- Οι θρησκείες της Ανατολής (ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ) - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.

Το αρχείο του Sima Qian επίσης παρέχει υπόβαθρο στην σύνδεση του Κομφούκιου με τα πρώιμα κανονικά κείμενα τελετουργίας και μουσικής (τα τελευταία από τα οποία χάθηκαν σε πολύ πρώιμες εποχές).

Ο Sima Qian ισχυρίζεται, επιπρόσθετα, ότι «Στα τελευταία του χρόνια ο Κομφούκιος εντρύφησε στο Yi» — τον διάσημο, μερικοί ίσως πουν διαβόητο, οδηγό μαντικής, δημοφιλή σήμερα στην Κίνα και στη Δύση.

Το χωρίο των "Ανάλεκτων" που εμφανίζεται να επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του Sima Qian φαίνεται παραφθαρμένο και γι’ αυτό αναξιόπιστο σ’ αυτό το σημείο.

Η παραδοσιακή συσχέτιση του Κομφούκιου με αυτά τα έργα οδήγησε αυτά και άλλα σχετικά κείμενα να τιμώνται ως τα «Κλασικά του Κομφούκιου» και έκανε τον ίδιο τον Κομφούκιο πνευματικό πρόγονο μεταγενέστερων δασκάλων, ιστορικών, ηθικών φιλοσόφων, ακαδημαϊκών και αμέτρητων άλλων των οποίων οι ζωές και τα έργα τους φιγουράρουν περίοπτα στην κινεζική πνευματική ιστορία.

Το Βιβλίο X των Ανάλεκτων αποτελείται από προσωπικές παρατηρήσεις για το πως συμπεριφερόταν ο Κομφούκιος ως στοχαστής, δάσκαλος και αξιωματούχος.

Κάποιοι έχουν ισχυριστεί ότι αυτά τα χωρία ήταν αρχικά γενικότερες εντολές για το πώς πρέπει ένας ευγενής να ντύνεται και να συμπεριφέρεται που επανονομάστηκαν ως περιγραφές του Κομφούκιου. Παραδοσιακά, το Βιβλίο X θεωρείται ότι παρέχει ένα άμεσο πορτραίτο του Κομφούκιου και έχει διαβαστεί ως βιογραφικό σκιαγράφημα. Τα ακόλουθα χωρία παρέχουν μερικά παραδείγματα.

"Εάν κυβερνήσετε την επαρχία σας καλά και φέρεστε στους ανθρώπους σας ευγενικά, το βασίλειό σας δεν θα χάσει οποιοδήποτε πόλεμο. Εάν κυβερνήσετε εγωιστικά το βασίλειό σας, όχι μόνο θα χάσετε έναν πόλεμο, αλλά και τους ανθρώπους σας, που θα φύγουν για άλλο βασίλειο."

Είχε πει επίσης μια σοφή φράση αποκαλούμενη χρυσό κανόνα που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα: «ένα άτομο πρέπει να εφαρμόζει ότι κηρύττει, αλλά επίσης πρέπει επίσης να κηρύξει τί εφαρμόζει.»

«Μια καταπιεστική κυβέρνηση είναι πιό άγρια και πιο φοβισμένη από μια τίγρη."

Δίδαξε τη μεγάλη αξία της δύναμης του παραδείγματος.

«Οι κυβερνήτες, μπορούν να είναι μεγάλοι, μόνο εάν οι ίδιοι ζουν υποδειγματικές ζωές και πρόθυμα καθοδηγούνται από ηθικές αρχές. Τότε τα κράτη τους θα γίνονται αναπόφευκτα ακμάζοντα και ευτυχή.»

Ο Κομφούκιος ο ίδιος είχε μια απλή ηθική και πολιτική διδασκαλία: την αγάπη, τον σεβασμό απέναντι στους γονείς, να μην κάνουμε σε άλλους αυτό που δε θα θέλαμε να μας κάνουν, τον κανόνα του να δίνουμε το ηθικό παράδειγμα αντί να χρησιμοποιούμε τη δύναμη και τη βία.

Κομφούκιος σκέφτηκε ότι ένας κυβερνήτης που έπρεπε να προσφύγει στη δύναμη είχε αποτύχει ήδη ως κυβερνήτης. "Η εργασία σας είναι να κυβερνήσετε και όχι να σκοτώνετε»

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

.Jeffrey K. Riegel
Καθηγητής του Τμήματος Ανατολικών Ασιατικών Γλωσσών και Πολιτισμών
Ph.D. Stanford University
Μετάφραση: Ανδρονίκη Μαστοράκη

.Εγκυκλοπαίδεια Britannica

· Brooks, E. & A., 1998, The Original Analects, New York: Columbia University Press.
· Creel, H., 1949, Confucius, Harper.
· Fingarette, H., 1972, The Secular as Sacred, Harper.
· Knoblock, J., 1988, 1990, 1994, Xunzi: A Translation and Study of the Complete Works (Three Volumes), Stanford University Press.
· Lau, D. C., 1979, Confucius: The Analects, Harmondsworth: Penguin.
· Nivison, D., 1996, The Ways of Confucianism, Open Court.
· Waley, A., 1938, The Analects of Confucius, New York: Vintage Books.
· Yang, Bojun, 1958, Lunyu yizhu, Beijing: Zhonghua shuju.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Οι διδασκαλίες του Κομφούκιου και οι συζητήσεις και συνδιαλλαγές με τους μαθητές του καταγράφηκαν στο Lunyu ή Ανάλεκτα, μια συλλογή που, το πιθανότερο, απέκτησε την μορφή με την οποία την γνωρίζουμε σήμερα τον δεύτερο π.Χ. αιώνα.

Ενώ ο Κομφούκιος πιστεύει ότι οι άνθρωποι ζουν τη ζωή τους εν μέσω παραμέτρων επακριβώς καθορισμένων από τον Θεό – ο οποίος, συχνά, γι’ αυτόν σημαίνει τόσο το θεληματικό Ανώτατο Ον όσο και την φύση με τους καθορισμένους κύκλους και τα μοτίβα της – ισχυρίζεται ότι οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τις πράξεις τους και ιδιαίτερα για την συμπεριφορά τους προς τους άλλους. Καθόλου ή ελάχιστα μπορούμε να αλλάξουμε την προδιαγεγραμμένη διάρκεια της ζωής μας όμως εμείς καθορίζουμε τι θα επιτύχουμε και για τι θα μας θυμούνται.

Ο Κομφούκιος παρουσίαζε τις διδασκαλίες του ως μαθήματα διαβιβαζόμενα από την αρχαιότητα. Ισχυριζόταν ότι ήταν «διαβιβαστής και όχι δημιουργός» και ότι κάθε πράξη του αντανακλούσε «την εμπιστοσύνη και την αγάπη του για τους αρχαίους» (Lunyu 7.1).

Ο Κομφούκιος καταδείκνυε ιδιαίτερα τις παραδόσεις που είχαν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της ακμής της βασιλείας του Zhou (περίπου στο πρώτο μισό της πρώτης χιλιετίας π.Χ.). Αυτού του είδους οι νομιμοποιήσεις των απόψεων κάποιου ίσως ήταν ήδη συνηθισμένες την εποχή του Κομφούκιου.

Οπωσδήποτε ο ισχυρισμός του ότι υπήρχαν αρχαίες παραδόσεις για την ιδεολογία του άσκησε τρομακτική επιρροή στους μετέπειτα στοχαστές, πολλοί από τους οποίους μιμήθηκαν αυτή τη χειρονομία. Όμως δεν θα πρέπει να θεωρούμε ότι τα Ανάλεκτα περιέχουν παλαιότερες απόψεις. Τα περισσότερα απ’ αυτά που δίδαξε ο Κομφούκιος φαίνεται ότι ήταν αυθεντικά γι’ αυτόν και αντιπροσώπευαν μια ριζική αναχώρηση από τις ιδέες και τις πρακτικές των ημερών του.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Ο Κομφούκιος επίσης καθοδηγούσε σχολαστικά τους οπαδούς του μην παραμελούν τις προσφορές στον Θεό (Lunyu 3.13). Κάποιοι ερευνητές έχουν διακρίνει μια αντίφαση ανάμεσα στην ευλάβεια του Κομφούκιου απέναντι στον Θεό και στον θεωρούμενο σκεπτικισμό του αναφορικά με την ύπαρξη των πνευμάτων.

Ωστόσο τα χωρία των Ανάλεκτων που αποκαλύπτουν την στάση του Κομφούκιου απέναντι στις πνευματικές δυνάμεις (Lunyu 3.12, 6.20, και 11.11) δεν υποδεικνύουν ότι ήταν σκεπτικιστής. Αντίθετα δείχνουν ότι ο Κομφούκιος τιμούσε και σεβόταν τα πνεύματα, πίστευε ότι θα έπρεπε να λατρεύονται με απόλυτη ειλικρίνεια, και δίδασκε ότι το να υπηρετείς τα πνεύματα αποτελούσε μια πολύ πιο δύσκολη και πολύπλοκη υπόθεση από το να υπηρετείς απλούς θνητούς.

Η κοινωνική φιλοσοφία του Κομφούκιου περιστρέφεται κυρίως γύρω από την έννοια του ren, «ευσπλαχνία ή «αγάπη προς αλλήλους».

Η καλλιέργεια και η εφαρμογή αυτού του είδους της έγνοιας για τους άλλους συνεπαγόταν την υποτίμηση του εαυτού. Αυτό σήμαινε ότι θα έπρεπε να αποφεύγεται ο επιτήδειος λόγος ή οι κολακευτικοί τρόποι που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια λανθασμένη εντύπωση και να οδηγήσουν στην αυτο-προβολή (Lunyu 1.3).

Εκείνοι που καλλιεργούν το ren είναι, αντιθέτως, «απλοί στους τρόπους και αργοί στους λόγους» (Lunyu 13.27). Για τον Κομφούκιο, αυτού του είδους το ενδιαφέρον για τους άλλους επιδεικνύεται μέσω της εφαρμογής των τύπων του Χρυσού Κανόνα:

«Ό,τι δεν επιθυμείς για τον εαυτό σου, μην το κάνεις στους άλλους», «Αφού εσύ ο ίδιος επιθυμείς να στέκεσαι τότε βοήθα και άλλους να το κατορθώσουν, αφού εσύ ο ίδιος επιθυμείς επιτυχία τότε βοήθα και άλλους να την επιτύχουν» (Lunyu 12.2, 6.30).

Θεωρεί την αφοσίωση στους γονείς και στους γέροντες συγγενείς ως τον πιο θεμελιώδη τρόπο προαγωγής των συμφερόντων των άλλων πριν των προσωπικών και διδάσκει ότι τέτοιος αλτρουισμός μπορεί να επιτευχθεί μόνο από όσους έχουν μάθει την αυτοπειθαρχία.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Μην κοιτάς τίποτα σε αντίθεση με το τελετουργικό, μην ακούς τίποτα σε αντίθεση με το τελετουργικό, μην λες τίποτα σε αντίθεση με το τελετουργικό, μην κάνεις ούτε βήμα σε αντίθεση με το τελετουργικό. (Lunyu 12.1)

Το να υπόκειται κάποιος στο τελετουργικό δεν σημαίνει, ωστόσο, καταπίεση των επιθυμιών του αλλά αντίθετα εκμάθηση του τρόπου εναρμόνισης των επιθυμιών του με τις ανάγκες της οικογένειάς του και της κοινότητας.

Ο Κομφούκιος και πολλοί από τους οπαδούς του διδάσκουν ότι μέσω της εμπειρίας των επιθυμιών μαθαίνουμε την αξία των κοινωνικών περιορισμών που καθιστούν μια οργανωμένη κοινωνία εφικτή (Βλ. Lunyu 2.4.).

Ούτε η έμφαση του Κομφούκιου στο τελετουργικό σημαίνει ότι ήταν ένας σχολαστικός τυπολάτρης που πίστευε ότι οι λατρευτικές ιεροτελεστίες και οι κοινωνικές συναλλαγές έπρεπε να εφαρμόζονται σωστά με οποιοδήποτε κόστος.

Ο Κομφούκιος, αντίθετα, δίδασκε ότι εάν κάποιος δεν κατείχε μια βαθιά αίσθηση της ευημερίας και των συμφερόντων των άλλων οι τελετές του δεν σήμαιναν τίποτα (Lunyu 3.3).

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

«Θυσίαζε -ο Κομφούκιος- στους νεκρούς σαν να ήταν παρόντες. Θυσίαζε στα πνεύματα σαν να ήταν τα πνεύματα παρόντα. Ο Δάσκαλος είπε, ‘Θεωρώ το να μην είμαι παρόν στην θυσία ως θυσία μη γενόμενη’» (Lunyu 3.12)

Ενώ το τελετουργικό τυπικό συχνά είχε να κάνει με τις στενές σχέσεις της οικογένειας και της φυλής, το ren, απ’ την άλλη, έπρεπε να εφαρμόζεται ευρέως και περιέχει πληροφορίες για τις αλληλεπιδράσεις κάποιου με όλους τους ανθρώπους.

Ο Κομφούκιος προειδοποιεί τους κατέχοντες δύναμη ότι δεν θα πρέπει να καταδυναστεύουν ούτε να θεωρούν δεδομένους ακόμα και τους ταπεινότερους υπηκόους τους.

«Μπορείς να αποστερήσεις τους Τρεις Στρατούς από τον διοικητή τους, αλλά δεν μπορείς να στερήσεις τον ταπεινότερο χωρικό από την γνώμη του» (Lunyu 9.26).

Ο Κομφούκιος θεωρεί την αγάπη προς αλλήλους ως κάλεσμα και αποστολή για την οποία κάποιος θα πρέπει να είναι έτοιμος να πεθάνει (Lunyu 15.9).

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Η πολιτική φιλοσοφία του Κομφούκιου εδράζεται επίσης στην πίστη του ότι ένας ηγέτης θα πρέπει να διδάσκεται αυτοπειθαρχία, θα πρέπει να κυβερνά τους υπηκόους του σύμφωνα με το παράδειγμά του, και θα πρέπει να τους συμπεριφέρεται με αγάπη και ενδιαφέρον.

«Εάν οι άνθρωποι καθοδηγούνται από νόμους, και η σταθερότητα ανάμεσά τους επιβάλλεται με τιμωρίες, θα προσπαθήσουν να γλιτώσουν την τιμωρία χωρίς ίχνος ντροπής. Εάν καθοδηγούνται από την αρετή, και η σταθερότητα ανάμεσά τους επιβάλλεται μέσω της εφαρμογής της τελετουργικής ευπρέπειας, θα έχουν την αίσθηση της ντροπής και θα σε ακολουθούν με συγκατάβαση» (Lunyu 2.3; βλ. επίσης 13.6.).

Είναι φανερό, ωστόσο, ότι την εποχή του οι υπέρμαχοι περισσότερο νομικίστικων μεθόδων κέρδιζαν έδαφος στην κυβερνούσα ελίτ. Γι’ αυτό η προειδοποίηση του Κομφούκιου για τις άσχημες συνέπειες της εφαρμογής νομικών κωδίκων δεν θα πρέπει να ερμηνευτεί ως προσπάθεια να εμποδιστεί η υιοθέτησή τους, αλλά ως το παράπονό του που οι ιδέες του για την ηθική επίδραση του ηγέτη δεν αποδείχθηκαν δημοφιλείς.

Περισσότερο ανησυχούσε τον Κομφούκιο η αντίληψή του ότι οι πολιτικοί θεσμοί της εποχής του είχαν καταρρεύσει εντελώς. Απέδιδε αυτή την κατάρρευση στο γεγονός ότι αυτοί που ασκούσαν την εξουσία καθώς και εκείνοι που κατείχαν υπεξούσιες θέσεις το έκαναν αξιώνοντας τίτλους για τους οποίους δεν ήταν άξιοι.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

«Η καλή διακυβέρνηση συνίσταται στο ο ηγέτης να είναι ηγέτης, ο υπουργός να είναι υπουργός, ο πατέρας να είναι πατέρας, και ο γιος να είναι γιος» (Lunyu 12.11). Εάν αξιώνω για τον εαυτό μου έναν τίτλο και επιχειρώ να συμμετάσχω στις διάφορες ιεραρχικές σχέσεις στις οποίες θα εμπλακώ σύμφωνα μ’ αυτόν τον τίτλο, τότε θα πρέπει να δρω σύμφωνα με το νόημα αυτού του τίτλου που αξιώνομαι για τον εαυτό μου.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Ο Κομφούκιος ισχυριζόταν ότι, «Αυτός που κυβερνά χρησιμοποιώντας την αρετή του είναι, για να χρησιμοποιήσω μια αναλογία, σαν τον πολικό αστέρα: παραμένει στη θέση του ενώ όλα τα μικρότερα αστέρια υποβάλλουν τα σέβη τους σ’ αυτό» (Lunyu 2.1).

Ο δρόμος για να διατηρηθεί και να καλλιεργηθεί μια τέτοια βασιλική ‘αρετή’ περνούσε από την εφαρμογή και την θεσμοθέτηση του li ή των ‘τελετουργιών’ – των τελετών που καθόριζαν και σηματοδοτούσαν τις ζωές των αρχαίων Κινέζων αριστοκρατών.

Αυτές οι τελετές περιέκλειαν: τις θυσιαστικές ιεροτελεστίες που εκτελούνταν στους προγονικούς ναούς για να εκφράσουν ταπεινότητα και ευγνωμοσύνη· τις τελετές τιμαριοδοσίας, προπόσεων και ανταλλαγής δώρων που έδεναν την αριστοκρατία σε ένα περίπλοκο δίκτυο καθηκόντων και υποχρεώσεων· και τις πράξεις ευγένειας και ευπρέπειας – όπως προκύψεις και υποχωρήσεις – που ταυτοποιούσαν τους εκτελεστές τους ως ευγενείς.

Σε μια σημαντική μελέτη, ο Herbert Fingarette ισχυρίζεται ότι η εκτέλεση τέτοιου είδους τελετών, όταν γίνεται σωστά και ειλικρινά, περικλείει μια ‘μαγική’ ποιότητα που θεμελιώνει την δραστικότητα της βασιλικής ‘αρετής’ στην επίτευξη των στόχων του ηγέτη.

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"

Σφραγίδα της σκέψης του Κομφούκιου είναι η έμφασή του στην εκπαίδευση και στη μελέτη.

Υποτιμά αυτούς που επαφίενται στην φυσική κατανόηση ή τη διαίσθηση και ισχυρίζεται ότι η μόνη πραγματική κατανόηση ενός θέματος προέρχεται από μακρά και προσεκτική μελέτη.

Μελέτη, για τον Κομφούκιο, σημαίνει εύρεση ενός καλού δασκάλου και απομίμηση των λέξεων και των πράξεών του. Ένας καλός δάσκαλος είναι κάποιος μεγαλύτερος σε ηλικία που είναι εξοικειωμένος με τους τρόπους του παρελθόντος και τις πρακτικές των αρχαίων (Βλ. Lunyu 7.22).

Ενώ μερικές φορές προειδοποιεί ενάντια στις υπερβολές στον διαλογισμό και την περισυλλογή, η θέση του Κομφούκιου φαίνεται να είναι στο μέσον μεταξύ μελέτης και διαλογισμού γι’ αυτά που κάποιος έχει μάθει.

«Αυτός που μαθαίνει αλλά δεν σκέφτεται είναι χαμένος. Αυτός που σκέφτεται αλλά δεν μαθαίνει βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο» (Lunyu 2.15).

"ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΟ ΜΑΤΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΩΣ"