- ΣΗΜΕΙΟ ΜΗΔΕΝ. ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; - .-= ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ =-.

Ο ΜΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΣΩΖΕΙ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΤΟ ΜΗΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΕΧΩΣ ΝΑ ΤΗΝ ΑΡΝΙΕΤΑΙ.

Ενδιαφέρουσα σκέψη. Μήπως όμως το Μηδέν είναι αυτό που ονόμαζε "ΕΝΑ" (και όχι ΜΟΝΑΔΑ) ο Πλωτίνος και ο Σάνκαρα; Βουδισμός ή Νεοπλατωνισμός; Ή μήπως λένε το ίδιο πράγμα; Και η σύγχρονη Φυσική τι λέει για το ΜΗΔΕΝ;

Τα πράγματα είναι αντικείμενα εξαιτίας του υποκειμένου (του νου). Ο νους (ως υποκείμενο) είναι τέτοιος εξαιτίας των πραγμάτων. Κατανοήστε την σχετικότητα αυτών των δύο και την βασική πραγματικότητα, την ενότητα της κενότητας. Σε αυτήν την Κενότητα τα δύο αυτά είναι αδιαχώριστα και το καθένα περιέχει στον εαυτό του όλον τον κόσμο. Sengtsan, Κινέζος Πατριάρχης του Ζεν Βουδισμου. Από το βιβλίο “Sengtsan, hsin shin ming: verses on thw faith-mind, tr. Richard B. Clarke (Buffalo, New York, White Pine Press, 1984).

Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ούτε αλήθεια ούτε ψέμα, ούτε ναι ούτε όχι, ούτε καμία διάκριση, αφού όλα - συμπεριλαμβανομένου των αντιθέτων - είναι Ένα"
Chuang-tse (Whitall N. Perry, A treasury of Traditional Wisdom, Quinta Essentia, 1971, p. 979)

«Φαντάσου μία πηγή που δεν έχει καμία άλλη προέλευση αλλά δίνει ολόκληρο τον εαυτό της στα ποτάμια. Κι όμως δεν καταναλώνεται από αυτά τα ποτάμια αλλά παραμένει αυτή η ίδια μέσα σε ηρεμία, ενώ τα ποτάμια που προκύπτουν από αυτήν, παραμένουν κατ’ αρχήν επί ένα διάστημα μαζί, προτού διαρρεύσουν άλλο εδώ κι άλλο εκεί. Ήδη όμως κάθε ποτάμι γνωρίζει πού θα εκβάλλει τα ρεύματά του. Ή φαντάσου ένα τεράστιο δένδρο, του οποίου η ζωική δύναμη διατρέχει ολόκληρο το δένδρο, αλλά η αρχέγονη αιτία παραμένει εντός αυτής και δεν διασκορπίζεται σε όλο το δένδρο. Έχει εγκαθιδρυθεί, κατά κάποιο τρόπο, μέσα στην ρίζα. Αυτή η αρχέγονη αιτία παρέχει έτσι στο δένδρο ολόκληρη την ζωή του μέσα στην πολλαπλότητά της, αλλά η ίδια η αρχέγονη αιτία παραμένει ακίνητη, γιατί αυτή δεν είναι πολλαπλή, αλλά αρχέγονη αιτία της πολλαπλής ζωής.» ΠΛΩΤΙΝΟΣ, Το μεγάλο βιβλίο, ΙΙΙ 8,10.

«Είναι λοιπόν αξιοθαύμαστο, πώς εκείνος δεν έχει έρθει κι όμως παρίσταται, δεν είναι πουθενά κι όμως δεν υπάρχει τίποτα όπου να μην είναι. Σίγουρα μπορεί κανείς να απορεί γι’ αυτά, αλλά ο γνώστης θα απορούσε αν τα πράγματα ήταν αντίθετα...

...Ενώ όμως τα περιέχει [το Εν], χωρίς να περιέχεται από αυτά, δεν υπάρχει τίποτε όπου να μην είναι, γιατί εάν αυτό δεν παρίσταται, δεν μπορεί να τα περιέχει. Εάν αφετέρου δεν περιέχεται, τότε δεν παρίσταται. Άρα παρίσταται και δεν παρίσταται, δεν παρίσταται επειδή δεν περιλαμβάνεται, εφόσον αντίθετα είναι ελεύθερο από όλα, δεν εμποδίζεται από τίποτα στο να παρίσταται. Γιατί εάν εμποδιζόταν ως προς αυτό, θα περιοριζόταν από κάτι άλλο, και όσα είναι μεθύστερα, θα έμεναν αμέτοχα τούτου. Ο θεός, δηλαδή, θα έφτανε μόνο ως εκεί, και ούτε θα ήταν πια αυτεξούσιος αλλά θα ήταν δούλος όσων είναι μεθύστερα...

... Είναι Ένα επειδή είναι το απλό και το πρώτο. Είναι το πρωταρχικό [«αρχή»] γιατί από αυτόν πηγάζουν τα πάντα. Από αυτόν η πρώτη «κίνηση» γιατί μέσα του δεν υπάρχει κίνηση, από αυτόν η «ακινησία» γιατί αυτός ο ίδιος δεν την χρειάζεται. Αυτός ούτε κινείται, ούτε ακινητεί. Δεν έχει κανένα τόπο, όπου θα μπορούσε να σταθεί, ούτε κάπου να κινηθεί, γύρω από τί ή προς τί ή μέσα σε τί θα μπορούσε να κινηθεί; Αφού είναι ο πρώτος...

...Ούτε είναι πεπερασμένος. Γιατί από ποιον θα μπορούσε να περιοριστεί; Αλλά ούτε απεριόριστος με το νόημα του μεγέθους, γιατί προς τα πού να επεκταθεί, και τί θα ήθελε έτσι να αποκτήσει, αφού δεν χρειάζεται τίποτε; Αντίθετα αυτός κατέχει την απεραντοσύνη ως δύναμη, γιατί δεν αλλοιώνεται ποτέ και ούτε θα ελαττωθεί, αφού και τα μη ελαττωματικά μόνο χάρη σε αυτόν υπάρχουν» ΠΛΩΤΙΝΟΣ, Το Μεγάλο Βιβλίο, V, 5-10.

Η θεμελιώδης έννοια του Μηδενός, στην Βουδιστική μεταφυσική, θα μπορούσε να αντιπαραβληθεί με την θεμελιώδη έννοια του Ενός στην φιλοσοφία της Advaita Vedanta. Στην Advaitam, μόνο το Ένα (το Ατμάν) υπάρχει πραγματικά και ότι άλλο υπάρχει, είναι μόνο μία ψευδαίσθηση, μια φαινομενική ύπαρξη και όχι πραγματική. Έτσι η Advaita ξεκινάει από το Ένα, το Ατμάν και εξετάζει τα πολλά, και σε αυτήν την διαδικασία ανακαλύπτει μόνο το Ένα και ποτέ τα Πολλά. Έτσι το Ένα γίνεται το Άπειρο (ananta). Το Πραγματικό είναι το Ένα και συνεπώς το Άπειρο. Μπορούμε να πάρουμε οποιοδήποτε σημείο μέσα σε στο Άπειρο, αυτό όμως πάντα θα είναι Σημείο προς το Άπειρο καθώς αυτό είναι το «θεμέλιό» του. Το άτομο διαλύεται μέσα στο παγκόσμιο, το Άπειρο και το Ένα. Οι έννοιες κατευθύνονται πάντα προς την Εναδική σύλληψη του Ατμάν.
Σε αντίθεση η Maadhyamika Βουδιστική μεταφυσική υποστηρίζει ότι οποιοδήποτε σημείο μέσα στην άπειρη σειρά είναι ένας προσδιορισμός που αναφέρεται στην προηγούμενο του σημείο, το οποίο με την σειρά του εξαρτάται από το προηγούμενό του σημείο κοκ μέχρις ότου φτάσουμε στη αδιαμφισβήτητη αρχή. Αντίθετα με τους Βεδαντιστές, αυτή η αρχή δεν είναι το Ένα, επειδή το Ένα αυτό καθαυτό στηρίζεται επάνω στο προηγούμενό του, το Μηδέν. Αντί να προχωρήσουν προς το άπειρο οι Maadhyamikas προτιμούν να γυρίσουν στην «ρίζα». Εάν δεν υπάρχει Ένα, υπάρχει η δυνατότητα του Απείρου διότι το Ένα είναι η πύλη του Απείρου. Αν υπάρχει το Μηδέν, η δυνατότητα για το Άπειρο εξαφανίζεται. Αυτό το Μηδέν δεν είναι ποτέ Άπειρο, ούτε είναι πεπερασμένο, ενώ το Απόλυτο είναι πάντα άπειρο και ποτέ πεπερασμένο.
H Maadhyamika Βουδιστική φιλοσοφία προτιμά να χρησιμοποιεί την λέξη “Advaya” αλλά η “Advaita Vedanta” έχει μια εμμονή για την λέξη “advaita”. Αυτές οι λέξεις είναι αξιοσημείωτα διαφορετικές καθώς δηλώνουν την διαφορετική οπτική αυτών των δύο φιλοσοφιών. “Advaita” σημαίνει «ελευθερία από δυαδισμό», ενώ “Advaya” δεν σημαίνει άρνηση του δυαδισμού αλλά άρνηση του «δύο», διότι οι Βουδιστές δεν κάνουν καμία διάκριση μεταξύ της έννοιας και του αντικειμένου το οποίο αναφέρεται σε αυτήν την έννοια, μόνο για τους Βεδαντιστές υπάρχει αυτή η διάκριση. Και έτσι οι Βουδιστές με το να αρνούνται δύο αντικείμενα, αρνούνται ακόμη και το ένα αφού η έννοια «ένα» είναι εξαρτημένη επάνω στην έννοια «δύο».
Ο Ρούντολφ Ότο στο έργο του “Mysticism East and West” περιγράφει δύο διαφορετικούς τρόπους διαλογισμού. Ο ένας τρόπος διαλογισμού συνίσταται στην κίνηση προς το μηδέν και ονομάζεται «μέθοδος της απογύμνωσης». Ο άλλος τρόπος διαλογισμού συμβαίνει με την κίνηση προς το άπειρο και ονομάζεται «μέθοδος της ταύτισης».

Η μέθοδος της απογύμνωσης χρησιμοποιεί τους τρόπους του σβησίματος της σκέψης και της αίσθησης. Σαν τον Ινδικό διαλογισμό που χρησιμοποιεί τις φράσεις «Νέτι, Νέτι» (όχι αυτό, όχι αυτό). Έτσι με την απογύμνωση από καθετί εξωτερικό εφορμάει, στην συνείδηση, η μία πραγματικότητα που στον Βουδισμό ονομάζεται «κενότητα» αλλά που είναι η μία πραγματική μας φύση.

Στην μέθοδο της ταύτισης προσπαθούμε να συμπεριλάβουμε ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του κόσμου στο πεδίο της συνείδησής μας. Πασχίζουμε να ταυτιστούμε με το Παν. Η δραστηριότητα αυτή θα μπορούσε να περιγραφεί με τη φράση «Και αυτό επίσης».

Και οι δύο μέθοδοι έχουν τον ίδιον στόχο άσχετα αν η πρώτη ταυτίζεται με το Τίποτε, το Κενό, και η δεύτερη ταυτίζεται με το Παν.

Το φυσικό κενό είναι μία μόνο από τις εκφάνσεις του μηδενός, το οποίο εμφανίζεται με διάφορα πρόσωπα στην κουλτούρα, στην τέχνη, στη φιλοσοφία: από το εσωτερικό κενό του διαλογισμού έως την έννοια της παύσης στη μουσική κι από την ερώτηση "τι υπήρχε πριν από τη γέννησή μας" έως το μηδέν των μαθηματικών.

Απ' όλα τα μηδέν, εκείνο που επιφυλάσσει τις περισσότερες εκπλήξεις είναι αυτό της φυσικής, το οποίο απομένει όταν εξαλείψουμε κάθε ίχνος ύλης - αρκεί να σκεφτούμε ότι μόνο σε ένα κυβικό εκατοστό αέρα περιέχονται 25 πεντάκις εκατομμύρια μόρια. Για τους φυσικούς αυτό το κενό είναι γεμάτο από πλήθος σωματίδια τα οποία γεννιούνται από το τίποτα και επιστρέφουν ξανά στο τίποτα. Μοιάζει σαν την επιφάνεια ενός έλους που από μακριά φαίνεται επίπεδη, αλλά από κοντά ταράσσεται από μικρούς κυματισμούς τους οποίους προκαλούν τα σωματίδια που εξατμίζονται και μετά επιστρέφουν στο νερό.

Ο Τζον Μπάροου, καθηγητής φυσικής στο Κέιμπριτζ (Αγγλία), εξηγεί: "Η συνολική ενέργεια του σύμπαντος είναι μηδενική. Αν προσθέσουμε όλες τις μάζες που υπάρχουν θα πάρουμε μια μεγάλη ποσότητα θετικής ενέργειας -η μάζα είναι μια μορφή ενέργειας, όπως δηλώνει και ο τύπος του Αϊνστάιν Ε = mc2, σύμφωνα με την οποία η ενέργεια ισούται με τη μάζα επί την ταχύτητα του φωτός στο τετράγωνο. Σ' αυτή τη θετική ενέργεια πρέπει να προσθέσουμε και τη βαρυτική ενέργεια, η οποία είναι αρνητική. Το μόνο που απαιτούν οι εξισώσεις του Αϊνστάιν είναι μηδενικό άθροισμα, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλο είναι το σύμπαν".

Σύμφωνα με τον Αντρέι Λίντε, φυσικό στο πανεπιστήμιο του Στάνφορντ (ΗΠΑ), τα νέα σύμπαντα δημιουργήθηκαν από τις διακυμάνσεις του κενού. Το δικό μας σύμπαν, σύμφωνα με την ίδια θεωρία, γεννήθηκε από το κενό ενός άλλου σύμπαντος και ίσως γεννήσει με τη σειρά του ένα νέο. Αυτή η διαδοχή συμπάντων που γεννιούνται το ένα μέσα από το άλλο δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος.

Ο Ρίτσαρντ Γκοτ και ο Λι Ξιν Λι, φυσικοί στο πανεπιστήμιο Πρίνστον, συμφωνούν με το μοντέλο του Λίντε, αλλά προτείνουν ως απαρχή των συμπάντων ένα αρχικό μητρικό σύμπαν. Σύμφωνα μ' αυτή την εκδοχή ο χρόνος είναι κυκλικός. Το παρελθόν συναντάει το μέλλον, γιατί τα γεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο σαν δύο άτομα που κινούνται σ' έναν κύκλο. Από τις διακυμάνσεις του κενού αυτού του μητρικού σύμπαντος θα γεννηθούν όλα τα άλλα σύμπαντα.

Μετά από αυτές τις καταπληκτικές νέες θεωρίες για το σύμπαν αποκτά ένα νέο νόημα η έννοια της Κενότητας όπως την διαβάζουμε στο Ταό Τε Τζιγκ (Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, σελ. 16):

«Ένα κενό ανεξάντλητο είναι το Ταό
όσο και να παίρνεις, αυτό δεν αδειάζει.
Μια άβυσσος είναι προπατορική
Πολλά εμφανίζονται, μα αυτή παραμένει.
Μονοιάζει τα αντίθετα,
διαλύει τα εμπόδια,
μετριάζει τις φλόγες.
Μια βαθιά λίμνη είναι
που ποτέ δεν ξεραίνεται.
Από πού προέρχεται, δεν ξέρω.
Σαν μία πύλη είναι προς το υπέρτατο