ΦΙΛΙΩ ΣΙΔΕΡΗ - ΧΑΪΔΕΜΕΝΟΥ
14 Νοεμβρίου σήμερα και η Μεγάλη του Χριστού Ανατολική Εκκλησία τιμά την μνήμη του Αποστόλου Φιλίππου. Όσο κι αν προσπάθησα να ανατρέξω στα μακρύνά μαθητικά μου χρόνια, δεν κατόρθωσα να θυμηθώ τίποτε για τον Απόστολο Φίλιππο. Πάει άλλωστε πολύς καιρός που εγκατέλειψα την "εν Χριστώ" ζωή, όπως λένε και φίλοι μου ελληνορθόδοξοι. Και στα φοιτητικά μου χρόνια ανατρέχοντας, πάλι δεν μπόρεσα να φέρω στον νού μου κάποια εικόνα του Αποστόλου Φιλίππου.
Αυτήν την ημέρα όμως πίσω στις Πατρίδες, στην Ιωνία, γιόρταζαν οι Φιλίτσες. Φιλιώ η συγχωρεμένη η γιαγιά μου, Φιλιώ και η αδελφή μου. Πάντα γιορτή στο σπίτι. Τα τελευταία δέκα χρόνια, όμως, πάντα θυμωμουν και την αείμνηστη πιά κόνα Φιλιώ Χαϊδεμένου, την γυναίκα - σύμβολο για τον μικρασιατικό ελληνισμό, την γιαγιά Φιλιώ, όπως όλοι την λέγαμε.
Γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1899, αν και οι δικοί της λένε ότι μάλλον γεννήθηκε κανά δυό χρόνια νωρίτερα, τα οποία όμως "χάθηκαν" μέσα στις τραγικές συνθήκες του 20ου αιώνα, με τους πολέμους, τους εκτοπισμούς και τις μετακινήσεις πληθυσμών. Γεννήθηκε στα Βουρλά της Ιωνίας, τις αρχαίες Κλαζομενές, και εκεί έζησε τα παιδικά και τα εφηβικά της χρόνια. Εκεί την βρήκε η Καταστροφή, εκεί έχασε τους δικούς της, εκεί είδε τις φρικαλεότητες των τσετών και των Κούρδων εναντίον του Μικρασιατικού Ελληνισμού, εκεί πάλεψε με την φωτιά και το αίμα, από εκεί ήρθε πρόσφυγας στην Αθήνα, αλλά εκεί πάντα έμεινε η ψυχή και η καρδιά της.
Άνθρωπος αγέρωχος, άοκνος, ο οποίος δεν το έβαζε ποτέ κάτω και αυτό προσπαθούσε να περάσει σε όλους. Ακόμα και στα πολύ δύσκολα, όπως η Κατοχή και ο βαρύς χειμώνας του '42, για την κόνα Φιλιώ ήταν πρόκληση - πρόσκληση. Πρόσκληση ζωής και αγώνα. Άφησε το μισοπεθαμένο κλεινόν άστυ και ανηφόρισε για την Μακεδονία με τα πόδια, με την κόρη της. Όταν την θυμάμαι να μου μιλάει ατέλειωτες ώρες για την περιπέτεια της Κατοχής, πάντα μου έρχεται στο νού εκείνη η φράση της, στάση ζωής, που άφησε άναυδα τα τρυφιλά αυτιά του νεοραγιά της Αριστοτέλους και του Κολωνακίου. "Είδα παιδί μου την φυγή (του 1942 προς την Μακεδονία) ως μια ευκαιρία να για να γνωρίσω τόπους που ποτέ δεν είχα δει. Να δω ανθρώπους, δάση, να τα περπατήσω και να τα θυμαμαι. Αν μέναμε στην Αθήνα θα πεθαίναμε από την πείνα. Τώρα και θα ζούσαμε και θα βλέπαμε μέρη πρωτόγνωρα....". Ήρθε στην Κοζάνη, στην Βέρροια και μετά στην Θεσσαλονίκη. Ακόμα και από εκεί βοηθούσε τους αντάρτες, εφοδιάζοντάς τους ιατροφαρμακευτικό υλικό, το οποίο έκλεβε από γερμανικό εργοστάσιο, στο οποίο εργαζόταν. Έκρυβε προκυρήξεις και τμήματα του πολύγραφου μέσα στα φουστάνια της και βοηθούσε κάθε έναν που είχε ανάγκη.
Τελείωσε ο πόλεμος και ξανακατέβηκε στην Αθήνα. Πέρασαν τα χρόνια, αλλά ποτέ δεν ησύχασε. Όταν πάτησε τα ενενήντα, ένας ήταν ο καημός της. Μην ξεχαστεί η Ιωνία, μην σβήσει η μνήμη της Μικράς Ασίας. σκέφτηκε τότε να συγκεντρώσει αντικείμενα από τις Πατρίδες και να τα στεγάσει σε ένα Μουσείο στην Νέα Φιλαδέλφεια, όπου διέμενε. Όλη της την σύνταξη την ξόδευε σε εισιτήρια λεωφορείών και πλοίων για να οργώνει την Ελλάδα, όπου υπάρχει μικρασιατικός ελληνισμός, και να μαζεύει αντικείμενα. Έγγραφα, ενδύματα, βιβλία, στολές, έπιπλα...Θράκη, Μακεδονία, νησιά, Στερεά....Ποτέ δεν κουραζόταν, ποτέ δεν βαρυγκομούσε. Άλλωστε την έτρεφε το Όραμα της Ιωνίας !!!
Δεν αρκούσε, όμως, το Μουσείο για την κόνα Φιλιώ. Σκέφτηκε ότι θα έπρεπε να υπάρξει και ένα Μνημείο, Μνήμης Χάριν, για όλους εκείνους που έμειναν στις Πατρίδες, αλλά και για αυτούς που κατόρθωσαν και έφθασαν στην πατρίδα. Μόνη της ξεκίνησε εράνους και γυρνούσε σπίτι - σπίτι για να συγκεντρωθεί το ποσό. Και όταν πια συγκεντρώθηκε, πήρε το πλοίο από τον Πειραιά, πήγε στην Χίο και από εκεί πέρασε απέναντι, στα Βουρλά, διαγράφοντας την αντίστροφη του 1922 πορεία. Για να καθαγιαστεί το μνημείο έπρεπε να έχει χώμα ιωνικό, χώμα ποτισμένο με το αίμα των αδικοχαμένων. Τα Βουρλά ήταν αγνώριστα. Άλλωστε οι Τούρκοι τα έκαψαν εξ ολοκλήρου, εξαιτίας του αγώνα των Βουρλιωτών στο τάγμα του Πλαστήρα, κατά την εκστρατεία. Με την βοήθεια ενός μουσουλμάνου από την Κρήτη, ο οποίος βρέθηκε εκεί με την ανταλλαγή, μπόρεσε και βρήκε που βρισκόταν η Αναξαγόρειος Σχολή, ολομάρμαρο εκπαιδευτήριο, το οποίο είχε κατασκευαστεί δαπάναις των Βουρλιωτών με μάρμαρο από την Πάρο, και το οποίο ανατίναξαν οι Τούρκοι για να κατασκευάσουν γήπεδο. Κάτω από τις κερκίδες, ως γέμισμα, είχαν χρησιμοποιήσει το υλικό από το σχολείο.... Πήρε ένα κομμάτι μάρμαρο και μια χούφτα χώμα και επέστρεψε στην Ελλάδα. Κατά την τελετή των εγκαινίων του Μνημείου τα τοποθέτησε μέσα σε αυτό, σε μία ειδικά κατασκευασμένη θήκη.
Ο σεισμός της Αθήνας προκάλεσε σημαντικές ζημιές στο Μουσείο. Η θλίψη της τεράστια, αλλά δεν το έβαλε κάτω. Κινητοποίησε φορείς, υπουργεία και κατόρθωσε να μεταστεγαστεί το Μουσείο. Παράλληλα, στο σπίτι της στην Νέα Φιλαδέλφεια φιλοξενούσε κόσμο που έπαθε μεγάλη ζημιά από τον σεισμό. Η ηλικία όμως είχε περάσει και η κόνα Φιλιώ άρχισε να βαραίνει. Σιγά σιγά άρχισε να χάνει το φώς της και να μην μπορεί να βγεί από το σπίτι, να δεί κόσμο και να μιλήσει μαζί του για την Ιωνία που τόσο λάτρευε. Στις 6 Ιουνίου 2007 η κόνα Φιλιώ ταξίδευε οριστηκά για την Νήσο των Μακάρων, αφού πρώτα η ψυχή της φίλησε τα ιωνικά παράλια...... Πάντα έλεγε, "Όταν θα φύγω από αυτόν τον κόσμο, η ψυχή μου θα ταξιδέψει στα Βουρλά και στα μικρασιτικά παράλια...", όπως και έγινε..... Όλα αυτά τα κατέθεσε και στο βιβλίο της "Τρεις αιώνες, μια ζωή", με τρόπο γλαφυρό και διδακτικότατο.
Άνθρωποι σαν την κόνα Φιλιώ Χαϊδεμένου αποδεικνύουν περίτρανα ότι ο μικρασιατικός ελληνισμός, ότι και να κάνουν, δεν πρόκειται να σβήσει ποτέ....
Όσο και αν βομβαρδίζουν τον Έλληνα με παραδείγματα αλλότρια και γελοία, με αυτοαποκαλούμενους αστέρες, οι οποίοι αποτελούν άδειους τενεκέδες και τίποτε άλλο, όσο και αν το μόνο που προβάλλουν είναι το σάπιο, παρ' όλα αυτά ακόμα υπάρχει ο Ελληνισμός που αγωνίζεται και σε αυτόν κλίνουμε ευλαβικά το γόνυ!
Κόνα Φιλιώ Καλό σου Ταξείδι!!!
Οι Ίωνες θα σε θυμόμαστε πάντα και θα σε ευγνωμονούμε αιώνια!!!!!
Αυτήν την ημέρα όμως πίσω στις Πατρίδες, στην Ιωνία, γιόρταζαν οι Φιλίτσες. Φιλιώ η συγχωρεμένη η γιαγιά μου, Φιλιώ και η αδελφή μου. Πάντα γιορτή στο σπίτι. Τα τελευταία δέκα χρόνια, όμως, πάντα θυμωμουν και την αείμνηστη πιά κόνα Φιλιώ Χαϊδεμένου, την γυναίκα - σύμβολο για τον μικρασιατικό ελληνισμό, την γιαγιά Φιλιώ, όπως όλοι την λέγαμε.
Γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1899, αν και οι δικοί της λένε ότι μάλλον γεννήθηκε κανά δυό χρόνια νωρίτερα, τα οποία όμως "χάθηκαν" μέσα στις τραγικές συνθήκες του 20ου αιώνα, με τους πολέμους, τους εκτοπισμούς και τις μετακινήσεις πληθυσμών. Γεννήθηκε στα Βουρλά της Ιωνίας, τις αρχαίες Κλαζομενές, και εκεί έζησε τα παιδικά και τα εφηβικά της χρόνια. Εκεί την βρήκε η Καταστροφή, εκεί έχασε τους δικούς της, εκεί είδε τις φρικαλεότητες των τσετών και των Κούρδων εναντίον του Μικρασιατικού Ελληνισμού, εκεί πάλεψε με την φωτιά και το αίμα, από εκεί ήρθε πρόσφυγας στην Αθήνα, αλλά εκεί πάντα έμεινε η ψυχή και η καρδιά της.
Άνθρωπος αγέρωχος, άοκνος, ο οποίος δεν το έβαζε ποτέ κάτω και αυτό προσπαθούσε να περάσει σε όλους. Ακόμα και στα πολύ δύσκολα, όπως η Κατοχή και ο βαρύς χειμώνας του '42, για την κόνα Φιλιώ ήταν πρόκληση - πρόσκληση. Πρόσκληση ζωής και αγώνα. Άφησε το μισοπεθαμένο κλεινόν άστυ και ανηφόρισε για την Μακεδονία με τα πόδια, με την κόρη της. Όταν την θυμάμαι να μου μιλάει ατέλειωτες ώρες για την περιπέτεια της Κατοχής, πάντα μου έρχεται στο νού εκείνη η φράση της, στάση ζωής, που άφησε άναυδα τα τρυφιλά αυτιά του νεοραγιά της Αριστοτέλους και του Κολωνακίου. "Είδα παιδί μου την φυγή (του 1942 προς την Μακεδονία) ως μια ευκαιρία να για να γνωρίσω τόπους που ποτέ δεν είχα δει. Να δω ανθρώπους, δάση, να τα περπατήσω και να τα θυμαμαι. Αν μέναμε στην Αθήνα θα πεθαίναμε από την πείνα. Τώρα και θα ζούσαμε και θα βλέπαμε μέρη πρωτόγνωρα....". Ήρθε στην Κοζάνη, στην Βέρροια και μετά στην Θεσσαλονίκη. Ακόμα και από εκεί βοηθούσε τους αντάρτες, εφοδιάζοντάς τους ιατροφαρμακευτικό υλικό, το οποίο έκλεβε από γερμανικό εργοστάσιο, στο οποίο εργαζόταν. Έκρυβε προκυρήξεις και τμήματα του πολύγραφου μέσα στα φουστάνια της και βοηθούσε κάθε έναν που είχε ανάγκη.
Τελείωσε ο πόλεμος και ξανακατέβηκε στην Αθήνα. Πέρασαν τα χρόνια, αλλά ποτέ δεν ησύχασε. Όταν πάτησε τα ενενήντα, ένας ήταν ο καημός της. Μην ξεχαστεί η Ιωνία, μην σβήσει η μνήμη της Μικράς Ασίας. σκέφτηκε τότε να συγκεντρώσει αντικείμενα από τις Πατρίδες και να τα στεγάσει σε ένα Μουσείο στην Νέα Φιλαδέλφεια, όπου διέμενε. Όλη της την σύνταξη την ξόδευε σε εισιτήρια λεωφορείών και πλοίων για να οργώνει την Ελλάδα, όπου υπάρχει μικρασιατικός ελληνισμός, και να μαζεύει αντικείμενα. Έγγραφα, ενδύματα, βιβλία, στολές, έπιπλα...Θράκη, Μακεδονία, νησιά, Στερεά....Ποτέ δεν κουραζόταν, ποτέ δεν βαρυγκομούσε. Άλλωστε την έτρεφε το Όραμα της Ιωνίας !!!
Δεν αρκούσε, όμως, το Μουσείο για την κόνα Φιλιώ. Σκέφτηκε ότι θα έπρεπε να υπάρξει και ένα Μνημείο, Μνήμης Χάριν, για όλους εκείνους που έμειναν στις Πατρίδες, αλλά και για αυτούς που κατόρθωσαν και έφθασαν στην πατρίδα. Μόνη της ξεκίνησε εράνους και γυρνούσε σπίτι - σπίτι για να συγκεντρωθεί το ποσό. Και όταν πια συγκεντρώθηκε, πήρε το πλοίο από τον Πειραιά, πήγε στην Χίο και από εκεί πέρασε απέναντι, στα Βουρλά, διαγράφοντας την αντίστροφη του 1922 πορεία. Για να καθαγιαστεί το μνημείο έπρεπε να έχει χώμα ιωνικό, χώμα ποτισμένο με το αίμα των αδικοχαμένων. Τα Βουρλά ήταν αγνώριστα. Άλλωστε οι Τούρκοι τα έκαψαν εξ ολοκλήρου, εξαιτίας του αγώνα των Βουρλιωτών στο τάγμα του Πλαστήρα, κατά την εκστρατεία. Με την βοήθεια ενός μουσουλμάνου από την Κρήτη, ο οποίος βρέθηκε εκεί με την ανταλλαγή, μπόρεσε και βρήκε που βρισκόταν η Αναξαγόρειος Σχολή, ολομάρμαρο εκπαιδευτήριο, το οποίο είχε κατασκευαστεί δαπάναις των Βουρλιωτών με μάρμαρο από την Πάρο, και το οποίο ανατίναξαν οι Τούρκοι για να κατασκευάσουν γήπεδο. Κάτω από τις κερκίδες, ως γέμισμα, είχαν χρησιμοποιήσει το υλικό από το σχολείο.... Πήρε ένα κομμάτι μάρμαρο και μια χούφτα χώμα και επέστρεψε στην Ελλάδα. Κατά την τελετή των εγκαινίων του Μνημείου τα τοποθέτησε μέσα σε αυτό, σε μία ειδικά κατασκευασμένη θήκη.
Ο σεισμός της Αθήνας προκάλεσε σημαντικές ζημιές στο Μουσείο. Η θλίψη της τεράστια, αλλά δεν το έβαλε κάτω. Κινητοποίησε φορείς, υπουργεία και κατόρθωσε να μεταστεγαστεί το Μουσείο. Παράλληλα, στο σπίτι της στην Νέα Φιλαδέλφεια φιλοξενούσε κόσμο που έπαθε μεγάλη ζημιά από τον σεισμό. Η ηλικία όμως είχε περάσει και η κόνα Φιλιώ άρχισε να βαραίνει. Σιγά σιγά άρχισε να χάνει το φώς της και να μην μπορεί να βγεί από το σπίτι, να δεί κόσμο και να μιλήσει μαζί του για την Ιωνία που τόσο λάτρευε. Στις 6 Ιουνίου 2007 η κόνα Φιλιώ ταξίδευε οριστηκά για την Νήσο των Μακάρων, αφού πρώτα η ψυχή της φίλησε τα ιωνικά παράλια...... Πάντα έλεγε, "Όταν θα φύγω από αυτόν τον κόσμο, η ψυχή μου θα ταξιδέψει στα Βουρλά και στα μικρασιτικά παράλια...", όπως και έγινε..... Όλα αυτά τα κατέθεσε και στο βιβλίο της "Τρεις αιώνες, μια ζωή", με τρόπο γλαφυρό και διδακτικότατο.
Άνθρωποι σαν την κόνα Φιλιώ Χαϊδεμένου αποδεικνύουν περίτρανα ότι ο μικρασιατικός ελληνισμός, ότι και να κάνουν, δεν πρόκειται να σβήσει ποτέ....
Όσο και αν βομβαρδίζουν τον Έλληνα με παραδείγματα αλλότρια και γελοία, με αυτοαποκαλούμενους αστέρες, οι οποίοι αποτελούν άδειους τενεκέδες και τίποτε άλλο, όσο και αν το μόνο που προβάλλουν είναι το σάπιο, παρ' όλα αυτά ακόμα υπάρχει ο Ελληνισμός που αγωνίζεται και σε αυτόν κλίνουμε ευλαβικά το γόνυ!
Κόνα Φιλιώ Καλό σου Ταξείδι!!!
Οι Ίωνες θα σε θυμόμαστε πάντα και θα σε ευγνωμονούμε αιώνια!!!!!