου, το ίχνος που υποτίθεται ότι αφήνει η περιπέτεια της κίνησής του στον χώρο και στον χρόνο, όπως και το ίδιο το υλικό σημείο ως ύπαρξη είναι αυτό που είδε η ματιά του Γαλιλαίου, δηλαδή

ένα πλάσμα γεωμετρικό στο οποίο η Σκέψη μας έχει αποδώσει φυσικές ιδιότητες σαν αυτές που αποδίδονται σε μία ορατή μπίλια και σε ένα κουκούτσι ελιάς.

Το ανθρώπινο αυτό βλέμμα της Σκέψης μπορεί να διακρίνει και μέσα στα γεγονότα ορισμένα λεπτοφυή σημαινόμενα τα οποία αδυνατεί να συλλάβει η πρώτη τουλάχιστον ματιά. Αυτή ακριβώς η ενεργοποίηση του βλέμματος της Σκέψης μάς προσφέρει ένα κριτήριο ώστε να ξεχωρίζουμε ένα γνήσιο λογοτέχνημα από μία αστυνομική νουβέλα η οποία δεν νιώθει καμία ανάγκη να το επικαλεστεί. Και από την άλλη, η προγαλιλαιική Μηχανική δεν κατάφερε ποτέ να γίνει επιστήμη, όχι από ανεπάρκεια παρατηρήσεων και από έλλειψη υποθέσεων και εικασιών αλλά από την υπερβολική προσκόλλησή της στα επιφαινόμενα, τόσο μεγάλη που εμπόδισε την αφαιρετική Σκέψη να κινηθεί με ευχέρεια μέσα στην περιοχή του ιδεατού.

συνέχεια

Παρομοίωση, αλληγορία και μεταφορά

Η Αριγνώτα λάμπει ανάμεσα στις Λυδές
όπως το φεγγάρι ανάμεσα στα άστρα Σαπφώ

Γρήγορος σαν τον άνεμο…

Ομήρου Ιλιάς Κ,37

Εκείνα, όμως, που τόσο οι «αστυνόμοι» φυσικοί όσο και οι «κλέφτες» της λογοτεχνίας διατήρησαν ανέπαφα ήταν τα πανάρχαια εργαλεία της ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗΣ, της ΑΛΛΗΓΟΡΙΑΣ και της ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ.

Η παρομοίωση, βασικό στοιχείο της επικοινωνίας των ανθρώπων, είναι γεφύρι, από το χειροπιαστό στο ασύλληπτο, από το κοντινό στο απόμακρο, από το γνώριμο στο ασαφές. Είναι γεφύρι ανάμεσα σε γεγονότα του τώρα και σε βιώματα του κάποτε, σκορπισμένα στην ευρύτερη περιοχή της Συνείδησης.

Το πεπόνι είναι γλυκό σαν μέλι, ο γενναίος είναι όπως το λιοντάρι, η επιδερμίδα βελούδινη, ο κολυμβητής δελφίνι, το άτομο της Φυσικής μία αδιάκοπα κινούμενη μπίλια και ο ήχος κάτι σαν το κύμα της θάλασσας.

Η αναζήτηση ενός δεσμού ανάμεσα στο οικείο και στο αρχικά απερίγραπτο και η επιδιωκόμενη σύζευξη του αναγνωρίσιμου με το σκοτεινό δημιουργούν τους ποταμούς των σαν, των καθώς και των όπως, οι οποίοι πλημμυρίζουν τις γειτονιές της γλώσσας, αγγίζουν τις μορφές και τις ιδιότητες, τις γεύσεις και τις οσμές, τις καταστάσεις και τα συναισθήματα, γίνονται απολύτως αναγκαίοι όταν ο νους θελήσει να συλλάβει τις αφηρημένες έννοιες.

Για τους ανθρώπους της ομηρικής εποχής η έννοια άνεμος είναι πιο οικεία από την έννοια ταχύτητα και στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας είναι γρήγορος σαν τον άνεμο. Μερικούς αιώνες αργότερα η Σαπφώ θέλοντας να μιλήσει για το άρρητο «κάτι» που κάνει την Αριγνώτα να ξεχωρίζει, την περιγράφει να λάμπει όπως το φεγγάρι ανάμεσα στα άστρα. Και ενώ το όπως το φεγγάρι είναι μία παρομοίωση, το η Αριγνώτα λάμπει αποτελεί μία μεταφορά με πολύ μεγαλύτερη δύναμη υποβολής καθώς η γυναίκα ταυτίζεται με πηγή φωτός.

Στον εικοστό αιώνα, η επίδραση που ασκεί στην ποίηση το κίνημα των σουρρεαλιστών οδηγεί την παρομοίωση στην πλήρη ταύτιση. Το «σαν» παραμερίζεται και ο κόσμος περιγράφεται μέσα από ένα είναι, το είναι που θέλει ο ποιητής. Οι λογισμοί που αντιπαρέρχονται είναι καράβια μας λέει ο

Ανδρέας Εμπειρίκος, ενώ για τον Γιώργο Σεφέρη

ήταν ολάκερος ο ουρανός ένα μεγάλο φτερό περιστεριού.

Η παρομοίωση, όμως, δεν είναι μόνο εργαλείο της Ποίησης. Όταν η Φυσική επιχειρεί να περιγράψει τη διάδοση του «αόρατου» ήχου μέσα στον αόρατο αέρα μάς λέει ότι είναι κάτι όπως το κύμα της θάλασσας και στη γλώσσα που τελικά θα δημιουργήσει αποφαίνεται ότι «ο μηχανισμός διάδοσης είναι κύμα».

Το «εργαλείο» αξιοποιείται σε όλη σχεδόν τη διαδρομή της επιστήμης. Στη σκέψη του φυσικού του δέκατου ένατου αιώνα τα μόρια ενός αερίου συγκρούονται όπως οι δύο μπίλιες στο μπιλιάρδο, ενώ οι ερευνητές της ίδιας εποχής παρουσιάζουν το ηλεκτρικό ρεύμα με υγρό που κυλάει από μεγαλύτερες τιμές πίεσης προς τις μικρότερες. Οι ίδιοι διακρίνουν και μία «αναλογία» με το φαινόμενο ροή θερμότητας από περιοχές μεγάλης θερμοκρασίας προς περιοχές μικρότερης.

Η σκέψη στερεώνει σκαλοπάτια στον αέρα

και ανεβαίνει

Σε κρατάει με το ράμφος της

Κική Δημουλά, Το λίγο του Κόσμου

Αλλά η αναρριχώμενη σε υψηλά οροπέδια αφαίρεσης επιστημονική Σκέψη δεν περιορίζεται σε παρομοιώσεις και σε αναλογίες. Χρησιμοποιεί και τα σκαλοπάτια της αλληγορίας και της μεταφοράς. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, χωρίς να λειτουργεί αφαιρετικά, μας προτείνει εικόνες που έχουν σχέση περισσότερο με περιοχές του ασυνείδητου και λιγότερο με εμπειρίες της καθημερινής μας ζωής. Ο Μάικλ Φαρανταίη μας καλεί να δούμε - με το βλέμμα, εννοείται, της Σκέψης - κάποιες αόρατες δυναμικές γραμμές, ενώ ο δαίμων του Μάξγουελ και η γάτα του Σρέντινγκερ, επινοήσεις που θα μας βοηθούσαν να διακρίνουμε τις αντιφάσεις της Θερμοδυναμικής και της Κβαντομηχανικής, προσφέρουν εικόνες, περιέχουν, όμως, και δυσανάγνωστα στοιχεία αλληγορίας και μεταφοράς.

Οι κλέφτες της λογοτεχνίας και οι αστυνόμοι της φυσικής πορεύονται μέσα από δρόμους διαφορετικούς αλλά ανάμεσα στα κίνητρά τους μπορούμε εύκολα να εντοπίσουμε ΕΝΑ, τουλάχιστον, ΚΟΙΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ.

Είναι η ΑΓΩΝΙΑ του πλάσματος άνθρωπος να φωτίσει ορισμένες δυσδιάκριτες περιοχές του «έξω Σύμπαντος» αλλά και του εαυτού του. Και είναι αυτή που τον ωθεί σε παρομοιώσεις και σε αναλογίες, σε αλληγορίες και σε μεταφορές� σε Αριγνώτες που λάμπουν, σε μπίλιες σκληρές και αεικίνητες, σε παράξενους δαίμονες και σε ανυποψίαστες γάτες.

Ο κλέφτης και ο αστυνόμος δεν είναι παρά δύο από τις όψεις του sapiens sapiens o οποίος διαθέτει Σκέψη ικανή να στερεώνει σκαλοπάτια στον αέρα και, καθώς εκείνος θα ανεβαίνει σ’ αυτά, να τον κρατάει με το ράμφος της.

Υγιαίνετε...

OPEN YOUR EYES....
δες την εικόνα.. ΔΕΣ!!!
ναι, ναι εσύ...

"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."

--Confucius

Edited by - lorenzo on 31/03/2006 19:30:25

Edited by - lorenzo on 31/03/2006 19:34:05

Edited by - lorenzo on 31/03/2006 19:54:08