- Ινδοευρωπαίοι και Φυλή - .-= Η ΓΝΩΣΗ =-.

V. – Ο σωματικός τύπος των Ινδοευρωπαίων (σελ. 169)

Εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, οι γλωσσολόγοι επαναβεβαιώνουν ακαταπόνητα πως η έννοια της ινδοευρωπαϊκής γλώσσας αναφέρεται σε μια γλωσσική κοινότητα που δεν συνεπάγεται φυλετική ομοιογένεια. Αν όμως η έκφραση «ινδοευρωπαϊκή φυλή» είναι ακατάλληλη, είναι, από την άλλη μεριά, θεμιτό να προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε τους σωματικούς τύπους που εκπροσωπούνται στους ομιλητές. Για να το κατορθώσουμε, διαθέτουμε δύο πηγές πληροφόρησης: την ανθρωπολογική μελέτη ανθρώπινων σκελετών που βρέθηκαν στους χώρους που θεωρούνται (για άλλους λόγους) ινδοευρωπαϊκοί΄ τη μαρτυρία των αρχαίων κειμένων και των εικαστικών τεκμηρίων.Αυτή η δεύτερη πηγή έχει το πλεονέκτημα να μην εξαρτάται από μιαν προηγούμενη υπόθεση. Όμως, οι μαρτυρίες αυτές ομοφωνούν, δηλώνοντας τη σκανδιναβική (ΣτΕ πρόκειται για τη λεγόμενη «βόρεια» φυλή της λευκής φυλετικής ομάδας), αν όχι ως φυλή του συνόλου του λαού, τουλάχιστον ως φυλή του ανώτερου στρώματός της.

Οι Γερμανοί θα πρέπει να ήταν το παράδειγμα της πρώτης περίπτωσης, κατά τη μαρτυρία του Τάκιτου: «Εγώ ο ίδιος τάσσομαι με τη γνώμη αυτών που κρίνουν πως οι λαοί της Γερμανίας, επειδή δεν μολύνθηκαν με καμιάν άλλη ένωση με άλλα έθνη, αποτελούν ένα ιδιαίτερο γένος, καθαρό από κάθε πρόσμιξη, και που δεν μοιάζει παρά μόνον με τον εαυτό του. Από εδώ προκύπτει το ότι και η ίδια εμφάνιση, στον βαθμό που αυτό είναι δυνατό για έναν τόσο μεγάλο αριθμό ανθρώπων, είναι ίδια σε όλους: άγρια και γαλανά μάτια, μαλλιά με πύρινο ξανθό χρώμα, ψηλά σώματα…» [«Ipse eorum opinionibus accedo, qui Germaniae populos nullis aliis aliarum nationum conubiis infectos propriam et sinceram et tantum sui similem gentem extitisse arbitrantur. Unde habitus quoque corporum, tamquam in tanto hominum numero, idem omnibus: truces et cacrulei oculi, rutilae comae, magna corpora…» (Γερμανία, ΙV)]. Η νεότερη ανθρωπολογία έχει δώσει, εντούτοις, αποχρώσεις στην απόφανση αυτή (37). Στους Κέλτες, «δεν απαντά πάντως, παρά σπανίως… το κλασικό ιδεώδες του μεγαλόσωμου και δυνατού Κέλτη, με την ξανθή κόμη και το λευκό σαν το γάλα δέρμα»: (38) αυτό συμβαίνει, επειδή, όπως δείχνουν οι ίδιοι οι συγγραφείς πιο πάνω, «οι Κέλτες δεν ήταν ποτέ, στα κράτη τους, τίποτε άλλο πέρα από μια αριστοκρατική και πολεμική μειοψηφία». Η συνήθεια του αποχρωματισμού [ξανθέματος] των μαλλιών δείχνει την κοινωνική σημασία του σωματικού τύπου. Την κατάσταση αυτή την ξαναβρίσκουμε ακόμη πιο ευκρινή στη βεδική Ινδία, όπου ο Ίντρα, ο ξανθός θεός (hari-), δίνει στους άρειους πολεμιστές τη νίκη επί των αντιπάλων τους που έχουν δέρμα σκούρο, των dasa-, «αυτών που δεν έχουν μύτη», φυλής του ερέβους, δαιμονιακής, όπως οι Φομόρ [Fomore] του ιρλανδικού θρύλου. Διότι η λευκότητα του δέρματος είναι η λευκότητα του ημερησίου ουρανού, ενώ το μαύρο χρώμα είναι το χρώμα του νυχτερινού ουρανού και του άδη. Η αναλογία ανάμεσα στον σωματικό τύπο και στο κοινωνικό καθεστώς είναι απερίφραστη μέσα στο Άσμα του Ριγκ της Έντας: Ο Γιαρλ ο ευγενής είναι «ωχρόξανθος», ο Καρλ ο ελεύθερος χωρικός είναι «πυρρός, με τα μάγουλα κόκκινα», ο Θραέλ ο υπηρέτης είναι «μαύρος στο δέρμα». Για τον λόγο αυτό, μολονότι τα ξανθά μαλλιά δεν είναι συχνά στην Αρμενία, το αρμενικό λαϊκό έπος μνημονεύει τόσο συχνά αυτό το σωματικό χαρακτηριστικό των ηρώων του. Και στην Ελλάδα «οι κλασικοί ποιητές, από τον Όμηρο ως τον Ευριπίδη, επιμένουν πεισματικά να μας παριστάνουν τους ήρωες ψηλούς και ξανθούς. Όλη αγαλματοποιία, από τη μινωική εποχή ως την ελληνιστική εποχή, δίνει στις θεές και στους θεούς, εκτός ίσως από τον Δία, χρυσά μαλλιά και υπεράνθρωπο ανάστημα». (39) Ασφαλώς, όπως δείχνει ο Ρ. Faure, ο μέσος σωματικός τύπος ήταν εντελώς διαφορετικός, αλλά η μαρτυρία δεν παύει να είναι ακόμη πιο ενδεικτική: το ότι ο σκανδιναβικός τύπος θεωρείται ως σωματικό ιδεώδες, αυτό συμβαίνει επειδή ήταν ο τύπος του ανώτερου στρώματος του πληθυσμού. Πράγμα που το ενισχύει η μαρτυρία των εικαστικών τεκμηρίων: στη μελέτη για την ελληνική κατατομή, ο R. Peterson (40) έδειξε πως τα πορτρέτα των Ευπατριδών (ευγενών) παρουσιάζουν, όλα, τα γνωρίσματα του σκανδιναβικού τύπου. Εκεί όπου μια νομοθεσία απαγόρευσε τους γάμους μεταξύ των τάξεων, όπως στην Ινδία, οι σωματικές διαφορές είναι αισθητές ανάμεσα στις υψηλές κάστες, όπου ο σκανδιναβικός τύπος έχει επαρκή εκπροσώπηση, και στις κατώτερες κάστες όπου απουσιάζει εντελώς. (41) Η μελέτη των σκελετών που βρέθηκαν στους κυκλικούς τύμβους επιβεβαιώνει αυτές τις ενδείξεις: βρίσκουμε εκεί μιαν «υπεροχή των δολιχοκέφαλων με υψηλό ανάστημα, με τις στενές γαμψές μύτες και μ’ ένα ισχνό πρόσωπο πιο λεπτό και πολύ πιο στενό απ’ ό,τι τους ογκώδεις ανθρώπους του Κρομανιόν [Cro-Magnon] του λεκανοπεδίου του Δνείπερου». (42) H φυλετική ενότητα της ινδοευρωπαϊκής αριστοκρατίας θα πρέπει να ενισχύθηκε με την ενδογαμία΄ ο σωματικός τύπος της γινόταν αντιληπτός ως σημάδι ανωτερότητας, ως το εξωτερικό σημείο του *menos που την εμψύχωνε. Την ενότητα αυτή την αισθάνονταν μάλιστα ως ένα δεσμό ανάμεσα σε ξένους ινδοευρωπαϊκούς λαούς, που ξεπερνούσε τις γλωσσικές διαφορές (οι οποίες ορίζουν, ωστόσο, τον «βάρβαρο») και που τους έφερναν αντιμέτωπους: πώς αλλιώς να εξηγήσουμε την εκπληκτική μνεία, μέσα στον Αισχύλο (Πέρσαι, 185-186), της Περσίας και της Ελλάδας, που βρίσκονταν σε πόλεμο, ως «όμαιμων αδελφών» [«κασιγνήτα γένους/ ταυτού»];
Η σύγχρονη αιματολογία ξανασυναντά με απροσδόκητο τρόπο αυτές τις διαισθήσεις της παραδοσιακής σκέψης. Για παράδειγμα, η δυσαναλογία – που παρατηρείται στις μέρες μας ανάμεσα στη Δυτική Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή – μεταξύ των γονιδίων HLA-A1 και HLA-B8 έχει αποδοθεί από τους L. Degos, A. Jacquard και J. Dausset στις ινδοευρωπαϊκές μεταναστεύσεις. (43)

Υποσημειώσεις:
37 Μ. MUCH, Η Γερμανία του Τάκιτου [Die Germania des Tacitus], σ. 95΄ H. F. K. GUNTHER, Φυλετική επιστήμη του γερμανικού λαού [Rassenkunde des deutschen Volkes], 1933, passim.
38 F. LE ROUX, C.J. GUYONVARC’H, O κελτικός πολιτισμός, [Les Druides], 2η έκδ., σ. 276-277.
39 P. FAURE, Η καθημερινή ζωή στην Ελλάδα του τρωικού πολέμου [La vie quotidienne en Grece au temps de la guerre de Troie], σ. 48.
40 JIES (The Journal of Indo-European Studies) 2 (1974) 385-406.
41 H. F. K. GUNTHER, Η σκανδιναβική φυλή στους Ασιάτες ινδοευρωπαίους [Die nordische Rasse bei den Indogermanen Asiens], 1934, σ. 67΄ L. RENOU, J. FILLIOZAT, Η κλασική Ινδία [L’ Inde classique], I, σ. 48.
42 G. D. KUMAR, JIES 1(1973) 66-67.
43 Actualites hematologiques 1976, 10η σειρά, σ. 223΄ βλ. Επίσης J. BERNARD, Το αίμα και η ιστορία [Le sang et l’ histoire], Paris 1983, σ. 41.

ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

Thule -->