- ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ; ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΝΑ ΚΟΙΜΑΣΤΕ ΜΕ ΕΝΑ ΠΑΡΑΠΟΝΟ, ΠΑΡΑ... - "Μουσείο" Απολιθωμένων Θεμάτων/Συζητήσεων...

Οι τρεις στους δέκα Έλληνες εντατικολόγοι χορηγούν φάρμακα στους ασθενείς τους για να επιταχύνουν τον θάνατό τους, ακόμα και όταν δεν τους έχει ζητηθεί από τους πάσχοντες ή τους συγγενείς τους, ενώ σχεδόν ο ένας στους δύο «κάνει κράτει» στις θεραπείες που θα διατηρούσαν τους αρρώστους στη ζωή!

Αυτό προκύπτει από ευρωπαϊκή μελέτη στην οποία συμμετείχαν 504 γιατροί από 16 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Απαντώντας στο ερώτημα «χορηγείτε ποτέ επίτηδες φάρμακα για να επισπεύσετε τον θάνατο σε καταδικασμένους ασθενείς», το 28% των Ελλήνων που συμετείχαν απάντησε «ναι, μερικές φορές». Τις περισσότερες καταφατικές απαντήσεις έδωσαν Γάλλοι και Βέλγοι (71% και 57% αντιστοίχως) και τις λιγότερες Πορτογάλοι και Ιταλοί (8% και 13%). Επιπλέον, το 52% των Ελλήνων δήλωσε πως θα περιόριζαν τη θεραπεία εάν το ζητούσε η οικογένεια ενός ασθενούς και το 9% θα τη διέκοπτε.

Στις βορειοευρωπαϊκές χώρες. «H εσκεμμένη χορήγηση φαρμάκων με στόχο τον θάνατο είναι πολύ πιο συχνή στις βορειοευρωπαϊκές χώρες απ' όσο τις νοτιοευρωπαϊκές» σχολιάζει στα «NEA» ο επικεφαλής ερευνητής δρ Ζαν - Λουί Βενσέν, καθηγητής στο Τμήμα Εντατικής Φροντίδας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Erasme, στις Βρυξέλλες. «Αυτό αντανακλά τις βαθιά ριζωμένες διαφορές στις νοοτροπίες και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, την επίδραση παλαιότερων προσωπικών και κλινικών εμπειριών, καθώς και τους νομικούς περιορισμούς της κάθε χώρας. Σε κάθε περίπτωση, το δίλημμα είναι μεγάλο και τα ηθικά ζητήματα που εγείρονται πολλά.

Ωστόσο, για όλους μας έρχεται η στιγμή που πρέπει να παραδεχθούμε ότι φθάσαμε στα όριά μας και να εγκαταλείψουμε τη μάχη εναντίον του θανάτου όταν πια είναι εμφανές ότι την έχουμε χάσει».

Δυσδιάκριτη η διαφορά. «H ευθανασία υπάρχει εξ αντικειμένου και στην Ελλάδα, σε όλες της τις μορφές» λέει ο κ. Νίκος Φίλιας, διευθυντής στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) του Νοσοκομείου «ʼγιος Σάββας». «Πιστεύω ότι όλοι οι γιατροί, κάθε ειδικότητας, έρχονται κάποια στιγμή αντιμέτωποι με τη μη παράταση της ζωής, που θεωρείται παθητική ευθανασία. Όταν έχεις ένα ογκολογικό περιστατικό τελικού σταδίου, έναν βαρύτατο τραυματισμό ή αρρώστια με κακή πρόγνωση, το θέμα που τίθεται είναι αν θα συνεχίσεις τη θεραπεία, αν θα δώσεις ένα καινούργιο φάρμακο, αν θα κλείσεις τον αναπνευστήρα, αν θα δώσεις λίγες σταγόνες ακόμα για να παρατείνεις κάπως τη ζωή του αρρώστου. Αλλά τελικά, τα όρια ανάμεσα στην ενεργητική και την παθητική ευθανασία είναι δυσδιάκριτα. Για μένα προσωπικά το να σταματάς τη χορήγηση ενός φαρμάκου είναι πρακτικά το ίδιο με το να δίνεις ένα άλλο φάρμακο που μπορεί να επιταχύνει το τέλος».

«Είναι κοινό μυστικό ότι ευθανασία γίνεται στην Ελλάδα» επισημαίνει ο κ. Ηρακλής Αβραμίδης, επίτιμος πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Εργαστηριακών Γιατρών που έχει ασχοληθεί επισταμένως με το θέμα. «Σπάνια, όμως, θα παραδεχτεί γιατρός ότι την κάνει. Όλοι έχουν ακούσει για κάποιον συνάδελφό τους, αλλά οι ίδιοι ουδέποτε την έχουν εφαρμόσει! Αυτό είναι έως έναν βαθμό κατανοητό, επειδή δεν υπάρχει σχετικό νομικό πλαίσιο και οι γιατροί αποφεύγουν να εκτεθούν».

Αυτή τη στιγμή, η ευθανασία είναι νόμιμη στην Ολλανδία και στο Βέλγιο, καθώς και στο Όρεγκον των ΗΠΑ - την «Πολιτεία του θανάτου» όπως αποκαλείται από από το 1997 που τη νομιμοποίησε. Στην Ολλανδία ευθανασία κάνουν κάθε χρόνο 3.500 άτομα, ενώ στο Όρεγκον μέσα στα 6 πρώτα χρόνια ισχύος του νόμου έγινε σε 171 ασθενείς.

«Μοναχική ευθύνη». Πόσο εύκολο, όμως, είναι για έναν γιατρό να συναινέσει σε μια ευθανασία ή να πάρει μόνος του την απόφαση; «Είναι ένα τραγικό δίλημμα» απαντά ο κ. Φίλιας. «Συνήθως είναι μοναχική και προσωπική ευθύνη του γιατρού. Κατά την άποψή μου δεν πρέπει ποτέ να εμπλέκονται σε αυτήν οι συγγενείς, διότι ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις αν έχουν ειδικό συμφέρον.

Σε τελική ανάλυση, ένας γιατρός δεν μπορεί να φορτώσει τη δική του ευθύνη σε έναν άλλο άνθρωπο, ο οποίος και άγνοια έχει, και ενοχές θα αισθάνεται.

Όσον αφορά τους ασθενείς, το πλεονέκτημα των εντατικολόγων είναι πως έχουν διασωληνωμένους και σε βαθιά ύπνωση αρρώστους, που τουλάχιστον δεν υποφέρουν από ψυχικό και σωματικό πόνο. Το μειονέκτημα είναι ότι δεν ξέρουμε ποτέ τις πραγματικές τους επιθυμίες».

«Προτιμούν» τον θάνατο από το να χάσουν την αυτονομία τους

«H ευθανασία υπάρχει εξ αντικειμένου και στην Ελλάδα, σε όλες της τις μορφές», λέει ο κ. Νίκος Φίλιας, διευθυντής στη ΜΕΘ του «Αγίου Σάββα». «Πιστεύω ότι όλοι οι γιατροί έρχονται κάποια στιγμή αντιμέτωποι με τη μη παράταση της ζωής»

Οι νέοι, τα άτομα με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, οι διαζευγμένοι και οι εργένηδες που πάσχουν από καρκίνο, είναι οι άνθρωποι που ζητούν περισσότερο να τους γίνει ευθανασία.

Αυτό προκύπτει από την ανάλυση του προφίλ των 171 κατοίκων του Όρεγκον, στους οποίους έγινε ευθανασία μετά τη νομιμοποίησή της, τον Νοέμβριο του 1997.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση για την ευθανασία που εξέδωσε τον Μάρτιο το υπουργείο Υγείας αυτής της αμερικανικής πολιτείας, κάθε χρόνο περισσότεροι από 100 ασθενείς αρχίζουν τις διαδικασίες για να τους συνταγογραφηθούν τα φάρμακα που θα επισπεύσουν τον θάνατό τους. Αν και το αίτημα δεν γίνεται πάντοτε δεκτό (πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένα, αυστηρά κριτήρια), ο αριθμός των συνταγογραφήσεων αυξάνεται διαρκώς - το ίδιο και ο αριθμός των ανθρώπων που τελικά κάνουν χρήση των συνταγών. Έτσι, το 2003 οι γιατροί του Όρεγκον έγραψαν 67 τέτοιες συνταγές έναντι 24 το 1998 και 42 ασθενείς έκαναν χρήση των συνταγών το 2003 σε σύγκριση με 16 το 1998.

Οι νεαρές ηλικίες. Στα έξι χρόνια που είναι νόμιμη η ευθανασία στο Όρεγκον, προέκυψαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που στρέφονται σε αυτήν. Οι ασθενείς χωρίς ελπίδα επιβίωσης που έχουν ηλικία 18-34 ετών, έχουν πενταπλάσιες πιθανότητες να χρησιμοποιήσουν την ευθανασία σε σχέση με τους αντίστοιχους ασθενείς ηλικίας άνω των 85 ετών. Αντίστοιχα, οι διαζευγμένοι και οι εργένηδες έχουν διπλάσιες πιθανότητες ευθανασίας σε σχέση με τους παντρεμένους και τους χήρους, και οι ασθενείς με πτυχία Πανεπιστημίων και μάστερ έχουν 7,6 φορές περισσότερες πιθανότητες να κάνουν ευθανασία σε σχέση με όσους δεν έχουν τελειώσει το σχολείο.

Σύμφωνα με την έκθεση, το 79% των ασθενών που έκαναν ευθανασία έπασχαν από τελικού σταδίου καρκίνο, με το 19% από αυτούς να έχουν καρκίνο των πνευμόνων και των βρόγχων. Δεύτερη συχνότερη πάθηση ήταν η πλαγία μυατροφική σκλήρυνση (8%), μία ασθένεια που προκαλεί προοδευτική παράλυση των μυών δίχως όμως να επηρεάζει τον εγκέφαλο, με συνέπεια ο ασθενής να έχει πλήρη επίγνωση της κατάστασής του.

Ωστόσο, δεν είναι ο πόνος η κύρια αιτία για την οποία οι άνθρωποι αυτοί ζήτησαν ευθανασία. Όπως οι ίδιοι δήλωσαν στους γιατρούς πριν από τον θάνατό τους, η κύρια ανησυχία τους ήταν ότι θα έχαναν την αυτονομία τους (87% των περιπτώσεων), ενώ ο ανεπαρκής έλεγχος του πόνου ήταν ένα ζήτημα που χαρακτηρίστηκε σημαντικό μόνο από το 22% των ασθενών που έθεσαν τέλος στη ζωή τους.

Όσον αφορά τον χώρο όπου έγινε η θανατηφόρος ένεση, οι περισσότεροι ασθενείς (94%) ήσαν σε σπίτι (το δικό τους, συγγενών ή φίλων τους), ενώ οι γιατροί που είχαν γράψει τις σχετικές συνταγές ήσαν παρόντες στο 47% των περιπτώσεων.

Τι λένε 4 Έλληνες γιατροί
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΛΤΟΠΟΥΛΟΣ

«Αντίκειται σε αυτό που ο γιατρός οφείλει να υπηρετεί»

Αντίθετος με οποιαδήποτε μορφή ευθανασίας δηλώνει ο κ. Γιώργος Μπαλτόπουλος, διευθυντής της B' ΜΕΘ στο KAT και καθηγητής Εντατικής Νοσηλείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «H ευθανασία είναι ένα ιδιαίτερα δύσκολο και ακανθώδες θέμα», λέει. «To να δίνεις την ευκαιρία σε κάποιον να πεθάνει αντίκειται στην ίδια τη ζωή που ο γιατρός οφείλει να υπηρετεί. Και κανένας γιατρός δεν νομιμοποιείται από καμιά αρχή εξουσίας, θεϊκή ή γήινη, να αφαιρεί ανθρώπινες ζωές... Ακόμα και όταν ο ασθενής του είναι καταδικασμένος, οφείλει να διασφαλίσει μια ποιότητα ακόμα και για την τελευταία, την υπέρτατη στιγμή ζωής. Ο ασθενής δεν πρέπει να πονάει, να διψάει, να πεινάει. Και αυτό σημαίνει εξυπηρετώ τη ζωή και όχι τον θάνατο...»

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΣ

«Ο γιατρός πρέπει να εξασφαλίζει αξιοπρέπεια ώς το τέλος»

«Ο ασθενής πρέπει να προσβλέπει στον γιατρό τον σωτήρα του και όχι τον δήμιό του», τονίζει ο κ. Εμμανουήλ Καλοκαιρινός, πρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου και χειρουργός στο Γενικό Κρατικό Αθηνών. Ο κ. Καλοκαιρινός θεωρεί την ενεργητική ευθανασία «δολοφονία» και είναι αντίθετος ακόμα και στη διακοπή της θεραπείας ασθενών που βρίσκονται λίγο πριν από το τέλος. «Ο γιατρός πρέπει πάντοτε να φροντίζει για την ανακούφιση των πόνων και της δυσανεξίας του ασθενούς και να εξασφαλίζει αξιοπρέπεια και ποιότητα ζωής έως το τέλος», υπογραμμίζει.

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΡΗΓΑΤΟΣ

«Στο τέλος, οφείλουμε να κάνουμε παρηγορητική αγωγή»

«Δεν θυμάμαι ποτέ ασθενή μου, που βρίσκεται λίγο πριν το τέλος, να μου έχει ζητήσει ρητά να τον βοηθήσω να πεθάνει», δηλώνει ο κ. Γεράσιμος Ρηγάτος, διευθυντής στην A' Παθολογική-Ογκολογική Κλινική στον «ʼγιο Σάββα». «Οι περισσότεροι άρρωστοι δεν γνωρίζουν καν την αλήθεια - δεν μπορούν να την αντέξουν. Μια τέτοια παρέμβαση ζητείται συνήθως από συγγενείς για λογαριασμό των αρρώστων τους. Προσωπικά δεν συζητώ καν ένα τέτοιο θέμα, ακόμα κι αν είμαι βέβαιος για τις αγνότερες προθέσεις του συγγενή...»

Ο κ. Ρηγάτος δεν συμφωνεί ούτε με τη παράταση «μιας ανώφελης ζωής» με μηχανικά μέσα, αλλά ούτε και με την παθητική ευθανασία. «Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε στο τέλος είναι συμπτωματική και παρηγορητική αγωγή. Από την άλλη πλευρά, το να κάνεις ανάνηψη σε κάποιον που έπαθε ανακοπή και έπασχε από νόσημα που έχει εξαντλήσει το βιολογικό προσδόκιμό του δεν ωφελεί γιατί δεν θα κερδίσεις παρά λίγη ακόμα ζωή», εξηγεί.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΟΛΕΜΑΤΗΣ

«H ευθανασία είναι ένα καυτό ζήτημα»

«Το καλύτερο για έναν άρρωστο είναι να πεθαίνει αξιοπρεπώς». Αυτό πιστεύει ο καθηγητής κ. Βασίλης Γολεμάτης, πρόεδρος του Δ.Σ. του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου. Ο κ. Γολεμάτης αναγνωρίζει ότι η παθητική ευθανασία έχει αρκετούς οπαδούς στην ελληνική ιατρική κοινότητα αλλά και ανάμεσα στους ασθενείς. «Αρκετοί ασθενείς μου στο παρελθόν επέλεξαν λιγότερο ριζικές εγχειρήσεις, παίρνοντας μεγαλύτερο ρίσκο για την ίδια τους τη ζωή», λέει. «Διάλεξαν εκ των προτέρων δηλαδή να ζήσουν λιγότερο αλλά με περισσότερη ποιότητα και αξιοπρέπεια. H ευθανασία είναι ένα καυτό ζήτημα, ειδικά όταν αφορά ανθρώπους που δεν είναι σε θέση να εκφράσουν την άποψή τους και να αποφασίσουν - όπως τους διασωληνωμένους για μεγάλα χρονικά διαστήματα στις ΜΕΘ ασθενείς όπου υπάρχει πολύ μεγάλο πρόβλημα... Έχω αναρωτηθεί πολλές φορές αν μπορούσαν αυτοί οι άνθρωποι να επιλέξουν, θα συμφωνούσαν να είναι σε αυτή την κατάσταση; Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει σε ένα τέτοιο ερώτημα...»

ΤΑ ΝΕΑ , 19-06-2004 , Σελ.: N24
Κωδικός άρθρου: A17968N241