Η κριτική της θρησκείας στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό (εκδ. Προσκήνιο)
Ούτε παραγγελία να είχα κάνει το νέο βιβλίο του δημοσιογράφου και υποψήφιου δρ. Φιλοσοφίας, κ. Παναγιώτη Τσολιά! 
Το "Η κριτική της θρησκείας στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό" κυκλοφόρησε πριν μερικές εβδομάδες από τις εκδόσεις "Προσκήνιο". Πρόκειται για μια ποιοτική και προσεγμένη προσπάθεια μέσω της οποίας προσφέρονται στον αναγνώστη όλα τα απαραίτητα εφόδια για την λεπτομερή μελέτη του έργου των αντικληρικών Ελλήνων Διαφωτιστών. H τιμή του ανέρχεται στα 14 περίπου ευρώ.
Το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει την κριτική που άσκησαν στην Εκκλησία και την επίσημη θρησκεία οι Έλληνες διανοητές της όψιμης τουρκοκρατίας. Ο αντικληρισμός αποτέλεσε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφίας του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, οι ιδέες του οποίου μεταλαμπαδεύτηκαν στην ελληνική επικράτεια στα μέσα του 18ου αιώνα. Στόχος του βιβλίου είναι να ανιχνεύσει τον τρόπο με τον οποίο οι προοδευτικοί λόγιοι της εποχής ανήγαγαν την κριτική της θρησκείας – μια καθαρά φιλοσοφική ενέργεια – σε ιδεολογικό και πολιτικό αίτημα για την αποθεολογικοποίηση της σκέψης και της επιστήμης, την απόρριψη κάθε αυθεντίας και τη σύνδεση θεωρίας (φιλοσοφίας) και δράσης (πολιτικής), με απώτερο σκοπό την κατάκτηση της ευδαιμονίας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο συγγραφέας εξετάζει τις σχέσεις φιλοσοφίας και θεολογίας, όπως διαμορφώθηκαν από τη θέση του Πλήθωνα για επάνοδο στην αρχαία θρησκεία μέχρι και τον θρησκευτικό ουμανισμό του Κορυδαλλέως. Εν συνεχεία, επικεντρώνεται σε ορισμένα κομβικά σημεία για την ιστορία των ιδεών στη νεοελληνική διανόηση: την καταδίκη του Μεθόδιου Ανθρακίτη που σηματοδοτεί τη ρήξη της Εκκλησίας με το νεωτερικό πνεύμα, τις θέσεις του Ευγένιου Βούλγαρη και του Αθανασίου Ψαλίδα για την εξ αποκαλύψεως γνώση, την άρνηση του χριστιανισμού από τον Χριστόδουλο Παμπλέκη που πυροδότησε τον εκκλησιαστικό αντιδιαφωτισμό και τη μετακένωση της διαφωτιστικής κριτικής της θρησκείας στον ελληνικό χώρο από τον Αδαμάντιο Κοραή. Ακόμα, εξετάζεται και μια σειρά ανώνυμων φυλλαδίων με έντονο αντιθρησκευτικό ύφος (Ανώνυμος του 1789, Ελληνική Νομαρχία, Ρωσαγγλογάλλος, Λίβελλος κατά των Αρχιερέων, Στοχασμοί του Κρίτωνος), οι συγγραφείς των οποίων χρησιμοποίησαν το διαφωτιστικό πνεύμα ως μοχλό για την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση, την απαλλαγή από τη δεισιδαιμονία και, εν τέλει, την εθνική ανεξαρτησία.
Τέλος, επιχειρείται να σκιαγραφηθεί η «ήττα» του νεοελληνικού Διαφωτισμού μετά την απελευθέρωση, όταν η κριτική της θρησκείας κρίθηκε απορριπτέα, ως μη συνάδουσα προς το ελληνοχριστιανικό ιδεολόγημα. Αν και για πολλές δεκαετίες ο Διαφωτισμός κρίθηκε επικίνδυνος ή και παρωχημένος, οι σημερινές δυσμενείς συνθήκες αποδεικνύουν ότι αποτελεί ένα ανοικτό αίτημα του ανθρώπινου πνεύματος για έλλογη ελευθερία. Σε μια εποχή που η αυθεντία της οικονομίας και της αγοράς τείνει να λάβει θεολογικές και δογματικές διαστάσεις, ο Διαφωτισμός, με την επαναστατική κριτική του αμφισβήτηση, παρουσιάζεται όχι μόνο ως επίκαιρος, αλλά και ως η κύρια οδός απελευθέρωσης της ανθρωπότητας από τα δεσμά της νέας οικονομικής θεοκρατίας.
Το "Η κριτική της θρησκείας στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό" κυκλοφόρησε πριν μερικές εβδομάδες από τις εκδόσεις "Προσκήνιο". Πρόκειται για μια ποιοτική και προσεγμένη προσπάθεια μέσω της οποίας προσφέρονται στον αναγνώστη όλα τα απαραίτητα εφόδια για την λεπτομερή μελέτη του έργου των αντικληρικών Ελλήνων Διαφωτιστών. H τιμή του ανέρχεται στα 14 περίπου ευρώ.Το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει την κριτική που άσκησαν στην Εκκλησία και την επίσημη θρησκεία οι Έλληνες διανοητές της όψιμης τουρκοκρατίας. Ο αντικληρισμός αποτέλεσε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της φιλοσοφίας του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, οι ιδέες του οποίου μεταλαμπαδεύτηκαν στην ελληνική επικράτεια στα μέσα του 18ου αιώνα. Στόχος του βιβλίου είναι να ανιχνεύσει τον τρόπο με τον οποίο οι προοδευτικοί λόγιοι της εποχής ανήγαγαν την κριτική της θρησκείας – μια καθαρά φιλοσοφική ενέργεια – σε ιδεολογικό και πολιτικό αίτημα για την αποθεολογικοποίηση της σκέψης και της επιστήμης, την απόρριψη κάθε αυθεντίας και τη σύνδεση θεωρίας (φιλοσοφίας) και δράσης (πολιτικής), με απώτερο σκοπό την κατάκτηση της ευδαιμονίας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο συγγραφέας εξετάζει τις σχέσεις φιλοσοφίας και θεολογίας, όπως διαμορφώθηκαν από τη θέση του Πλήθωνα για επάνοδο στην αρχαία θρησκεία μέχρι και τον θρησκευτικό ουμανισμό του Κορυδαλλέως. Εν συνεχεία, επικεντρώνεται σε ορισμένα κομβικά σημεία για την ιστορία των ιδεών στη νεοελληνική διανόηση: την καταδίκη του Μεθόδιου Ανθρακίτη που σηματοδοτεί τη ρήξη της Εκκλησίας με το νεωτερικό πνεύμα, τις θέσεις του Ευγένιου Βούλγαρη και του Αθανασίου Ψαλίδα για την εξ αποκαλύψεως γνώση, την άρνηση του χριστιανισμού από τον Χριστόδουλο Παμπλέκη που πυροδότησε τον εκκλησιαστικό αντιδιαφωτισμό και τη μετακένωση της διαφωτιστικής κριτικής της θρησκείας στον ελληνικό χώρο από τον Αδαμάντιο Κοραή. Ακόμα, εξετάζεται και μια σειρά ανώνυμων φυλλαδίων με έντονο αντιθρησκευτικό ύφος (Ανώνυμος του 1789, Ελληνική Νομαρχία, Ρωσαγγλογάλλος, Λίβελλος κατά των Αρχιερέων, Στοχασμοί του Κρίτωνος), οι συγγραφείς των οποίων χρησιμοποίησαν το διαφωτιστικό πνεύμα ως μοχλό για την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση, την απαλλαγή από τη δεισιδαιμονία και, εν τέλει, την εθνική ανεξαρτησία.
Τέλος, επιχειρείται να σκιαγραφηθεί η «ήττα» του νεοελληνικού Διαφωτισμού μετά την απελευθέρωση, όταν η κριτική της θρησκείας κρίθηκε απορριπτέα, ως μη συνάδουσα προς το ελληνοχριστιανικό ιδεολόγημα. Αν και για πολλές δεκαετίες ο Διαφωτισμός κρίθηκε επικίνδυνος ή και παρωχημένος, οι σημερινές δυσμενείς συνθήκες αποδεικνύουν ότι αποτελεί ένα ανοικτό αίτημα του ανθρώπινου πνεύματος για έλλογη ελευθερία. Σε μια εποχή που η αυθεντία της οικονομίας και της αγοράς τείνει να λάβει θεολογικές και δογματικές διαστάσεις, ο Διαφωτισμός, με την επαναστατική κριτική του αμφισβήτηση, παρουσιάζεται όχι μόνο ως επίκαιρος, αλλά και ως η κύρια οδός απελευθέρωσης της ανθρωπότητας από τα δεσμά της νέας οικονομικής θεοκρατίας.