Sir Quester

___________________________________

___________________________________

Τα κύρια δομικά στοιχεία του κυτταρικού σκελετού είναι τα μικροϊνίδια (διαμ. ~ 6 nm), τα ενδιάμεσα ινίδια (διαμ. ~ 10 nm) και οι μικροσωληνίσκοι (διαμ. ~ 25 nm).

Τα μικροϊνίδια βρίσκονται κυρίως με τη μορφή δικτύου ή δεσμίδων. Ο βαθμός των διασυνδέσεων των ινιδίων ακτίνης καθορίζεται από ένα πολύ μεγάλο αριθμό ΣΠΑ (συνδετικές πρωτείνες ακτίνης), οι οποίες ελέγχουν το ιξώδες του κυτταροπλάσματος και επιτρέπουν στο κυτταρόπλασμα να μεταβάλλεται από την κατάσταση λύματος στην κατάσταση πηκτώματος και αντιστρόφως. Οι δεσμίδες των μικροϊνιδίων προσφέρουν στις κυτταροπλασματικές περιοχές ελαστική δύναμη και υποστηρίζουν διάφορες μεμβρανικές προεκβολές, όπως π.χ. τις μικρολάχνες. Οι περισσότερες από τις ΣΠΑ ελέγχονται από το Ca2+ και την cAMP. 'Ετσι, όλες οι λειτουργίες των μικροϊνιδίων ακτίνης βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο των κύριων ρυθμιστικών συστημάτων του κυττάρου.

Τα ενδιάμεσα ινίδια μέσω των δικτύων και των δεσμίδων που σχηματίζουν, συμμετέχουν και αυτά στην υποστήριξη του κυτταροπλάσματος στο χώρο μαζί με τα μικροϊνίδια και τους μικροσωληνίσκους.

Οι μικροσωληνίσκοι προσδίδουν σταθερότητα στις διάφορες κυτταροπλασματικές περιοχές. Όταν είναι τοποθετημένοι σε παράλληλες δέσμες, όπως π.χ. στη μιτωτική άτρακτο και τους νευράξονες, καθορίζουν την πολικότητα στις δομές αυτές. Δίνουν επίσης ελαστικότητα στις κυτταρικές προεκβολές και πιθανόν συμβάλλουν στην εμφάνιση της ελαστικής δύναμης που αναπτύσσουν περιοχές οι οποίες υποβάλλονται σε εκτατικές δυνάμεις. Οι ιδιότητες των μικροσωληνίσκων μεταβάλλονται από μια μεγάλη ποικιλία MAPs (πρωτείνες συνδεδεμένες με τους μικροσωληνίσκους), η δράση των οποίων ελέγχεται από το Ca2+ και από ένζυμα ενεργοποιούμενα από την cAMP.

Κανένα από τα τρία δομικά στοιχεία του κυτταρικού σκελετού δεν είναι ανεξάρτητο από το άλλο. Διάφορες πρωτείνες συνδέουν τα ινίδια μεταξύ τους και οι πρωτείνες αυτές βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο κύριων ρυθμιστικών συστημάτων του κυττάρου, όπως είναι π.χ. τα cAMP και InsP3/DAG. Οι πρωτείνες αυτές ολοκληρώνουν τον κυτταρικό σκελετό έτσι ώστε κανένα από τα στοιχεία του κυτταρικού σκελετού να μην μπορεί να δράσει τελείως ανεξάρτητο από τ' άλλα.

Αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης αυτής είναι το γεγονός ότι οποιαδήποτε τροποποίηση ή διαταραχή ενός στοιχείου του κυτταρικού σκελετού θα επηρεάσει και τα υπόλοιπα. Συνεπώς, ο κυτταρικός σκελετός είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο, το οποίο με τη βοήθεια πρωτεϊνών διασύνδεσης σχηματίζει μια ολοκληρωμένη δομή υποστήριξης του κυτταροπλάσματος. Η χαρακτηριστική κατανομή των διαφόρων δομών του κυτταρικού σκελετού είναι η πιο χαρακτηριστική εκδήλωση αυτής της ολοκλήρωσης.

___________________________________

Το θεμελιώδες κυτταρόπλασμα, δηλ. το υλικό που περιβάλλει όλα τα ενδοκυτταρικά οργανίδια, πιστευόταν ότι είναι ένα πρωτεϊνικό διάλυμα χωρίς καμιά οργάνωση. Στις πιο ακραίες περιπτώσεις, υποστήριζαν ότι το κύτταρο είναι απλώς ένας «σάκος με ένζυμα». Τα κύρια ενδοκυτταρικά οργανίδια, σύμφωνα με τις απόψεις αυτές, ήταν ελεύθερα να αιωρούνται σε τυχαίες θέσεις μέσα στο κυτταρόπλασμα χωρίς καμιά υποστήριξη που θα σταθεροποιούσε τη θέση τους στο χώρο.

Μόλις το 1956 ο Peters, προσπαθώντας να εξηγήσει τη δράση των ορμονών, ανέφερε ότι εντυπωσιάστηκε από την κυτταρική τελειότητα και αισθάνθηκε υποχρεωμένος να υποθέσει ότι μέσα στο κύτταρο υπάρχει κάποιο λεπτό δίκτυο από τη δράση του οποίου ρυθμίζονται οι ενζυματικές λειτουργίες. Το ενδοκυτταρικό δίκτυο ονομάστηκε κυτταρικός σκελετός από τον Needham και παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο από τον Porter το 1961.

Οι νεότερες έρευνες έδειξαν ότι το θεμελιώδες κυτταρόπλασμα υποστηρίζεται και σταθερoπoιείται από ένα πολύπλοκο σύστημα κυτταρικών στοιχείων που ουσιαστικά αποτελούν έναν κυτταρικό σκελετό. Ο κυτταρικός σκελετός αποτελεί τη δυναμική υποκυτταρική δομή που επιτρέπει στα διάφορα οργανίδια να μετακινούνται ανάλογα με τις λειτουργικές ανάγκες του κυττάρου.

Τα δομικά στοιχεία του κυτταρικού σκελετού μπορεί να φτάσουν σε μεγάλο μήκος και πολύ συχνά συνδέονται μεταξύ τους σχηματίζοντας δομές εκπληκτικής ομορφιάς και αξιοζήλευτης τελειότητας. Τα δομικά στοιχεία του κυτταρικού σκελετού βρίσκονται σε μια συνεχή διεργασία συγκρότησης και αποσυγκρότησης και είναι υπεύθυνα για τον καθορισμό του σχήματοςτων κυττάρων, την κυτταρική κίνηση, την ενδοκυτταρική μεταφορά και την κυτταρική προσκόλληση.

Εκτός από την τρισδιάστατη οργάνωση του κυτταρικού σκελετού παρατηρείται και μια αξιοθαύμαστη λειτουργική οργάνωση, η οποία επιτυγχάνεται με τη λειτουργική εξειδίκευση ουσιωδών κυτταροπλασματικών δομών. Τα στοιχεία αυτά, με τη συνεργασία και άλλων πρωτεϊνών που συνδέουν το ένα με το άλλο καθώς επίσης και με τα ενδοκυτταρικά οργανίδια, σχηματίζουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα που καθορίζει τη θέση των οργανιδίων στο χώρο και ταυτόχρονα υποστηρίζει τις μεμβράνες, τα ενδοκυτταρικά οργανίδια και τη θεμέλια ουσία. Έτσι λοιπόν, το πλέγμα των ινιδίων του κυτταρικού σκελετού δεν αποτελεί ένα απλό ικρίωμα αλλά μια δυναμική δομή.

Ο κυτταρικός σκελετός παρουσιάζει επίσης μια ακόμη μοναδικότητα: είναι η μόνη κυτταρική δομή που έρχεται σε επαφή μ' όλα τα ενδοκυτταρικά οργανίδια, συμπεριλαμβανομένων του πυρήνα και της πλασματικής μεμβράνης. Ο κυτταρικός σκελετός βοηθά επίσης το κύτταρο να προσκολληθεί σε εξωκυτταρικές δομές. Το 1/3 περίπου του συνόλου των κυτταρικών πρωτεϊνών αντιστοιχούν στις πρωτείνες του κυτταρικού σκελετού. Το υλικό αυτό δεν είναι στατικό αλλά έχει έντονη δυναμικότητα, μεταβαλλόμενο κατά τηνανάπτυξη, τη διαφοροποίηση, τη διαίρεση και τη μετακίνηση των κυττάρων.

Η σημασία του κυτταρικού σκελετού στην κυτταρική λειτουργία είναι εμφανής από την ύπαρξη ορισμένων μεταλλάξεων που επηρεάζουν όχι μόνο τα συγκεκριμένα κύτταρα αλλά ολόκληρο τον οργανισμό. Επίσης, αρκετές ανθρώπινες ασθένειες οφείλονται άμεσα σε δυσλειτουργία του κυτταρικού σκελετού.

___________________________________

Προσωπικά προβλήματα με ανάγκασαν να λείψω αρκετό καιρό και ζητώ συγγνώμη. Ευχαριστώ που κρατήσατε το θέμα ζωντανό με πραγματικά εκπληκτικές παρεμβάσεις και ποστς.

Φίλε Κηφέα έγραψες μοναδικά ποστς, μου έδωσες νέες πολύτιμες γνώσεις στα περισσότερα απ' αυτά, και προχώρησες με την οργανωτικότητά σου σε πολλά βασικά και θεμελιώδη πεδία. Εξαιρετικά κείμενα για τη διαίσθηση, τη νόηση και τη φυσιολογία του εγκεφάλου. Βλέπω ότι τα μέλη διαβάζουν αυτές τις εξαιρετικές και δυσνόητες πολλές φορές πληροφορίες (λόγω υψηλής ποιότητας λόγου).

Αυτό με χαροποιεί ιδιαιτέρως καθώς υπάρχει αρκετό background για ανάπτυξη του θέματος, ερωτήσεων και αναφορών από προηγούμενα μηνύματα. Έχω ήδη κρατήσει όσα με έβαλαν σε σκέψεις ως θεωρήσεις για περαιτέρω ανάπτυξη, αφού θα δώσω πρώτα πιο συγκεκριμένη τροπή αυτές τις μέρες.

Προς το παρόν έχω χτυπήσει κόκκινο στον εγκέφαλο, αφού τα διάβασα όλα σερι.

___________________________________

"The highest form of ignorance is when you reject something you don't know anything about." Wayne Dyer

Κάτω βλέπετε στο κύκλο τον ιππόκαμο, και περιφερειακά με πιο σκούρο, τον εγκεφαλικό φλοιό

Εδώ βλέπεται γιατί τους 'ήρθε' να τον πουν ιππόκαμπο...

Και εδώ κάτω σε 3D τη θέση πάλι του ιππόκαμπου. Στον ιππόκαμπο έχει παρατηρηθεί μεγάλη μείωση του όγκου και εξασθένιση των νευρικών κυττάρων του από παρατεταμένο στρες. Επίσης σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη σαν σημαντική λειτουργία εκτός των άλλων. Οπότε καταλαβαίνετε ότι το πολύ στρες μειώνει και τη μνήμη.

Κάτω μια παλαιότερη απεικόνηση, από την οποία καταλαβαίνουμε τον όρο φλοιοχάρτης. (ο φλοιός με το σκούρο μπλε, και τα σημεία που είχαν βρεθεί οτι σχετίζονται με διάφορες περιοχές του σώματος και των αισθήσεων, σε στυλ χάρτη.)

___________________________________

[...Οι πιο ιδιοφυείς άνθρωποι, εκείνοι που έχουν τα μεγαλύτερα ταλέντα ή που έχουν διακριθεί για τις ανεπανάληπτες ικανότητές τους σε διάφορους τομείς, θεωρούσαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα, ότι τα είχαν καταφέρει λόγω των γονιδίων τους!

Με άλλα λόγια, πίστευαν ότι η κλίση σε φυσικές επιστήμες όπως είναι τα Μαθηματικά ή η Χημεία, η ανάπτυξη καλλιτεχνικών τάσεων στη ζωγραφική, στη μουσική, ακόμη και σε θέματα που έχουν να κάνουν με την σκέψη και τη φαντασία όπως είναι η συγγραφή μυθιστορημάτων, βρίσκεται στο dna μας!

Χωρίς λοιπόν τα «κατάλληλα» γονίδια, κάποιος μπορεί να τα κατάφερνε καλά στους προαναφερόμενους τομείς, δεν θα γινόταν όμως ο καλύτερος από όλους τους άλλους!

Πολλές πανεπιστημιακές μελέτες είχαν αφιερωθεί στον συγκεκριμένο σκοπό και κατέληγαν σε αυτό το συμπέρασμα, σήμερα όμως, μία νέα μελέτη ήρθε να τις διαγράψει και να μας κάνει να αναθεωρήσουμε πολλά πράγματα! Βασικός εμπνευστής της είναι ο Αμερικανός Γενετιστής David Shenk, ο οποίος υποστηρίζει ότι όλες οι προηγούμενες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την γενετική προδιάθεση ήταν υπερεκτιμημένες, και είχαν σαν αποτέλεσμα να περιορίζουν ακόμη και να εμποδίζουν την ανάπτυξη καλλιτεχνικών και όχι μόνο ικανοτήτων.

Πλέον ο ίδιος έρχεται να αποδείξει ότι δεν υπάρχουν έμφυτες ικανότητες, κλίσεις, ή ταλέντα, και πως οποιοσδήποτε μπορεί να τα καταφέρει τέλεια σε όποιον τομέα επιθυμεί με ένα και μοναδικό «όπλο»: την συνεχή εκπαίδευση!

Μπορείτε να αλλάξετε το dna σας – Δεν υπάρχουν κληρονομικά χαρίσματα!

Στο νέο του βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν 15 ημέρες με τον τίτλο «Η ιδιοφυία που βρίσκεται μέσα σε όλους μας» (The Genius in All of Us), ο David Shenk τονίζει ότι το dna δεν είναι κάτι στατικό που παραμένει αναλλοίωτο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Σε αντίθεση, επηρεάζεται και μεταβάλλεται συνεχώς από εξωτερικούς παράγοντες. Άλλωστε, σύμφωνα με κάποιες άλλες επιστημονικές έρευνες που είχαν προηγηθεί στον τομέα της Γενετικής, έχει ήδη αποδειχθεί ότι το dna μας επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες σε τέτοιο βαθμό που είναι δυνατόν να διαφοροποιηθούν τα γονίδια κάποιου και αυτές οι μεταβολές να περάσουν μέσω των γονιδίων και στα παιδιά του.

Ο Αμερικανός γενετιστής θέτει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη έμφυτων ή κληρονομικών ταλέντων, και διαφωνεί πλήρως με απλές εκφράσεις όπως είναι οι ακόλουθες που αρκετές φορές τις έχουμε ακούσει όλοι μας στην καθημερινότητα: «Έχει έμφυτο χάρισμα!», «Είναι ταλέντο στην μουσική!», «Έχει κλίση στα μαθηματικά όπως οι γονείς του!», κλπ.

Φτάνει δε στο σημείο να αμφισβητήσει ακόμη και κάποιες αντιλήψεις που επικρατούν και στον χώρο του αθλητισμού. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι Κενυάτες ανεβαίνουν πολύ συχνά στο βάραθρο των νικητών στις μεγαλύτερες αγωνιστικές διοργανώσεις στίβου. Ως εκ τούτου, πολλοί πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται στο dna τους, δηλαδή πως έχουν «κληρονομικό χάρισμα» στο τρέξιμο.

Από την άλλη πλευρά, ο David Shenk εκτιμά ότι είναι απλώς θέμα εκπαίδευσης, και πως αρκεί να αναλογιστεί κάποιος ότι στην πλειοψηφία τους τα παιδιά στην Κένυα από την ηλικία των επτά ετών είναι αναγκασμένα λόγω των συνθηκών της διαβίωσής τους να τρέχουν καθημερινά αποστάσεις που κυμαίνονται από οκτώ ως δέκα χιλιόμετρα!

Λέει μάλιστα χαρακτηριστικά ένα αστείο που χρησιμοποιούν οι κορυφαίοι αθλητές στίβου παγκοσμίως: «Πώς θα μπορέσει ο υπόλοιπος κόσμος να ανατρέψει την κυριαρχία της Κένυας στο τρέξιμο; Μόνο αν δωρίσουμε στους Κενυάτες σχολικά λεωφορεία.»...]

http://www.ygeianews.gr/section/paidi/content/i-sunexis-ekpaideusi-nikaei-ti-genetiki-prodiathesi

Επειδή ασχολούμαι με το αντικείμενο της γενετικής επισταμένως, έχω να σχολιάσω πως ναι μεν γίνεται να περάσουν αλλαγές (μεταλλάξεις) επίκτητες στην επόμενη γενιά αλλά συνήθως είναι αλλαγές που είτε είναι ουδέτερες, είτε προκαλούν ασθένειες ή θάνατο στο ίδιο το άτομο εξ' αρχής. Κατά δεύτερον, αυτές οι αλλαγές θα πρέπει να γίνουν στα πρόδρομα γεννητικά κύτταρα (όπου μετέπειτα γίνονται ωράρια και σπερματοζωάρια) ώστε να τα παραλάβει ο απόγονος.

Σε φυσιολογικές περιπτώσεις, για τη πλειοψηφία μας, τα κύτταρα μας ναι μεν περιέχουν το ίδιο γενετικό υλικό, γονίδια δηλαδή που αποτελούνται DNA. Όμως δεν εκφράζονται όλα τα γονίδια σε όλα τα κύτταρα, όπως καταλαβαίνουμε εύκολα από τις διαφορετικές μορφές που έχουν αυτά στους διαφορετικούς ιστούς όπου βρίσκονται. Υπάρχει μια υπερμεγέθης μηχανιστική διαφοροποίηση (παράδοξο της τιμής C, π.χ. άνθρωπος με λιγότερα γονίδια ακόμη και από κάποια φυτά, ευφυέστερος και καλύτερα προσαρμοσμένος, λόγω του περίπλοκου και τεράστιου ρυθμιστικού δικτύου σ' αυτά τα γονίδια). Άλλο έργο και μορφολογία έχουν τα νευρικά κύτταρα και άλλη τα μυϊκά, παρ’ ότι τα πάντα επικοινωνούν.

Στο ζήτημα που πραγματεύομαι πρέπει κατανοήσουμε ότι τα εγκεφαλικά νευρικά κύτταρα έχουν μια πολύ μεγάλη ικανότητα αλλαγών, καθώς το γονιδιακό εύρος έκφρασης (οι πιθανοί φαινότυποι δηλαδή) είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ αυτό που πιστεύαμε. Για παράδειγμα κάποια γονίδια (τελείως παραδειγματικά) που εκφράζονται αναφορικά με το μέγεθος της γλώσσας, έχουν ένα εύρος Α το οποίο θα επηρεαστεί από το περιβάλλον και θα δώσει μια μικρή γλώσσα ή το μέγιστο του Α, σε ένα βασικό επίπεδο, που κανονικά δε θα διαφέρει πολύ από τους άμεσους προγόνους μας και γονείς μας.

Οι μηχανισμοί που ορίζουν την γονιδιακή έκφραση στα εγκεφαλικά κύτταρα, έχουν ένα εύρος Β, που μπορεί να επηρεαστεί σε τεράστιο βαθμό, και να κάνει τρομερές αλλαγές και προσαρμογές ανάλογα πάλι με το περιβάλλον.

Η διαφορά είναι ότι δεν είναι τόσο μικρό το εύρος ώστε ντε και καλά να έχουμε τη σκέψη της μαμάς ή την ελάχιστη ευφυΐα της, ή τα ‘κουσούρια’ συμπεριφοράς του μπαμπά. Το μεγαλύτερο ποσοστό είναι από τις επιρροές του περιβάλλοντος και φυσικά αν τα κουσούρια είναι συνέχεια μπροστά σου δε θα είναι περίεργο και να τα ‘κληρονομήσεις’. Σε ένα άλλο περιβάλλον απουσίας, ίσως να μην αναγνώριζε κάποιος τίποτα κοινό μαζί τους μετά από 20 χρόνια, παρά τα χείλη ή τα γαλανά μάτια και το ύψος.

Μπορούμε ναι, να αλλάζουμε ιδέες, χαρακτήρα, ευφυΐα, μνήμη, κοινωνική συμπεριφορά, αλλά και ικανότητες στο σκάκι και το πιάνο, καθώς ο εγκέφαλός μας τροποποιείται άμεσα, ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το απόσπασμα είναι καθαρά επιστημονικό, καθώς και ό,τι ακολουθήσει θα είναι άνω του μετρίου επιπέδου γνώσεων -αναφορικά τουλάχιστον με τις θετικές επιστήμες, γι’ αυτό θα συμβάλλω στη κατανόηση όσο μπορώ. Ελπίζω στο ενδιαφέρον σας και τη συμβολή των δικών σας γνώσεων, ακόμη και αν δεν είναι σαφές αυτή τη στιγμή το που μπορεί να πάει ακριβώς το θέμα. Σίγουρα πάντως δεν βρίσκεται τυχαία σ’ αυτό το φόρουμ.

Οι φώτος είναι από το νετ, και θα σας βοηθήσουν πολύ να καταλάβετε το κείμενο ανατρέχωντας σ' αυτές, και φυσικά ερωτώντας ό,τι θέλετε.

Σκαραγκάς Δημήτριος (διδάκτωρ Α.Π.Θ, ειδικευθείς στην Ψυχιατρική και στη Νευρολογία. Διευθύνων Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης), «Ο ευαίσθητος ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ», εκδ. IANOS 2010

ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ (σελ.179-187),(οι αριθμοί στο κείμενο από 1-16, αντιπροσωπεύουν τις αντίστοιχες βιβλιογραφικές αναφορές στο τέλος του κειμένου)

Υπό το φως των σύγχρονων ερευνητικών δεδομένων είναι σήμερα λάθος να θεωρούμε τον εγκέφαλο ως μία σταθερή δομή ή, ακριβέστερα, ως μία δομή σταθερά διασυνδεδεμένων νευρικών κυττάρων. Οι έρευνες έχουν αποκαλύψει ότι οι νευρωνικές διασυνδέσεις, δηλαδή οι νευρικές συνάψεις, δεν παραμένουν σταθερές, αλλά μεταβάλλονται διαρκώς. Οι δενδρίτες, οι αποφύσεις, δηλαδή, των νευρικών κυττάρων οι οποίες δέχονται σήματα από προσυναπτικά νευρικά κύτταρα, φέρουν μικροσκοπικές προεξοχές, τις δενδριτικές στήλες, μέσω των οποίων έρχονται σε συναπτική επαφή με τα συναπτικά κομβία των προσυναπτικών νευραξόνων. Οι δενδριτικές στήλες κάτω από ειδικές συνθήκες συρρικνώνονται και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της συναπτικής επαφής, ενώ άλλες φορές αυξάνονται ή δημιουργούνται νέες δενδριτικές στήλες, οπότε ως αποτέλεσμα προκύπτει η διαμόρφωση νέων συνάψεων.

Η διαρκής αυτή αλλαγή των νευρωνικών διασυνδέσεων υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ή ενδογενών ερεθισμάτων αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά στοιχεία που αποθάρρυναν την αντίληψη της προσομοίωσης του εγκεφάλου με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Διότι, με δεδομένο ότι στον ηλεκτρονικό υπολογιστή οι διασυνδέσεις - καλωδιώσεις του είναι πάντα σταθερές, ο εγκέφαλος προσομοιούμενος μ’ αυτόν θα αποτελούσε έναν υπολογιστή που... μεταβάλλεται συνεχώς. Αυτός ο τρόπος, όμως, λειτουργίας δε συνάδει με τη λειτουργία του κλασικού ψηφιακού υπολογιστή. Έχει διαπιστωθεί, όμως, ότι μέσω των συνεχών αυτών αλλαγών των νευρικών συνάψεων καθίσταται δυνατό να καταγραφούν μακροπρόθεσμες μνήμες και επομένως να αποθηκευθούν δεδομένα 1,2,3,4,5.

Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, οι μεταβολές αυτές συμβαίνουν μέσα σε χρονική διάρκεια λίγων δευτερολέπτων. Αν συνδυάσει κάποιος αυτό το δεδομένο, με το εύρημα ότι αναμνήσεις προσδιορίζονται και αποθηκεύονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, τότε κατανοεί το θεμελιώδη ρόλο που παίζουν αυτές οι αλλαγές στις διαμορφώσεις των συνάψεων, στο πλαίσιο της εγκεφαλικής πλαστικότητας.

Ο Hebb, το 1954, πρότεινε την άποψη ότι εάν η διέγερση ενός νευρώνα επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα με τον οποίο συνδέεται στο πλαίσιο μιας νευρικής σύναψης, τότε αυτή η σύναψη ενισχύεται. Αντίθετα, όταν n διέγερση ενός νευρώνα δεν είναι ικανή να επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα, τότε η σύναψη αυτή ατονεί. Κατά τη διάρκεια των διαδικασιών που συμβαίνουν, σύμφωνα με το σχήμα αυτό του Hebb, κατά το οποίο μια σύναψη μπορεί να ενισχύεται ή να ατονεί, προκύπτουν διαδικασίες μάθησης.

Ο όρος «πλαστικότητα του εγκεφάλου» ή «νευροπλαστικότητα» αναφέρεται στην προαναφερθείσα ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνάψεις, νέες συνδέσεις δηλαδή μεταξύ των νευρώνων του. Με τον τρόπο αυτόν αναδιαμορφώνονται, επίσης, ο σωματοαισθητικός και ο σωματοκινητικός χάρτης του εγκεφάλου, αναδιαμορφώνεται, δηλαδή, το ίδιο το οργανικό του υπόστρωμα. Κάθε περιοχή του ανθρώπινου σώματος αντιπροσωπεύεται αισθητικά σε εξειδικευμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού, οι οποίες συνθέτουν το σωματοαισθητικό φλοιό, ενώ οι αντίστοιχες περιοχές του φλοιού, οι οποίες εκπροσωπούν κινητικά τις διάφορες περιοχές του σώματος, συνθέτουν το σωματοκινητικό φλοιό. Έχει αποδειχθεί ότι οι φλοιικοί αυτοί χάρτες δεν είναι σταθεροί, αλλά μεταβάλλονται, διευρυνόμενοι ή συρρικνούμενοι, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον και ανάλογα με τη χρήση των περιοχών τις οποίες εκπροσωπούν.

Είναι γνωστό ότι n ανάπτυξη - ωρίμανση του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος είναι μία διαδικασία εξόχως δυναμική. Τα νευρικά κύτταρα του εμβρύου, τα οποία θα διαμορφώσουν αργότερα τον εγκεφαλικό φλοιό, αρχικά βρίσκονται εγκατεστημένα κοντά στις κοιλίες του εγκεφάλου, απ’ όπου μεταναστεύουν κατά μήκος των ακτινωτών κυττάρων της νευρογλοίας και σταματούν σε ειδικές θέσεις, όπου θα ωριμάσουν και θα αποκτήσουν τους δενδρίτες και τους νευράξονές τους. Αναπτύσσοντας τους δενδρίτες και τους νευράξονες, τα νευρικά κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους μέσω συναπτικών επαφών, πολλές από τις οποίες στη συνέχεια εξαλείφονται. Κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης των νευρικών κυττάρων, γενετικές μεταλλάξεις, αλλά και περιβαλλοντολογικές επιδράσεις είναι δυνατό να επιφέρουν διαφοροποιήσεις στην ωρίμανση του εγκεφάλου, με συνέπειες που αφορούν τη λειτουργικότητά του 6.

Κάποτε ήταν αποδεκτό ότι ο εγκέφαλος με το τέλος της εφηβείας ολοκληρώνεται, ωριμάζει και επομένως αυτός ο εγκέφαλος είναι δομημένος - προετοιμασμένος για να αντιμετωπίσει στη συνέχεια τις ανάγκες της υπόλοιπης ζωής του ανθρώπου.

Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι ο εγκέφαλος όχι μόνο δεν παραμένει στατικός, όχι μόνον είναι εύπλαστος, αναδιαμορφώνοντας καινούριες συνάψεις ή καταργώντας άλλες υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, αλλά δημιουργεί και νέα νευρικά κύτταρα κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής του.

Παρά το γεγονός ότι η ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου εμφανίζει μεγαλύτερη δυναμική πριν από τη γέννηση και ο εγκέφαλος αποκτά το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του μέχρι την ηλικία των πέντε ετών, αρκετές διαδικασίες που επηρεάζουν την εγκεφαλική δομή παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Η μυελινοποίηση των νευραξόνων και n διακλάδωση των δενδριτικών αποφύσεων των νευρικών κυττάρων συνεχίζεται με έντονο ρυθμό κατά την εφηβική ηλικία, αλλά υφίσταται, έστω και σε μικρότερο βαθμό, καθ’ όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου. Η δημιουργία νέων νευρικών συνάψεων συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή, ενώ πρόσφατα αποδείχθηκε ότι και η γένεση νέων νευρικών κυττάρων συνεχίζεται επίσης, κατά την ενήλικη ζωή, σε περιοχές του ιππόκαμπου και στον οσφρητικό βολβό, Παράγοντες που διεγείρουν τη γένεση νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο είναι η μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, ενδογενείς αυξητικοί παράγοντες και κάποιοι φαρμακευτικοί παράγοντες. Ο ιππόκαμπος, όμως, αντίστροφα, είναι ευαίσθητος σε παράγοντες όπως το στρες, η ηλικία ή οι ασθένειες, οι οποίοι συμβάλλουν στην καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων. Βέβαια καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων μπορεί να συμβεί και σε άλλες περιοχές εκτός του ιππόκαμπου.

Είναι κοινά αποδεκτό ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν κληρονομείται. Η συμπεριφορά του ανθρώπου διαμορφώνεται σταδιακά, ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης του περιβάλλοντος με το οργανικό υπόστρωμα. Τα νευρωνικά κυκλώματα, υπεύθυνα για τις νοητικές λειτουργίες και τη συμπεριφορά, αναπτύσσονται υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων. Ο Edelman, στα 1978, πρότεινε την άποψη ότι η δομή του νευρικού συστήματος και η συμπεριφορά των όντων διαμορφώνεται από ένα πλήθος μη προβλέψιμων εξωτερικών ερεθισμάτων 8. Η πρόταση αυτή επιβεβαιώνεται πλέον σήμερα από την έρευνα της λειτουργίας του εγκεφάλου μέσω των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων έρευνας της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Ο εγκέφαλος, λοιπόν, σήμερα, δεν αντιμετωπίζεται ως ένα όργανο δομικά και λειτουργικά σταθερό. Υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών, αλλά και ενδογενών ερεθισμάτων, βρίσκεται σε συνεχή δραστηριότητα όχι ως ένας απλός στατικός επεξεργαστής πληροφοριών, αλλά ως ένα ζωντανό όργανο αυτοοργανούμενο, το οποίο ανταποκρινόμενο στα ερεθίσματα που προσλαμβάνει και επεξεργάζεται αναδιοργανώνει συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα με σκοπό, μέσω της αναδιαμόρφωσης του, να ανταποκριθεί στις ανάγκες που προκύπτουν από τα ερεθίσματα που δέχεται.

Κατά τον Francisco Mora9 οι πλαστικές αλλαγές παράγονται σε νευρώνες και νευρικές οδούς που απελευθερώνουν νευροδιαβιβαστές και ενεργοποιούν υποδοχείς, πράγμα που ενεργοποιεί γονίδια και έτσι διεγείρει τη σύνθεση νέων πρωτεϊνών, υποδοχέων και άλλων μεμβρανικών συστατικών, οδηγώντας σε αλλαγές των νευρώνων και της δραστηριότητας των κυκλωμάτων. Με το δυναμικό αυτόν τρόπο ο κόσμος της χημείας και της φυσικής του εγκεφάλου μετατρέπεται σε βιοχημεία και μετά σε ανατομία, φυσιολογία και συμπεριφορά, ως ένα συνεχές.

Αλλά και η διαμέσου εκατομμυρίων ετών εξελικτική διαδικασία διαμόρφωσης του εγκεφάλου, που οδήγησε στη σημερινή δομή του, δείχνει ότι με διαδικασίες σχετικές με τη φυσική επιλογή, δομή και οι λειτουργίες του αναδιαμορφώνονταν συνεχώς μέχρι σήμερα, προσαρμοζόμενες στις εκάστοτε συνθήκες του περιβάλλοντος. Σήμερα είναι, πλέον, γνωστό ότι διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε αναδιαμόρφωση του οργανικού υποστρώματος. Ο Kandel έδειξε ότι μέσω της μάθησης προκαλούνται δομικές και λειτουργικές αλλαγές σε νευρικά κύτταρα, ενώ αλλάζουν και οι συναπτικές συνδέσεις μέσω ρύθμισης της γονιδιακής έκφρασης που οφείλεται στην εκμάθηση από το περιβάλλον10. Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν τόσο στις αισθητικές όσο και στις κινητικές οδούς, με αποτέλεσμα την αναδιαμόρφωση των φλοιικών χαρτών. Σχετικά με τα παραπάνω είναι και τα ευρήματα άλλων ερευνητών, οι οποίοι διαπίστωσαν αλλαγή του χάρτη του αισθητικού φλοιού ύστερα από αλλαγή του τρόπου χρήσης των δακτύλων 11.

Ο Ramachadran V. 12, μελετώντας την αισθητικότητα και τους φλοιικούs χάρτες ατόμων που υπέστησαν διάφορους ακρωτηριασμούς μελών τους, διαπίστωσε ότι μπορεί να συμβούν μεγάλες μεταβολές στην οργάνωση του εγκεφάλου του ενήλικου ατόμου, γεγονός που διαψεύδει τις παραδοσιακές αντιλήψεις της Νευρολογίας ότι ο εγκέφαλος των ενήλικων ατόμων παρουσιάζει σταθερότητα στις συνδέσεις του. Επίσης, έδειξε ότι αυτές οι μεταβολές συμβαίνουν ταχύτατα, ακόμη και εντός 48 ωρών. Ο ερευνητής αυτός, μελετώντας τους φλοιικούs χάρτες ατόμων μετά τον ακρωτηριασμό τους, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου αντιπροσωπευόταν το ακρωτηριασμένο μέλος μετά τον ακρωτηριασμό του καταλαμβανόταν από παρακείμενες περιοχές, που αντιπροσώπευαν άλλα μέρη του σώματος. Έτσι, για παράδειγμα, στην περίπτωση ατόμου με ακρωτηριασμένο το χέρι, πάνω από τον αγκώνα, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το ακρωτηριασμένο χέρι είχε καταληφθεί από την περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το πρόσωπο, με αποτέλεσμα ο ερεθισμός του προσώπου του ατόμου να τον κάνει να νιώθει το ακρωτηριασμένο χέρι -φάντασμα.

Σήμερα, πολλοί ερευνητές ισχυρίζονται πλέον ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεταβάλλεται διαρκώς, σε σχέση με το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, ενώ κάθε είδους εμπειρία και κάθε είδους εκμάθηση οδηγεί σε ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων. Αντίθετα, η αισθητηριακή αποστέρηση οδηγεί σε εξασθένηση των συναπτικών συνδέσεων. Αν το γεγονός αυτό το συνδυάσουμε με το γεγονός ότι άτομα ευρισκόμενα σε συνθήκες παντελούς αισθητηριακού αποκλεισμού εμφανίζουν ψευδαισθήσεις, μπορούμε να σκεφθούμε ότι οι εξασθενημένες συναπτικές συνδέσεις προσφέρουν άλλου είδους πληροφορίες, άλλου είδους πραγματικότητα στο φλοιό του εγκεφάλου.

Υπό το φως αυτών των ερευνητικών δεδομένων, σήμερα προτείνεται n άποψη ότι η ευεργετική δράση της ψυχοθεραπείας, στην αντιμετώπιση ψυχικών προβλημάτων, οφείλεται πιθανόν στην αλλαγή των νευρωνικών συνδέσεων, δηλαδή στην ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων πιθανόν μέσω αλλαγής της γονιδιακής έκφρασns13. Ερευνητές, χρησιμοποιώντας σύγχρονες απεικονιστικές λειτουργικές μεθόδους (ΡΕΤ) για τη μελέτη της εγκεφαλικής λειτουργίας, διαπίστωσαν ότι τόσο η συμπεριφορική θεραπεία όσο και n φλουοξετίνη (φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής) προκαλούν παρόμοιες μειώσεις στο μεταβολικό ρυθμό της κεφαλής του δεξιού κερκοφόρου πυρήνα, κατά την αντιμετώπιση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Άλλη έρευνα έδειξε ότι η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία έχει σημαντική επίδραση στο νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη (νευροδιαβιβαστής, ο οποίος ενοχοποιείται ότι εμπλέκεται στην παθογένεια της κατάθλιψns)14.

Πέρα από τις αλλαγές των νευρωνικών συνάψεων που αναφέρθηκαν, υπό τη επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, έχουμε αναφέρει ότι οι ίδιοι περιβαλλοντολογικοί παράγοντες, όπως n μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, μπορούν να διεγείρουν την παραγωγή νέων νευρικών κυττάρων σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, ενώ άλλοι εξωτερικοί παράγοντες, όπως το στρες, οι ασθένειες, ή η ηλικία, μπορούν να επιφέρουν καταστροφή των νευρικών κυττάρων.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελεί ένα άκρως ζωντανό, δυναμικό και εύπλαστο σύστημα, το οποίο πέρα από την υψηλού επιπέδου επεξεργασία των εισαγόμενων ερεθισμάτων που πραγματοποιεί, αναδιαμορφώνει με κάθε ευκαιρία μέσα από ενδογενείς αυτορρυθμιστικές διαδικασίες, συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα, με σκοπό να παράγει την καλύτερη δυνατή απόκριση, ανταποκρινόμενος στα ποικίλα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Αξίζει να μη μας διαφύγει το γεγονός ότι, όπως διαφάνηκε, ο δυναμισμός αυτός της διαρκούς αναδιαμόρφωσης του εγκεφάλου, με στόχο την ανταπόκριση του στα ποικίλα περιβαλλοντολογικά ερεθίσματα, δεν αποτελεί αποκλειστικό προϊόν γραμμικού ετεροκαθορισμού από το περιβάλλον ούτε αποκλειστικό προϊόν ενδογενούς γενετικού προκαθορισμού, αλλά προϊόν συνεχούς αλληλεπίδρασης μεταξύ περιβαλλοντολογικών και οργανικών παραγόντων.

Ένας άλλος σημαντικός ερευνητής, ο Damasio, τονίζοντας το ρόλο του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση της εγκεφαλικής λειτουργίας, ισχυρίστηκε ότι οι νοητικές λειτουργίες μπορούν να γίνουν κατανοητές μόνο στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης του ανθρώπινου εγκεφάλου και του υπόλοιπου σώματος με το περιβάλλον15.Ένα άλλο ερευνητικό δεδομένο, που έχει προκύψει με τη βοήθεια των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι η διαπίστωση ότι οι φλοιικοί σωματοαισθητικοί χάρτες του εγκεφάλου διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Αυτό φαίνεται ότι αντανακλά το γεγονός ότι οι φλοιικοί χάρτες μεταβάλλονται ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον, οπότε ανάλογα επεκτείνονται η συρρικνώνονται και η διαπίστωση αυτή αντανακλά με τη σειρά της το γεγονός ότι κάθε άτομο έχει διαμορφωθεί διαφορετικά, σε διαφορετικό περιβάλλον, έχει δεχθεί διαφορετικά ερεθίσματα και έχει αναπτύξει διαφορετικές δεξιότητες ή πνευματικά ενδιαφέροντα, με τελικό αποτέλεσμα την εντελώς διαφορετική διαμόρφωση των φλοιικών χαρτών από άτομο σε άτομο16.

Σήμερα είναι γνωστό ότι το κάθε άτομο ζει σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε διάφορα ερεθίσματα, αναπτύσσει τις δικές του σχέσεις, οι οποίες είναι μοναδικές, επομένως διαθέτει απόλυτα προσωπικές εμπειρίες, οι οποίες εκπροσωπούνται στα νευρωνικά δίκτυα του κάθε ατόμου, διαμορφώνοντας μια μοναδική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου, η οποία αρχιτεκτονική διαρκώς μεταβάλλεται, σε συγχρονισμό με το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Σήμερα θεωρείται αποδεκτό ότι αν και οι βασικές μοριακές, βιοχημικές, φυσικές, ακόμη και σημαντικές γενετικές διαδικασίες είναι κοινές για όλους τους ανθρώπους, οι διαφορετικές και απόλυτα μοναδικές εμπειρίες του κάθε ατόμου, οι οποίες διαμορφώνουν έναν εξατομικευμένο και διαρκώ δυναμικά μεταβαλλόμενο αρχιτεκτονικό χάρτη του εγκεφάλου για το κάθε άτομο, είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την ατομικότητα του ανθρώπου.

1. Penrose R., (1989). "ο Νέος Αυτοκράτορας», σ. 463, μτφρ. Νικολσίδου Β., εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα.
2. Kandel E.R., Schwartz J. Η., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 706.
3. Nanopoulos D.V., (1995), ορ. cit.
4. Mershin Α., Nanopoulos D.V., SkouIakis Ε., (2000), Quantum Brain?, Air Χiv: quant-ph/007088 v1.
5. Kandel E.R., (2006), "Αναζητώντας τη μνήμη. Η ανάδυση μιας νέας επιστήμης του νου», σ. 268, μτφρ. Καραμανλίδης Α., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2008.
6. Kaplan H.I., Sadock B.J., Grebb J. ορ. cit., σ. 137.
7. Stahl S.M., (2008), Stahl's Essential Psychopharmacology. Neuroscientific Basis and Practical Applications, p. 24, Cambridge University Press, New York.
8. Edelman G.M., (1978), Group selection and phasic re-entrant signaling: Α theory of higher brain function in The mindfull brain ed. EdeIman G.M. and MountcastIe V.B. στο Ζαρκαδάκη Γ., (2001 ). "Το μυστήριο του νου», σ. 119, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2001.
9. Mora F., οp. cit., σ. 199.
1O.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., οp. cit., σ. 719.
l1.Jenkins W.M., Merzenich Μ.Μ., Ochs Μ.Τ. and Ruiz-Robles A.R., (1990), Functional reorganization of primary somatosensory cortex in adult owl monkeys after behaviorally controlled tactile stimulation. Journal of Neurophysiology, 63, 82-104 in Mora F., οp. cit., σ. 199.
12. Ramachandran V.S., op. cit., σ. 36, 38.
13.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 725.
14.Gabbard G.O., “Τρέχουσες ψυχοδυναμικέs προσεγγίσειs στην Ψυχιατρική”, στο Gelder M.G., Lopez-Ibor J.J., Andreasen Ν., op. cit., τ.I, σ. 487.
15.Damasio Α., “Το λάθος του Καρτέσιου. Συγκίνηση, λογική και ανθρώπινος εγκέφαλος”, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 2000.
16.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ. op. cit., σ. 719.

Κάτω βλέπετε στο κύκλο τον ιππόκαμο, και περιφερειακά με πιο σκούρο, τον εγκεφαλικό φλοιό

Εδώ βλέπεται γιατί τους 'ήρθε' να τον πουν ιππόκαμπο...

Και εδώ κάτω σε 3D τη θέση πάλι του ιππόκαμπου. Στον ιππόκαμπο έχει παρατηρηθεί μεγάλη μείωση του όγκου και εξασθένιση των νευρικών κυττάρων του από παρατεταμένο στρες. Επίσης σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη σαν σημαντική λειτουργία εκτός των άλλων. Οπότε καταλαβαίνετε ότι το πολύ στρες μειώνει και τη μνήμη.

Κάτω μια παλαιότερη απεικόνηση, από την οποία καταλαβαίνουμε τον όρο φλοιοχάρτης. (ο φλοιός με το σκούρο μπλε, και τα σημεία που είχαν βρεθεί οτι σχετίζονται με διάφορες περιοχές του σώματος και των αισθήσεων, σε στυλ χάρτη.)

___________________________________

[...Οι πιο ιδιοφυείς άνθρωποι, εκείνοι που έχουν τα μεγαλύτερα ταλέντα ή που έχουν διακριθεί για τις ανεπανάληπτες ικανότητές τους σε διάφορους τομείς, θεωρούσαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα, ότι τα είχαν καταφέρει λόγω των γονιδίων τους!

Με άλλα λόγια, πίστευαν ότι η κλίση σε φυσικές επιστήμες όπως είναι τα Μαθηματικά ή η Χημεία, η ανάπτυξη καλλιτεχνικών τάσεων στη ζωγραφική, στη μουσική, ακόμη και σε θέματα που έχουν να κάνουν με την σκέψη και τη φαντασία όπως είναι η συγγραφή μυθιστορημάτων, βρίσκεται στο dna μας!

Χωρίς λοιπόν τα «κατάλληλα» γονίδια, κάποιος μπορεί να τα κατάφερνε καλά στους προαναφερόμενους τομείς, δεν θα γινόταν όμως ο καλύτερος από όλους τους άλλους!

Πολλές πανεπιστημιακές μελέτες είχαν αφιερωθεί στον συγκεκριμένο σκοπό και κατέληγαν σε αυτό το συμπέρασμα, σήμερα όμως, μία νέα μελέτη ήρθε να τις διαγράψει και να μας κάνει να αναθεωρήσουμε πολλά πράγματα! Βασικός εμπνευστής της είναι ο Αμερικανός Γενετιστής David Shenk, ο οποίος υποστηρίζει ότι όλες οι προηγούμενες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την γενετική προδιάθεση ήταν υπερεκτιμημένες, και είχαν σαν αποτέλεσμα να περιορίζουν ακόμη και να εμποδίζουν την ανάπτυξη καλλιτεχνικών και όχι μόνο ικανοτήτων.

Πλέον ο ίδιος έρχεται να αποδείξει ότι δεν υπάρχουν έμφυτες ικανότητες, κλίσεις, ή ταλέντα, και πως οποιοσδήποτε μπορεί να τα καταφέρει τέλεια σε όποιον τομέα επιθυμεί με ένα και μοναδικό «όπλο»: την συνεχή εκπαίδευση!

Μπορείτε να αλλάξετε το dna σας – Δεν υπάρχουν κληρονομικά χαρίσματα!

Στο νέο του βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν 15 ημέρες με τον τίτλο «Η ιδιοφυία που βρίσκεται μέσα σε όλους μας» (The Genius in All of Us), ο David Shenk τονίζει ότι το dna δεν είναι κάτι στατικό που παραμένει αναλλοίωτο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Σε αντίθεση, επηρεάζεται και μεταβάλλεται συνεχώς από εξωτερικούς παράγοντες. Άλλωστε, σύμφωνα με κάποιες άλλες επιστημονικές έρευνες που είχαν προηγηθεί στον τομέα της Γενετικής, έχει ήδη αποδειχθεί ότι το dna μας επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες σε τέτοιο βαθμό που είναι δυνατόν να διαφοροποιηθούν τα γονίδια κάποιου και αυτές οι μεταβολές να περάσουν μέσω των γονιδίων και στα παιδιά του.

Ο Αμερικανός γενετιστής θέτει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη έμφυτων ή κληρονομικών ταλέντων, και διαφωνεί πλήρως με απλές εκφράσεις όπως είναι οι ακόλουθες που αρκετές φορές τις έχουμε ακούσει όλοι μας στην καθημερινότητα: «Έχει έμφυτο χάρισμα!», «Είναι ταλέντο στην μουσική!», «Έχει κλίση στα μαθηματικά όπως οι γονείς του!», κλπ.

Φτάνει δε στο σημείο να αμφισβητήσει ακόμη και κάποιες αντιλήψεις που επικρατούν και στον χώρο του αθλητισμού. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι Κενυάτες ανεβαίνουν πολύ συχνά στο βάραθρο των νικητών στις μεγαλύτερες αγωνιστικές διοργανώσεις στίβου. Ως εκ τούτου, πολλοί πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται στο dna τους, δηλαδή πως έχουν «κληρονομικό χάρισμα» στο τρέξιμο.

Από την άλλη πλευρά, ο David Shenk εκτιμά ότι είναι απλώς θέμα εκπαίδευσης, και πως αρκεί να αναλογιστεί κάποιος ότι στην πλειοψηφία τους τα παιδιά στην Κένυα από την ηλικία των επτά ετών είναι αναγκασμένα λόγω των συνθηκών της διαβίωσής τους να τρέχουν καθημερινά αποστάσεις που κυμαίνονται από οκτώ ως δέκα χιλιόμετρα!

Λέει μάλιστα χαρακτηριστικά ένα αστείο που χρησιμοποιούν οι κορυφαίοι αθλητές στίβου παγκοσμίως: «Πώς θα μπορέσει ο υπόλοιπος κόσμος να ανατρέψει την κυριαρχία της Κένυας στο τρέξιμο; Μόνο αν δωρίσουμε στους Κενυάτες σχολικά λεωφορεία.»...]

http://www.ygeianews.gr/section/paidi/content/i-sunexis-ekpaideusi-nikaei-ti-genetiki-prodiathesi

Επειδή ασχολούμαι με το αντικείμενο της γενετικής επισταμένως, έχω να σχολιάσω πως ναι μεν γίνεται να περάσουν αλλαγές (μεταλλάξεις) επίκτητες στην επόμενη γενιά αλλά συνήθως είναι αλλαγές που είτε είναι ουδέτερες, είτε προκαλούν ασθένειες ή θάνατο στο ίδιο το άτομο εξ' αρχής. Κατά δεύτερον, αυτές οι αλλαγές θα πρέπει να γίνουν στα πρόδρομα γεννητικά κύτταρα (όπου μετέπειτα γίνονται ωράρια και σπερματοζωάρια) ώστε να τα παραλάβει ο απόγονος.

Σε φυσιολογικές περιπτώσεις, για τη πλειοψηφία μας, τα κύτταρα μας ναι μεν περιέχουν το ίδιο γενετικό υλικό, γονίδια δηλαδή που αποτελούνται DNA. Όμως δεν εκφράζονται όλα τα γονίδια σε όλα τα κύτταρα, όπως καταλαβαίνουμε εύκολα από τις διαφορετικές μορφές που έχουν αυτά στους διαφορετικούς ιστούς όπου βρίσκονται. Υπάρχει μια υπερμεγέθης μηχανιστική διαφοροποίηση (παράδοξο της τιμής C, π.χ. άνθρωπος με λιγότερα γονίδια ακόμη και από κάποια φυτά, ευφυέστερος και καλύτερα προσαρμοσμένος, λόγω του περίπλοκου και τεράστιου ρυθμιστικού δικτύου σ' αυτά τα γονίδια). Άλλο έργο και μορφολογία έχουν τα νευρικά κύτταρα και άλλη τα μυϊκά, παρ’ ότι τα πάντα επικοινωνούν.

Στο ζήτημα που πραγματεύομαι πρέπει κατανοήσουμε ότι τα εγκεφαλικά νευρικά κύτταρα έχουν μια πολύ μεγάλη ικανότητα αλλαγών, καθώς το γονιδιακό εύρος έκφρασης (οι πιθανοί φαινότυποι δηλαδή) είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ αυτό που πιστεύαμε. Για παράδειγμα κάποια γονίδια (τελείως παραδειγματικά) που εκφράζονται αναφορικά με το μέγεθος της γλώσσας, έχουν ένα εύρος Α το οποίο θα επηρεαστεί από το περιβάλλον και θα δώσει μια μικρή γλώσσα ή το μέγιστο του Α, σε ένα βασικό επίπεδο, που κανονικά δε θα διαφέρει πολύ από τους άμεσους προγόνους μας και γονείς μας.

Οι μηχανισμοί που ορίζουν την γονιδιακή έκφραση στα εγκεφαλικά κύτταρα, έχουν ένα εύρος Β, που μπορεί να επηρεαστεί σε τεράστιο βαθμό, και να κάνει τρομερές αλλαγές και προσαρμογές ανάλογα πάλι με το περιβάλλον.

Η διαφορά είναι ότι δεν είναι τόσο μικρό το εύρος ώστε ντε και καλά να έχουμε τη σκέψη της μαμάς ή την ελάχιστη ευφυΐα της, ή τα ‘κουσούρια’ συμπεριφοράς του μπαμπά. Το μεγαλύτερο ποσοστό είναι από τις επιρροές του περιβάλλοντος και φυσικά αν τα κουσούρια είναι συνέχεια μπροστά σου δε θα είναι περίεργο και να τα ‘κληρονομήσεις’. Σε ένα άλλο περιβάλλον απουσίας, ίσως να μην αναγνώριζε κάποιος τίποτα κοινό μαζί τους μετά από 20 χρόνια, παρά τα χείλη ή τα γαλανά μάτια και το ύψος.

Μπορούμε ναι, να αλλάζουμε ιδέες, χαρακτήρα, ευφυΐα, μνήμη, κοινωνική συμπεριφορά, αλλά και ικανότητες στο σκάκι και το πιάνο, καθώς ο εγκέφαλός μας τροποποιείται άμεσα, ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το απόσπασμα είναι καθαρά επιστημονικό, καθώς και ό,τι ακολουθήσει θα είναι άνω του μετρίου επιπέδου γνώσεων -αναφορικά τουλάχιστον με τις θετικές επιστήμες, γι’ αυτό θα συμβάλλω στη κατανόηση όσο μπορώ. Ελπίζω στο ενδιαφέρον σας και τη συμβολή των δικών σας γνώσεων, ακόμη και αν δεν είναι σαφές αυτή τη στιγμή το που μπορεί να πάει ακριβώς το θέμα. Σίγουρα πάντως δεν βρίσκεται τυχαία σ’ αυτό το φόρουμ.

Οι φώτος είναι από το νετ, και θα σας βοηθήσουν πολύ να καταλάβετε το κείμενο ανατρέχωντας σ' αυτές, και φυσικά ερωτώντας ό,τι θέλετε.

Σκαραγκάς Δημήτριος (διδάκτωρ Α.Π.Θ, ειδικευθείς στην Ψυχιατρική και στη Νευρολογία. Διευθύνων Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης), «Ο ευαίσθητος ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ», εκδ. IANOS 2010

ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ (σελ.179-187),(οι αριθμοί στο κείμενο από 1-16, αντιπροσωπεύουν τις αντίστοιχες βιβλιογραφικές αναφορές στο τέλος του κειμένου)

Υπό το φως των σύγχρονων ερευνητικών δεδομένων είναι σήμερα λάθος να θεωρούμε τον εγκέφαλο ως μία σταθερή δομή ή, ακριβέστερα, ως μία δομή σταθερά διασυνδεδεμένων νευρικών κυττάρων. Οι έρευνες έχουν αποκαλύψει ότι οι νευρωνικές διασυνδέσεις, δηλαδή οι νευρικές συνάψεις, δεν παραμένουν σταθερές, αλλά μεταβάλλονται διαρκώς. Οι δενδρίτες, οι αποφύσεις, δηλαδή, των νευρικών κυττάρων οι οποίες δέχονται σήματα από προσυναπτικά νευρικά κύτταρα, φέρουν μικροσκοπικές προεξοχές, τις δενδριτικές στήλες, μέσω των οποίων έρχονται σε συναπτική επαφή με τα συναπτικά κομβία των προσυναπτικών νευραξόνων. Οι δενδριτικές στήλες κάτω από ειδικές συνθήκες συρρικνώνονται και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της συναπτικής επαφής, ενώ άλλες φορές αυξάνονται ή δημιουργούνται νέες δενδριτικές στήλες, οπότε ως αποτέλεσμα προκύπτει η διαμόρφωση νέων συνάψεων.

Η διαρκής αυτή αλλαγή των νευρωνικών διασυνδέσεων υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ή ενδογενών ερεθισμάτων αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά στοιχεία που αποθάρρυναν την αντίληψη της προσομοίωσης του εγκεφάλου με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Διότι, με δεδομένο ότι στον ηλεκτρονικό υπολογιστή οι διασυνδέσεις - καλωδιώσεις του είναι πάντα σταθερές, ο εγκέφαλος προσομοιούμενος μ’ αυτόν θα αποτελούσε έναν υπολογιστή που... μεταβάλλεται συνεχώς. Αυτός ο τρόπος, όμως, λειτουργίας δε συνάδει με τη λειτουργία του κλασικού ψηφιακού υπολογιστή. Έχει διαπιστωθεί, όμως, ότι μέσω των συνεχών αυτών αλλαγών των νευρικών συνάψεων καθίσταται δυνατό να καταγραφούν μακροπρόθεσμες μνήμες και επομένως να αποθηκευθούν δεδομένα 1,2,3,4,5.

Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, οι μεταβολές αυτές συμβαίνουν μέσα σε χρονική διάρκεια λίγων δευτερολέπτων. Αν συνδυάσει κάποιος αυτό το δεδομένο, με το εύρημα ότι αναμνήσεις προσδιορίζονται και αποθηκεύονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, τότε κατανοεί το θεμελιώδη ρόλο που παίζουν αυτές οι αλλαγές στις διαμορφώσεις των συνάψεων, στο πλαίσιο της εγκεφαλικής πλαστικότητας.

Ο Hebb, το 1954, πρότεινε την άποψη ότι εάν η διέγερση ενός νευρώνα επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα με τον οποίο συνδέεται στο πλαίσιο μιας νευρικής σύναψης, τότε αυτή η σύναψη ενισχύεται. Αντίθετα, όταν n διέγερση ενός νευρώνα δεν είναι ικανή να επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα, τότε η σύναψη αυτή ατονεί. Κατά τη διάρκεια των διαδικασιών που συμβαίνουν, σύμφωνα με το σχήμα αυτό του Hebb, κατά το οποίο μια σύναψη μπορεί να ενισχύεται ή να ατονεί, προκύπτουν διαδικασίες μάθησης.

Ο όρος «πλαστικότητα του εγκεφάλου» ή «νευροπλαστικότητα» αναφέρεται στην προαναφερθείσα ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνάψεις, νέες συνδέσεις δηλαδή μεταξύ των νευρώνων του. Με τον τρόπο αυτόν αναδιαμορφώνονται, επίσης, ο σωματοαισθητικός και ο σωματοκινητικός χάρτης του εγκεφάλου, αναδιαμορφώνεται, δηλαδή, το ίδιο το οργανικό του υπόστρωμα. Κάθε περιοχή του ανθρώπινου σώματος αντιπροσωπεύεται αισθητικά σε εξειδικευμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού, οι οποίες συνθέτουν το σωματοαισθητικό φλοιό, ενώ οι αντίστοιχες περιοχές του φλοιού, οι οποίες εκπροσωπούν κινητικά τις διάφορες περιοχές του σώματος, συνθέτουν το σωματοκινητικό φλοιό. Έχει αποδειχθεί ότι οι φλοιικοί αυτοί χάρτες δεν είναι σταθεροί, αλλά μεταβάλλονται, διευρυνόμενοι ή συρρικνούμενοι, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον και ανάλογα με τη χρήση των περιοχών τις οποίες εκπροσωπούν.

Είναι γνωστό ότι n ανάπτυξη - ωρίμανση του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος είναι μία διαδικασία εξόχως δυναμική. Τα νευρικά κύτταρα του εμβρύου, τα οποία θα διαμορφώσουν αργότερα τον εγκεφαλικό φλοιό, αρχικά βρίσκονται εγκατεστημένα κοντά στις κοιλίες του εγκεφάλου, απ’ όπου μεταναστεύουν κατά μήκος των ακτινωτών κυττάρων της νευρογλοίας και σταματούν σε ειδικές θέσεις, όπου θα ωριμάσουν και θα αποκτήσουν τους δενδρίτες και τους νευράξονές τους. Αναπτύσσοντας τους δενδρίτες και τους νευράξονες, τα νευρικά κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους μέσω συναπτικών επαφών, πολλές από τις οποίες στη συνέχεια εξαλείφονται. Κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης των νευρικών κυττάρων, γενετικές μεταλλάξεις, αλλά και περιβαλλοντολογικές επιδράσεις είναι δυνατό να επιφέρουν διαφοροποιήσεις στην ωρίμανση του εγκεφάλου, με συνέπειες που αφορούν τη λειτουργικότητά του 6.

Κάποτε ήταν αποδεκτό ότι ο εγκέφαλος με το τέλος της εφηβείας ολοκληρώνεται, ωριμάζει και επομένως αυτός ο εγκέφαλος είναι δομημένος - προετοιμασμένος για να αντιμετωπίσει στη συνέχεια τις ανάγκες της υπόλοιπης ζωής του ανθρώπου.

Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι ο εγκέφαλος όχι μόνο δεν παραμένει στατικός, όχι μόνον είναι εύπλαστος, αναδιαμορφώνοντας καινούριες συνάψεις ή καταργώντας άλλες υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, αλλά δημιουργεί και νέα νευρικά κύτταρα κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής του.

Παρά το γεγονός ότι η ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου εμφανίζει μεγαλύτερη δυναμική πριν από τη γέννηση και ο εγκέφαλος αποκτά το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του μέχρι την ηλικία των πέντε ετών, αρκετές διαδικασίες που επηρεάζουν την εγκεφαλική δομή παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Η μυελινοποίηση των νευραξόνων και n διακλάδωση των δενδριτικών αποφύσεων των νευρικών κυττάρων συνεχίζεται με έντονο ρυθμό κατά την εφηβική ηλικία, αλλά υφίσταται, έστω και σε μικρότερο βαθμό, καθ’ όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου. Η δημιουργία νέων νευρικών συνάψεων συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή, ενώ πρόσφατα αποδείχθηκε ότι και η γένεση νέων νευρικών κυττάρων συνεχίζεται επίσης, κατά την ενήλικη ζωή, σε περιοχές του ιππόκαμπου και στον οσφρητικό βολβό, Παράγοντες που διεγείρουν τη γένεση νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο είναι η μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, ενδογενείς αυξητικοί παράγοντες και κάποιοι φαρμακευτικοί παράγοντες. Ο ιππόκαμπος, όμως, αντίστροφα, είναι ευαίσθητος σε παράγοντες όπως το στρες, η ηλικία ή οι ασθένειες, οι οποίοι συμβάλλουν στην καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων. Βέβαια καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων μπορεί να συμβεί και σε άλλες περιοχές εκτός του ιππόκαμπου.

Είναι κοινά αποδεκτό ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν κληρονομείται. Η συμπεριφορά του ανθρώπου διαμορφώνεται σταδιακά, ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης του περιβάλλοντος με το οργανικό υπόστρωμα. Τα νευρωνικά κυκλώματα, υπεύθυνα για τις νοητικές λειτουργίες και τη συμπεριφορά, αναπτύσσονται υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων. Ο Edelman, στα 1978, πρότεινε την άποψη ότι η δομή του νευρικού συστήματος και η συμπεριφορά των όντων διαμορφώνεται από ένα πλήθος μη προβλέψιμων εξωτερικών ερεθισμάτων 8. Η πρόταση αυτή επιβεβαιώνεται πλέον σήμερα από την έρευνα της λειτουργίας του εγκεφάλου μέσω των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων έρευνας της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Ο εγκέφαλος, λοιπόν, σήμερα, δεν αντιμετωπίζεται ως ένα όργανο δομικά και λειτουργικά σταθερό. Υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών, αλλά και ενδογενών ερεθισμάτων, βρίσκεται σε συνεχή δραστηριότητα όχι ως ένας απλός στατικός επεξεργαστής πληροφοριών, αλλά ως ένα ζωντανό όργανο αυτοοργανούμενο, το οποίο ανταποκρινόμενο στα ερεθίσματα που προσλαμβάνει και επεξεργάζεται αναδιοργανώνει συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα με σκοπό, μέσω της αναδιαμόρφωσης του, να ανταποκριθεί στις ανάγκες που προκύπτουν από τα ερεθίσματα που δέχεται.

Κατά τον Francisco Mora9 οι πλαστικές αλλαγές παράγονται σε νευρώνες και νευρικές οδούς που απελευθερώνουν νευροδιαβιβαστές και ενεργοποιούν υποδοχείς, πράγμα που ενεργοποιεί γονίδια και έτσι διεγείρει τη σύνθεση νέων πρωτεϊνών, υποδοχέων και άλλων μεμβρανικών συστατικών, οδηγώντας σε αλλαγές των νευρώνων και της δραστηριότητας των κυκλωμάτων. Με το δυναμικό αυτόν τρόπο ο κόσμος της χημείας και της φυσικής του εγκεφάλου μετατρέπεται σε βιοχημεία και μετά σε ανατομία, φυσιολογία και συμπεριφορά, ως ένα συνεχές.

Αλλά και η διαμέσου εκατομμυρίων ετών εξελικτική διαδικασία διαμόρφωσης του εγκεφάλου, που οδήγησε στη σημερινή δομή του, δείχνει ότι με διαδικασίες σχετικές με τη φυσική επιλογή, δομή και οι λειτουργίες του αναδιαμορφώνονταν συνεχώς μέχρι σήμερα, προσαρμοζόμενες στις εκάστοτε συνθήκες του περιβάλλοντος. Σήμερα είναι, πλέον, γνωστό ότι διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε αναδιαμόρφωση του οργανικού υποστρώματος. Ο Kandel έδειξε ότι μέσω της μάθησης προκαλούνται δομικές και λειτουργικές αλλαγές σε νευρικά κύτταρα, ενώ αλλάζουν και οι συναπτικές συνδέσεις μέσω ρύθμισης της γονιδιακής έκφρασης που οφείλεται στην εκμάθηση από το περιβάλλον10. Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν τόσο στις αισθητικές όσο και στις κινητικές οδούς, με αποτέλεσμα την αναδιαμόρφωση των φλοιικών χαρτών. Σχετικά με τα παραπάνω είναι και τα ευρήματα άλλων ερευνητών, οι οποίοι διαπίστωσαν αλλαγή του χάρτη του αισθητικού φλοιού ύστερα από αλλαγή του τρόπου χρήσης των δακτύλων 11.

Ο Ramachadran V. 12, μελετώντας την αισθητικότητα και τους φλοιικούs χάρτες ατόμων που υπέστησαν διάφορους ακρωτηριασμούς μελών τους, διαπίστωσε ότι μπορεί να συμβούν μεγάλες μεταβολές στην οργάνωση του εγκεφάλου του ενήλικου ατόμου, γεγονός που διαψεύδει τις παραδοσιακές αντιλήψεις της Νευρολογίας ότι ο εγκέφαλος των ενήλικων ατόμων παρουσιάζει σταθερότητα στις συνδέσεις του. Επίσης, έδειξε ότι αυτές οι μεταβολές συμβαίνουν ταχύτατα, ακόμη και εντός 48 ωρών. Ο ερευνητής αυτός, μελετώντας τους φλοιικούs χάρτες ατόμων μετά τον ακρωτηριασμό τους, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου αντιπροσωπευόταν το ακρωτηριασμένο μέλος μετά τον ακρωτηριασμό του καταλαμβανόταν από παρακείμενες περιοχές, που αντιπροσώπευαν άλλα μέρη του σώματος. Έτσι, για παράδειγμα, στην περίπτωση ατόμου με ακρωτηριασμένο το χέρι, πάνω από τον αγκώνα, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το ακρωτηριασμένο χέρι είχε καταληφθεί από την περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το πρόσωπο, με αποτέλεσμα ο ερεθισμός του προσώπου του ατόμου να τον κάνει να νιώθει το ακρωτηριασμένο χέρι -φάντασμα.

Σήμερα, πολλοί ερευνητές ισχυρίζονται πλέον ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεταβάλλεται διαρκώς, σε σχέση με το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, ενώ κάθε είδους εμπειρία και κάθε είδους εκμάθηση οδηγεί σε ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων. Αντίθετα, η αισθητηριακή αποστέρηση οδηγεί σε εξασθένηση των συναπτικών συνδέσεων. Αν το γεγονός αυτό το συνδυάσουμε με το γεγονός ότι άτομα ευρισκόμενα σε συνθήκες παντελούς αισθητηριακού αποκλεισμού εμφανίζουν ψευδαισθήσεις, μπορούμε να σκεφθούμε ότι οι εξασθενημένες συναπτικές συνδέσεις προσφέρουν άλλου είδους πληροφορίες, άλλου είδους πραγματικότητα στο φλοιό του εγκεφάλου.

Υπό το φως αυτών των ερευνητικών δεδομένων, σήμερα προτείνεται n άποψη ότι η ευεργετική δράση της ψυχοθεραπείας, στην αντιμετώπιση ψυχικών προβλημάτων, οφείλεται πιθανόν στην αλλαγή των νευρωνικών συνδέσεων, δηλαδή στην ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων πιθανόν μέσω αλλαγής της γονιδιακής έκφρασns13. Ερευνητές, χρησιμοποιώντας σύγχρονες απεικονιστικές λειτουργικές μεθόδους (ΡΕΤ) για τη μελέτη της εγκεφαλικής λειτουργίας, διαπίστωσαν ότι τόσο η συμπεριφορική θεραπεία όσο και n φλουοξετίνη (φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής) προκαλούν παρόμοιες μειώσεις στο μεταβολικό ρυθμό της κεφαλής του δεξιού κερκοφόρου πυρήνα, κατά την αντιμετώπιση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Άλλη έρευνα έδειξε ότι η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία έχει σημαντική επίδραση στο νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη (νευροδιαβιβαστής, ο οποίος ενοχοποιείται ότι εμπλέκεται στην παθογένεια της κατάθλιψns)14.

Πέρα από τις αλλαγές των νευρωνικών συνάψεων που αναφέρθηκαν, υπό τη επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, έχουμε αναφέρει ότι οι ίδιοι περιβαλλοντολογικοί παράγοντες, όπως n μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, μπορούν να διεγείρουν την παραγωγή νέων νευρικών κυττάρων σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, ενώ άλλοι εξωτερικοί παράγοντες, όπως το στρες, οι ασθένειες, ή η ηλικία, μπορούν να επιφέρουν καταστροφή των νευρικών κυττάρων.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελεί ένα άκρως ζωντανό, δυναμικό και εύπλαστο σύστημα, το οποίο πέρα από την υψηλού επιπέδου επεξεργασία των εισαγόμενων ερεθισμάτων που πραγματοποιεί, αναδιαμορφώνει με κάθε ευκαιρία μέσα από ενδογενείς αυτορρυθμιστικές διαδικασίες, συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα, με σκοπό να παράγει την καλύτερη δυνατή απόκριση, ανταποκρινόμενος στα ποικίλα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Αξίζει να μη μας διαφύγει το γεγονός ότι, όπως διαφάνηκε, ο δυναμισμός αυτός της διαρκούς αναδιαμόρφωσης του εγκεφάλου, με στόχο την ανταπόκριση του στα ποικίλα περιβαλλοντολογικά ερεθίσματα, δεν αποτελεί αποκλειστικό προϊόν γραμμικού ετεροκαθορισμού από το περιβάλλον ούτε αποκλειστικό προϊόν ενδογενούς γενετικού προκαθορισμού, αλλά προϊόν συνεχούς αλληλεπίδρασης μεταξύ περιβαλλοντολογικών και οργανικών παραγόντων.

Ένας άλλος σημαντικός ερευνητής, ο Damasio, τονίζοντας το ρόλο του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση της εγκεφαλικής λειτουργίας, ισχυρίστηκε ότι οι νοητικές λειτουργίες μπορούν να γίνουν κατανοητές μόνο στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης του ανθρώπινου εγκεφάλου και του υπόλοιπου σώματος με το περιβάλλον15.Ένα άλλο ερευνητικό δεδομένο, που έχει προκύψει με τη βοήθεια των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι η διαπίστωση ότι οι φλοιικοί σωματοαισθητικοί χάρτες του εγκεφάλου διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Αυτό φαίνεται ότι αντανακλά το γεγονός ότι οι φλοιικοί χάρτες μεταβάλλονται ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον, οπότε ανάλογα επεκτείνονται η συρρικνώνονται και η διαπίστωση αυτή αντανακλά με τη σειρά της το γεγονός ότι κάθε άτομο έχει διαμορφωθεί διαφορετικά, σε διαφορετικό περιβάλλον, έχει δεχθεί διαφορετικά ερεθίσματα και έχει αναπτύξει διαφορετικές δεξιότητες ή πνευματικά ενδιαφέροντα, με τελικό αποτέλεσμα την εντελώς διαφορετική διαμόρφωση των φλοιικών χαρτών από άτομο σε άτομο16.

Σήμερα είναι γνωστό ότι το κάθε άτομο ζει σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε διάφορα ερεθίσματα, αναπτύσσει τις δικές του σχέσεις, οι οποίες είναι μοναδικές, επομένως διαθέτει απόλυτα προσωπικές εμπειρίες, οι οποίες εκπροσωπούνται στα νευρωνικά δίκτυα του κάθε ατόμου, διαμορφώνοντας μια μοναδική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου, η οποία αρχιτεκτονική διαρκώς μεταβάλλεται, σε συγχρονισμό με το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Σήμερα θεωρείται αποδεκτό ότι αν και οι βασικές μοριακές, βιοχημικές, φυσικές, ακόμη και σημαντικές γενετικές διαδικασίες είναι κοινές για όλους τους ανθρώπους, οι διαφορετικές και απόλυτα μοναδικές εμπειρίες του κάθε ατόμου, οι οποίες διαμορφώνουν έναν εξατομικευμένο και διαρκώ δυναμικά μεταβαλλόμενο αρχιτεκτονικό χάρτη του εγκεφάλου για το κάθε άτομο, είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την ατομικότητα του ανθρώπου.

1. Penrose R., (1989). "ο Νέος Αυτοκράτορας», σ. 463, μτφρ. Νικολσίδου Β., εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα.
2. Kandel E.R., Schwartz J. Η., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 706.
3. Nanopoulos D.V., (1995), ορ. cit.
4. Mershin Α., Nanopoulos D.V., SkouIakis Ε., (2000), Quantum Brain?, Air Χiv: quant-ph/007088 v1.
5. Kandel E.R., (2006), "Αναζητώντας τη μνήμη. Η ανάδυση μιας νέας επιστήμης του νου», σ. 268, μτφρ. Καραμανλίδης Α., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2008.
6. Kaplan H.I., Sadock B.J., Grebb J. ορ. cit., σ. 137.
7. Stahl S.M., (2008), Stahl's Essential Psychopharmacology. Neuroscientific Basis and Practical Applications, p. 24, Cambridge University Press, New York.
8. Edelman G.M., (1978), Group selection and phasic re-entrant signaling: Α theory of higher brain function in The mindfull brain ed. EdeIman G.M. and MountcastIe V.B. στο Ζαρκαδάκη Γ., (2001 ). "Το μυστήριο του νου», σ. 119, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2001.
9. Mora F., οp. cit., σ. 199.
1O.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., οp. cit., σ. 719.
l1.Jenkins W.M., Merzenich Μ.Μ., Ochs Μ.Τ. and Ruiz-Robles A.R., (1990), Functional reorganization of primary somatosensory cortex in adult owl monkeys after behaviorally controlled tactile stimulation. Journal of Neurophysiology, 63, 82-104 in Mora F., οp. cit., σ. 199.
12. Ramachandran V.S., op. cit., σ. 36, 38.
13.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 725.
14.Gabbard G.O., “Τρέχουσες ψυχοδυναμικέs προσεγγίσειs στην Ψυχιατρική”, στο Gelder M.G., Lopez-Ibor J.J., Andreasen Ν., op. cit., τ.I, σ. 487.
15.Damasio Α., “Το λάθος του Καρτέσιου. Συγκίνηση, λογική και ανθρώπινος εγκέφαλος”, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 2000.
16.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ. op. cit., σ. 719.

Κάτω βλέπετε στο κύκλο τον ιππόκαμο, και περιφερειακά με πιο σκούρο, τον εγκεφαλικό φλοιό

Εδώ βλέπεται γιατί τους 'ήρθε' να τον πουν ιππόκαμπο...

Και εδώ κάτω σε 3D τη θέση πάλι του ιππόκαμπου. Στον ιππόκαμπο έχει παρατηρηθεί μεγάλη μείωση του όγκου και εξασθένιση των νευρικών κυττάρων του από παρατεταμένο στρες. Επίσης σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη σαν σημαντική λειτουργία εκτός των άλλων. Οπότε καταλαβαίνετε ότι το πολύ στρες μειώνει και τη μνήμη.

Κάτω μια παλαιότερη απεικόνηση, από την οποία καταλαβαίνουμε τον όρο φλοιοχάρτης. (ο φλοιός με το σκούρο μπλε, και τα σημεία που είχαν βρεθεί οτι σχετίζονται με διάφορες περιοχές του σώματος και των αισθήσεων, σε στυλ χάρτη.)

___________________________________

[...Οι πιο ιδιοφυείς άνθρωποι, εκείνοι που έχουν τα μεγαλύτερα ταλέντα ή που έχουν διακριθεί για τις ανεπανάληπτες ικανότητές τους σε διάφορους τομείς, θεωρούσαν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα, ότι τα είχαν καταφέρει λόγω των γονιδίων τους!

Με άλλα λόγια, πίστευαν ότι η κλίση σε φυσικές επιστήμες όπως είναι τα Μαθηματικά ή η Χημεία, η ανάπτυξη καλλιτεχνικών τάσεων στη ζωγραφική, στη μουσική, ακόμη και σε θέματα που έχουν να κάνουν με την σκέψη και τη φαντασία όπως είναι η συγγραφή μυθιστορημάτων, βρίσκεται στο dna μας!

Χωρίς λοιπόν τα «κατάλληλα» γονίδια, κάποιος μπορεί να τα κατάφερνε καλά στους προαναφερόμενους τομείς, δεν θα γινόταν όμως ο καλύτερος από όλους τους άλλους!

Πολλές πανεπιστημιακές μελέτες είχαν αφιερωθεί στον συγκεκριμένο σκοπό και κατέληγαν σε αυτό το συμπέρασμα, σήμερα όμως, μία νέα μελέτη ήρθε να τις διαγράψει και να μας κάνει να αναθεωρήσουμε πολλά πράγματα! Βασικός εμπνευστής της είναι ο Αμερικανός Γενετιστής David Shenk, ο οποίος υποστηρίζει ότι όλες οι προηγούμενες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την γενετική προδιάθεση ήταν υπερεκτιμημένες, και είχαν σαν αποτέλεσμα να περιορίζουν ακόμη και να εμποδίζουν την ανάπτυξη καλλιτεχνικών και όχι μόνο ικανοτήτων.

Πλέον ο ίδιος έρχεται να αποδείξει ότι δεν υπάρχουν έμφυτες ικανότητες, κλίσεις, ή ταλέντα, και πως οποιοσδήποτε μπορεί να τα καταφέρει τέλεια σε όποιον τομέα επιθυμεί με ένα και μοναδικό «όπλο»: την συνεχή εκπαίδευση!

Μπορείτε να αλλάξετε το dna σας – Δεν υπάρχουν κληρονομικά χαρίσματα!

Στο νέο του βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν 15 ημέρες με τον τίτλο «Η ιδιοφυία που βρίσκεται μέσα σε όλους μας» (The Genius in All of Us), ο David Shenk τονίζει ότι το dna δεν είναι κάτι στατικό που παραμένει αναλλοίωτο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Σε αντίθεση, επηρεάζεται και μεταβάλλεται συνεχώς από εξωτερικούς παράγοντες. Άλλωστε, σύμφωνα με κάποιες άλλες επιστημονικές έρευνες που είχαν προηγηθεί στον τομέα της Γενετικής, έχει ήδη αποδειχθεί ότι το dna μας επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες σε τέτοιο βαθμό που είναι δυνατόν να διαφοροποιηθούν τα γονίδια κάποιου και αυτές οι μεταβολές να περάσουν μέσω των γονιδίων και στα παιδιά του.

Ο Αμερικανός γενετιστής θέτει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη έμφυτων ή κληρονομικών ταλέντων, και διαφωνεί πλήρως με απλές εκφράσεις όπως είναι οι ακόλουθες που αρκετές φορές τις έχουμε ακούσει όλοι μας στην καθημερινότητα: «Έχει έμφυτο χάρισμα!», «Είναι ταλέντο στην μουσική!», «Έχει κλίση στα μαθηματικά όπως οι γονείς του!», κλπ.

Φτάνει δε στο σημείο να αμφισβητήσει ακόμη και κάποιες αντιλήψεις που επικρατούν και στον χώρο του αθλητισμού. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι Κενυάτες ανεβαίνουν πολύ συχνά στο βάραθρο των νικητών στις μεγαλύτερες αγωνιστικές διοργανώσεις στίβου. Ως εκ τούτου, πολλοί πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται στο dna τους, δηλαδή πως έχουν «κληρονομικό χάρισμα» στο τρέξιμο.

Από την άλλη πλευρά, ο David Shenk εκτιμά ότι είναι απλώς θέμα εκπαίδευσης, και πως αρκεί να αναλογιστεί κάποιος ότι στην πλειοψηφία τους τα παιδιά στην Κένυα από την ηλικία των επτά ετών είναι αναγκασμένα λόγω των συνθηκών της διαβίωσής τους να τρέχουν καθημερινά αποστάσεις που κυμαίνονται από οκτώ ως δέκα χιλιόμετρα!

Λέει μάλιστα χαρακτηριστικά ένα αστείο που χρησιμοποιούν οι κορυφαίοι αθλητές στίβου παγκοσμίως: «Πώς θα μπορέσει ο υπόλοιπος κόσμος να ανατρέψει την κυριαρχία της Κένυας στο τρέξιμο; Μόνο αν δωρίσουμε στους Κενυάτες σχολικά λεωφορεία.»...]

http://www.ygeianews.gr/section/paidi/content/i-sunexis-ekpaideusi-nikaei-ti-genetiki-prodiathesi

Επειδή ασχολούμαι με το αντικείμενο της γενετικής επισταμένως, έχω να σχολιάσω πως ναι μεν γίνεται να περάσουν αλλαγές (μεταλλάξεις) επίκτητες στην επόμενη γενιά αλλά συνήθως είναι αλλαγές που είτε είναι ουδέτερες, είτε προκαλούν ασθένειες ή θάνατο στο ίδιο το άτομο εξ' αρχής. Κατά δεύτερον, αυτές οι αλλαγές θα πρέπει να γίνουν στα πρόδρομα γεννητικά κύτταρα (όπου μετέπειτα γίνονται ωράρια και σπερματοζωάρια) ώστε να τα παραλάβει ο απόγονος.

Σε φυσιολογικές περιπτώσεις, για τη πλειοψηφία μας, τα κύτταρα μας ναι μεν περιέχουν το ίδιο γενετικό υλικό, γονίδια δηλαδή που αποτελούνται DNA. Όμως δεν εκφράζονται όλα τα γονίδια σε όλα τα κύτταρα, όπως καταλαβαίνουμε εύκολα από τις διαφορετικές μορφές που έχουν αυτά στους διαφορετικούς ιστούς όπου βρίσκονται. Υπάρχει μια υπερμεγέθης μηχανιστική διαφοροποίηση (παράδοξο της τιμής C, π.χ. άνθρωπος με λιγότερα γονίδια ακόμη και από κάποια φυτά, ευφυέστερος και καλύτερα προσαρμοσμένος, λόγω του περίπλοκου και τεράστιου ρυθμιστικού δικτύου σ' αυτά τα γονίδια). Άλλο έργο και μορφολογία έχουν τα νευρικά κύτταρα και άλλη τα μυϊκά, παρ’ ότι τα πάντα επικοινωνούν.

Στο ζήτημα που πραγματεύομαι πρέπει κατανοήσουμε ότι τα εγκεφαλικά νευρικά κύτταρα έχουν μια πολύ μεγάλη ικανότητα αλλαγών, καθώς το γονιδιακό εύρος έκφρασης (οι πιθανοί φαινότυποι δηλαδή) είναι πολύ μεγαλύτερο απ’ αυτό που πιστεύαμε. Για παράδειγμα κάποια γονίδια (τελείως παραδειγματικά) που εκφράζονται αναφορικά με το μέγεθος της γλώσσας, έχουν ένα εύρος Α το οποίο θα επηρεαστεί από το περιβάλλον και θα δώσει μια μικρή γλώσσα ή το μέγιστο του Α, σε ένα βασικό επίπεδο, που κανονικά δε θα διαφέρει πολύ από τους άμεσους προγόνους μας και γονείς μας.

Οι μηχανισμοί που ορίζουν την γονιδιακή έκφραση στα εγκεφαλικά κύτταρα, έχουν ένα εύρος Β, που μπορεί να επηρεαστεί σε τεράστιο βαθμό, και να κάνει τρομερές αλλαγές και προσαρμογές ανάλογα πάλι με το περιβάλλον.

Η διαφορά είναι ότι δεν είναι τόσο μικρό το εύρος ώστε ντε και καλά να έχουμε τη σκέψη της μαμάς ή την ελάχιστη ευφυΐα της, ή τα ‘κουσούρια’ συμπεριφοράς του μπαμπά. Το μεγαλύτερο ποσοστό είναι από τις επιρροές του περιβάλλοντος και φυσικά αν τα κουσούρια είναι συνέχεια μπροστά σου δε θα είναι περίεργο και να τα ‘κληρονομήσεις’. Σε ένα άλλο περιβάλλον απουσίας, ίσως να μην αναγνώριζε κάποιος τίποτα κοινό μαζί τους μετά από 20 χρόνια, παρά τα χείλη ή τα γαλανά μάτια και το ύψος.

Μπορούμε ναι, να αλλάζουμε ιδέες, χαρακτήρα, ευφυΐα, μνήμη, κοινωνική συμπεριφορά, αλλά και ικανότητες στο σκάκι και το πιάνο, καθώς ο εγκέφαλός μας τροποποιείται άμεσα, ακόμη και στην ενήλικη ζωή.

Το απόσπασμα είναι καθαρά επιστημονικό, καθώς και ό,τι ακολουθήσει θα είναι άνω του μετρίου επιπέδου γνώσεων -αναφορικά τουλάχιστον με τις θετικές επιστήμες, γι’ αυτό θα συμβάλλω στη κατανόηση όσο μπορώ. Ελπίζω στο ενδιαφέρον σας και τη συμβολή των δικών σας γνώσεων, ακόμη και αν δεν είναι σαφές αυτή τη στιγμή το που μπορεί να πάει ακριβώς το θέμα. Σίγουρα πάντως δεν βρίσκεται τυχαία σ’ αυτό το φόρουμ.

Οι φώτος είναι από το νετ, και θα σας βοηθήσουν πολύ να καταλάβετε το κείμενο ανατρέχωντας σ' αυτές, και φυσικά ερωτώντας ό,τι θέλετε.

Σκαραγκάς Δημήτριος (διδάκτωρ Α.Π.Θ, ειδικευθείς στην Ψυχιατρική και στη Νευρολογία. Διευθύνων Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης), «Ο ευαίσθητος ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ», εκδ. IANOS 2010

ΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ (σελ.179-187),(οι αριθμοί στο κείμενο από 1-16, αντιπροσωπεύουν τις αντίστοιχες βιβλιογραφικές αναφορές στο τέλος του κειμένου)

Υπό το φως των σύγχρονων ερευνητικών δεδομένων είναι σήμερα λάθος να θεωρούμε τον εγκέφαλο ως μία σταθερή δομή ή, ακριβέστερα, ως μία δομή σταθερά διασυνδεδεμένων νευρικών κυττάρων. Οι έρευνες έχουν αποκαλύψει ότι οι νευρωνικές διασυνδέσεις, δηλαδή οι νευρικές συνάψεις, δεν παραμένουν σταθερές, αλλά μεταβάλλονται διαρκώς. Οι δενδρίτες, οι αποφύσεις, δηλαδή, των νευρικών κυττάρων οι οποίες δέχονται σήματα από προσυναπτικά νευρικά κύτταρα, φέρουν μικροσκοπικές προεξοχές, τις δενδριτικές στήλες, μέσω των οποίων έρχονται σε συναπτική επαφή με τα συναπτικά κομβία των προσυναπτικών νευραξόνων. Οι δενδριτικές στήλες κάτω από ειδικές συνθήκες συρρικνώνονται και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διακοπή της συναπτικής επαφής, ενώ άλλες φορές αυξάνονται ή δημιουργούνται νέες δενδριτικές στήλες, οπότε ως αποτέλεσμα προκύπτει η διαμόρφωση νέων συνάψεων.

Η διαρκής αυτή αλλαγή των νευρωνικών διασυνδέσεων υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ή ενδογενών ερεθισμάτων αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά στοιχεία που αποθάρρυναν την αντίληψη της προσομοίωσης του εγκεφάλου με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Διότι, με δεδομένο ότι στον ηλεκτρονικό υπολογιστή οι διασυνδέσεις - καλωδιώσεις του είναι πάντα σταθερές, ο εγκέφαλος προσομοιούμενος μ’ αυτόν θα αποτελούσε έναν υπολογιστή που... μεταβάλλεται συνεχώς. Αυτός ο τρόπος, όμως, λειτουργίας δε συνάδει με τη λειτουργία του κλασικού ψηφιακού υπολογιστή. Έχει διαπιστωθεί, όμως, ότι μέσω των συνεχών αυτών αλλαγών των νευρικών συνάψεων καθίσταται δυνατό να καταγραφούν μακροπρόθεσμες μνήμες και επομένως να αποθηκευθούν δεδομένα 1,2,3,4,5.

Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, οι μεταβολές αυτές συμβαίνουν μέσα σε χρονική διάρκεια λίγων δευτερολέπτων. Αν συνδυάσει κάποιος αυτό το δεδομένο, με το εύρημα ότι αναμνήσεις προσδιορίζονται και αποθηκεύονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, τότε κατανοεί το θεμελιώδη ρόλο που παίζουν αυτές οι αλλαγές στις διαμορφώσεις των συνάψεων, στο πλαίσιο της εγκεφαλικής πλαστικότητας.

Ο Hebb, το 1954, πρότεινε την άποψη ότι εάν η διέγερση ενός νευρώνα επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα με τον οποίο συνδέεται στο πλαίσιο μιας νευρικής σύναψης, τότε αυτή η σύναψη ενισχύεται. Αντίθετα, όταν n διέγερση ενός νευρώνα δεν είναι ικανή να επιφέρει τη διέγερση ενός άλλου νευρώνα, τότε η σύναψη αυτή ατονεί. Κατά τη διάρκεια των διαδικασιών που συμβαίνουν, σύμφωνα με το σχήμα αυτό του Hebb, κατά το οποίο μια σύναψη μπορεί να ενισχύεται ή να ατονεί, προκύπτουν διαδικασίες μάθησης.

Ο όρος «πλαστικότητα του εγκεφάλου» ή «νευροπλαστικότητα» αναφέρεται στην προαναφερθείσα ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνάψεις, νέες συνδέσεις δηλαδή μεταξύ των νευρώνων του. Με τον τρόπο αυτόν αναδιαμορφώνονται, επίσης, ο σωματοαισθητικός και ο σωματοκινητικός χάρτης του εγκεφάλου, αναδιαμορφώνεται, δηλαδή, το ίδιο το οργανικό του υπόστρωμα. Κάθε περιοχή του ανθρώπινου σώματος αντιπροσωπεύεται αισθητικά σε εξειδικευμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού, οι οποίες συνθέτουν το σωματοαισθητικό φλοιό, ενώ οι αντίστοιχες περιοχές του φλοιού, οι οποίες εκπροσωπούν κινητικά τις διάφορες περιοχές του σώματος, συνθέτουν το σωματοκινητικό φλοιό. Έχει αποδειχθεί ότι οι φλοιικοί αυτοί χάρτες δεν είναι σταθεροί, αλλά μεταβάλλονται, διευρυνόμενοι ή συρρικνούμενοι, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον και ανάλογα με τη χρήση των περιοχών τις οποίες εκπροσωπούν.

Είναι γνωστό ότι n ανάπτυξη - ωρίμανση του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος είναι μία διαδικασία εξόχως δυναμική. Τα νευρικά κύτταρα του εμβρύου, τα οποία θα διαμορφώσουν αργότερα τον εγκεφαλικό φλοιό, αρχικά βρίσκονται εγκατεστημένα κοντά στις κοιλίες του εγκεφάλου, απ’ όπου μεταναστεύουν κατά μήκος των ακτινωτών κυττάρων της νευρογλοίας και σταματούν σε ειδικές θέσεις, όπου θα ωριμάσουν και θα αποκτήσουν τους δενδρίτες και τους νευράξονές τους. Αναπτύσσοντας τους δενδρίτες και τους νευράξονες, τα νευρικά κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους μέσω συναπτικών επαφών, πολλές από τις οποίες στη συνέχεια εξαλείφονται. Κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης των νευρικών κυττάρων, γενετικές μεταλλάξεις, αλλά και περιβαλλοντολογικές επιδράσεις είναι δυνατό να επιφέρουν διαφοροποιήσεις στην ωρίμανση του εγκεφάλου, με συνέπειες που αφορούν τη λειτουργικότητά του 6.

Κάποτε ήταν αποδεκτό ότι ο εγκέφαλος με το τέλος της εφηβείας ολοκληρώνεται, ωριμάζει και επομένως αυτός ο εγκέφαλος είναι δομημένος - προετοιμασμένος για να αντιμετωπίσει στη συνέχεια τις ανάγκες της υπόλοιπης ζωής του ανθρώπου.

Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι ο εγκέφαλος όχι μόνο δεν παραμένει στατικός, όχι μόνον είναι εύπλαστος, αναδιαμορφώνοντας καινούριες συνάψεις ή καταργώντας άλλες υπό την επήρεια περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, αλλά δημιουργεί και νέα νευρικά κύτταρα κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής του.

Παρά το γεγονός ότι η ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου εμφανίζει μεγαλύτερη δυναμική πριν από τη γέννηση και ο εγκέφαλος αποκτά το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του μέχρι την ηλικία των πέντε ετών, αρκετές διαδικασίες που επηρεάζουν την εγκεφαλική δομή παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Η μυελινοποίηση των νευραξόνων και n διακλάδωση των δενδριτικών αποφύσεων των νευρικών κυττάρων συνεχίζεται με έντονο ρυθμό κατά την εφηβική ηλικία, αλλά υφίσταται, έστω και σε μικρότερο βαθμό, καθ’ όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου. Η δημιουργία νέων νευρικών συνάψεων συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή, ενώ πρόσφατα αποδείχθηκε ότι και η γένεση νέων νευρικών κυττάρων συνεχίζεται επίσης, κατά την ενήλικη ζωή, σε περιοχές του ιππόκαμπου και στον οσφρητικό βολβό, Παράγοντες που διεγείρουν τη γένεση νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο είναι η μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, ενδογενείς αυξητικοί παράγοντες και κάποιοι φαρμακευτικοί παράγοντες. Ο ιππόκαμπος, όμως, αντίστροφα, είναι ευαίσθητος σε παράγοντες όπως το στρες, η ηλικία ή οι ασθένειες, οι οποίοι συμβάλλουν στην καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων. Βέβαια καταστροφή νευρικών κυττάρων η συνάψεων μπορεί να συμβεί και σε άλλες περιοχές εκτός του ιππόκαμπου.

Είναι κοινά αποδεκτό ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν κληρονομείται. Η συμπεριφορά του ανθρώπου διαμορφώνεται σταδιακά, ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης του περιβάλλοντος με το οργανικό υπόστρωμα. Τα νευρωνικά κυκλώματα, υπεύθυνα για τις νοητικές λειτουργίες και τη συμπεριφορά, αναπτύσσονται υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων. Ο Edelman, στα 1978, πρότεινε την άποψη ότι η δομή του νευρικού συστήματος και η συμπεριφορά των όντων διαμορφώνεται από ένα πλήθος μη προβλέψιμων εξωτερικών ερεθισμάτων 8. Η πρόταση αυτή επιβεβαιώνεται πλέον σήμερα από την έρευνα της λειτουργίας του εγκεφάλου μέσω των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων έρευνας της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Ο εγκέφαλος, λοιπόν, σήμερα, δεν αντιμετωπίζεται ως ένα όργανο δομικά και λειτουργικά σταθερό. Υπό την επίδραση περιβαλλοντολογικών, αλλά και ενδογενών ερεθισμάτων, βρίσκεται σε συνεχή δραστηριότητα όχι ως ένας απλός στατικός επεξεργαστής πληροφοριών, αλλά ως ένα ζωντανό όργανο αυτοοργανούμενο, το οποίο ανταποκρινόμενο στα ερεθίσματα που προσλαμβάνει και επεξεργάζεται αναδιοργανώνει συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα με σκοπό, μέσω της αναδιαμόρφωσης του, να ανταποκριθεί στις ανάγκες που προκύπτουν από τα ερεθίσματα που δέχεται.

Κατά τον Francisco Mora9 οι πλαστικές αλλαγές παράγονται σε νευρώνες και νευρικές οδούς που απελευθερώνουν νευροδιαβιβαστές και ενεργοποιούν υποδοχείς, πράγμα που ενεργοποιεί γονίδια και έτσι διεγείρει τη σύνθεση νέων πρωτεϊνών, υποδοχέων και άλλων μεμβρανικών συστατικών, οδηγώντας σε αλλαγές των νευρώνων και της δραστηριότητας των κυκλωμάτων. Με το δυναμικό αυτόν τρόπο ο κόσμος της χημείας και της φυσικής του εγκεφάλου μετατρέπεται σε βιοχημεία και μετά σε ανατομία, φυσιολογία και συμπεριφορά, ως ένα συνεχές.

Αλλά και η διαμέσου εκατομμυρίων ετών εξελικτική διαδικασία διαμόρφωσης του εγκεφάλου, που οδήγησε στη σημερινή δομή του, δείχνει ότι με διαδικασίες σχετικές με τη φυσική επιλογή, δομή και οι λειτουργίες του αναδιαμορφώνονταν συνεχώς μέχρι σήμερα, προσαρμοζόμενες στις εκάστοτε συνθήκες του περιβάλλοντος. Σήμερα είναι, πλέον, γνωστό ότι διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε αναδιαμόρφωση του οργανικού υποστρώματος. Ο Kandel έδειξε ότι μέσω της μάθησης προκαλούνται δομικές και λειτουργικές αλλαγές σε νευρικά κύτταρα, ενώ αλλάζουν και οι συναπτικές συνδέσεις μέσω ρύθμισης της γονιδιακής έκφρασης που οφείλεται στην εκμάθηση από το περιβάλλον10. Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν τόσο στις αισθητικές όσο και στις κινητικές οδούς, με αποτέλεσμα την αναδιαμόρφωση των φλοιικών χαρτών. Σχετικά με τα παραπάνω είναι και τα ευρήματα άλλων ερευνητών, οι οποίοι διαπίστωσαν αλλαγή του χάρτη του αισθητικού φλοιού ύστερα από αλλαγή του τρόπου χρήσης των δακτύλων 11.

Ο Ramachadran V. 12, μελετώντας την αισθητικότητα και τους φλοιικούs χάρτες ατόμων που υπέστησαν διάφορους ακρωτηριασμούς μελών τους, διαπίστωσε ότι μπορεί να συμβούν μεγάλες μεταβολές στην οργάνωση του εγκεφάλου του ενήλικου ατόμου, γεγονός που διαψεύδει τις παραδοσιακές αντιλήψεις της Νευρολογίας ότι ο εγκέφαλος των ενήλικων ατόμων παρουσιάζει σταθερότητα στις συνδέσεις του. Επίσης, έδειξε ότι αυτές οι μεταβολές συμβαίνουν ταχύτατα, ακόμη και εντός 48 ωρών. Ο ερευνητής αυτός, μελετώντας τους φλοιικούs χάρτες ατόμων μετά τον ακρωτηριασμό τους, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου αντιπροσωπευόταν το ακρωτηριασμένο μέλος μετά τον ακρωτηριασμό του καταλαμβανόταν από παρακείμενες περιοχές, που αντιπροσώπευαν άλλα μέρη του σώματος. Έτσι, για παράδειγμα, στην περίπτωση ατόμου με ακρωτηριασμένο το χέρι, πάνω από τον αγκώνα, διαπίστωσε ότι n φλοιική περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το ακρωτηριασμένο χέρι είχε καταληφθεί από την περιοχή όπου εκπροσωπούνταν το πρόσωπο, με αποτέλεσμα ο ερεθισμός του προσώπου του ατόμου να τον κάνει να νιώθει το ακρωτηριασμένο χέρι -φάντασμα.

Σήμερα, πολλοί ερευνητές ισχυρίζονται πλέον ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος μεταβάλλεται διαρκώς, σε σχέση με το μεταβαλλόμενο περιβάλλον, ενώ κάθε είδους εμπειρία και κάθε είδους εκμάθηση οδηγεί σε ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων. Αντίθετα, η αισθητηριακή αποστέρηση οδηγεί σε εξασθένηση των συναπτικών συνδέσεων. Αν το γεγονός αυτό το συνδυάσουμε με το γεγονός ότι άτομα ευρισκόμενα σε συνθήκες παντελούς αισθητηριακού αποκλεισμού εμφανίζουν ψευδαισθήσεις, μπορούμε να σκεφθούμε ότι οι εξασθενημένες συναπτικές συνδέσεις προσφέρουν άλλου είδους πληροφορίες, άλλου είδους πραγματικότητα στο φλοιό του εγκεφάλου.

Υπό το φως αυτών των ερευνητικών δεδομένων, σήμερα προτείνεται n άποψη ότι η ευεργετική δράση της ψυχοθεραπείας, στην αντιμετώπιση ψυχικών προβλημάτων, οφείλεται πιθανόν στην αλλαγή των νευρωνικών συνδέσεων, δηλαδή στην ενίσχυση των συναπτικών συνδέσεων πιθανόν μέσω αλλαγής της γονιδιακής έκφρασns13. Ερευνητές, χρησιμοποιώντας σύγχρονες απεικονιστικές λειτουργικές μεθόδους (ΡΕΤ) για τη μελέτη της εγκεφαλικής λειτουργίας, διαπίστωσαν ότι τόσο η συμπεριφορική θεραπεία όσο και n φλουοξετίνη (φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής) προκαλούν παρόμοιες μειώσεις στο μεταβολικό ρυθμό της κεφαλής του δεξιού κερκοφόρου πυρήνα, κατά την αντιμετώπιση της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Άλλη έρευνα έδειξε ότι η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία έχει σημαντική επίδραση στο νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη (νευροδιαβιβαστής, ο οποίος ενοχοποιείται ότι εμπλέκεται στην παθογένεια της κατάθλιψns)14.

Πέρα από τις αλλαγές των νευρωνικών συνάψεων που αναφέρθηκαν, υπό τη επίδραση περιβαλλοντολογικών ερεθισμάτων, έχουμε αναφέρει ότι οι ίδιοι περιβαλλοντολογικοί παράγοντες, όπως n μάθηση, η άσκηση, η ψυχοθεραπεία, μπορούν να διεγείρουν την παραγωγή νέων νευρικών κυττάρων σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, ενώ άλλοι εξωτερικοί παράγοντες, όπως το στρες, οι ασθένειες, ή η ηλικία, μπορούν να επιφέρουν καταστροφή των νευρικών κυττάρων.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελεί ένα άκρως ζωντανό, δυναμικό και εύπλαστο σύστημα, το οποίο πέρα από την υψηλού επιπέδου επεξεργασία των εισαγόμενων ερεθισμάτων που πραγματοποιεί, αναδιαμορφώνει με κάθε ευκαιρία μέσα από ενδογενείς αυτορρυθμιστικές διαδικασίες, συνεχώς το οργανικό του υπόστρωμα, με σκοπό να παράγει την καλύτερη δυνατή απόκριση, ανταποκρινόμενος στα ποικίλα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Αξίζει να μη μας διαφύγει το γεγονός ότι, όπως διαφάνηκε, ο δυναμισμός αυτός της διαρκούς αναδιαμόρφωσης του εγκεφάλου, με στόχο την ανταπόκριση του στα ποικίλα περιβαλλοντολογικά ερεθίσματα, δεν αποτελεί αποκλειστικό προϊόν γραμμικού ετεροκαθορισμού από το περιβάλλον ούτε αποκλειστικό προϊόν ενδογενούς γενετικού προκαθορισμού, αλλά προϊόν συνεχούς αλληλεπίδρασης μεταξύ περιβαλλοντολογικών και οργανικών παραγόντων.

Ένας άλλος σημαντικός ερευνητής, ο Damasio, τονίζοντας το ρόλο του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση της εγκεφαλικής λειτουργίας, ισχυρίστηκε ότι οι νοητικές λειτουργίες μπορούν να γίνουν κατανοητές μόνο στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης του ανθρώπινου εγκεφάλου και του υπόλοιπου σώματος με το περιβάλλον15.Ένα άλλο ερευνητικό δεδομένο, που έχει προκύψει με τη βοήθεια των σύγχρονων λειτουργικών απεικονιστικών μεθόδων της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι η διαπίστωση ότι οι φλοιικοί σωματοαισθητικοί χάρτες του εγκεφάλου διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Αυτό φαίνεται ότι αντανακλά το γεγονός ότι οι φλοιικοί χάρτες μεταβάλλονται ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχονται από το περιβάλλον, οπότε ανάλογα επεκτείνονται η συρρικνώνονται και η διαπίστωση αυτή αντανακλά με τη σειρά της το γεγονός ότι κάθε άτομο έχει διαμορφωθεί διαφορετικά, σε διαφορετικό περιβάλλον, έχει δεχθεί διαφορετικά ερεθίσματα και έχει αναπτύξει διαφορετικές δεξιότητες ή πνευματικά ενδιαφέροντα, με τελικό αποτέλεσμα την εντελώς διαφορετική διαμόρφωση των φλοιικών χαρτών από άτομο σε άτομο16.

Σήμερα είναι γνωστό ότι το κάθε άτομο ζει σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε διάφορα ερεθίσματα, αναπτύσσει τις δικές του σχέσεις, οι οποίες είναι μοναδικές, επομένως διαθέτει απόλυτα προσωπικές εμπειρίες, οι οποίες εκπροσωπούνται στα νευρωνικά δίκτυα του κάθε ατόμου, διαμορφώνοντας μια μοναδική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου, η οποία αρχιτεκτονική διαρκώς μεταβάλλεται, σε συγχρονισμό με το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Σήμερα θεωρείται αποδεκτό ότι αν και οι βασικές μοριακές, βιοχημικές, φυσικές, ακόμη και σημαντικές γενετικές διαδικασίες είναι κοινές για όλους τους ανθρώπους, οι διαφορετικές και απόλυτα μοναδικές εμπειρίες του κάθε ατόμου, οι οποίες διαμορφώνουν έναν εξατομικευμένο και διαρκώ δυναμικά μεταβαλλόμενο αρχιτεκτονικό χάρτη του εγκεφάλου για το κάθε άτομο, είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την ατομικότητα του ανθρώπου.

1. Penrose R., (1989). "ο Νέος Αυτοκράτορας», σ. 463, μτφρ. Νικολσίδου Β., εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα.
2. Kandel E.R., Schwartz J. Η., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 706.
3. Nanopoulos D.V., (1995), ορ. cit.
4. Mershin Α., Nanopoulos D.V., SkouIakis Ε., (2000), Quantum Brain?, Air Χiv: quant-ph/007088 v1.
5. Kandel E.R., (2006), "Αναζητώντας τη μνήμη. Η ανάδυση μιας νέας επιστήμης του νου», σ. 268, μτφρ. Καραμανλίδης Α., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2008.
6. Kaplan H.I., Sadock B.J., Grebb J. ορ. cit., σ. 137.
7. Stahl S.M., (2008), Stahl's Essential Psychopharmacology. Neuroscientific Basis and Practical Applications, p. 24, Cambridge University Press, New York.
8. Edelman G.M., (1978), Group selection and phasic re-entrant signaling: Α theory of higher brain function in The mindfull brain ed. EdeIman G.M. and MountcastIe V.B. στο Ζαρκαδάκη Γ., (2001 ). "Το μυστήριο του νου», σ. 119, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2001.
9. Mora F., οp. cit., σ. 199.
1O.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., οp. cit., σ. 719.
l1.Jenkins W.M., Merzenich Μ.Μ., Ochs Μ.Τ. and Ruiz-Robles A.R., (1990), Functional reorganization of primary somatosensory cortex in adult owl monkeys after behaviorally controlled tactile stimulation. Journal of Neurophysiology, 63, 82-104 in Mora F., οp. cit., σ. 199.
12. Ramachandran V.S., op. cit., σ. 36, 38.
13.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ., ορ. cit., σ. 725.
14.Gabbard G.O., “Τρέχουσες ψυχοδυναμικέs προσεγγίσειs στην Ψυχιατρική”, στο Gelder M.G., Lopez-Ibor J.J., Andreasen Ν., op. cit., τ.I, σ. 487.
15.Damasio Α., “Το λάθος του Καρτέσιου. Συγκίνηση, λογική και ανθρώπινος εγκέφαλος”, εκδ. Σύναλμα, Αθήνα, 2000.
16.Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessel Τ.Μ. op. cit., σ. 719.