Εν έτει 2007,μπαίνοντας σε μια νέα εποχή και κοιτώντας τα πρώτα δείγματα της επερχόμενης παγκοσμιοποίησης,είμαστε υποχρεωμένοι να κοιτάξουμε τον ρόλο των θρησκειών στον πλανήτη και πως οι καλές σχέσεις μεταξύ των θρησκειών μπορούν να αποτρέψουν έναν επερχόμενο θρησκευτικό ή και αν θέλετε πολιτισμικό πόλεμο,δημιουργώντας σχέσεις αλληλοκατανόησης και αλληλοσεβασμού.Ποίες όμως καθοριστικες λειτουργίες έχουν οι θρησκειες στην εποχή μας;
Οι θρησκείες αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στην υπόθεση της ειρήνης.Μπορούν βέβαια να διχάσουν και να φανατίσουν,να τροφοδοτήσουν τη μισαλλοδοξία και τη βία,να οδηγήσουν στην καταστροφή.Ορθά ο Kung διατυπώνει τη θέση ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ειρήνη μεταξύ των λαών και των πολιτισμών χωρίς την ειρήνη των θρησκειών.
Το 1993 κυκλοφόρησε το άρθρο του Samuel Huntington <>.Σύμφωνα με αυτό,με το τέλος της ψυχροπολεμικής περιόδου η παγκόσμια πολιτική μπαίνει σε μια νέα φάση,κατά την οποία η βασική πηγή των αντιπαραθέσεων και των συγκρούσεων δε θα είναι πολιτική ούτε οικονομική,αλλά πολιτισμική.<<Ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος,εάν γίνει ,θα είναι ένας πόλεμος μεταξύ των πολιτισμών >>.Στις σύγχρονες κοιονωνίες μεγαλώνει η αίσθηση της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας και το πρόσωπο του κόσμου μας φαίνεται ότι θα καθορίζεται από τη σχέση των 7 ή 8 μεγάλων πολιτισμών(ο δυτικός,ο κομφουκιανικός,ο ιαπωνικός,ο ισλαμικός,ο ινδικός,ο σλαβοορθόδοξος,ο λατινοαμερικάνικος και ο αφρικανικός).Οι διαφορές ανάμεσα σε αυτούς τους λαούς είναι τεράστιες και ποικίλουν(οικονομικές,θρησκευτικές,κοινωνικές,πολι τικές κ.α.).Οι διαφορές δεν σημαίνουν βέβαια απαραιτήτως σύγκρουση αλλά στην πορεία των αιώνων οι διαφορές μεταξύ των πολιτισμών προκάλεσαν τις πιο παρατεταμένες και τις πιο βίαιες συγκρόυσεις.Ο Huntington συνεπής στη διάκριση μεταξύ δυτικού και σλαβοορθόδοξου πολιτισμού(πιστέυω πως ο ελληνικός πολιτισμός ανήκει στη μεριά του δυτικού πολιτισμού,αφού τον επηρέασε μέσω του κλασικού μας πολιτισμόύ και τον διαμόρφωσε κατά τις αρχές του),ταυτίζει την Ευρώπη με τη δυτική Ευρώπη και στο ερώτημα <<Που τελείωνει η Ευρώπη >> απαντά <<Η Ευρώπη τελειώνει εκεί που τελειώνει η δυτική χριστιανοσύνη και εκεί που αρχίζει το Ισλάμ και η Ορθοδοξία(όσον αφορά εμάς,αφού ζούμε στην Ευρώπη).Ζούμε και σήμερα εντάσεις και συγκρούσεις με ξεκάθαρη τη πολιτισμική διάσταση,η οποία τροφοδοτεί την <<ιδεολογία της αποκλειστικότητας >>.
Μέσα σε αυτό πανικό της παγκοσμιοπόιησης και τον φόβο των λαών για τυχόν απώλεια της πολιτισμικής τους ταυτότητας,υπάρχει η πιθανότητα μέσω των θρησκειών(ειδικότερα των 3 αβρααμογενών θρησκειών)να προκύψει ένας άκρατος εθνικισμός και μία θρησκευτική μισσαλοδοξία που μπορεί να φέρει τα γνωστά σε όλους από την ιστορία αρνητικά αποτελέσματα.Ο μόνος τρόπος να βρεθεί λύση σε τέτοια ζητηματα έιναι μέσω του διαθρησκειακού διαλόγου(ιδιαίτερα σε γειτονικές θρησκείες,βλ.χριστιανισμός-ισλαμισμός).
Όπως αναφέρει ο Κωνσταντίνος Ζ. Δεληκωνσταντής δύο στοιχεία είναι καθοριστικά για το μέλλον του διαθρησκειακού διαλόγου,η ορθή σχέση με την παράδοση και η αποδοχή εκ μέρους των θρησκειών του <<πολιτισμού της ανθρωπότητας >>,όπως αυτός εκφράζεται με τα οικουμενικά διακαιώματα του ανθρώπου.
Οι διαθρησκειακοί διάλογοι αποτελούν όχι μόνο μία εσωτερική ανάγκη των θρησκειών αλλά και χρέος απέναντι στο σύγχρονο άνθρωπο ο οποίος βιώνει την τραγικη αντιφατικότητα της σημερινής κρίσεως.Όλα τα πραγματικά του προβλήματα όπως αναφέρει ο Δαμασκηνός Παπανδρέου,Μητροπολίτης Ελβετίας,απωθήθηκαν στο περιθώριο ή και υποβαθμίσθηκαν μπροστά στις εθνικιστικές συγκρούσεις ,στις οποίες η θρησκεία επιστρατεύεται συνήθως να υπηρετήσει ξένους προς την πνευματική της αποστολή σκοπούς.
Όπως προανέφερα η ειρηνη μεταξύ των θρησκειών βοηθάει και την ειρήνη μεταξύ των λαών αλλά κατά πόσο είναι ετοιμες οι σύγχρονες θρησκείες για έναν ωφέλιμο διαθρησκειακό διάλογο,αν λάβουμε υπόψη το βεβαρημένο παρελθόν κάποιων μεγάλων θρησκειών που πραγματικά προωθούσε την ιδεολογία της αποκλειστικότητας και έναν καταστρεπτικό για πολλους λαούς(συμπεριλαμβανομένου και του ελληνικου΄)εθνικισμό;Είναι οι φυσιολατρικές και πιο ανθρωποκεντρικές παγανιστικές θρησκείες η λύση ή μήπως και αυτές υποπέσουν στα λάθη των προαναφερθέντων;Ίσως το έδαφος για το διαθρησκειακό διάλογο γινει πρόσφορο όταν επιτέλους καταλάβουμε την αξία του ανθρωπισμού και το μεγαλείο που κρύβει η ανθρωπότητα...
Πηγές
Κ.Ζ.Δεληκωνσταντή,Παντοπόρος Άπορος.Νεωτερικές και μετανεωτερικές περιπέτειες του ανθρωπολογικόυ στοχασμού,Αθήνα 2003.
Δαμασκηνού Παπανδρέου,Μητροπολίτου Ελβετίας,Λόγος Διαλόγου,Η Ορθοδοξία ενώπιον της τρίτης χιλιετίας,εκδ.Καστανιώτη,Αθήνα 1997.
Οι θρησκείες αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στην υπόθεση της ειρήνης.Μπορούν βέβαια να διχάσουν και να φανατίσουν,να τροφοδοτήσουν τη μισαλλοδοξία και τη βία,να οδηγήσουν στην καταστροφή.Ορθά ο Kung διατυπώνει τη θέση ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ειρήνη μεταξύ των λαών και των πολιτισμών χωρίς την ειρήνη των θρησκειών.
Το 1993 κυκλοφόρησε το άρθρο του Samuel Huntington <
Μέσα σε αυτό πανικό της παγκοσμιοπόιησης και τον φόβο των λαών για τυχόν απώλεια της πολιτισμικής τους ταυτότητας,υπάρχει η πιθανότητα μέσω των θρησκειών(ειδικότερα των 3 αβρααμογενών θρησκειών)να προκύψει ένας άκρατος εθνικισμός και μία θρησκευτική μισσαλοδοξία που μπορεί να φέρει τα γνωστά σε όλους από την ιστορία αρνητικά αποτελέσματα.Ο μόνος τρόπος να βρεθεί λύση σε τέτοια ζητηματα έιναι μέσω του διαθρησκειακού διαλόγου(ιδιαίτερα σε γειτονικές θρησκείες,βλ.χριστιανισμός-ισλαμισμός).
Όπως αναφέρει ο Κωνσταντίνος Ζ. Δεληκωνσταντής δύο στοιχεία είναι καθοριστικά για το μέλλον του διαθρησκειακού διαλόγου,η ορθή σχέση με την παράδοση και η αποδοχή εκ μέρους των θρησκειών του <<πολιτισμού της ανθρωπότητας >>,όπως αυτός εκφράζεται με τα οικουμενικά διακαιώματα του ανθρώπου.
Οι διαθρησκειακοί διάλογοι αποτελούν όχι μόνο μία εσωτερική ανάγκη των θρησκειών αλλά και χρέος απέναντι στο σύγχρονο άνθρωπο ο οποίος βιώνει την τραγικη αντιφατικότητα της σημερινής κρίσεως.Όλα τα πραγματικά του προβλήματα όπως αναφέρει ο Δαμασκηνός Παπανδρέου,Μητροπολίτης Ελβετίας,απωθήθηκαν στο περιθώριο ή και υποβαθμίσθηκαν μπροστά στις εθνικιστικές συγκρούσεις ,στις οποίες η θρησκεία επιστρατεύεται συνήθως να υπηρετήσει ξένους προς την πνευματική της αποστολή σκοπούς.
Όπως προανέφερα η ειρηνη μεταξύ των θρησκειών βοηθάει και την ειρήνη μεταξύ των λαών αλλά κατά πόσο είναι ετοιμες οι σύγχρονες θρησκείες για έναν ωφέλιμο διαθρησκειακό διάλογο,αν λάβουμε υπόψη το βεβαρημένο παρελθόν κάποιων μεγάλων θρησκειών που πραγματικά προωθούσε την ιδεολογία της αποκλειστικότητας και έναν καταστρεπτικό για πολλους λαούς(συμπεριλαμβανομένου και του ελληνικου΄)εθνικισμό;Είναι οι φυσιολατρικές και πιο ανθρωποκεντρικές παγανιστικές θρησκείες η λύση ή μήπως και αυτές υποπέσουν στα λάθη των προαναφερθέντων;Ίσως το έδαφος για το διαθρησκειακό διάλογο γινει πρόσφορο όταν επιτέλους καταλάβουμε την αξία του ανθρωπισμού και το μεγαλείο που κρύβει η ανθρωπότητα...
Πηγές
Κ.Ζ.Δεληκωνσταντή,Παντοπόρος Άπορος.Νεωτερικές και μετανεωτερικές περιπέτειες του ανθρωπολογικόυ στοχασμού,Αθήνα 2003.
Δαμασκηνού Παπανδρέου,Μητροπολίτου Ελβετίας,Λόγος Διαλόγου,Η Ορθοδοξία ενώπιον της τρίτης χιλιετίας,εκδ.Καστανιώτη,Αθήνα 1997.