Στεκόμενος από την μία στην "ελεατική" άποψη κι από την άλλη στην "επικούρεια" άποψη συγκρίνοντας και τις δύο,μπορώ να πώ ότι με συγκινούν και οι δύο απόψεις.Και οι δύο πλευρές έχουν κάτι να πούν.Αλλά διάολε!Πώς είναι δυνατόν να έχουν και οι δύο δίκαιο;Κάποιος πρέπει να έχει άδικο.Έτσι μας έχει μάθει η λογική.Α=Α.Στα ανθρώπινα δεδομένα αντίληψης υπάρχει δυισμός.Άσπρο,μαύρο,καλό,κακό, ζωή,θάνατος.Α,Β.
Αφού το σκέφτηκα λίγο καλύτερα,συνειδητοποίησα ότι δεν έχει η πραγματικότητα 2 όψεις.Μία είναι η ουσία του κόσμου.Απλά εμείς έχουμε 2 μάτια.
Έχουμε αίσθηση και αυτή μας μπερδεύει.Όλα αυτά που βλέπουμε γύρω μας είναι αποτέλεσμα των αισθήσεών μας.Ένα 10% των λειτουργικών δυνατοτήτων του εγκεφάλου μας.Δεν "πιάνουμε" ούτε υπέρυθρα,ούτε υπεριώδη μήξη κύμματος.
Δεν ακούμε υπόηχους ή υπέρηχους όπως τα δελφίνια και οι νυχτερίδες.
Κι αυτά και με την στάμπα των φιλοσόφων και με την σφραγίδα της επιστήμης.Μια μεγαλοφροσύνη της αυτεπίγνωσής μας αντιδράει λέγοντας "μα δεν μπορεί,είμαι θεός.Αυτό που βλέπω,αυτό είναι.Δεν έχει παραπέρα.Φαντασίες και αμπρακατάμπρα για αλαφροίσκιωτους".Τότε νιώθω θεός,διότι θέλω να πιστεύω ότι γνωρίζω τα πάντα,με την ασφάλεια της εμπειρίας των αισθήσεων και με την υπογραφή της επιστήμης.
Μια άλλη φωνούλα τότε μου ψιθυρίζει "το σύμπαν δεν τελειώνει εκεί που φτάνει το μάτι σου".Τότε κατανοώ την μικρότητά μου απέναντι σε αυτό που λέμε φύση,κόσμο,νου,όν.
Παίζω την απόφαση στα ζάρια.Ας αποφασίσει η απροσδιοριστία λέω.Και περιμένω την απάντηση.Δύο μονοπάτια είναι.Ένα αισθητό (επιστήμη) και ένα νοητικό (φιλοσοφία).Υπάρχει βέβαια και το μονοπάτι του γνωστικιστικού Αμπρακατάμπρα αλλά και ο μηδενισμός της παραίτησης της Νιρβάνας του Σιντάρτα.Μακριά από εμάς,αλλά υπάρχουν.
Κινείται λοιπόν το ζάρι...γυρνάει σαν τρελό στην κρύα θάλασσα του κόσμου.Τα πάντα γύρω μας,όλα αυτά που φαινομενικά μοιάζουν στάσιμα,όλα αυτά την ίδια στιγμή κινούνται.Ο τοίχος απέναντί μας -αυτός ο τοίχος που μας περιβάλλει- που φαίνεται στάσιμος,κινείται!Αφού κινείται η γή κινείται και ο τοίχος που βρίσκεται πάνω της.Όλα κινούνται.Από το ηλεκτρόνιο στον μυχό της ύπαρξης ως τους γαλαξίες στο απέραντο άπειρο της κοσμικής έκστασης!Κι όμως,η εικόνα που βλέπουμε είναι στάσιμη.
Σταματάει το ζάρι και έχω εικόνα.Ξεθωριάζει η ροή,εκμηδενίζεται ο χρόνος και η εικόνα παγώνει.Ο ήλιος στο ζενίθ και το ναδίρ,το πλοίο που χάνεται στον ορίζοντα,ο αετός στον ουρανό.Στιγμές του γίγνεσθαι,εικονικά σλάιτς και συνδεδεμένα κοσμικά συμβάντα στην ροή του χρόνου.Κι όλα γυρίζουν,κι όλα μένουν στάσιμα.Μα διάολε!Πώς είναι δυνατόν;
Αφού είμαι μέσα στην κίνηση πώς να μην είναι δυνατόν;Αλλιώς είναι η θάλασσα όταν την βλέπεις από μέσα στο μακροβούτι κι αλλιώς όταν την παρατηρείς από την αμμουδιά.
Αυτό το παιχνίδι με τους πεσσούς του Ηράκλείτου,ο Χάιζενμπεργκ το είπε αρχή της απροσδιοριστίας.Σου λέει με λίγα και απλά λόγια γεμάτα εξισσώσεις και συναρτήσεις τα ίδια λόγια που σου είπε κάποτε ο Ηράκλειτος όταν κοίταγε τα ποτάμια να φεύγουν και να μένουν πάντα τα ίδια.Και ο Ηράκλειτος δεν μίλαγε σκοτεινά,απλά εμείς έχουμε πέσει διανοητικά.
Σου λέει λοιπόν η απροσδιοριστία ότι μπορείς να παρατηρήσεις ή την ορμή του σωματιδίου ή την θέση του με το ελάχιστο δυνατό σφάλμα.Το ένα από τα δύο.
Αν προσπαθήσεις να δείς και τα δύο ταυτόχρονα θα χάσεις και την εικόνα και την κίνηση.Ανάλογα,η πραγματικότητα έχει δύο όψεις: Μία κβαντική σε διαρκή ροή και μία αποτελούμενη από μικρές παγωμένες στιγμές.Αλλά σου πετάει και μια σταθερά Χάμπλ δίπλα και χάνεται η μπάλα,διότι δεν μπορεί να έχει την ίδια σταθερά σε Παρσέκ και Τζάουλ το ηλεκτρόνιο με τον γαλαξία.
Πάμε παρακάτω και αναζητούμε το ενδιάμεσο,το φευγαλέο,την σκοτεινή νύχτα της ψυχής και τα οράματα των μυστικιστών,το παράδοξο των φυσικών νόμων των σκεπτικιστών,την ουσία των φιλοσόφων.
Έχουμε δύο μάτια.Κλείνουμε το ένα μάτι (Δp) και βλέπουμε την κίνηση.
Κλείνουμε το άλλο μάτι (Δq) και βλέπουμε την εικόνα.
Ανοίγουμε και τα δύο μάτια και όλα αναμειγνύονται.
Κλείνουμε και τα δύο μάτια και η εικόνα προβάλει νοερά μέσα μας.
Αλλά έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε μεταξύ Α και Β.Αυτό ή εκείνο.
Θα αρχίζαμε να βλέπαμε κάπως πιο ξεκάθαρα το τοπίο αν απορρίπταμε και το Α και το Β και στην θέση τους κρατάγαμε το Γ.Τί θέλω να πώ πειραματικά:
Βάζεις έναν άνθρωπο σε ένα δωμάτιο με δύο πόρτες (βασικά όταν τον έβαζες του είχες δέσει τα μάτια για να μην γνωρίζει από ποια πόρτα μπήκε στο δωμάτιο).Έχουμε λοιπόν 2 πόρτες.Πίσω από την μία πόρτα υπάρχει ένα όπλο του οποίου την σκανδάλη την έχουμε δέσει με το χερούλι της πόρτας,έτσι ώστε όταν την ανοίξει...
Ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τί πείραμα έχουμε σκαρώσει.Ο παρατηρητής του πειράματος γνωρίζει,αλλά δεν ξέρει ποια πόρτα είναι η σωστή.
Είμαστε στο δίπλα δωμάτιο και σε ρωτώ μετά από 10 λεπτά:
Είναι ο άνθρωπος ζωντανός ή νεκρός;
Τί θα μου απαντήσεις;Οι πιθανότητες 50/50.Όσες φορές και να επαναλάβουμε το πείραμα θα είμαστε στο 50/50.Α=ζωντανός,Β=νεκρός.
Εκεί νιώθεις την ανθρώπινη αδυναμία -απροσδιοριστία- να σου τσακίζει μαζί εγωϊσμό και κόκκαλα.
Μία έγκυρη και ακριβείς απάντηση υπάρχει: Ο άνθρωπος είναι νεκροζώντανος.Βρίσκεται δλδ μεταξύ του Α και του Β.
Βρίσκεται σε κατάσταση δαιμονική.Από την στιγμή που αποδέχεσαι το Γ (μετά απορρίψεως Α και Β) αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι αλλιώς τα πράγματα και να βλέπεις μπροστά σου να ανοίγουν νέες οπτικές.
Δ= ο άνθρωπος έχει ικανότητα,μνήμη ή κάτι απροσδιόριστο σε μας μεταξύ ενστίκτου και υπεραισθητού ώστε να κάνει την σωστή επιλογή.
Ε= άγνωστος παράγοντας κόβει το σκοινί,ρίχνει το όπλο,φρακάρει την πόρτα και αποτρέπει τον άνθρωπο με σημείο ή ήχο να αποφύγει αυτή την επιλογή που πήγε να κάνει.
ΣΤ= ο παρατηρητής βρίσκεται επίσης σε κατάσταση δαιμονική.Δλδ μπορεί να "επιρρεάσει" το αποτέλεσμα ή έστω να "νιώσει" την έκβασή του.
Και οι πιθανότητες πολλαπλασιάζονται μέσα στον ηλεκτρονικό υπολογιστή που κρύβουμε στο κεφάλι μας.
Ωστόσο,ο περισσότερος κόσμος αμφιταλαντεύεται μεταξύ Α και Β.
Μεταξύ νόησης και αίσθησης,μεταξύ θυμοειδούς και λογικού,μεταξύ ροής και εικόνας,μεταξύ τύχης και ατυχίας.
Αυτή η λεπτή οπτική είναι η χαραμάδα και το μετερίζι ανάμεσα στους δύο κόσμους.Αυτό φέρτο στη ζωή μας.Σκεφτόμαστε δυαδικά.Μεταξύ επιθυμίας της ζωής και φόβου του θανάτου.Χρειαζόμαστε αναβάθμιση.Τον τρίτο συντελεστή που θα λειτουργήσει σαν λόγος και καταλύτης για μια περαιτέρω διανοητική εποπτεία.Δλδ μεταξύ γενέσεως (είσοδος στο χρόνο και στο γίγνεσθαι) και θανάτου (έξοδος από τον χρόνο και το γίγνεσθαι) ο τρίτος συντελεστής είναι η ζωή,αυξητική (πόρος) και αφαιρετική (πενία).Μετέχουμε και στα δύο άκρα,
όχι στο ένα ή στο άλλο,αλλά (πότε) στο ένα και (πότε) στο άλλο.Γι'αυτό η σοφή Διοτίμα μεταξύ θεών και θνητών έβαλε τον έρωτα.Την δαιμονική κατάσταση που λέγαμε.Το να θρέφεις το ενεργεία σου,δλδ αυτό που είσαι και ζείς τώρα με το δυνάμει σου,δλδ εκείνο το οποίο θα γίνεις όταν πεθάνεις.
Είναι η κατάσταση του νεκροζώντανου,το να υπάρχεις και να μην υπάρχεις.
Το να γυρίζεις το σύμπαν ανάποδα και να καθρεφτίζεις μέσα στην γή τον ουρανό.Στην σωστή αναλογία,ίση ποσότητα οίνου και ύδατος.
Όταν είσαι σε αυτή την κατάσταση πραγματικά λές ότι "εν οίδα ότι ουδέν οίδα"
όχι από καπρίτσιο μεγαλοφροσύνης ίσαμε να φανείς καμπόσος,αλλά διότι το βιώνεις.Γνωρίζεις δλδ ότι όλη σου η ζωή είναι ένα σύνολο πιθανών δυνατοτήτων.Να γίνεις πλούσιος ή φτωχός,υγειής ή άρρωστος,ευτυχισμένος ή δυστυχισμένος.Τίποτα δεν είναι σίγουρο,αλλά ένα είναι δεδομένο όπως έλεγε και ο Λιαντίνης:
Ότι μια μέρα θα πεθάνεις.
Αυτά τα δύο που λέγαμε πρίν,η κίνηση,η ροή,το ούπω και το ουκέτι,το όχι ακόμη και το όχι πια,ο χρόνος είναι η μία όψη.
Το τώρα,η στιγμή,το πάγωμα της εικόνας,τον νυν (που όπως και να το διαβάσεις βγαίνει το ίδιο),είναι η άλλη όψη.Τα δύο μισά του συμβόλου.Το γίγνεσθαι.Το μη όν σπασμένο στα δύο.
Και από αυτό το μισό εμείς βλέπουμε το μισό του μισού.
Υπάρχει όμως μια χαραμάδα στην μέση.Η ηρακλείτεια αρμονία των αντιθέτων και ο λόγος.Και εκεί δεν χρειάζεσαι μεσάζωντα.Μόνος σου κάνεις το βήμα στο έξυπνο ενύπνιο.
Αγχιβασίην κοινωνείν των εναντίων ξοινόν μετέχειν.
Αφού το σκέφτηκα λίγο καλύτερα,συνειδητοποίησα ότι δεν έχει η πραγματικότητα 2 όψεις.Μία είναι η ουσία του κόσμου.Απλά εμείς έχουμε 2 μάτια.
Έχουμε αίσθηση και αυτή μας μπερδεύει.Όλα αυτά που βλέπουμε γύρω μας είναι αποτέλεσμα των αισθήσεών μας.Ένα 10% των λειτουργικών δυνατοτήτων του εγκεφάλου μας.Δεν "πιάνουμε" ούτε υπέρυθρα,ούτε υπεριώδη μήξη κύμματος.
Δεν ακούμε υπόηχους ή υπέρηχους όπως τα δελφίνια και οι νυχτερίδες.
Κι αυτά και με την στάμπα των φιλοσόφων και με την σφραγίδα της επιστήμης.Μια μεγαλοφροσύνη της αυτεπίγνωσής μας αντιδράει λέγοντας "μα δεν μπορεί,είμαι θεός.Αυτό που βλέπω,αυτό είναι.Δεν έχει παραπέρα.Φαντασίες και αμπρακατάμπρα για αλαφροίσκιωτους".Τότε νιώθω θεός,διότι θέλω να πιστεύω ότι γνωρίζω τα πάντα,με την ασφάλεια της εμπειρίας των αισθήσεων και με την υπογραφή της επιστήμης.
Μια άλλη φωνούλα τότε μου ψιθυρίζει "το σύμπαν δεν τελειώνει εκεί που φτάνει το μάτι σου".Τότε κατανοώ την μικρότητά μου απέναντι σε αυτό που λέμε φύση,κόσμο,νου,όν.
Παίζω την απόφαση στα ζάρια.Ας αποφασίσει η απροσδιοριστία λέω.Και περιμένω την απάντηση.Δύο μονοπάτια είναι.Ένα αισθητό (επιστήμη) και ένα νοητικό (φιλοσοφία).Υπάρχει βέβαια και το μονοπάτι του γνωστικιστικού Αμπρακατάμπρα αλλά και ο μηδενισμός της παραίτησης της Νιρβάνας του Σιντάρτα.Μακριά από εμάς,αλλά υπάρχουν.
Κινείται λοιπόν το ζάρι...γυρνάει σαν τρελό στην κρύα θάλασσα του κόσμου.Τα πάντα γύρω μας,όλα αυτά που φαινομενικά μοιάζουν στάσιμα,όλα αυτά την ίδια στιγμή κινούνται.Ο τοίχος απέναντί μας -αυτός ο τοίχος που μας περιβάλλει- που φαίνεται στάσιμος,κινείται!Αφού κινείται η γή κινείται και ο τοίχος που βρίσκεται πάνω της.Όλα κινούνται.Από το ηλεκτρόνιο στον μυχό της ύπαρξης ως τους γαλαξίες στο απέραντο άπειρο της κοσμικής έκστασης!Κι όμως,η εικόνα που βλέπουμε είναι στάσιμη.
Σταματάει το ζάρι και έχω εικόνα.Ξεθωριάζει η ροή,εκμηδενίζεται ο χρόνος και η εικόνα παγώνει.Ο ήλιος στο ζενίθ και το ναδίρ,το πλοίο που χάνεται στον ορίζοντα,ο αετός στον ουρανό.Στιγμές του γίγνεσθαι,εικονικά σλάιτς και συνδεδεμένα κοσμικά συμβάντα στην ροή του χρόνου.Κι όλα γυρίζουν,κι όλα μένουν στάσιμα.Μα διάολε!Πώς είναι δυνατόν;
Αφού είμαι μέσα στην κίνηση πώς να μην είναι δυνατόν;Αλλιώς είναι η θάλασσα όταν την βλέπεις από μέσα στο μακροβούτι κι αλλιώς όταν την παρατηρείς από την αμμουδιά.
Αυτό το παιχνίδι με τους πεσσούς του Ηράκλείτου,ο Χάιζενμπεργκ το είπε αρχή της απροσδιοριστίας.Σου λέει με λίγα και απλά λόγια γεμάτα εξισσώσεις και συναρτήσεις τα ίδια λόγια που σου είπε κάποτε ο Ηράκλειτος όταν κοίταγε τα ποτάμια να φεύγουν και να μένουν πάντα τα ίδια.Και ο Ηράκλειτος δεν μίλαγε σκοτεινά,απλά εμείς έχουμε πέσει διανοητικά.
Σου λέει λοιπόν η απροσδιοριστία ότι μπορείς να παρατηρήσεις ή την ορμή του σωματιδίου ή την θέση του με το ελάχιστο δυνατό σφάλμα.Το ένα από τα δύο.
Αν προσπαθήσεις να δείς και τα δύο ταυτόχρονα θα χάσεις και την εικόνα και την κίνηση.Ανάλογα,η πραγματικότητα έχει δύο όψεις: Μία κβαντική σε διαρκή ροή και μία αποτελούμενη από μικρές παγωμένες στιγμές.Αλλά σου πετάει και μια σταθερά Χάμπλ δίπλα και χάνεται η μπάλα,διότι δεν μπορεί να έχει την ίδια σταθερά σε Παρσέκ και Τζάουλ το ηλεκτρόνιο με τον γαλαξία.
Πάμε παρακάτω και αναζητούμε το ενδιάμεσο,το φευγαλέο,την σκοτεινή νύχτα της ψυχής και τα οράματα των μυστικιστών,το παράδοξο των φυσικών νόμων των σκεπτικιστών,την ουσία των φιλοσόφων.
Έχουμε δύο μάτια.Κλείνουμε το ένα μάτι (Δp) και βλέπουμε την κίνηση.
Κλείνουμε το άλλο μάτι (Δq) και βλέπουμε την εικόνα.
Ανοίγουμε και τα δύο μάτια και όλα αναμειγνύονται.
Κλείνουμε και τα δύο μάτια και η εικόνα προβάλει νοερά μέσα μας.
Αλλά έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε μεταξύ Α και Β.Αυτό ή εκείνο.
Θα αρχίζαμε να βλέπαμε κάπως πιο ξεκάθαρα το τοπίο αν απορρίπταμε και το Α και το Β και στην θέση τους κρατάγαμε το Γ.Τί θέλω να πώ πειραματικά:
Βάζεις έναν άνθρωπο σε ένα δωμάτιο με δύο πόρτες (βασικά όταν τον έβαζες του είχες δέσει τα μάτια για να μην γνωρίζει από ποια πόρτα μπήκε στο δωμάτιο).Έχουμε λοιπόν 2 πόρτες.Πίσω από την μία πόρτα υπάρχει ένα όπλο του οποίου την σκανδάλη την έχουμε δέσει με το χερούλι της πόρτας,έτσι ώστε όταν την ανοίξει...
Ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τί πείραμα έχουμε σκαρώσει.Ο παρατηρητής του πειράματος γνωρίζει,αλλά δεν ξέρει ποια πόρτα είναι η σωστή.
Είμαστε στο δίπλα δωμάτιο και σε ρωτώ μετά από 10 λεπτά:
Είναι ο άνθρωπος ζωντανός ή νεκρός;
Τί θα μου απαντήσεις;Οι πιθανότητες 50/50.Όσες φορές και να επαναλάβουμε το πείραμα θα είμαστε στο 50/50.Α=ζωντανός,Β=νεκρός.
Εκεί νιώθεις την ανθρώπινη αδυναμία -απροσδιοριστία- να σου τσακίζει μαζί εγωϊσμό και κόκκαλα.
Μία έγκυρη και ακριβείς απάντηση υπάρχει: Ο άνθρωπος είναι νεκροζώντανος.Βρίσκεται δλδ μεταξύ του Α και του Β.
Βρίσκεται σε κατάσταση δαιμονική.Από την στιγμή που αποδέχεσαι το Γ (μετά απορρίψεως Α και Β) αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι αλλιώς τα πράγματα και να βλέπεις μπροστά σου να ανοίγουν νέες οπτικές.
Δ= ο άνθρωπος έχει ικανότητα,μνήμη ή κάτι απροσδιόριστο σε μας μεταξύ ενστίκτου και υπεραισθητού ώστε να κάνει την σωστή επιλογή.
Ε= άγνωστος παράγοντας κόβει το σκοινί,ρίχνει το όπλο,φρακάρει την πόρτα και αποτρέπει τον άνθρωπο με σημείο ή ήχο να αποφύγει αυτή την επιλογή που πήγε να κάνει.
ΣΤ= ο παρατηρητής βρίσκεται επίσης σε κατάσταση δαιμονική.Δλδ μπορεί να "επιρρεάσει" το αποτέλεσμα ή έστω να "νιώσει" την έκβασή του.
Και οι πιθανότητες πολλαπλασιάζονται μέσα στον ηλεκτρονικό υπολογιστή που κρύβουμε στο κεφάλι μας.
Ωστόσο,ο περισσότερος κόσμος αμφιταλαντεύεται μεταξύ Α και Β.
Μεταξύ νόησης και αίσθησης,μεταξύ θυμοειδούς και λογικού,μεταξύ ροής και εικόνας,μεταξύ τύχης και ατυχίας.
Αυτή η λεπτή οπτική είναι η χαραμάδα και το μετερίζι ανάμεσα στους δύο κόσμους.Αυτό φέρτο στη ζωή μας.Σκεφτόμαστε δυαδικά.Μεταξύ επιθυμίας της ζωής και φόβου του θανάτου.Χρειαζόμαστε αναβάθμιση.Τον τρίτο συντελεστή που θα λειτουργήσει σαν λόγος και καταλύτης για μια περαιτέρω διανοητική εποπτεία.Δλδ μεταξύ γενέσεως (είσοδος στο χρόνο και στο γίγνεσθαι) και θανάτου (έξοδος από τον χρόνο και το γίγνεσθαι) ο τρίτος συντελεστής είναι η ζωή,αυξητική (πόρος) και αφαιρετική (πενία).Μετέχουμε και στα δύο άκρα,
όχι στο ένα ή στο άλλο,αλλά (πότε) στο ένα και (πότε) στο άλλο.Γι'αυτό η σοφή Διοτίμα μεταξύ θεών και θνητών έβαλε τον έρωτα.Την δαιμονική κατάσταση που λέγαμε.Το να θρέφεις το ενεργεία σου,δλδ αυτό που είσαι και ζείς τώρα με το δυνάμει σου,δλδ εκείνο το οποίο θα γίνεις όταν πεθάνεις.
Είναι η κατάσταση του νεκροζώντανου,το να υπάρχεις και να μην υπάρχεις.
Το να γυρίζεις το σύμπαν ανάποδα και να καθρεφτίζεις μέσα στην γή τον ουρανό.Στην σωστή αναλογία,ίση ποσότητα οίνου και ύδατος.
Όταν είσαι σε αυτή την κατάσταση πραγματικά λές ότι "εν οίδα ότι ουδέν οίδα"
όχι από καπρίτσιο μεγαλοφροσύνης ίσαμε να φανείς καμπόσος,αλλά διότι το βιώνεις.Γνωρίζεις δλδ ότι όλη σου η ζωή είναι ένα σύνολο πιθανών δυνατοτήτων.Να γίνεις πλούσιος ή φτωχός,υγειής ή άρρωστος,ευτυχισμένος ή δυστυχισμένος.Τίποτα δεν είναι σίγουρο,αλλά ένα είναι δεδομένο όπως έλεγε και ο Λιαντίνης:
Ότι μια μέρα θα πεθάνεις.
Αυτά τα δύο που λέγαμε πρίν,η κίνηση,η ροή,το ούπω και το ουκέτι,το όχι ακόμη και το όχι πια,ο χρόνος είναι η μία όψη.
Το τώρα,η στιγμή,το πάγωμα της εικόνας,τον νυν (που όπως και να το διαβάσεις βγαίνει το ίδιο),είναι η άλλη όψη.Τα δύο μισά του συμβόλου.Το γίγνεσθαι.Το μη όν σπασμένο στα δύο.
Και από αυτό το μισό εμείς βλέπουμε το μισό του μισού.
Υπάρχει όμως μια χαραμάδα στην μέση.Η ηρακλείτεια αρμονία των αντιθέτων και ο λόγος.Και εκεί δεν χρειάζεσαι μεσάζωντα.Μόνος σου κάνεις το βήμα στο έξυπνο ενύπνιο.
Αγχιβασίην κοινωνείν των εναντίων ξοινόν μετέχειν.
Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα αληθινό, πώς να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;
Στη φροϋδική σκέψη ο δυϊσμός ενόρμηση ζωής - θανάτου παραπέμπει στο δυϊσμό Έρως - Θάνατος. Η επιταγή του δυϊσμού είναι ιδιαίτερα επιβλητική όταν πρόκειται για ενορμήσεις, εφ’ όσον αυτές παρέχουν τις δυνάμεις που αντιμάχονται κατά την ψυχική σύγκρουση. Οι ενορμήσεις ζωής προσπαθούν να συγκροτούν όλο και μεγαλύτερες ενότητες και να τις διατηρούν. Οι ενορμήσεις ζωής, που ορίζονται επίσης με τον όρο Έρως, καλύπτουν όχι μόνο τις λεγόμενες σεξουαλικές ενορμήσεις, αλλά και τις ενορμήσεις αυτοσυντήρησης. Οι ενορμήσεις θανάτου αντιτίθενται στις ενορμήσεις ζωής και τείνουν στην ολοκληρωτική μείωση των εντάσεων, δηλαδή στην επαναφορά του εμβίου όντος στην ανόργανη κατάσταση. Αν και οι ενορμήσεις θανάτου είναι αρχικά στραμμένες προς το εσωτερικό και τείνουν προς την αυτοκαταστροφή, δευτερογενώς κατευθύνονται προς το εξωτερικό, εμφανιζόμενες τότε με τη μορφή της επιθετικής ενόρμησης ή της ενόρμησης καταστροφής. Η αντίθεση προς τις ενορμήσεις θανάτου είναι το στοιχείο που επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση του τι εννοεί ο Freud με τον όρο ενορμήσεις ζωής: Aυτές αντιτίθενται οι μεν προς τις δε, όπως δύο βασικές αρχές που διέπουν τον φυσικό κόσμο (έλξη-απώθηση) και οι οποίες βρίσκονται στη βάση ζωτικών φαινομένων (αναβολισμός-καταβολισμός).
Στο Πέραν της αρχής της ηδονής (Jenseits des Lustprinzips, 1920) ο Freud συνδέει την ενόρμηση θανάτου με μία καθολική δύναμη, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ το ψυχολογικό πεδίο, ακόμη και το πεδίο της ζωής. Είναι μία κοσμική δύναμη με μία ανυπέρβλητη τάση παλινδρόμησης που σκοπό έχει να επαναφέρει τις πιο οργανωμένες μορφές ζωής στις λιγότερο οργανωμένες, εξισώνοντας όλες τις διαφορές επιπέδων και ανάγοντας το ζωικό στο άψυχο. Πρόκειται για μια προσπάθεια σύλληψης του κατεξοχήν ενορμητικού στοιχείου στην ενόρμηση, που είναι ακριβώς η αταραξία, η Νιρβάνα ως κατάλυση κάθε ενόρμησης, και του κατεξοχήν ζωικού στοιχείου στο πεδίο της βιολογίας, ο θάνατος που χαρακτηρίζεται ρητά ως ο «τελικός στόχος» της ζωής. Κάθε ανθρώπινη ύπαρξη κλίνει προς το θάνατο εξαιτίας της πιο θεμελιακής εσώτερης τάσης της. Ο οργανισμός δεν θέλει απλώς να πεθάνει, αλλά «να πεθάνει με τον δικό του τρόπο» (πχ. Λιαντίνης).
Σε αντιπαραβολή με την «καθολική» αυτή αρχή του θανάτου, ο Freud θέτει μία άλλη αρχή, την ενόρμηση ζωής ή τον Έρωτα. O Έρωτας έχει την τάση να συγκεντρώνει και να σχηματίζει όλο και πιο πλούσιες, όλο και πιο περίπλοκες ενότητες, αρχικά στο βιολογικό και κατόπιν στο ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Ακόμη ο Έρωτας τείνει να διατηρεί και να επαυξάνει το ενεργειακό επίπεδο των σχηματισμών, των οποίων αυτός αποτελεί τον συνεκτικό κρίκο: «O σκοπός του Έρωτα είναι να συγκροτεί όλο και μεγαλύτερες ενότητες και να τις διατηρεί: Eίναι η ένωση. Ο σκοπός της άλλης ενόρμησης (του θανάτου) είναι αντίθετα να διαλύει τις ενότητες, και έτσι να καταστρέφει τα πράγματα» . Η ενόρμηση ζωής ορίζεται από μία αντίστροφη κίνηση σε σχέση με την ενόρμηση θανάτου. Ο Freud δηλώνει ότι αδυνατεί να δείξει, στην περίπτωση των ενορμήσεων ζωής, πώς ακριβώς υπακούουν σε εκείνο που έχει ορίσει ως τον γενικό τύπο κάθε ενόρμησης, δηλαδή τον συντηρητικό ή, καλύτερα, παλινδρομικό, χαρακτήρα της . Ο Freud υποχρεώνεται τότε να αναφερθεί σε ένα μύθο, τον μύθο του Αριστοφάνη στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίο η σεξουαλική ένωση τείνει να επαναφέρει τη χαμένη ενότητα ενός αρχικά ανδρόγυνου όντος, που προηγήθηκε του διαχωρισμού των φύλων .
Ωστόσο, ακριβώς όπως και ο Θάνατος, ο Έρωτας είναι μία εσωτερική δύναμη, εγγενής στην ατομικότητα , στο άτομο, στο κύτταρο, στον ζωντανό οργανισμό. Είναι στο εσωτερικό αυτής της μονάδας που εκτυλίσσεται η διαλεκτική ή μάλλον η λυσσαλέα διαμάχη μεταξύ δύο αρχέγονων δυνάμεων. Δευτερογενώς, ένα μέρος της αρχικής καταστροφικότητας στρέφεται προς τον εξωτερικό κόσμο και γεννά τα φαινόμενα της επιθετικότητας. Αυτό όμως που υποστηρίζεται στο Πέραν της αρχής της ηδονής είναι η προτεραιότητα της επιθετικότητας προς τον εαυτό έναντι της επιθετικότητας προς τους άλλους, όπου η επιθετικότητα αυτή προς τον εαυτό δεν είναι με τη σειρά της παρά η συνέπεια της απόλυτης προτεραιότητας που έχει στο άτομο η τάση προς το μηδέν, θεωρούμενη ως η πλέον ριζική έκφραση της αρχής της ηδονής. Δηλαδή, αυτό που τίθεται σαν κάτι το πρωτογενές στο άτομο συνδυάζει κάτω από την ίδια ετικέτα (ενόρμηση θανάτου) τις εξής τάσεις: τη μείωση των εντάσεων στο μηδέν (Νιρβάνα), την τάση προς το θάνατο, την επιθετικότητα προς τον εαυτό, την αναζήτηση της οδύνης ή της δυσαρέσκειας.
Οι άνθρωποι συνήθως εκδηλώνουν μια μαζοχιστική (με την έννοια της παθητικότητας και της εξάρτησης) επιθετικότητα προς τον εαυτό τους. Ο Freud χαρακτηρίζει ρητά το θάνατο ως «τελικό στόχο» της ζωής, ενεργοποιώντας ένα μαζοχιστικό δυναμικό που είναι έτοιμο να αφυπνιστεί και να ισχυροποιήσει μια οδύνη, που προέρχεται από την «ηδονή» του έρωτα. Ο Freud καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «πράγματι η αρχή της ηδονής φαίνεται να είναι στην υπηρεσία των ενορμήσεων θανάτου»:
Βέβαια, όλα αυτά μοιάζουν με υποσημειώσεις στα αποσπάσματα του Ηράκλειτου. Πόσοι όμως είναι σε θέση να κατανοήσουν τον Ηρακλείτειο λόγο σύμφωνα με τον οποίο κάθετι που για μικρότερο ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα φαίνεται να είναι, αποτελεί προϊόν αντιθετικών κινήσεων και δυνάμεων, που οι επιδράσεις τους κρατιούνται σε ισορροπία (εναντιοτροπία). Έτσι το σύμπαν είναι κάθε στιγμή μια διχασμένη και συνάμα αποκαθιστάμενη ενότητα (εν διαφερόμενον εαυτώ), ένας πόλεμος που βρίσκει τη συμφιλίωσή του, μια στέρηση που βρίσκει την πλήρωσή της: η ουσία του κόσμου είναι η αόρατη αρμονία όπου έχουν καταλήξει όλες οι διαφορές και οι αντιθέσεις. Ο κόσμος είναι γίγνεσθαι, και γίγνεσθαι είναι ενότητα των αντιθέσεων.
Μάριε,
Αν μου επιτρέπεις μία συμβουλή, προσπάθησε να αυτονομήσεις τη σκέψη σου, δηλαδή να αποτινάξεις από πάνω της την κηδεμονία του Λιαντίνη. Θεωρώ ότι ο μαθητής ξεπέρασε το δάσκαλό του, αρκεί να το συνειδητοποιήσει. Μην εισέρχεσαι σε ξένους διανοητικούς λαβύρινθους, που οδηγούν σ΄ έναν ατέρμονα στροβιλισμό χωρίς προοπτική διεξόδου μέσω της διάνοιας (κι όχι άλλης οδού, που είναι ο μονόδρομος της απόγνωσης). Ο Λιαντίνης ήταν περισσότερο ποιητής και λιγότερο φιλόσοφος. Ο λόγος του δεν χαρακτηρίζεται τόσο από τη σαφήνεια και την ενάργεια του φιλοσοφικού λόγου (ο οποίος είναι απόλυτα κατανοητός και εύληπτος, καθώς στηρίζεται στη λογική, όπως του Σωκράτη, που είναι το αρχέτυπο) όσο από τη μετωνυμική ιδιότητα του ποιητικού λόγου, δηλαδή δυσνόητος και αμφίσημος και γι' αυτό λιγότερο ελεύθερος από το φιλοσοφικό λόγο που είναι ο μόνος ικανός να δρομολογήσει την επανάκαμψη του πνεύματος στον εαυτό του (βλ. Hegel). Ο Σωκράτης δεν απαρνήθηκε ποτέ τις χαρές της υλικής ζωής, αντίθετα τις εξυμνούσε. Δεν ήπιε το κώνειο από δικιά του επιλογή, αλλά επειδή τον εξανάγκασαν. Άλλωστε, υπακούοντας στους νόμους της πολιτείας που τόσο σεβόταν αρνήθηκε να δραπετεύσει. Η εθελούσια έξοδος από τη ζωή είναι επιλογή των καταραμένων ποιητών που ήταν έρμαια των παθών τους και των ινδουιστών που μέσω της εκμηδένισης της βούλησης αναζητούν τη νιρβάνα, κι όχι του καλού καγαθού ατόμου (το αρχαίο πρότυπο) που πρέπει σύμφωνα με τον Αριστοτέλη να διακατέχεται από σωφροσύνη και αυτοκυριαρχία με τελικό στόχο την επίγεια ευδαιμονία (ολοκλήρωση της προσωπικότητας). Ο μηδενισμός δεν ταιριάζει στους Έλληνες, παρά μόνο στους Γάλλους.
Στο Πέραν της αρχής της ηδονής (Jenseits des Lustprinzips, 1920) ο Freud συνδέει την ενόρμηση θανάτου με μία καθολική δύναμη, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ το ψυχολογικό πεδίο, ακόμη και το πεδίο της ζωής. Είναι μία κοσμική δύναμη με μία ανυπέρβλητη τάση παλινδρόμησης που σκοπό έχει να επαναφέρει τις πιο οργανωμένες μορφές ζωής στις λιγότερο οργανωμένες, εξισώνοντας όλες τις διαφορές επιπέδων και ανάγοντας το ζωικό στο άψυχο. Πρόκειται για μια προσπάθεια σύλληψης του κατεξοχήν ενορμητικού στοιχείου στην ενόρμηση, που είναι ακριβώς η αταραξία, η Νιρβάνα ως κατάλυση κάθε ενόρμησης, και του κατεξοχήν ζωικού στοιχείου στο πεδίο της βιολογίας, ο θάνατος που χαρακτηρίζεται ρητά ως ο «τελικός στόχος» της ζωής. Κάθε ανθρώπινη ύπαρξη κλίνει προς το θάνατο εξαιτίας της πιο θεμελιακής εσώτερης τάσης της. Ο οργανισμός δεν θέλει απλώς να πεθάνει, αλλά «να πεθάνει με τον δικό του τρόπο» (πχ. Λιαντίνης).
Σε αντιπαραβολή με την «καθολική» αυτή αρχή του θανάτου, ο Freud θέτει μία άλλη αρχή, την ενόρμηση ζωής ή τον Έρωτα. O Έρωτας έχει την τάση να συγκεντρώνει και να σχηματίζει όλο και πιο πλούσιες, όλο και πιο περίπλοκες ενότητες, αρχικά στο βιολογικό και κατόπιν στο ψυχολογικό και κοινωνικό επίπεδο. Ακόμη ο Έρωτας τείνει να διατηρεί και να επαυξάνει το ενεργειακό επίπεδο των σχηματισμών, των οποίων αυτός αποτελεί τον συνεκτικό κρίκο: «O σκοπός του Έρωτα είναι να συγκροτεί όλο και μεγαλύτερες ενότητες και να τις διατηρεί: Eίναι η ένωση. Ο σκοπός της άλλης ενόρμησης (του θανάτου) είναι αντίθετα να διαλύει τις ενότητες, και έτσι να καταστρέφει τα πράγματα» . Η ενόρμηση ζωής ορίζεται από μία αντίστροφη κίνηση σε σχέση με την ενόρμηση θανάτου. Ο Freud δηλώνει ότι αδυνατεί να δείξει, στην περίπτωση των ενορμήσεων ζωής, πώς ακριβώς υπακούουν σε εκείνο που έχει ορίσει ως τον γενικό τύπο κάθε ενόρμησης, δηλαδή τον συντηρητικό ή, καλύτερα, παλινδρομικό, χαρακτήρα της . Ο Freud υποχρεώνεται τότε να αναφερθεί σε ένα μύθο, τον μύθο του Αριστοφάνη στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίο η σεξουαλική ένωση τείνει να επαναφέρει τη χαμένη ενότητα ενός αρχικά ανδρόγυνου όντος, που προηγήθηκε του διαχωρισμού των φύλων .
Ωστόσο, ακριβώς όπως και ο Θάνατος, ο Έρωτας είναι μία εσωτερική δύναμη, εγγενής στην ατομικότητα , στο άτομο, στο κύτταρο, στον ζωντανό οργανισμό. Είναι στο εσωτερικό αυτής της μονάδας που εκτυλίσσεται η διαλεκτική ή μάλλον η λυσσαλέα διαμάχη μεταξύ δύο αρχέγονων δυνάμεων. Δευτερογενώς, ένα μέρος της αρχικής καταστροφικότητας στρέφεται προς τον εξωτερικό κόσμο και γεννά τα φαινόμενα της επιθετικότητας. Αυτό όμως που υποστηρίζεται στο Πέραν της αρχής της ηδονής είναι η προτεραιότητα της επιθετικότητας προς τον εαυτό έναντι της επιθετικότητας προς τους άλλους, όπου η επιθετικότητα αυτή προς τον εαυτό δεν είναι με τη σειρά της παρά η συνέπεια της απόλυτης προτεραιότητας που έχει στο άτομο η τάση προς το μηδέν, θεωρούμενη ως η πλέον ριζική έκφραση της αρχής της ηδονής. Δηλαδή, αυτό που τίθεται σαν κάτι το πρωτογενές στο άτομο συνδυάζει κάτω από την ίδια ετικέτα (ενόρμηση θανάτου) τις εξής τάσεις: τη μείωση των εντάσεων στο μηδέν (Νιρβάνα), την τάση προς το θάνατο, την επιθετικότητα προς τον εαυτό, την αναζήτηση της οδύνης ή της δυσαρέσκειας.
Οι άνθρωποι συνήθως εκδηλώνουν μια μαζοχιστική (με την έννοια της παθητικότητας και της εξάρτησης) επιθετικότητα προς τον εαυτό τους. Ο Freud χαρακτηρίζει ρητά το θάνατο ως «τελικό στόχο» της ζωής, ενεργοποιώντας ένα μαζοχιστικό δυναμικό που είναι έτοιμο να αφυπνιστεί και να ισχυροποιήσει μια οδύνη, που προέρχεται από την «ηδονή» του έρωτα. Ο Freud καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «πράγματι η αρχή της ηδονής φαίνεται να είναι στην υπηρεσία των ενορμήσεων θανάτου»:
Αν θεωρήσουμε στο σύνολό της την εικόνα που συνθέτουν οι εκδηλώσεις του ενυπάρχοντος μαζοχισμού τόσων ανθρώπων, η αρνητική θεραπευτική αντίδραση και το αίσθημα ενοχής των νευρωσικών, δεν μπορούμε να υιοθετήσουμε την πεποίθηση ότι η ψυχική λειτουργία κυριαρχείται αποκλειστικά από την τάση προς ευχαρίστηση. Αυτά τα φαινόμενα υποδεικνύουν, κατά κάποιον τρόπο, ότι δεν μπορεί να παραγνωριστεί η παρουσία μέσα στην ψυχική ζωή μιας δύναμης που ονομάζουμε, σύμφωνα με τους σκοπούς της, επιθετική ενόρμηση ή ενόρμηση καταστροφής, και η οποία θεωρούμε ότι προέρχεται από την πρωταρχική ενόρμηση θανάτου της έμψυχης ύλης.
Η δράση της ενόρμησης θανάτου μπορεί κάλλιστα να γίνει αντιληπτή σε καθαρή κατάσταση, όταν τείνει να αποσυνδεθεί από την ενόρμηση ζωής, για παράδειγμα στην περίπτωση του μελαγχολικού, του οποίου το υπερεγώ εμφανίζεται ως «…ένα πεδίο καλλιέργειας ενόρμησης θανάτου».
Βέβαια, όλα αυτά μοιάζουν με υποσημειώσεις στα αποσπάσματα του Ηράκλειτου. Πόσοι όμως είναι σε θέση να κατανοήσουν τον Ηρακλείτειο λόγο σύμφωνα με τον οποίο κάθετι που για μικρότερο ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα φαίνεται να είναι, αποτελεί προϊόν αντιθετικών κινήσεων και δυνάμεων, που οι επιδράσεις τους κρατιούνται σε ισορροπία (εναντιοτροπία). Έτσι το σύμπαν είναι κάθε στιγμή μια διχασμένη και συνάμα αποκαθιστάμενη ενότητα (εν διαφερόμενον εαυτώ), ένας πόλεμος που βρίσκει τη συμφιλίωσή του, μια στέρηση που βρίσκει την πλήρωσή της: η ουσία του κόσμου είναι η αόρατη αρμονία όπου έχουν καταλήξει όλες οι διαφορές και οι αντιθέσεις. Ο κόσμος είναι γίγνεσθαι, και γίγνεσθαι είναι ενότητα των αντιθέσεων.
Μάριε,
Αν μου επιτρέπεις μία συμβουλή, προσπάθησε να αυτονομήσεις τη σκέψη σου, δηλαδή να αποτινάξεις από πάνω της την κηδεμονία του Λιαντίνη. Θεωρώ ότι ο μαθητής ξεπέρασε το δάσκαλό του, αρκεί να το συνειδητοποιήσει. Μην εισέρχεσαι σε ξένους διανοητικούς λαβύρινθους, που οδηγούν σ΄ έναν ατέρμονα στροβιλισμό χωρίς προοπτική διεξόδου μέσω της διάνοιας (κι όχι άλλης οδού, που είναι ο μονόδρομος της απόγνωσης). Ο Λιαντίνης ήταν περισσότερο ποιητής και λιγότερο φιλόσοφος. Ο λόγος του δεν χαρακτηρίζεται τόσο από τη σαφήνεια και την ενάργεια του φιλοσοφικού λόγου (ο οποίος είναι απόλυτα κατανοητός και εύληπτος, καθώς στηρίζεται στη λογική, όπως του Σωκράτη, που είναι το αρχέτυπο) όσο από τη μετωνυμική ιδιότητα του ποιητικού λόγου, δηλαδή δυσνόητος και αμφίσημος και γι' αυτό λιγότερο ελεύθερος από το φιλοσοφικό λόγο που είναι ο μόνος ικανός να δρομολογήσει την επανάκαμψη του πνεύματος στον εαυτό του (βλ. Hegel). Ο Σωκράτης δεν απαρνήθηκε ποτέ τις χαρές της υλικής ζωής, αντίθετα τις εξυμνούσε. Δεν ήπιε το κώνειο από δικιά του επιλογή, αλλά επειδή τον εξανάγκασαν. Άλλωστε, υπακούοντας στους νόμους της πολιτείας που τόσο σεβόταν αρνήθηκε να δραπετεύσει. Η εθελούσια έξοδος από τη ζωή είναι επιλογή των καταραμένων ποιητών που ήταν έρμαια των παθών τους και των ινδουιστών που μέσω της εκμηδένισης της βούλησης αναζητούν τη νιρβάνα, κι όχι του καλού καγαθού ατόμου (το αρχαίο πρότυπο) που πρέπει σύμφωνα με τον Αριστοτέλη να διακατέχεται από σωφροσύνη και αυτοκυριαρχία με τελικό στόχο την επίγεια ευδαιμονία (ολοκλήρωση της προσωπικότητας). Ο μηδενισμός δεν ταιριάζει στους Έλληνες, παρά μόνο στους Γάλλους.
Το ομολογουμένως το λόγω ζην ισοδυναμεί με το ομολογουμένως τη φύσει ζην
Φίλτατη Στεριανή,
σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια και για τις πολύ σηματοδοτικές σας επισημάνσεις.
Πιστεύω ότι είμαι περισσότερο κοντά στην κοσμοαντίληψη της ελληνικής φιλοσοφίας και απέχω αρκετά από τον ευρωπαϊκό μηδενισμό ο οποίος είναι ρίζωμα μέσα στην φιλοσοφία του Λιαντίνη.Παρ'όλα αυτά με μαγεύει ο άμεσος τρόπος της ποιητικής του έκφρασης.
Όσον αφορά την επιρροή,ομολογώ ότι η συγκεκριμένη δημοσίευση -όπως και κάποιες ακόμη-
θυμίζει έντονα Λιαντίνη,στην προσπάθειά μου να μεταδώσω ένα στίγμα της σκέψης του με τρόπο άμεσο και κατανοητό.Ωστόσο σε άλλες δημοσιεύσεις -τις περισσότερες θα έλεγα-
η έκφρασή μου είναι αρκετά υπεραναλυτική με επαγωγές και συνεχείς παραπομπές -κάτι που όπως έχω καταλάβει κουράζει αρκετά-.Έτσι επιχείρησα να εκφραστώ διαφορετικά,πιο απλά και πιο άμεσα.
Θα επιθυμούσα να υπάρχει μια "κοινωνία λόγου" στην σελίδα αυτή -κάτι που λείπει στην εποχή μας-.Ένα συμπόσιο ας πούμε.Εξ άλλου δεν είναι τυχαίο ότι ο παρών χώρος που μας φιλοξενεί ονομάζεται μείξις και ανακύκλησις Ιδεών.
Έχω παρατηρήσει όμως ότι τα περισσότερα μέλη της σελίδας ή δεν ενδιαφέρονται για την φιλοσοφία και τις επιστήμες ή φοβούνται.Με την παρούσα δημοσίευση θέλησα να δημιουργήσω ένα κίνητρο.Όλοι μπορούμε να φιλοσοφήσουμε.Όλοι μπορούμε να εκφραστούμε μέσα από την ποίηση.Ο καθένας με τον τρόπο του.
Η φιλοσοφία δεν είναι για λίγους.Η συμμετοχή σε μια φιλοσοφική συζήτηση δεν κρίνεται από πόσα βιβλία έχει διαβάσει ο καθένας.
Στο θέμα μας.Η libido (ορμή προς την διατήρηση της ζωής) και η todestrieb (ορμή προς το θάνατο) αποτελούν κατά τον Φρόυντ τις δύο θεμελιώδεις έμφυτες ορμές του ανθρώπου και εν γένει της φύσης.Η μία αντιμάχεται την άλλη και έχουν εκφάνσεις στην ατομική και κοινωνική μας συμπεριφορά.Η libido "κυνηγάει" θα λέγαμε την ηδονή,ενώ η todestrieb "κυνηγάει" το θάνατο.Σαν παράδειγμα θα μπορούσαμε να φέρουμε την εικόνα ενός ανθρώπου κουρασμένου και άυπνου για μέρες ο οποίος διψάει.Από την μία θέλει να σηκωθεί να πιεί νερό και από την άλλη ο ύπνος και η κούραση των καταβάλουν.
Αυτός ο δυϊσμός εκφράζει κάποιες πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς καθ'όσον ο άνθρωπος είναι φυσικό όν και δεν έχει μεταβληθεί σε μηχανικό υδρίβιο ή δεν έχει υπερβεί τα όρια του superego.
Όπως αναφέρετε κι εσείς:
Εδώ βλέπουμε την διαλεκτική και τον πόλεμο του έρωτα και του θανάτου.
Ο άνθρωπος καταπιέζει συναισθήματα τα οποία προέρχονται από καταπιεσμένες επιθυμίες -κυρίως αισθησιακές- δημιουργώντας μέσα του νευρώσεις και διαστροφές.
Η μία ορμή -του θανάτου- τον οδηγεί προς την παραίτηση.Η καταπιεσμένη ορμή της libido όταν ξεσπάει οδηγεί τον άνθρωπο στην απελευθέρωση βίαιων συναισθημάτων και ορμών με αποτέλεσμα να τον επιστρέφει στην κατάσταση του ζώου.Όταν αυτή η ορμή στρέφεται προς τα μέσα γίνεται αυτοκαταστροφή και απώλεια του νηφάλιου.Όταν εκτονώνεται προς τα έξω γίνεται βίαια έκφραση,αδικία και σε καθολικές μορφές εγκληματική συμπεριφορά και πόλεμος.Το superego προσπαθεί να τιθασσέψει αυτές τις δύο αντίρροπες ορμές με την λογική.Ρίζωμα στο DNA και στο RNA.Μέθεξη των ημισφαιρίων του εγκεφάλου,του συνειδητού και του ασυνείδητου.
Εδώ αξίζει να συγκρίνουμε τον μύθο του Αριστοφάνη στο "Συμπόσιον" σχετικά με τους ανδρόγυνους με τον διδακτικό και φιλοσοφικό μύθο που μας δίνει ο Σωκράτης στον "Φαίδρο" σχετικά με τον ηνίοχο και τους δύο ίππους.Ο ένας είναι λευκός και ο άλλος μαύρος.Ο μαύρος είναι το κομμάτι εκείνο μέσα μας που έλκεται προς την ηδονή,προς την άνευ όρων παράδοση στην ύλη και στις αισθήσεις.Το επιθυμητικόν.Το id κατά Φρόυντ.
Ο λευκός ίππος είναι το κομμάτι εκείνο που αντιστέκεται στην καθοδική πορεία και τέρπεται προς το λογιστικόν.Το θυμοειδές.Το ego κατά Φρόυντ.
Ο ηνίοχος είναι το λογιστικόν που δαμάζει τους δύο ίππους.Το superego κατά Φρόυντ.
Μέσα μας γίνεται μια πάλη.Οι δύο ίπποι τραβάνε προς αντίθετες κατευθύνσεις και ο ηνίοχος προσπαθεί να τους τιθασσέψει.Εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι ο Φρόντ έχει ξεριζώσει από τον άνθρωπο την έννοια της ψυχής.Μιλάει για συνειδητό και ασυνείδητο.Για ορμόνες και νευροεγκεφαλικές εκκενώσεις.Ο Σωκράτης όμως στον Φαίδρο μιλούσε για άλλες καταστάσεις.Το επιθυμητικόν,το θυμοειδές και το λογιστικόν εν μέρη μόνον μπορούν να συσχετιστούν με την ανθρώπινη βιολογία.Εδώ είναι και η ρήξη του ελληνικού πνεύματος με τον ευρωπαϊκό μηδενισμό.Ή για να το πούμε αλλιώς,εδώ διαφέρει ο Φρόυντ από τον Λακάν.Ο Φρόυντ δεν αποδέχεται το "πεδίο του άλλου" για το οποίο μας κάνει λόγο ο Λακάν.Το συλλογικό ασυνείδητο για το οποίο μας έκανε λόγο ο Γιούνγκ.
Το "πεδίο του Άλλου" κατά τον Λακάν οδηγεί τον άνθρωπο στην απαλλοτροίωση του υποκειμένου από την ζωή και την υποκειμενικότητά του.Τί είναι όμως αυτό το πεδίο του Άλλου δεν μας το εξηγεί.
Όπως είπαμε υπάρχει ένα "χάσμα" μεταξύ της ελληνικής σκέψης και της ευρωπαϊκής νεωτερικής σκέψης.Για τον ελληνικό πολιτισμό η φιλοσοφία κινείται γύρω από τον άξονα του όντος.Της αναζήτησης του αληθινού.Του έξω από την λήθη της άγνοιας της ψυχής.
Για τους Έλληνες ο άνθρωπος απαρτίζεται από νού και είναι αδιάσπαστο κομμάτι της ιερής φύσης και του όντος.Ο άνθρωπος μπορεί να υψώσει το πνευματικό του ανάστημα και να ατενίσει τα όντως όντα.Αναφορικά ας επισημάνουμε στον Ηράκλειτο,τον κοινό λόγο και τον μεριστό λόγο των ψυχών.Το απτόμενο και αποσβυννήμενο πύρ και την αρμονία των αντιθέτων.Το ήθος του ανθρώπου που είναι δαίμων -κάτι το ανώτερο και θεϊκό- στην αναλογία πίθηκος-άνθρωπος-θεός.Ο άνθρωπος για τον Ηράκλειτο μεταλλαμβάνει τον κοινό λόγο και προς αυτόν έχει διαφορές.
Ακόμη και το μηδέν του Παρμενίδη δεν έχει την νεώτερη σημασία του.Στον Παρμενίδη το έν χορεύει με το μηδέν και μέσα από την μεταβολή και πολλαπλότητα των όντων που εμπίπτουν στο μή όν υπάρχει κάτι το αιώνιο και όντως όν,το οποίο πρέπει να είναι αμετάβλητο και ενωμένο.Σαν να λέμε μηδέ εν τω ενί το μηδέν,δηλαδή στο έν όν δεν χωράει ούτε το μηδέν.Η ατομική μέθεξη και μετοχή λόγου του Ηρακλείτου στην σωκρατική διαλεκτική αποκτά την μορφή του συμποσίου και γίνεται "κοινωνία λόγου".Για τον Σωκράτη υπάρχει ένας ορισμός της κάθε έννοιας και μία αλήθεια για το κάθε όν.ΓΙ'αυτό και πρέπει να υπάρχει ένα νοητό πρότυπο του κάθε αισθητού όντος.Όπως μας αναφέρει στον "Κρατύλο",όταν σπάσει η κερκίδα (σαϊτα) του υφαντοποιού,τότε εκείνος θα φτιάξει την νέα σαϊτα όχι παρατηρώντας τα κομμάτια του σπασμένου εργαλείου,αλλά βάση του προτύπου που κατασκευάστηκε η πρώτη σαϊτα.Μας αναφέρει επίσης στο συμπόσιο ότι τα μάτια του νού βλέπουν καθαρότερα όταν αρχίσουν να γερνάνε τα μάτια του σώματος και στον "Θεαίτητο" μας ξεκαθαρίζει ότι όταν συγκρίνουμε δύο όντα θα πρέπει να εντοπίσουμε έναν λόγο που να διέπει τις σχέσεις των δύο όντων και να υπερβούμε το επίπεδο του μεταξύ τους λόγου.Δηλαδή ανάμεσα στον λόγο ΑΒ να παρατάξουμε το Γ ως αμετάβλητο λόγο ώστε να αποδεσμευτούμε από την σχέση των ΑΒ.
Το διανοητικό πείραμα του "νεκροζώντανου" που αναφέραμε στην προηγούμενη δημοσίευση είναι ανάλογο του διανοητικού πειράματος που εφάρμοσε ο Σωκράτης στο τέλος του "Συμποσίου".Όλοι -μαζί και ο Αλκιβιάδης- πίστευαν ότι οι δύο άντρες θα κοιμηθούν ή μαζί ή χώρια.Εδώ ανάμεσα στην διαλλεκτική σχέση ζωής-θανάτου,ο Σωκράτης
παραβάλλει τις ιδέες της αρετής και της κακίας.Τί θα κάνουν οι δύο άντρες;
Όπως βλέπουμε κοιμήθηκαν μαζί αγκαλιά σαν αδέλφια.Με μια αγνότητα που συγκλονίζει.
Έτσι,ανάμεσα στα δύο,τρίτον χωρεί.Ο Πλάτων εδώ -ή ο Αλκιβιάδης που πραγματοποιεί μετά κρασονυξίας την πρώτη ψυχανάλυση στην ιστορία των επιστημών ενώπιον όλων-
προβάλει μια αγνότητα που τσακίζει κόκκαλα,δίχως να ηθικολογεί.Περιγράφει καταστάσεις πέραν της κλασσικής ανθρώπινης συμπεριφοράς.Και την απάντηση την δίνει στον "Φαίδρο" με το παράδειγμα του εραστή και του ερώμενου.Είναι δύσκολο να αναλύσω ταυτόχρονα 3 πλατωνικούς διαλόγους,έτσι εστιάζω σε περιστατικά τα οποία μπορεί να αναγνώσει ο καθένας μέσα στα πλατωνικά έργα και να επεξεργαστεί μέσα του.
Βλέπουμε πάντως ότι για τους Έλληνες το πρόβλημα και η ουσία της φιλοσοφίας περιστρέφεται γύρω από το ζήτημα της αλήθειας των όντων με κεντρικό άξονα την ψυχή.Οι άνθρωποι έσκυψαν πάνω στην ανθρώπινη ψυχή και την μελέτησαν με νηφαλίότητα και ιερότητα.Γι'άυτό και έπλασαν ανθρώπινες ψυχές ανάλογες των αγαλμάτων τους.Με φανερή απόδειξη το αττικό δράμα,βλέπουμε τον άνθρωπο μέρος της φύσης,να την αγαπά σαν μητέρα και να την θεωρεί κάτι το ιερό.Για τους Έλληνες και η ψυχή και η φύση είναι ιερές.Γι'αυτό και το ελληνικό μέτρο προέρχεται από το μέτρο και το λόγο της φύσης.Έτσι,η μόνη μηχανή που έφτιαξαν οι Έλληνες -αυτοί οι άνθρωποι που είχαν προσδιορίσει τα αποστήματα ηλίου-σελήνης και είχαν διατυπώσει τις αρχές της λογικής,της μηχανικής,της ατομικής φυσικής,της ψυχολογίας,ακόμη και του ηλιοκεντρικού συστήματος- ήταν η μηχανή του σύμπαντος,την οποία την σκέπαζε το αγνό και παρθένο πέπλο της Αρτέμιδος το οποίο θεωρούσαν ύβρη να το ξεσκίσουν και να το εκμηδενίσουν.
Από την άλλη,η ευρωπαϊκή νεωτερική και μετανεωτερική σκέψη -τόσο η κριτική του ορθού λόγου του Κάντ,όσο και ο θετικισμός του Καρτέσιου- αλλά και η μεταγενέστερη διαμάχη της υπαρξιακής φιλοσοφίας και του υλισμού,περιστρέφονται γύρω από τον άξονα του μηδενισμού.Οι Έλληνες κρατούσαν στο ένα χέρι το έν και στο άλλο το μηδέν και τα άφηναν να ανακατευτούν μέσα στον κυκεώνα της ύπαρξης.Οι δυτικοί διαχώρισαν το έν από το μηδέν και κράτησαν το δεύτερο.Με αρχή τον Κάντ,διαχώρισαν το υποκείμενο από το αντικείμενο.Ξέκοψαν την φύση από τον άνθρωπο.Ο άνθρωπος έσκισε το πέπλο της Αρτέμιδος και έκανε τον πλανήτη,χωράφι του.Σκότωσε το Θεό που λέει ο Νίτσε στον "τρελό" της χαρούμενης επιστήμης και κατέστησε το εγώ του σαν θεό.Υπεραίβει τα όρια του μέτρου και του λόγου της φύσης και έδωσε στον κόσμο μια "μηχανιστική αντίληψη",
της οποίας έγινε επικυρίαρχος ή και απόλυτος κύριος.Εδώ θα πρέπει να αναλογιστούμε φυσικά και την επίδραση-αντίδραση του καθολικού μεσαίωνα.
Θα μπορούσα να σας παραπέμψω αν θέλατε στο "όνειρο ενός γελοίου" του Ντοστοβιέσφκι.
Είναι η καλύτερη εικόνα που μπορεί να αποδωθεί στα λεγόμενά μας.Ο άνθρωπος αυτός στο καταπληκτικό αυτό διήγημα που ξεφεύγει από τον μηδενισμό της ύπαρξης,αναλογίζεται το πρόβλημα στην ρίζα του.Βλέπει λοιπόν μια θάλασσα με νησιά που θυμίζει όπως ο ίδιος λέει κάτι από το Αιγαίο.Κάτι από Ελλάδα.Μια απλότητα και μια φυσικότητα υπάρχει στους ανθρώπους αυτής της αγνής χώρας.Ζούν χωρίς τεχνολογικό πολιτισμό και βιομηχανία,
εναρμονισμένοι με την φύση.Παρατηρούν τα αστέρια και τις νύχτες τραγουδούν γύρω από την φωτιά τραγούδια της επικής παράδοσής τους.Φιλοσοφούν και νιώθουν έρωτα ο ένας για τον άλλον.Προσφέρουν μια φιλοξενία στον επισκέπτη που όμοιά του δεν βρήκε πουθενά.Ωστόσο,ο άνθρωπος αυτός κατάφερε να εκφυλίσει σταδιακά αυτό τον παρθένο πολιτισμό και να τον οδηγήσει αρχικά στην αδικία και τέλος στον μηδενισμό.
Αυτή η εικόνα δηλώνει το χάσμα ανάμεσα στο ελληνικό πνεύμα και στην δυτική σκέψη.
Από την μία ο ξανθός Απρίλης που έστησε χορό με τον Έρωτα του Σολωμού και από την άλλη τα άνθη του κακού του Μποντλέρ.Όχι πως οι Έλληνες αγνοούσαν την αδικία και την φθορά της ύλης.Αλλά εστίαζαν στον νόμο και στην αθανασία του πνεύματος.
Για τους δυτικούς -με εξαίρεση τον Κάντ και τον Λακάν πολύ αργότερα- ο άξονας της ύπαρξης περιστρέφεται γύρω από το μηδέν.Το έκαναν αριθμό και συντελεστή της ζωής τους.Λύγισαν μπροστά στο άγνωστο και βρήκαν καταφύγιο στην εμπειρία των αισθήσεων ως κριτήριο της αλήθειας και στην ηδονή ως κριτήριο ευδαιμονίας.Εκεί που οι Έλληνες είχαν χαρτογραφήσει στα ημισφαίρια της νοήσεώς τους την Ανδρομέδα και την Λύρα και είχαν πλέξει μύθους γύρω από αυτά ώστε να τα διασώσουν μέσα στη φθορά του χρόνου,
εκεί που οι φιλόσοφοι είχαν ανακαλύψει τον νόμο της έλξης και την αναζήτηση της ευδαιμονίας όχι σε κάποιο μέσο αλλά μέσα τους.
Βλέπουμε μέσα στην ιστορία του πνεύματος τον Κάντ να προσπαθεί να αντισταθεί στον μηδενισμό που παρέσερνε την δυτική θετικιστική σκέψη και στον αποκρυφισμό από την άλλη που υπονόμευε την οντολογία.Γι'αυτό και τοποθέτησε μεταξύ τους την κριτική του ορθού λόγου.Απέναντι στην προσκόληση των θετικιστών πάνω στα φαινόμενα της ύλης
παράταξε την υποκειμενική αυτογνωσία.Το έσω υπεραισθητό.Την σχέση υποκειμένου - αντικειμένου με κριτήριο και βάση το υποκείμενο.Στα χρόνια που ακολούθησαν όμως επικράτησε ο μηδενισμός.Κριτήριο της αλήθειας έγινε μόνον η εμπειρία των αισθήσεων,σε τέτοιο βαθμό που ο Μάρξ έφτασε να εξαρτήσει την φιλοσοφία από το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι.Σαν να λέμε ότι η κίνηση των πλανητών εξαρτάται από το πολίτευμα που έχουμε εμείς εδώ!Από τον Μάρξ και μετά σκοτώθηκε εντελώς το πνεύμα.Ο Μάρξ διέσωσε την σκοτεινή πλευρά της επικούρειας φιλοσοφίας.Από το "θεός άφοβος" εξόρισε το θεός και κράτησε το "άφοβος".Από το "θάνατος αναίσθητον" διατήρησε το αναίσθητον.
Προσκόλησε τα όντα στην φθορά και κάθε φιλοσοφική αναζήτηση βρήκε έδαφος μέσα σε εγκεφαλικές λειτουργίες και ηλεκτροδοτήσεις των νευρικών κυττάρων.Αφαίρεσε από την φύση την ενότητα του όντος και διατήρησε την φθορά των νεκρών σωμάτων και την ηδονή της libido.Περιόρισε την φιλοσοφία στα κοινωνικά δρώμενα.Όλη η φιλοσοφία έλεγε εξαρτάται από το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και σε αυτό αποβλέπει.Όλα είναι πολιτική,
ύλη,εξουσία,προλετεριάτο,μέθεξη και ανακίνηση πολιτισμών.Μοναδική αξία είναι η αλλοτροίωση του ατόμου.Ο άνθρωπος έγινε res.Αντικείμενο δηλαδή.
Έκτοτε,η φιλοσοφία και η επιστήμη εμποτίστηκαν από τον μηδενισμό.
"Υπάρχει ότι βλέπω και πιάνω" είπαν οι φιλόσοφοι."Το σύμπαν τελειώνει εκεί που τελειώνει το μάτι μου" είπαν οι επιστήμονες.Και ο υλιστικός μηδενισμός σκέπασε κάθε φιλοσοφικό ιδεαλισμό.Κάθε προσπάθεια προς το "πεδίου του άλλου" προς το συναίσθημα,την φαντασία,
την νόηση,την ιδέα,τον λόγο έγινε αντικείμενο χλευασμού για τους δυτικούς.Κι όχι άδικα.
Δεν υπήρχε αντίπαλο δέος.Όταν σε ένα επιστημονικό συνέδριο με θέμα την εξέλιξη το 1955 οι γερμανοί θεολόγοι επιχείρησαν να εξηγήσουν την εξέλιξη μέσα από την παλαιά διαθήκη,οι φυσικοί επιστήμονες είπαν δικαιολογημένα "τί άμπρα κατάμπρα μας λένε τούτοι εδώ;".Η μόνη έκφραση του πνεύματος αμαυρώθηκε από τα σκοτάδια του αποκρυφισμού και τα κατάλοιπα της μεσαιωνικής αλχημίας.Κρόουλυ,Μπλαβάτσκι,Χαλάς,Ντιόν Φόρτιουν,Ελίφας Λεβί...πώς να πάρεις στα σοβαρά ετούτους τους γελοίους τσαρλατάνους του πνεύματος;Πού ήταν αυτά τα χρόνια οι Έλληνες;
Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ωστόσο τις αξιόλογες προσπάθεις της γερμανικής φιλοσοφίας.
Ο Ηegel απέναντι στην ανάγκη "ιεροποίησης" των μη ελεγχόμενων δυνάμεων της φύσεως κατέβαλε προσπάθεια αντικειμενικοποίησης της φύσης μέσω της επιστήμης.Ο ίδιος ο άνθρωπος για τον Ηέγκελ ταυτίζεται με την αυτοσυνειδησία του selbs (εγώ) δηλώνοντας την υποκειμενικότητα καθώς η διαλεκτική της κίνησης του πνεύματος διέπεται από την επανιδιοποίηση,διακρίνοντας την φαινομενολογία μέσα στην φύση.
Ακόμη και ο Έγκελος που αποστασιοποιήθηκε από τον ακραίο μηδενισμός του Μάρξ
εξάρτησε την αντίληψη των όντων από την ύλη.Είπε ότι υπάρχει μια καθαρή ιδέα που διέπει τα όντα η οποία ωστόσο προκύπτει μέσα από την παρατήρηση.Το μυαλό δηλαδή δίνει ιδέα στα όντα.Έθεσε τις βάσεις ενός υγιούς ιδεαλισμού,αλλά όχι ξέχωρα από το μυαλό,από την σάρκα,από την ύλη.Η ύλη γεννάει την ιδέα είπε.Συγκεκριμένα για τον Έγκελς (βλ. Έγκελς "η διαλεκτική της φύσης" σελ. 135) ολόκληρη η φύση από τα μόρια ως τον ήλιο βρίσκεται σε μια αιώνια διαδικασία γέννησης και αποσύνθεσης σε αδιάκοπη ροή και μεταβολή.Γι'αυτό για εκείνον η διαλεκτική της φύσης εξετάζει τα πράγματα ως προς το καθρέφτισμά τους στο υποκείμενο (άνθρωπο),τις αμοιβαίες σχέσεις τους (υποκειμενικότητα) και την κίνησή τους.Παρ'όλα αυτά ο Έγκελς υπήρξε μετριοπαθής μηδενιστής.Μέμφθηκε τον Feuerbach που παρ'όλη την υλιστική του βάση δεν απολυτρώθηκε από τον ιδεαλισμό του...
(βλ. Έγκελς,Feuerbach και το τέλος της κλασσικής γερμανικής φιλοσοφίας σελ 444).
Ο υλικός αισθητός κόσμος για τον Έκγελς είναι ο μοναδικά υπαρκτός.Η συνείδηση και η σκέψη όσο κι αν φαίνονται υπερβατικές και αληθινές,αποτελούν προϊόν του εγκεφάλου.
Η ύλη γι'αυτόν δεν είναι δημιούργημα της ιδέας (διανόημα που αποπειράθηκε να ιχνηλατήσει ο Ηέγκελ στην φιλοσοφία του <<για τον Χέγκελ η κίνηση της σκέψης ή όπως την ονομάζει ιδέα είναι ο δημιουργός της σκέψης>> (βλ. Μαρξ,Κεφάλαιο τόμος 1 σελ. 29))
αλλά αντιθέτως <<η ιδέα αποτελεί το ύψιστο προϊόν της ύλης>> (Χέγκελ,πάνω στον ιστορικό υλισμό σελ. 439).
Οι Έλληνες ουδέποτε υπήρξαν μηδενιστές όπως προσπαθούν να μας πείσουν τα πανεπιστήμια και σχολικά βιβλία.
Οι Έλληνες διακρίθηκαν διότι υπήρξαν ιδεαλιστές και ιδεολάτρες.
Κράτησαν στο ένα χέρι το μηδέν και στο άλλο το είναι.Και τα εξέτασαν προσεκτικά και χωρίς προκατάληψη.Και βρήκαν τον λόγο.
Αιώνες μετά,μέσα από το σκότος έρχεται το φώς.Έτσι,οι νεώτερες αστροφυσικές παρατηρήσεις έρχονται να ανατρέψουν το πεπαλαιωμένο σύστημα του υλιστικού μηδενισμού,αυτή τη φορά με την επιβεβαίωση της επιστήμης και της παρατήρησης.
Με απόδειξη δηλαδή στα μάτια μας και στα χέρια μας.Οι περισσότερες θεωρίες των αστροφυσικών σήμερα μιλάνε για "κοσμική ενέργεια".Η ύλη χάνει την αξία της μπροστά στην ρευστότητα των σωματιδίων και των αλληλεπιδράσεων.Υπερχορδές,πεδία,κβάντα,
ολοκληρώματα,ολογραφήματα,παράλληλα σύμπαντα,διαστάσεις,υποατομικά σωματίδια,
κβαζάρ και γαλαξιακά σμήνη απέδειξαν ότι το κέντρο του κόσμου δεν είναι ο άνθρωπος.
Ότι η μάζα ουσιαστικά είναι φαινόμενο κι όχι πραγματικότητα.Ο υλικός κόσμος που μας περιβάλλει ολοένα και καταρρέει μέρα με την μέρα και γίνεται όλο πιο διάφανος και άυλος.
Πίσω από τα νετρίνα,τα φερμιόνια,τα ταχυόνια,τα κουάρκ,την νεγκεντροπία των βαρυτονίων και τα κβάντα,διακρίνεται ένα άλλο πεδίο,ένα άλλο σύμπαν του οποίου φαινόμενο είναι ο κόσμος που μας περιβάλλει και είμαστε μέρος.Ένα πληθωριστικό και πολυδιάστατο σύμπαν αόρατο που κινείται μαθηματικά και λογικά σαν ζωντανός οργανισμός.Κι εμείς,μελαγχολικοί και μοναχικοί παρατηρητές μέσα σε αυτό,στιγμιαίες σπίθες στην ιστορία του κόσμου,ολοένα και χάνουμε τον κόσμο κάτω από τα πόδια μας.
Όσο υποχωρεί η ύλη με τις αποδείξεις της επιστήμης,τόσο ο άνθρωπος νιώθει μετέωρος μετά από τόσους αιώνες ασφάλειας.Κι άλλο τόσο καταστρέφεται η φύση.Νέμεσις.
Όσα βλέπουμε μας λένε οι επιστήμονες,είναι φαινόμενα.Πλάνη των αισθήσεων.
Προβολές των προβολών.Αυτό που προβάλεται στον εγκέφαλο μέσω σωματιδίων και αλληλεπιδράσεων,ουδεμία σχέση έχει με το καθ'αυτό όν.Ακόμη και το τραπέζι που βλέπουμε και πιάνουμε αποτελεί πλάνη των αισθήσεων.Σωματίδια που στροβιλίζονται στο χώρο και πέρα από την τέταρτη διάσταση δεν μπορούμε να δούμε τίποτα άλλο όπως το μυρμίγκι δεν μπορεί να δεί εμάς.Φυσαλλίδες ενός πληθωριστικού μοντέλου,πυκνώσεις και καμπύλωση του πεδίου.Για δείτε τις νεώτερες θεωρίες των επιστημών.
Ο δυτικός άνθρωπος βρέθηκε μετέωρος.Η εμπειρία των αισθήσεων έχασε το βάθρο της αλήθειας.Όσο προχωράει η επιστήμη,τόσο το σύμπαν γίνεται όλο πιο διάφανο,όλο πιο νοητό.Και ο δυτικός υλικός μηδενισμός όλο και καταρρέει.
Η δικαίωση του Σωκράτη και του Πλάτωνα.
Η εκδίκηση των προσωκρατικών.
Η αλήθεια της φύσης.
Ξεφύγαμε από το θέμα,αλλά νομίζω ότι τέτοιες παρεκτροπές δεν πάνε χαμένες και μας κάνουν να στοχαστούμε.
Το γίγνεσθαι που μελετήσαμε στην πρώτη δημοσίευση,το ακχιβατείν αγχιβασίην των ποταμών του Ηρακλείτου,η εικόνα και η ροή,η κίνηση και η θέση,ο χρόνος και η στιγμή,
όλα αυτά μαζί αρχίζουν να αποκτούν άλλη δυναμική και από το απειροελάχιστο χάσμα μεταξύ τους αρχίζει να προβάλει "κάτι".
Στην παραπάνω θεωρία των αντιθέτων του γίγνεσθαι και του νοητικού πειράματος του νεκροζώντανου,ας αντικαταστήσουμε τους όρους Δp και Δq,την εικόνα και την κίνηση,
με τους όρους ΕΝ και ΜΗΔΕΝ,προς ένα ευρύτερο πεδίο.
Με μέτρο πάντα.Μηδέν άγαν.
ΥΓ1: Με συγχωρείτε για το μέγεθος και για το γεγονός ότι σας κούρασα.Αυτός είναι ο λόγος του ποιητικού ύφους της πρώτης δημοσίευσης.Η ανάλυση στο διαδύκτιο κουράζει.
Ας αναρωτηθούμε όμως:
Μήπως γι'αυτό το λόγο οι προσωκρατικοί έγραφαν με ποιητικό μέτρο ή με αποσπάσματα και μήπως γι'αυτό ο Σωκράτης χρησιμοποιούσε την διαλεκτική ώστε να διατηρηθεί ζωντανός ο λόγος;Μήπως οι Έλληνες βρίσκονταν σε άλλα επίπεδα αντίληψης και γι'αυτό εξέφραζαν αυτό που θέλαν να πούν με ένα ρητό κατανοώντας ο ένας τον άλλο και συμπληρώνοντάς τον με άλλο ρητό;
ΥΓ2:
Συμφωνώ απόλυτα.Προσωπικά δεν αποδέχομαι τον μηδενισμό αλλά κρατώ στο ένα χέρι το έν και στο άλλο το μηδέν.Τα ρίχνω στην κοσμική έριδα του γίγνεσθαι κι από εκεί και πέρα
δεν είναι δική μου ευθύνη ποιό από τα δύο θα επικρατήσει ή ποιό θα επιλέξει ο καθένας.
Φιλικά.
σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια και για τις πολύ σηματοδοτικές σας επισημάνσεις.
Πιστεύω ότι είμαι περισσότερο κοντά στην κοσμοαντίληψη της ελληνικής φιλοσοφίας και απέχω αρκετά από τον ευρωπαϊκό μηδενισμό ο οποίος είναι ρίζωμα μέσα στην φιλοσοφία του Λιαντίνη.Παρ'όλα αυτά με μαγεύει ο άμεσος τρόπος της ποιητικής του έκφρασης.
Όσον αφορά την επιρροή,ομολογώ ότι η συγκεκριμένη δημοσίευση -όπως και κάποιες ακόμη-
θυμίζει έντονα Λιαντίνη,στην προσπάθειά μου να μεταδώσω ένα στίγμα της σκέψης του με τρόπο άμεσο και κατανοητό.Ωστόσο σε άλλες δημοσιεύσεις -τις περισσότερες θα έλεγα-
η έκφρασή μου είναι αρκετά υπεραναλυτική με επαγωγές και συνεχείς παραπομπές -κάτι που όπως έχω καταλάβει κουράζει αρκετά-.Έτσι επιχείρησα να εκφραστώ διαφορετικά,πιο απλά και πιο άμεσα.
Θα επιθυμούσα να υπάρχει μια "κοινωνία λόγου" στην σελίδα αυτή -κάτι που λείπει στην εποχή μας-.Ένα συμπόσιο ας πούμε.Εξ άλλου δεν είναι τυχαίο ότι ο παρών χώρος που μας φιλοξενεί ονομάζεται μείξις και ανακύκλησις Ιδεών.
Έχω παρατηρήσει όμως ότι τα περισσότερα μέλη της σελίδας ή δεν ενδιαφέρονται για την φιλοσοφία και τις επιστήμες ή φοβούνται.Με την παρούσα δημοσίευση θέλησα να δημιουργήσω ένα κίνητρο.Όλοι μπορούμε να φιλοσοφήσουμε.Όλοι μπορούμε να εκφραστούμε μέσα από την ποίηση.Ο καθένας με τον τρόπο του.
Η φιλοσοφία δεν είναι για λίγους.Η συμμετοχή σε μια φιλοσοφική συζήτηση δεν κρίνεται από πόσα βιβλία έχει διαβάσει ο καθένας.
Στο θέμα μας.Η libido (ορμή προς την διατήρηση της ζωής) και η todestrieb (ορμή προς το θάνατο) αποτελούν κατά τον Φρόυντ τις δύο θεμελιώδεις έμφυτες ορμές του ανθρώπου και εν γένει της φύσης.Η μία αντιμάχεται την άλλη και έχουν εκφάνσεις στην ατομική και κοινωνική μας συμπεριφορά.Η libido "κυνηγάει" θα λέγαμε την ηδονή,ενώ η todestrieb "κυνηγάει" το θάνατο.Σαν παράδειγμα θα μπορούσαμε να φέρουμε την εικόνα ενός ανθρώπου κουρασμένου και άυπνου για μέρες ο οποίος διψάει.Από την μία θέλει να σηκωθεί να πιεί νερό και από την άλλη ο ύπνος και η κούραση των καταβάλουν.
Αυτός ο δυϊσμός εκφράζει κάποιες πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς καθ'όσον ο άνθρωπος είναι φυσικό όν και δεν έχει μεταβληθεί σε μηχανικό υδρίβιο ή δεν έχει υπερβεί τα όρια του superego.
Όπως αναφέρετε κι εσείς:
Ωστόσο, ακριβώς όπως και ο Θάνατος, ο Έρωτας είναι μία εσωτερική δύναμη, εγγενής στην ατομικότητα , στο άτομο, στο κύτταρο, στον ζωντανό οργανισμό. Είναι στο εσωτερικό αυτής της μονάδας που εκτυλίσσεται η διαλεκτική ή μάλλον η λυσσαλέα διαμάχη μεταξύ δύο αρχέγονων δυνάμεων.
Εδώ βλέπουμε την διαλεκτική και τον πόλεμο του έρωτα και του θανάτου.
Ο άνθρωπος καταπιέζει συναισθήματα τα οποία προέρχονται από καταπιεσμένες επιθυμίες -κυρίως αισθησιακές- δημιουργώντας μέσα του νευρώσεις και διαστροφές.
Η μία ορμή -του θανάτου- τον οδηγεί προς την παραίτηση.Η καταπιεσμένη ορμή της libido όταν ξεσπάει οδηγεί τον άνθρωπο στην απελευθέρωση βίαιων συναισθημάτων και ορμών με αποτέλεσμα να τον επιστρέφει στην κατάσταση του ζώου.Όταν αυτή η ορμή στρέφεται προς τα μέσα γίνεται αυτοκαταστροφή και απώλεια του νηφάλιου.Όταν εκτονώνεται προς τα έξω γίνεται βίαια έκφραση,αδικία και σε καθολικές μορφές εγκληματική συμπεριφορά και πόλεμος.Το superego προσπαθεί να τιθασσέψει αυτές τις δύο αντίρροπες ορμές με την λογική.Ρίζωμα στο DNA και στο RNA.Μέθεξη των ημισφαιρίων του εγκεφάλου,του συνειδητού και του ασυνείδητου.
Εδώ αξίζει να συγκρίνουμε τον μύθο του Αριστοφάνη στο "Συμπόσιον" σχετικά με τους ανδρόγυνους με τον διδακτικό και φιλοσοφικό μύθο που μας δίνει ο Σωκράτης στον "Φαίδρο" σχετικά με τον ηνίοχο και τους δύο ίππους.Ο ένας είναι λευκός και ο άλλος μαύρος.Ο μαύρος είναι το κομμάτι εκείνο μέσα μας που έλκεται προς την ηδονή,προς την άνευ όρων παράδοση στην ύλη και στις αισθήσεις.Το επιθυμητικόν.Το id κατά Φρόυντ.
Ο λευκός ίππος είναι το κομμάτι εκείνο που αντιστέκεται στην καθοδική πορεία και τέρπεται προς το λογιστικόν.Το θυμοειδές.Το ego κατά Φρόυντ.
Ο ηνίοχος είναι το λογιστικόν που δαμάζει τους δύο ίππους.Το superego κατά Φρόυντ.
Μέσα μας γίνεται μια πάλη.Οι δύο ίπποι τραβάνε προς αντίθετες κατευθύνσεις και ο ηνίοχος προσπαθεί να τους τιθασσέψει.Εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι ο Φρόντ έχει ξεριζώσει από τον άνθρωπο την έννοια της ψυχής.Μιλάει για συνειδητό και ασυνείδητο.Για ορμόνες και νευροεγκεφαλικές εκκενώσεις.Ο Σωκράτης όμως στον Φαίδρο μιλούσε για άλλες καταστάσεις.Το επιθυμητικόν,το θυμοειδές και το λογιστικόν εν μέρη μόνον μπορούν να συσχετιστούν με την ανθρώπινη βιολογία.Εδώ είναι και η ρήξη του ελληνικού πνεύματος με τον ευρωπαϊκό μηδενισμό.Ή για να το πούμε αλλιώς,εδώ διαφέρει ο Φρόυντ από τον Λακάν.Ο Φρόυντ δεν αποδέχεται το "πεδίο του άλλου" για το οποίο μας κάνει λόγο ο Λακάν.Το συλλογικό ασυνείδητο για το οποίο μας έκανε λόγο ο Γιούνγκ.
Το "πεδίο του Άλλου" κατά τον Λακάν οδηγεί τον άνθρωπο στην απαλλοτροίωση του υποκειμένου από την ζωή και την υποκειμενικότητά του.Τί είναι όμως αυτό το πεδίο του Άλλου δεν μας το εξηγεί.
Όπως είπαμε υπάρχει ένα "χάσμα" μεταξύ της ελληνικής σκέψης και της ευρωπαϊκής νεωτερικής σκέψης.Για τον ελληνικό πολιτισμό η φιλοσοφία κινείται γύρω από τον άξονα του όντος.Της αναζήτησης του αληθινού.Του έξω από την λήθη της άγνοιας της ψυχής.
Για τους Έλληνες ο άνθρωπος απαρτίζεται από νού και είναι αδιάσπαστο κομμάτι της ιερής φύσης και του όντος.Ο άνθρωπος μπορεί να υψώσει το πνευματικό του ανάστημα και να ατενίσει τα όντως όντα.Αναφορικά ας επισημάνουμε στον Ηράκλειτο,τον κοινό λόγο και τον μεριστό λόγο των ψυχών.Το απτόμενο και αποσβυννήμενο πύρ και την αρμονία των αντιθέτων.Το ήθος του ανθρώπου που είναι δαίμων -κάτι το ανώτερο και θεϊκό- στην αναλογία πίθηκος-άνθρωπος-θεός.Ο άνθρωπος για τον Ηράκλειτο μεταλλαμβάνει τον κοινό λόγο και προς αυτόν έχει διαφορές.
Ακόμη και το μηδέν του Παρμενίδη δεν έχει την νεώτερη σημασία του.Στον Παρμενίδη το έν χορεύει με το μηδέν και μέσα από την μεταβολή και πολλαπλότητα των όντων που εμπίπτουν στο μή όν υπάρχει κάτι το αιώνιο και όντως όν,το οποίο πρέπει να είναι αμετάβλητο και ενωμένο.Σαν να λέμε μηδέ εν τω ενί το μηδέν,δηλαδή στο έν όν δεν χωράει ούτε το μηδέν.Η ατομική μέθεξη και μετοχή λόγου του Ηρακλείτου στην σωκρατική διαλεκτική αποκτά την μορφή του συμποσίου και γίνεται "κοινωνία λόγου".Για τον Σωκράτη υπάρχει ένας ορισμός της κάθε έννοιας και μία αλήθεια για το κάθε όν.ΓΙ'αυτό και πρέπει να υπάρχει ένα νοητό πρότυπο του κάθε αισθητού όντος.Όπως μας αναφέρει στον "Κρατύλο",όταν σπάσει η κερκίδα (σαϊτα) του υφαντοποιού,τότε εκείνος θα φτιάξει την νέα σαϊτα όχι παρατηρώντας τα κομμάτια του σπασμένου εργαλείου,αλλά βάση του προτύπου που κατασκευάστηκε η πρώτη σαϊτα.Μας αναφέρει επίσης στο συμπόσιο ότι τα μάτια του νού βλέπουν καθαρότερα όταν αρχίσουν να γερνάνε τα μάτια του σώματος και στον "Θεαίτητο" μας ξεκαθαρίζει ότι όταν συγκρίνουμε δύο όντα θα πρέπει να εντοπίσουμε έναν λόγο που να διέπει τις σχέσεις των δύο όντων και να υπερβούμε το επίπεδο του μεταξύ τους λόγου.Δηλαδή ανάμεσα στον λόγο ΑΒ να παρατάξουμε το Γ ως αμετάβλητο λόγο ώστε να αποδεσμευτούμε από την σχέση των ΑΒ.
Το διανοητικό πείραμα του "νεκροζώντανου" που αναφέραμε στην προηγούμενη δημοσίευση είναι ανάλογο του διανοητικού πειράματος που εφάρμοσε ο Σωκράτης στο τέλος του "Συμποσίου".Όλοι -μαζί και ο Αλκιβιάδης- πίστευαν ότι οι δύο άντρες θα κοιμηθούν ή μαζί ή χώρια.Εδώ ανάμεσα στην διαλλεκτική σχέση ζωής-θανάτου,ο Σωκράτης
παραβάλλει τις ιδέες της αρετής και της κακίας.Τί θα κάνουν οι δύο άντρες;
Όπως βλέπουμε κοιμήθηκαν μαζί αγκαλιά σαν αδέλφια.Με μια αγνότητα που συγκλονίζει.
Έτσι,ανάμεσα στα δύο,τρίτον χωρεί.Ο Πλάτων εδώ -ή ο Αλκιβιάδης που πραγματοποιεί μετά κρασονυξίας την πρώτη ψυχανάλυση στην ιστορία των επιστημών ενώπιον όλων-
προβάλει μια αγνότητα που τσακίζει κόκκαλα,δίχως να ηθικολογεί.Περιγράφει καταστάσεις πέραν της κλασσικής ανθρώπινης συμπεριφοράς.Και την απάντηση την δίνει στον "Φαίδρο" με το παράδειγμα του εραστή και του ερώμενου.Είναι δύσκολο να αναλύσω ταυτόχρονα 3 πλατωνικούς διαλόγους,έτσι εστιάζω σε περιστατικά τα οποία μπορεί να αναγνώσει ο καθένας μέσα στα πλατωνικά έργα και να επεξεργαστεί μέσα του.
Βλέπουμε πάντως ότι για τους Έλληνες το πρόβλημα και η ουσία της φιλοσοφίας περιστρέφεται γύρω από το ζήτημα της αλήθειας των όντων με κεντρικό άξονα την ψυχή.Οι άνθρωποι έσκυψαν πάνω στην ανθρώπινη ψυχή και την μελέτησαν με νηφαλίότητα και ιερότητα.Γι'άυτό και έπλασαν ανθρώπινες ψυχές ανάλογες των αγαλμάτων τους.Με φανερή απόδειξη το αττικό δράμα,βλέπουμε τον άνθρωπο μέρος της φύσης,να την αγαπά σαν μητέρα και να την θεωρεί κάτι το ιερό.Για τους Έλληνες και η ψυχή και η φύση είναι ιερές.Γι'αυτό και το ελληνικό μέτρο προέρχεται από το μέτρο και το λόγο της φύσης.Έτσι,η μόνη μηχανή που έφτιαξαν οι Έλληνες -αυτοί οι άνθρωποι που είχαν προσδιορίσει τα αποστήματα ηλίου-σελήνης και είχαν διατυπώσει τις αρχές της λογικής,της μηχανικής,της ατομικής φυσικής,της ψυχολογίας,ακόμη και του ηλιοκεντρικού συστήματος- ήταν η μηχανή του σύμπαντος,την οποία την σκέπαζε το αγνό και παρθένο πέπλο της Αρτέμιδος το οποίο θεωρούσαν ύβρη να το ξεσκίσουν και να το εκμηδενίσουν.
Από την άλλη,η ευρωπαϊκή νεωτερική και μετανεωτερική σκέψη -τόσο η κριτική του ορθού λόγου του Κάντ,όσο και ο θετικισμός του Καρτέσιου- αλλά και η μεταγενέστερη διαμάχη της υπαρξιακής φιλοσοφίας και του υλισμού,περιστρέφονται γύρω από τον άξονα του μηδενισμού.Οι Έλληνες κρατούσαν στο ένα χέρι το έν και στο άλλο το μηδέν και τα άφηναν να ανακατευτούν μέσα στον κυκεώνα της ύπαρξης.Οι δυτικοί διαχώρισαν το έν από το μηδέν και κράτησαν το δεύτερο.Με αρχή τον Κάντ,διαχώρισαν το υποκείμενο από το αντικείμενο.Ξέκοψαν την φύση από τον άνθρωπο.Ο άνθρωπος έσκισε το πέπλο της Αρτέμιδος και έκανε τον πλανήτη,χωράφι του.Σκότωσε το Θεό που λέει ο Νίτσε στον "τρελό" της χαρούμενης επιστήμης και κατέστησε το εγώ του σαν θεό.Υπεραίβει τα όρια του μέτρου και του λόγου της φύσης και έδωσε στον κόσμο μια "μηχανιστική αντίληψη",
της οποίας έγινε επικυρίαρχος ή και απόλυτος κύριος.Εδώ θα πρέπει να αναλογιστούμε φυσικά και την επίδραση-αντίδραση του καθολικού μεσαίωνα.
Θα μπορούσα να σας παραπέμψω αν θέλατε στο "όνειρο ενός γελοίου" του Ντοστοβιέσφκι.
Είναι η καλύτερη εικόνα που μπορεί να αποδωθεί στα λεγόμενά μας.Ο άνθρωπος αυτός στο καταπληκτικό αυτό διήγημα που ξεφεύγει από τον μηδενισμό της ύπαρξης,αναλογίζεται το πρόβλημα στην ρίζα του.Βλέπει λοιπόν μια θάλασσα με νησιά που θυμίζει όπως ο ίδιος λέει κάτι από το Αιγαίο.Κάτι από Ελλάδα.Μια απλότητα και μια φυσικότητα υπάρχει στους ανθρώπους αυτής της αγνής χώρας.Ζούν χωρίς τεχνολογικό πολιτισμό και βιομηχανία,
εναρμονισμένοι με την φύση.Παρατηρούν τα αστέρια και τις νύχτες τραγουδούν γύρω από την φωτιά τραγούδια της επικής παράδοσής τους.Φιλοσοφούν και νιώθουν έρωτα ο ένας για τον άλλον.Προσφέρουν μια φιλοξενία στον επισκέπτη που όμοιά του δεν βρήκε πουθενά.Ωστόσο,ο άνθρωπος αυτός κατάφερε να εκφυλίσει σταδιακά αυτό τον παρθένο πολιτισμό και να τον οδηγήσει αρχικά στην αδικία και τέλος στον μηδενισμό.
Αυτή η εικόνα δηλώνει το χάσμα ανάμεσα στο ελληνικό πνεύμα και στην δυτική σκέψη.
Από την μία ο ξανθός Απρίλης που έστησε χορό με τον Έρωτα του Σολωμού και από την άλλη τα άνθη του κακού του Μποντλέρ.Όχι πως οι Έλληνες αγνοούσαν την αδικία και την φθορά της ύλης.Αλλά εστίαζαν στον νόμο και στην αθανασία του πνεύματος.
Για τους δυτικούς -με εξαίρεση τον Κάντ και τον Λακάν πολύ αργότερα- ο άξονας της ύπαρξης περιστρέφεται γύρω από το μηδέν.Το έκαναν αριθμό και συντελεστή της ζωής τους.Λύγισαν μπροστά στο άγνωστο και βρήκαν καταφύγιο στην εμπειρία των αισθήσεων ως κριτήριο της αλήθειας και στην ηδονή ως κριτήριο ευδαιμονίας.Εκεί που οι Έλληνες είχαν χαρτογραφήσει στα ημισφαίρια της νοήσεώς τους την Ανδρομέδα και την Λύρα και είχαν πλέξει μύθους γύρω από αυτά ώστε να τα διασώσουν μέσα στη φθορά του χρόνου,
εκεί που οι φιλόσοφοι είχαν ανακαλύψει τον νόμο της έλξης και την αναζήτηση της ευδαιμονίας όχι σε κάποιο μέσο αλλά μέσα τους.
Βλέπουμε μέσα στην ιστορία του πνεύματος τον Κάντ να προσπαθεί να αντισταθεί στον μηδενισμό που παρέσερνε την δυτική θετικιστική σκέψη και στον αποκρυφισμό από την άλλη που υπονόμευε την οντολογία.Γι'αυτό και τοποθέτησε μεταξύ τους την κριτική του ορθού λόγου.Απέναντι στην προσκόληση των θετικιστών πάνω στα φαινόμενα της ύλης
παράταξε την υποκειμενική αυτογνωσία.Το έσω υπεραισθητό.Την σχέση υποκειμένου - αντικειμένου με κριτήριο και βάση το υποκείμενο.Στα χρόνια που ακολούθησαν όμως επικράτησε ο μηδενισμός.Κριτήριο της αλήθειας έγινε μόνον η εμπειρία των αισθήσεων,σε τέτοιο βαθμό που ο Μάρξ έφτασε να εξαρτήσει την φιλοσοφία από το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι.Σαν να λέμε ότι η κίνηση των πλανητών εξαρτάται από το πολίτευμα που έχουμε εμείς εδώ!Από τον Μάρξ και μετά σκοτώθηκε εντελώς το πνεύμα.Ο Μάρξ διέσωσε την σκοτεινή πλευρά της επικούρειας φιλοσοφίας.Από το "θεός άφοβος" εξόρισε το θεός και κράτησε το "άφοβος".Από το "θάνατος αναίσθητον" διατήρησε το αναίσθητον.
Προσκόλησε τα όντα στην φθορά και κάθε φιλοσοφική αναζήτηση βρήκε έδαφος μέσα σε εγκεφαλικές λειτουργίες και ηλεκτροδοτήσεις των νευρικών κυττάρων.Αφαίρεσε από την φύση την ενότητα του όντος και διατήρησε την φθορά των νεκρών σωμάτων και την ηδονή της libido.Περιόρισε την φιλοσοφία στα κοινωνικά δρώμενα.Όλη η φιλοσοφία έλεγε εξαρτάται από το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι και σε αυτό αποβλέπει.Όλα είναι πολιτική,
ύλη,εξουσία,προλετεριάτο,μέθεξη και ανακίνηση πολιτισμών.Μοναδική αξία είναι η αλλοτροίωση του ατόμου.Ο άνθρωπος έγινε res.Αντικείμενο δηλαδή.
Έκτοτε,η φιλοσοφία και η επιστήμη εμποτίστηκαν από τον μηδενισμό.
"Υπάρχει ότι βλέπω και πιάνω" είπαν οι φιλόσοφοι."Το σύμπαν τελειώνει εκεί που τελειώνει το μάτι μου" είπαν οι επιστήμονες.Και ο υλιστικός μηδενισμός σκέπασε κάθε φιλοσοφικό ιδεαλισμό.Κάθε προσπάθεια προς το "πεδίου του άλλου" προς το συναίσθημα,την φαντασία,
την νόηση,την ιδέα,τον λόγο έγινε αντικείμενο χλευασμού για τους δυτικούς.Κι όχι άδικα.
Δεν υπήρχε αντίπαλο δέος.Όταν σε ένα επιστημονικό συνέδριο με θέμα την εξέλιξη το 1955 οι γερμανοί θεολόγοι επιχείρησαν να εξηγήσουν την εξέλιξη μέσα από την παλαιά διαθήκη,οι φυσικοί επιστήμονες είπαν δικαιολογημένα "τί άμπρα κατάμπρα μας λένε τούτοι εδώ;".Η μόνη έκφραση του πνεύματος αμαυρώθηκε από τα σκοτάδια του αποκρυφισμού και τα κατάλοιπα της μεσαιωνικής αλχημίας.Κρόουλυ,Μπλαβάτσκι,Χαλάς,Ντιόν Φόρτιουν,Ελίφας Λεβί...πώς να πάρεις στα σοβαρά ετούτους τους γελοίους τσαρλατάνους του πνεύματος;Πού ήταν αυτά τα χρόνια οι Έλληνες;
Θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ωστόσο τις αξιόλογες προσπάθεις της γερμανικής φιλοσοφίας.
Ο Ηegel απέναντι στην ανάγκη "ιεροποίησης" των μη ελεγχόμενων δυνάμεων της φύσεως κατέβαλε προσπάθεια αντικειμενικοποίησης της φύσης μέσω της επιστήμης.Ο ίδιος ο άνθρωπος για τον Ηέγκελ ταυτίζεται με την αυτοσυνειδησία του selbs (εγώ) δηλώνοντας την υποκειμενικότητα καθώς η διαλεκτική της κίνησης του πνεύματος διέπεται από την επανιδιοποίηση,διακρίνοντας την φαινομενολογία μέσα στην φύση.
Ακόμη και ο Έγκελος που αποστασιοποιήθηκε από τον ακραίο μηδενισμός του Μάρξ
εξάρτησε την αντίληψη των όντων από την ύλη.Είπε ότι υπάρχει μια καθαρή ιδέα που διέπει τα όντα η οποία ωστόσο προκύπτει μέσα από την παρατήρηση.Το μυαλό δηλαδή δίνει ιδέα στα όντα.Έθεσε τις βάσεις ενός υγιούς ιδεαλισμού,αλλά όχι ξέχωρα από το μυαλό,από την σάρκα,από την ύλη.Η ύλη γεννάει την ιδέα είπε.Συγκεκριμένα για τον Έγκελς (βλ. Έγκελς "η διαλεκτική της φύσης" σελ. 135) ολόκληρη η φύση από τα μόρια ως τον ήλιο βρίσκεται σε μια αιώνια διαδικασία γέννησης και αποσύνθεσης σε αδιάκοπη ροή και μεταβολή.Γι'αυτό για εκείνον η διαλεκτική της φύσης εξετάζει τα πράγματα ως προς το καθρέφτισμά τους στο υποκείμενο (άνθρωπο),τις αμοιβαίες σχέσεις τους (υποκειμενικότητα) και την κίνησή τους.Παρ'όλα αυτά ο Έγκελς υπήρξε μετριοπαθής μηδενιστής.Μέμφθηκε τον Feuerbach που παρ'όλη την υλιστική του βάση δεν απολυτρώθηκε από τον ιδεαλισμό του...
(βλ. Έγκελς,Feuerbach και το τέλος της κλασσικής γερμανικής φιλοσοφίας σελ 444).
Ο υλικός αισθητός κόσμος για τον Έκγελς είναι ο μοναδικά υπαρκτός.Η συνείδηση και η σκέψη όσο κι αν φαίνονται υπερβατικές και αληθινές,αποτελούν προϊόν του εγκεφάλου.
Η ύλη γι'αυτόν δεν είναι δημιούργημα της ιδέας (διανόημα που αποπειράθηκε να ιχνηλατήσει ο Ηέγκελ στην φιλοσοφία του <<για τον Χέγκελ η κίνηση της σκέψης ή όπως την ονομάζει ιδέα είναι ο δημιουργός της σκέψης>> (βλ. Μαρξ,Κεφάλαιο τόμος 1 σελ. 29))
αλλά αντιθέτως <<η ιδέα αποτελεί το ύψιστο προϊόν της ύλης>> (Χέγκελ,πάνω στον ιστορικό υλισμό σελ. 439).
Οι Έλληνες ουδέποτε υπήρξαν μηδενιστές όπως προσπαθούν να μας πείσουν τα πανεπιστήμια και σχολικά βιβλία.
Οι Έλληνες διακρίθηκαν διότι υπήρξαν ιδεαλιστές και ιδεολάτρες.
Κράτησαν στο ένα χέρι το μηδέν και στο άλλο το είναι.Και τα εξέτασαν προσεκτικά και χωρίς προκατάληψη.Και βρήκαν τον λόγο.
Αιώνες μετά,μέσα από το σκότος έρχεται το φώς.Έτσι,οι νεώτερες αστροφυσικές παρατηρήσεις έρχονται να ανατρέψουν το πεπαλαιωμένο σύστημα του υλιστικού μηδενισμού,αυτή τη φορά με την επιβεβαίωση της επιστήμης και της παρατήρησης.
Με απόδειξη δηλαδή στα μάτια μας και στα χέρια μας.Οι περισσότερες θεωρίες των αστροφυσικών σήμερα μιλάνε για "κοσμική ενέργεια".Η ύλη χάνει την αξία της μπροστά στην ρευστότητα των σωματιδίων και των αλληλεπιδράσεων.Υπερχορδές,πεδία,κβάντα,
ολοκληρώματα,ολογραφήματα,παράλληλα σύμπαντα,διαστάσεις,υποατομικά σωματίδια,
κβαζάρ και γαλαξιακά σμήνη απέδειξαν ότι το κέντρο του κόσμου δεν είναι ο άνθρωπος.
Ότι η μάζα ουσιαστικά είναι φαινόμενο κι όχι πραγματικότητα.Ο υλικός κόσμος που μας περιβάλλει ολοένα και καταρρέει μέρα με την μέρα και γίνεται όλο πιο διάφανος και άυλος.
Πίσω από τα νετρίνα,τα φερμιόνια,τα ταχυόνια,τα κουάρκ,την νεγκεντροπία των βαρυτονίων και τα κβάντα,διακρίνεται ένα άλλο πεδίο,ένα άλλο σύμπαν του οποίου φαινόμενο είναι ο κόσμος που μας περιβάλλει και είμαστε μέρος.Ένα πληθωριστικό και πολυδιάστατο σύμπαν αόρατο που κινείται μαθηματικά και λογικά σαν ζωντανός οργανισμός.Κι εμείς,μελαγχολικοί και μοναχικοί παρατηρητές μέσα σε αυτό,στιγμιαίες σπίθες στην ιστορία του κόσμου,ολοένα και χάνουμε τον κόσμο κάτω από τα πόδια μας.
Όσο υποχωρεί η ύλη με τις αποδείξεις της επιστήμης,τόσο ο άνθρωπος νιώθει μετέωρος μετά από τόσους αιώνες ασφάλειας.Κι άλλο τόσο καταστρέφεται η φύση.Νέμεσις.
Όσα βλέπουμε μας λένε οι επιστήμονες,είναι φαινόμενα.Πλάνη των αισθήσεων.
Προβολές των προβολών.Αυτό που προβάλεται στον εγκέφαλο μέσω σωματιδίων και αλληλεπιδράσεων,ουδεμία σχέση έχει με το καθ'αυτό όν.Ακόμη και το τραπέζι που βλέπουμε και πιάνουμε αποτελεί πλάνη των αισθήσεων.Σωματίδια που στροβιλίζονται στο χώρο και πέρα από την τέταρτη διάσταση δεν μπορούμε να δούμε τίποτα άλλο όπως το μυρμίγκι δεν μπορεί να δεί εμάς.Φυσαλλίδες ενός πληθωριστικού μοντέλου,πυκνώσεις και καμπύλωση του πεδίου.Για δείτε τις νεώτερες θεωρίες των επιστημών.
Ο δυτικός άνθρωπος βρέθηκε μετέωρος.Η εμπειρία των αισθήσεων έχασε το βάθρο της αλήθειας.Όσο προχωράει η επιστήμη,τόσο το σύμπαν γίνεται όλο πιο διάφανο,όλο πιο νοητό.Και ο δυτικός υλικός μηδενισμός όλο και καταρρέει.
Η δικαίωση του Σωκράτη και του Πλάτωνα.
Η εκδίκηση των προσωκρατικών.
Η αλήθεια της φύσης.
Ξεφύγαμε από το θέμα,αλλά νομίζω ότι τέτοιες παρεκτροπές δεν πάνε χαμένες και μας κάνουν να στοχαστούμε.
Το γίγνεσθαι που μελετήσαμε στην πρώτη δημοσίευση,το ακχιβατείν αγχιβασίην των ποταμών του Ηρακλείτου,η εικόνα και η ροή,η κίνηση και η θέση,ο χρόνος και η στιγμή,
όλα αυτά μαζί αρχίζουν να αποκτούν άλλη δυναμική και από το απειροελάχιστο χάσμα μεταξύ τους αρχίζει να προβάλει "κάτι".
Στην παραπάνω θεωρία των αντιθέτων του γίγνεσθαι και του νοητικού πειράματος του νεκροζώντανου,ας αντικαταστήσουμε τους όρους Δp και Δq,την εικόνα και την κίνηση,
με τους όρους ΕΝ και ΜΗΔΕΝ,προς ένα ευρύτερο πεδίο.
Με μέτρο πάντα.Μηδέν άγαν.
ΥΓ1: Με συγχωρείτε για το μέγεθος και για το γεγονός ότι σας κούρασα.Αυτός είναι ο λόγος του ποιητικού ύφους της πρώτης δημοσίευσης.Η ανάλυση στο διαδύκτιο κουράζει.
Ας αναρωτηθούμε όμως:
Μήπως γι'αυτό το λόγο οι προσωκρατικοί έγραφαν με ποιητικό μέτρο ή με αποσπάσματα και μήπως γι'αυτό ο Σωκράτης χρησιμοποιούσε την διαλεκτική ώστε να διατηρηθεί ζωντανός ο λόγος;Μήπως οι Έλληνες βρίσκονταν σε άλλα επίπεδα αντίληψης και γι'αυτό εξέφραζαν αυτό που θέλαν να πούν με ένα ρητό κατανοώντας ο ένας τον άλλο και συμπληρώνοντάς τον με άλλο ρητό;
ΥΓ2:
Ο μηδενισμός δεν ταιριάζει στους Έλληνες, παρά μόνο στους Γάλλους.
Συμφωνώ απόλυτα.Προσωπικά δεν αποδέχομαι τον μηδενισμό αλλά κρατώ στο ένα χέρι το έν και στο άλλο το μηδέν.Τα ρίχνω στην κοσμική έριδα του γίγνεσθαι κι από εκεί και πέρα
δεν είναι δική μου ευθύνη ποιό από τα δύο θα επικρατήσει ή ποιό θα επιλέξει ο καθένας.
Φιλικά.
Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα αληθινό, πώς να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;
.Συμφωνώ απόλυτα.Προσωπικά δεν αποδέχομαι τον μηδενισμό αλλά κρατώ στο ένα χέρι το έν και στο άλλο το μηδέν.Τα ρίχνω στην κοσμική έριδα του γίγνεσθαι κι από εκεί και πέραb
δεν είναι δική μου ευθύνη ποιό από τα δύο θα επικρατήσει ή ποιό θα επιλέξει ο καθένας
Μάριε,
Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο κανένα από τα δύο δεν μπορεί να επικρατήσει κι ούτε μπορεί κανείς να επιλέξει ένα από τα δύο. Έτσι, πέρ' απ' τα φαινόμενα, αλλά κατά την αληθινή δομή του σύμπαντος, "θάνατος" δεν είναι μόνο η τελειωτική καταστροφή ενός ζωντανού οργανισμού, αλλά και η σε κάθε στιγμή αλλαγή του, όπως και γενικότερα η σε κάθε στιγμή αλλαγή όσων πραγμάτων υπάρχουν στο χώρο της εμπειρίας μας. Το παν κάθε στιγμή χάνει την υπόστασή του αποχτώντας μιαν άλλη, που αμέσως θα πεθάνει κι αυτή, για να την διαδεχτεί μια άλλη. Από Πλούταρχο (Περί του Ε του εν Δελφοίς, 392b) έχουμε την εξής ρήση του Ηράκλειτου
Η θνητή ουσία διασκορπίζεται και ξανά συγκροτείται,
ή πιο σωστά, ούτε ξανά ούτε μετά από κάποιο χρόνο,
αλλά την ίδια στιγμή διαμορφώνεται και αποδιαμορφώνεται,
προσεγγίζει συνάμα και απομακρύνεται
Οι δύο κατεξοχήν αντίθετοι όροι, ζωή και θάνατος, δεν είναι παρά δυο φάσεις συμπληρωματικές της ίδιας κοσμικής διαδικασίας. Άραγε είναι λιγότερο "θάνατος" ο καταποντισμός, μέσα στο χρόνο, του νεαρού εαυτού μας που δεν υπάρχει πια;
O Γληνός (προλογίζοντας το Σοφιστή του Πλάτωνα) επισημαίνει ότι "η ταυτότητα και η διάρκεια είναι το ανθρώπινο κοίταγμα της αλλαγής και της κίνησης.......αντανάκλαση του ανθρώπινου πόθου για την προσωπική του αιώνια ύπαρξη". Έτσι για τον σοφό, ο "αιών"(ανθρώπινος χρόνος ζωής) λειτουργεί σε συντονισμό με το Χρόνο-Θεό, και ο ίδιος εντάσσει τη ζωή του στον "ένα και κοινό κόσμο"(Ηράκλειτος, απ. 89). Ο Θεός-Χρόνος-Κόσμος ενδιαφέρεται για το αδιάσπαστο της αλυσίδας - οι κρίκοι της αλυσίδας δεν ενδιαφέρουν. Έρχονται για λίγο από την ανυπαρξία και περνούν πάλι σ' αυτήν. Ο χρόνος "εστίν εις αεί", δεν κομματιάζεται για τις επιμέρους υπάρξεις, που χωνεύουν όλες μέσα σ' αυτόν τον ενιαίο και παντοτινό χρόνο. Πρόκειται για μιαν ατελεύτητη διαδικασία, όπου της κάθε ύπαρξης η αρχή και το τέλος είναι χωρίς σημασία. Γι΄αυτό δεν έχει νόημα το ερώτημα αν είναι ζωντανός ή νεκρός ο νεκροζώντανος του περίφημου πειράματος. Η απάντηση ενδιαφέρει μόνο αυτούς που υιοθετούν την ιδέα μιας ευθύγραμμης "προοδευτικής" πορείας της ανθρώπινης Ιστορίας, ιδέα που ξεκίνησε από αλλού, κι όχι από την Ελλάδα, όπου επικρατούσε η αντίληψη πως ο χρόνος, έστω μακροπρόθεσμα κινείται κυκλικά. Δηλαδή, ο χρόνος, απρόσωπα θεωρούμενος, κινείται σε κύκλο, όπου όμοια σχήματα, μορφές, καταστάσεις, επανέρχονται ξανά και ξανά.
σα να 'ταν κουφοί μαζί και τυφλοί,
σκοτισμένοι, απερίσκεφτες φάρες,
που το Είναι και το Μη Είναι τα λογαριάζουν
ως το ίδιο και όχι το ίδιο,
και για όλα, λένε, υπάρχει ανάστροφος δρόμος (δρόμος που επιστρέφει ενάντια στον εαυτό του)
Παρμενίδης, DK 28,6,στ.5-9
Για τον Ηράκλειτο "φιλοσοφώ σημαίνει μαθαίνω να ζω και να πεθαίνω" παρατηρεί εύστοχα ο Αξελός.
Υ.Γ. Μάριε, αν μου επιτρέπεις μια τελευταία παρατήρηση - στα πλαίσια της διαλεκτικής πάντα, δηλαδή όλα τελούν υπό αναίρεση.
Θεωρώ ότι η προσέγγισή σου αναφορικά με το περιεχόμενο του αρχαίου Έρωτα είναι κάπως αναχρονιστική, δηλαδή ιδωμένου μέσα από το φίλτρο του δυτικού ρομαντισμού του 19ου αιώνα, οπωσδήποτε όμως δικαιολογημένη λόγω του νεαρού της ηλικίας σου και της επιρροής Λιαντίνη. Οφείλω όμως να ομολογήσω ότι η εμβρίθεια της σκέψης σου και η ποιητικότητα της έκφρασής σου σαγηνεύουν τον αναγνώστη. Όμως τα πολλά στολίδια χαλκεύουν την καθαρότητα της μορφής. Πάντα να αφαιρείς. Άφελε πάντα.
Με εκτίμηση
Στεργιανή
Το ομολογουμένως το λόγω ζην ισοδυναμεί με το ομολογουμένως τη φύσει ζην
Αγαπητή Στεργιάνη, με το μήνυμα μου αυτό, δεν θα γράψω για το θέμα που τόσο ωραία κάνετε διάλογο με τον φίλτατο Μάριο (που είσαι; σε ψάχνω!), απλά αισθάνθηκα την επιθυμία να σου πω, ότι όποτε βλέπω δημοσίευση σου προς έγκριση χαίρομαι προκαταβολικά για αυτά που θα διαβάσω.
Συνέχισε να μας προσφέρεις τις εργασίες σου.
Φιλικά,
Ανάγνου Ευάγγελος
Συνέχισε να μας προσφέρεις τις εργασίες σου.
Φιλικά,
Ανάγνου Ευάγγελος
«Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία»
Στεριανή,ο διάλογος μαζί σας είναι πραγματικά απόλαυση και ταξίδι.Κι εύχομαι να μην τελειώσει εύκολα και γρήγορα.
Αυτή είναι η ομορφιά.Ότι και τα δύο ταυτόχρονα υπάρχουν και δεν υπάρχουν.
Όλο το κοσμικό γίγνεσθαι με τον άνθρωπο μαζί,είναι έριδα και χρησμοσύνη.
Απτόμενο και αποσβυννήμενο πύρ.Κάτω από τα φαινόμενα η ουσία του λόγου-πυρός
συνθέτει και αποσυνθέτει τα πάντα κάθε στιγμή.
Όπως είπατε κι εσείς
Παραμένει όμως κάτι.Κάποιοι το είπαν αμετάβλητο νόμο της μεταβολής,κάποιοι το είπαν αρχέγονη ουσία,κάποιοι το προσδιόρισαν με τις ιδιότητες κάποιου στοιχείου,κάποιοι το είπαν άπειρο,κάποιοι το είπαν ον,κάποιοι το είπαν νου,κάποιοι το είπαν έν.
Δυστυχώς σήμερα το λένε μηδέν ή επώνυμο θεό.Κι εκεί αντί για κατάθεση μνήμης στην ιστορία της ζωής και του πνεύματος,τοποθέτησαν το μνήμα του όντος.
Το Έν και το Μηδέν αποτελούν έννοιες πέρα από τα στενά όρια του γίγνεσθαι,πέρα από τη ζωή και τον θάνατο.Αφορούν την ίδια την κατάσταση του όντος να είναι και ταυτόχρονα να μην είναι.Το μηδέν του όντος και το εν του μή όντος.
Μέρος του να μεταβάλλεται και μέρος του να παραμένει στην πρωταρχική ενότητά του.Εδώ θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Εμπεδοκλή ότι το Έν είναι πολλά και τα πολλά είναι έν.Κι ανάμεσά τους η Φιλότητα και το Νείκος.Ο έρωτας και ο θάνατος αποτελούν εκφάνσεις αυτής της μεταβολής στις ανθρώπινες υπάρξεις.
Ο κοινός κόσμος του Ηρακλείτου δεν νομίζω ότι σχετίζεται με τον χρόνο,αλλά με τον κοινό λόγο κάτω από τα φαινόμενα.Αυτό απορρέει από τα λεγόμενά του εδώ:
"Αν και ο λόγος είναι αιώνιος οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να τον καταλάβουν και πριν τον ακούσουν κι αφού τον ακούσουν για πρώτη φορά.Γιατί ενώ τα πάντα συντελούνται σύμφωνα με το λόγο αυτοί μοιάζουν άπειροι όταν αποκτήσουν εμπειρία λέξεων οπότε διακρίνω το κάθε τί σύμφωνα με την σύστασή του και το εκθέτω όπως έχει.Αλλά από τους ανθρώπους διαφεύγουν όσα πράττουν όσο είναι ξύπνιοι ακριβώς όπως πράττουν και λησμονούν όταν κοιμούνται" 1.
όπως και εδώ
"Συναναστρεφόμενοι με τον λόγο που τα κυβερνάει όλα μ'εκείνον έχουν διαφορές και όσα συναντούν κάθε μέρα τους φαίνονται ξένα" 72.
Ο χρόνος δεν θα μπορούσε να έχει υπόσταση ανεξάρτητα από την κίνηση της ύλης.
Αποτελεί την μετάβαση ενός αντικειμένου από το σημείο Α στο σημείο Β σε σχέση με κοινό παρονομαστή (νύχτα-ημέρα,μεσουρανήσεις κτλ) που υποδηλώνουν την μεταβολή στα μάτια μας.Η αίσθηση διακρίνει το χρόνο σε παρελθόν-μέλλον.Ενώ μάλλον υπάρχει ένα αεί παρόν.Παρά του όντος.
Είναι ταυτόχρονη κατάσταση.Όχι με βάση τον χρόνο αλλά με βάση την ύπαρξη και την μή ύπαρξη.Μέσα στο διαρκές γίγνεσθαι,στην ατέλειωτη ροή ή κύκλο αν προτιμάτε πρέπει να υπάρχει μία σταθερά,κάτι αμετάβλητο.Κάτι ανάμεσα στις δύο καταστάσεις που εμπεριέχει ωστόσο και τις δύο καταστάσεις στην διαλεκτική της φύσεως.Ο άξονας,το σημείο που διαγράφει τον κύκλο,η ιδέα του κύκλου και η εικόνα του κύκλου καθ'αυτού.
Εδώ ξεκινάει για τους προσωκρατικούς η έννοια της αρχής των όντων.Μέσα από τις ιδιότητες κάποιου στοιχείου προσπάθησαν να ερευνήσουν την ειδητική ουσία του κόσμου.
Εδώ είναι και η διαφορά της ελληνικής σκέψης από την ευρωπαϊκή.
Για τους δυτικούς κριτήριο της γνώσης είναι η εμπειρία των αισθήσεων,ενώ για τους Έλληνες ήταν ο νους.Για τους δυτικούς πέρα από τα φαινόμενα υπάρχει το μηδέν ενώ για τους Έλληνες το αεί ζητούμενο και αεί απορρούμενο.
Οι δυτικοί στέκονται στα στοιχεία της φύσης παρατηρώντας την ύλη,ενώ οι Έλληνες με αφετηρία τα στοιχεία αναζητούν τις αρχές και τα αίτια ιχνηλατώντας τον νου.
Η απορρία προκαλεί τον άνθρωπο να αναζητήσει.Και η αναζήτηση αποτελεί ενεργεία μετάβαση.
Αρχή της φιλοσοφίας,έλεγε ο Πλάτων στον Θεαίτητο,είναι το θαυμάζειν.
Όπου υπάρχει απάντηση υπάρχει επανάπαυση.Η κατάσταση του νεκροζώντανου δηλώνει την συνεχή απορρία και κίνηση του ανθρώπου προς το άγνωστο.
Το ερώτημα του θανάτου,είναι η απάντηση της ζωής.
Δεν έχω διαβάσει καθόλου ρομαντικούς.Η προσέγγισή μου αυτή απορρέει από τα λόγια της Διοτίμας στο "Συμπόσιο" του Πλάτωνα και εν μέρη από την "Ασκητική" του Ν.Καζατζάκη,δύο βιβλία που με έχουν σημαδέψει.Αναφορικά με την προσέγγιση του Λιαντίνη πάνω στο δίπολο έρωτα-θανάτου είναι κι εκείνη κατά το ήμισι σημαδεμένη από την προσέγγιση του Εμπεδοκλή πάνω στο ζήτημα και του Επίκουρου κατά το άλλο μισό.Λίγα πράγματα είναι του Λιαντίνη μέσα στα έργα του.Κι αυτό γιατί οι Έλληνες τα είπαν όλα,όπως λέει και ο Νίτσε.
Με αφορμή μια παλαιότερη φράση σας
θα ήθελα να σταθούμε και σε αυτό.
Όλοι οι άνθρωποι είναι μηδενιστές χωρίς να το γνωρίζουν.
Κάποιοι πιστεύουν σε επώνυμο θεό και παρακαλάν να τους σώσει.
Κάποιοι παραιτούνται στην νιρβάνα.
Κάποιοι γίνονται ηδονιστές από αντίδραση στο φόβο.
Οι Έλληνες εντόπισαν το μηδέν αλλά δεν τους κυρίευσε.Κοίταξαν το μηδέν κατάματα και το νίκησαν,στη θεωρία και την πράξη.Έκαναν τον πόνο τους τραγωδία και την χαρά του τραγούδι.Είδαν τον εαυτό τους σε ενότητα με την φύση.Κάθε πρόοδος δική τους είναι ταυτόχρονα πρόοδος της ζωής.Έδωσαν στο χάος την μορφή τους και εμφύτεψαν στην ύλη πνεύμα.Έτσι,ανεξάρτητα με το αν υπάρχει αθανασία της ψυχής ή όχι,εκείνοι κατέκτησαν την ενδοκοσμική αθανασία τους και αποτέλεσαν την υψηλότερη σάρκωση της ζωής.
Η εξέλιξη της ζωής όμως -η ενσάρκωση του νού μέσα στη φύση- δεν σταματάει.
Βάση του προτύπου που άφησαν να πορευθούν οι επόμενες γεννιές και να φτάσουν ακόμη παραπέρα.
Απ'ότι κατάλαβα,ταυτίζετε τον θάνατο με την φθορά.Η φθορά είναι σε σχέση με την ύλη και η ύλη είναι πάντα σε εξάρτηση από τις αισθήσεις.Οι αισθήσεις όμως περιορίζουν.
Στο σημείο αυτό αρχίζει η αναζήτηση της ουσίας.Τί είναι πραγματικό πέρα από εμάς και κάτω από τα φαινόμενα της φύσης που αντιλαμβανόμαστε εμείς.
Γνωρίζοντας το πρόβλημα και το βάθος του ζητήματος του όντος,δεν δύναμαι ούτε να αποφανθώ,αλλά ούτε και να καταφάσκω.Στέκομαι ανάμεσα στα δύο.Διακρίνω την μεταβολή των φαινομένων αλλά κάτω από αυτή την αέναη ροή διακρίνω την ενότητα του όντος.Προσπαθώ όμως να θέσω μια αρχή:
Ανεξάρτητα από το αν η συνείδηση είναι εφήμερη ή αθάνατη,εκείνο που μετράει είναι η αξιοποίησή της όσο έχει φυσική υπόσταση.Με κάθε μέσο.Έτσι ο λόγος γίνεται έργο.
Ανεξάρτητα με το αν η εξέλιξη είναι κοσμική-βιολογική ή βάση κάποιου νοητού προτύπου πορευόμενη,η ανέλιξη της ζωής δεν τελειώνει και συνεχώς τραβάει κατά πάνω όπως ο σπόρος γίνεται χωράφι με στάχια κι όπως το άτομο γίνεται γαλαξίας.
Οι άνθρωποι κινούνται ανάμεσα σε δύο ορμές.Ή προς τα πάνω,προς την ανέλιξη,προς την ιδέα,προς το έν -και τούτο είναι έρωτας- ή προς τα κάτω,προς την ύλη,προς τη φθορά,
προς το μηδέν -και τούτο είναι θάνατος-.Άλλο δρόμο δεν βλέπω.
Γι'αυτό στάθηκα τόσο πολύ στην διαλεκτική σχέση έρωτα και θανάτου της ζωής μέσα στο κόσμο και μέσα στη φύση.
Συμφωνώ και επαυξάνω.Αν δεν ήταν έτσι,η φιλοσοφία θα ήταν δόγμα.Κι αυτή την στιγμή δεν θα συζητούσαμε.Όλα παίζουν.Όλα είναι ανοιχτά.Από κοινού προσεγγίζουμε.
Ένα πράγμα όμως θα πρέπει να έχουμε ως αρχή: Ότι υπάρχει αλήθεια και ψάχνουμε να την βρούμε.Δεν έχει νόημα αν την βρούμε αλλά το να την αναζητούμε.
Αυτό προσπαθώ να κάνω.Ξεκινήσαμε από τα πολλά -ώστε να έχουμε ένα πλαίσιο ιδεών,πληροφοριών και εμπνεύσεων- και αφαιρετικά παραμένουμε στα ουσιώδη λίγα,μέχρι να φτάσουμε -αν το καταφέρουμε φυσικά- στο καθόλου ορίζεσθαι ένα.
Με εκτίμηση,
Μάριος.
ΥΓ: Ευάγγελε,περιμένω και την συμμετοχή σου.
Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο κανένα από τα δύο δεν μπορεί να επικρατήσει κι ούτε μπορεί κανείς να επιλέξει ένα από τα δύο.
Αυτή είναι η ομορφιά.Ότι και τα δύο ταυτόχρονα υπάρχουν και δεν υπάρχουν.
Όλο το κοσμικό γίγνεσθαι με τον άνθρωπο μαζί,είναι έριδα και χρησμοσύνη.
Απτόμενο και αποσβυννήμενο πύρ.Κάτω από τα φαινόμενα η ουσία του λόγου-πυρός
συνθέτει και αποσυνθέτει τα πάντα κάθε στιγμή.
Όπως είπατε κι εσείς
.Το παν κάθε στιγμή χάνει την υπόστασή του αποχτώντας μιαν άλλη, που αμέσως θα πεθάνει κι αυτή, για να την διαδεχτεί μια άλλη
Παραμένει όμως κάτι.Κάποιοι το είπαν αμετάβλητο νόμο της μεταβολής,κάποιοι το είπαν αρχέγονη ουσία,κάποιοι το προσδιόρισαν με τις ιδιότητες κάποιου στοιχείου,κάποιοι το είπαν άπειρο,κάποιοι το είπαν ον,κάποιοι το είπαν νου,κάποιοι το είπαν έν.
Δυστυχώς σήμερα το λένε μηδέν ή επώνυμο θεό.Κι εκεί αντί για κατάθεση μνήμης στην ιστορία της ζωής και του πνεύματος,τοποθέτησαν το μνήμα του όντος.
Οι δύο κατεξοχήν αντίθετοι όροι, ζωή και θάνατος, δεν είναι παρά δυο φάσεις συμπληρωματικές της ίδιας κοσμικής διαδικασίας. Άραγε είναι λιγότερο "θάνατος" ο καταποντισμός, μέσα στο χρόνο, του νεαρού εαυτού μας που δεν υπάρχει πια;
Το Έν και το Μηδέν αποτελούν έννοιες πέρα από τα στενά όρια του γίγνεσθαι,πέρα από τη ζωή και τον θάνατο.Αφορούν την ίδια την κατάσταση του όντος να είναι και ταυτόχρονα να μην είναι.Το μηδέν του όντος και το εν του μή όντος.
Μέρος του να μεταβάλλεται και μέρος του να παραμένει στην πρωταρχική ενότητά του.Εδώ θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Εμπεδοκλή ότι το Έν είναι πολλά και τα πολλά είναι έν.Κι ανάμεσά τους η Φιλότητα και το Νείκος.Ο έρωτας και ο θάνατος αποτελούν εκφάνσεις αυτής της μεταβολής στις ανθρώπινες υπάρξεις.
Έτσι για τον σοφό, ο "αιών"(ανθρώπινος χρόνος ζωής) λειτουργεί σε συντονισμό με το Χρόνο-Θεό, και ο ίδιος εντάσσει τη ζωή του στον "ένα και κοινό κόσμο"(Ηράκλειτος, απ. 89).
Ο κοινός κόσμος του Ηρακλείτου δεν νομίζω ότι σχετίζεται με τον χρόνο,αλλά με τον κοινό λόγο κάτω από τα φαινόμενα.Αυτό απορρέει από τα λεγόμενά του εδώ:
"Αν και ο λόγος είναι αιώνιος οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να τον καταλάβουν και πριν τον ακούσουν κι αφού τον ακούσουν για πρώτη φορά.Γιατί ενώ τα πάντα συντελούνται σύμφωνα με το λόγο αυτοί μοιάζουν άπειροι όταν αποκτήσουν εμπειρία λέξεων οπότε διακρίνω το κάθε τί σύμφωνα με την σύστασή του και το εκθέτω όπως έχει.Αλλά από τους ανθρώπους διαφεύγουν όσα πράττουν όσο είναι ξύπνιοι ακριβώς όπως πράττουν και λησμονούν όταν κοιμούνται" 1.
όπως και εδώ
"Συναναστρεφόμενοι με τον λόγο που τα κυβερνάει όλα μ'εκείνον έχουν διαφορές και όσα συναντούν κάθε μέρα τους φαίνονται ξένα" 72.
Ο χρόνος δεν θα μπορούσε να έχει υπόσταση ανεξάρτητα από την κίνηση της ύλης.
Αποτελεί την μετάβαση ενός αντικειμένου από το σημείο Α στο σημείο Β σε σχέση με κοινό παρονομαστή (νύχτα-ημέρα,μεσουρανήσεις κτλ) που υποδηλώνουν την μεταβολή στα μάτια μας.Η αίσθηση διακρίνει το χρόνο σε παρελθόν-μέλλον.Ενώ μάλλον υπάρχει ένα αεί παρόν.Παρά του όντος.
Γι΄αυτό δεν έχει νόημα το ερώτημα αν είναι ζωντανός ή νεκρός ο νεκροζώντανος του περίφημου πειράματος.
Είναι ταυτόχρονη κατάσταση.Όχι με βάση τον χρόνο αλλά με βάση την ύπαρξη και την μή ύπαρξη.Μέσα στο διαρκές γίγνεσθαι,στην ατέλειωτη ροή ή κύκλο αν προτιμάτε πρέπει να υπάρχει μία σταθερά,κάτι αμετάβλητο.Κάτι ανάμεσα στις δύο καταστάσεις που εμπεριέχει ωστόσο και τις δύο καταστάσεις στην διαλεκτική της φύσεως.Ο άξονας,το σημείο που διαγράφει τον κύκλο,η ιδέα του κύκλου και η εικόνα του κύκλου καθ'αυτού.
Εδώ ξεκινάει για τους προσωκρατικούς η έννοια της αρχής των όντων.Μέσα από τις ιδιότητες κάποιου στοιχείου προσπάθησαν να ερευνήσουν την ειδητική ουσία του κόσμου.
Εδώ είναι και η διαφορά της ελληνικής σκέψης από την ευρωπαϊκή.
Για τους δυτικούς κριτήριο της γνώσης είναι η εμπειρία των αισθήσεων,ενώ για τους Έλληνες ήταν ο νους.Για τους δυτικούς πέρα από τα φαινόμενα υπάρχει το μηδέν ενώ για τους Έλληνες το αεί ζητούμενο και αεί απορρούμενο.
Οι δυτικοί στέκονται στα στοιχεία της φύσης παρατηρώντας την ύλη,ενώ οι Έλληνες με αφετηρία τα στοιχεία αναζητούν τις αρχές και τα αίτια ιχνηλατώντας τον νου.
Η απορρία προκαλεί τον άνθρωπο να αναζητήσει.Και η αναζήτηση αποτελεί ενεργεία μετάβαση.
Αρχή της φιλοσοφίας,έλεγε ο Πλάτων στον Θεαίτητο,είναι το θαυμάζειν.
Όπου υπάρχει απάντηση υπάρχει επανάπαυση.Η κατάσταση του νεκροζώντανου δηλώνει την συνεχή απορρία και κίνηση του ανθρώπου προς το άγνωστο.
Το ερώτημα του θανάτου,είναι η απάντηση της ζωής.
Θεωρώ ότι η προσέγγισή σου αναφορικά με το περιεχόμενο του αρχαίου Έρωτα είναι κάπως αναχρονιστική, δηλαδή ιδωμένου μέσα από το φίλτρο του δυτικού ρομαντισμού του 19ου αιώνα, οπωσδήποτε όμως δικαιολογημένη λόγω του νεαρού της ηλικίας σου και της επιρροής Λιαντίνη.
Δεν έχω διαβάσει καθόλου ρομαντικούς.Η προσέγγισή μου αυτή απορρέει από τα λόγια της Διοτίμας στο "Συμπόσιο" του Πλάτωνα και εν μέρη από την "Ασκητική" του Ν.Καζατζάκη,δύο βιβλία που με έχουν σημαδέψει.Αναφορικά με την προσέγγιση του Λιαντίνη πάνω στο δίπολο έρωτα-θανάτου είναι κι εκείνη κατά το ήμισι σημαδεμένη από την προσέγγιση του Εμπεδοκλή πάνω στο ζήτημα και του Επίκουρου κατά το άλλο μισό.Λίγα πράγματα είναι του Λιαντίνη μέσα στα έργα του.Κι αυτό γιατί οι Έλληνες τα είπαν όλα,όπως λέει και ο Νίτσε.
Με αφορμή μια παλαιότερη φράση σας
Ο μηδενισμός δεν ταιριάζει στους Έλληνες, παρά μόνο στους Γάλλους.
θα ήθελα να σταθούμε και σε αυτό.
Όλοι οι άνθρωποι είναι μηδενιστές χωρίς να το γνωρίζουν.
Κάποιοι πιστεύουν σε επώνυμο θεό και παρακαλάν να τους σώσει.
Κάποιοι παραιτούνται στην νιρβάνα.
Κάποιοι γίνονται ηδονιστές από αντίδραση στο φόβο.
Οι Έλληνες εντόπισαν το μηδέν αλλά δεν τους κυρίευσε.Κοίταξαν το μηδέν κατάματα και το νίκησαν,στη θεωρία και την πράξη.Έκαναν τον πόνο τους τραγωδία και την χαρά του τραγούδι.Είδαν τον εαυτό τους σε ενότητα με την φύση.Κάθε πρόοδος δική τους είναι ταυτόχρονα πρόοδος της ζωής.Έδωσαν στο χάος την μορφή τους και εμφύτεψαν στην ύλη πνεύμα.Έτσι,ανεξάρτητα με το αν υπάρχει αθανασία της ψυχής ή όχι,εκείνοι κατέκτησαν την ενδοκοσμική αθανασία τους και αποτέλεσαν την υψηλότερη σάρκωση της ζωής.
Η εξέλιξη της ζωής όμως -η ενσάρκωση του νού μέσα στη φύση- δεν σταματάει.
Βάση του προτύπου που άφησαν να πορευθούν οι επόμενες γεννιές και να φτάσουν ακόμη παραπέρα.
θάνατος" δεν είναι μόνο η τελειωτική καταστροφή ενός ζωντανού οργανισμού, αλλά και η σε κάθε στιγμή αλλαγή του, όπως και γενικότερα η σε κάθε στιγμή αλλαγή όσων πραγμάτων υπάρχουν στο χώρο της εμπειρίας μας
Απ'ότι κατάλαβα,ταυτίζετε τον θάνατο με την φθορά.Η φθορά είναι σε σχέση με την ύλη και η ύλη είναι πάντα σε εξάρτηση από τις αισθήσεις.Οι αισθήσεις όμως περιορίζουν.
Στο σημείο αυτό αρχίζει η αναζήτηση της ουσίας.Τί είναι πραγματικό πέρα από εμάς και κάτω από τα φαινόμενα της φύσης που αντιλαμβανόμαστε εμείς.
Γνωρίζοντας το πρόβλημα και το βάθος του ζητήματος του όντος,δεν δύναμαι ούτε να αποφανθώ,αλλά ούτε και να καταφάσκω.Στέκομαι ανάμεσα στα δύο.Διακρίνω την μεταβολή των φαινομένων αλλά κάτω από αυτή την αέναη ροή διακρίνω την ενότητα του όντος.Προσπαθώ όμως να θέσω μια αρχή:
Ανεξάρτητα από το αν η συνείδηση είναι εφήμερη ή αθάνατη,εκείνο που μετράει είναι η αξιοποίησή της όσο έχει φυσική υπόσταση.Με κάθε μέσο.Έτσι ο λόγος γίνεται έργο.
Ανεξάρτητα με το αν η εξέλιξη είναι κοσμική-βιολογική ή βάση κάποιου νοητού προτύπου πορευόμενη,η ανέλιξη της ζωής δεν τελειώνει και συνεχώς τραβάει κατά πάνω όπως ο σπόρος γίνεται χωράφι με στάχια κι όπως το άτομο γίνεται γαλαξίας.
Οι άνθρωποι κινούνται ανάμεσα σε δύο ορμές.Ή προς τα πάνω,προς την ανέλιξη,προς την ιδέα,προς το έν -και τούτο είναι έρωτας- ή προς τα κάτω,προς την ύλη,προς τη φθορά,
προς το μηδέν -και τούτο είναι θάνατος-.Άλλο δρόμο δεν βλέπω.
Γι'αυτό στάθηκα τόσο πολύ στην διαλεκτική σχέση έρωτα και θανάτου της ζωής μέσα στο κόσμο και μέσα στη φύση.
Μάριε, αν μου επιτρέπεις μια τελευταία παρατήρηση - στα πλαίσια της διαλεκτικής πάντα, δηλαδή όλα τελούν υπό αναίρεση.
Συμφωνώ και επαυξάνω.Αν δεν ήταν έτσι,η φιλοσοφία θα ήταν δόγμα.Κι αυτή την στιγμή δεν θα συζητούσαμε.Όλα παίζουν.Όλα είναι ανοιχτά.Από κοινού προσεγγίζουμε.
Ένα πράγμα όμως θα πρέπει να έχουμε ως αρχή: Ότι υπάρχει αλήθεια και ψάχνουμε να την βρούμε.Δεν έχει νόημα αν την βρούμε αλλά το να την αναζητούμε.
Πάντα να αφαιρείς. Άφελε πάντα.
Αυτό προσπαθώ να κάνω.Ξεκινήσαμε από τα πολλά -ώστε να έχουμε ένα πλαίσιο ιδεών,πληροφοριών και εμπνεύσεων- και αφαιρετικά παραμένουμε στα ουσιώδη λίγα,μέχρι να φτάσουμε -αν το καταφέρουμε φυσικά- στο καθόλου ορίζεσθαι ένα.
Με εκτίμηση,
Μάριος.
ΥΓ: Ευάγγελε,περιμένω και την συμμετοχή σου.
Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα αληθινό, πώς να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;
ΑΝΑΓΝΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ἔγραψε:Αγαπητή Στεργιάνη, με το μήνυμα μου αυτό, δεν θα γράψω για το θέμα που τόσο ωραία κάνετε διάλογο με τον φίλτατο Μάριο (που είσαι; σε ψάχνω!), απλά αισθάνθηκα την επιθυμία να σου πω, ότι όποτε βλέπω δημοσίευση σου προς έγκριση χαίρομαι προκαταβολικά για αυτά που θα διαβάσω.
Συνέχισε να μας προσφέρεις τις εργασίες σου.
Φιλικά,
Ανάγνου Ευάγγελος
Ευάγγελε,
Σ΄ευχαριστώ για τα ενθαρρυντικά σου λόγια. Αν είχα σχηματίσει την εντύπωση ότι τα άρθρα μου δεν βρίσκουν ανταπόκριση στα μέλη της Δημοθοίνιας δε θα συνέχιζα. Καθώς έχω αντιληφθεί, έχεις αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο της διάσωσης (δυστυχώς με όρους εξαφάνισης στη σύγχρονη εποχή) και προαγωγής του Ελληνικού πνεύματος και γι΄αυτό είσαι άξιος συγχαρητηρίων. Επίσης μ' έχουν εντυπωσιάσει οι γνώσεις σου αλλά και το ήθος σου.
Φιλικά
Στεργιανή
Το ομολογουμένως το λόγω ζην ισοδυναμεί με το ομολογουμένως τη φύσει ζην
Μάριε,
Οι παρατηρήσεις σου είναι πολύ εύστοχες. Προς χάριν του διαλόγου θα ΄θελα να κάνω τις εξής επισημάνσεις:
Δεν μπορούμε να αφήσουμε το χρόνο έξω από τον κύκλο της ύπαρξης και της μη ύπαρξης καθώς η συνέχεια αποτελεί θεμελιακό κανόνα της δομής του κόσμου στη σκέψη του Εφέσιου. Θα λέγαμε ότι το ηρακλείτειο σχήμα του χρόνου είναι μια ρόδα η οποία στηριγμένη οριζόντια πάνω σε όρθιο άξονά της, κινείται ανάερα:παίρνει συνεχώς στροφές ενώ μένει αμετακίνητη στο στήριγμά της, καθώς το λέει και ο Εμπεδοκλής (κυκλική επιστροφή:το ένα σχηματίζεται από τα πολλά και αντίστροφα) που τόσο θαυμάζεις (εγώ όχι). Η σταθερά που διέπει τα πάντα, είναι ο Λόγος, όπως παρατηρείς άλλωστε παρακάτω. Το Εν βρίσκεται έξω από το χρόνο και γι' αυτό δεν μπορεί να προσδιοριστεί με όρους σταθερότητας ή μεταβολής. Σε θεϊκό επίπεδο, στην ουσιαστική δομή του κόσμου, οι αντιθέσεις δεν υπάρχουν ως αντιθέσεις. Ο Θεός είναι η ενότητά τους, το ενιαίο "πυρ" που βρίσκεται στο βάθος των φαινομένων, στο βάθος των αντιθέσεων των οποίων αποτελεί ενιαίο θεμέλιο.
Ο Εμπεδοκλής στο ιδιότυπο σύστημα του προσπάθησε να συγκεράσει στοιχεία της Ηρακλείτειας και Πυθαγόρειας σκέψης με έναν απλοϊκό τρόπο. Ο Εμπεδοκλής διακήρυττε ότι γνώριζε την ατραπό προς την υγεία, ότι ήταν κάτοχος της αλήθειας, ότι εξουσίαζε τη συμπεριφορά του ανέμου και του καιρού γενικότερα και επιπλέον ότι ήταν Θεός που περιφερόταν μεταξύ των θνητών. Αν όντως -σύμφωνα με το μύθο- πήδηξε στον κρατήρα του ηφαιστείου της Αίτνας, για να εξαφανιστεί το σώμα του και να θεωρηθεί Θεός, τότε πρόκειται για άτομο μειωμένου καταλογισμού, ιδανικό αντικείμενο ψυχιατρικής μελέτης.
Όσο για τον Επίκουρο είμαι φανατική θαυμάστρια της ηθικής του βιοθεωρίας σε συνδυασμό με την Αριστοτελική μεσότητα.
Τέλος, η παρατήρησή μου για την προσέγγιση του Έρωτα, αφορά κυρίως στο άρθρο σου "Ο Έρωτας πέθανε". Ο Έρωτας δεν μπορεί να πεθάνει γιατί δεν έχει γεννηθεί ποτέ. Συνέχει τα πάντα από καταβολής κόσμου ως καταλύτης της κοσμικής ένωσης και θα συνεχίσει να το κάνει, ανεξάρτητα από τα ονόματα που εμείς του δίνουμε κάθε φορά, αφού έτσι κι αλλιώς είμαστε έρμαια αυτού του "κακού" δαίμονα - για να εναρμονιστώ κι εγώ στο ρομαντικό κλίμα της συναισθηματικής υπερχείλισης που παρατήρησα στην εν λόγω συζήτηση.
Καλύτερα:O θάνατος αποτελεί μαζί με τη ζωή ένα όλον που είναι ο ευρύς χώρος της ενότητας των δύο περιοχών. H αρχή της ζωής σηματοδοτεί την πορεία προς το θάνατο και η αρχή του θανάτου σηματοδοτεί την πορεία προς τη ζωή.
Φιλικά
Στεργιανή
[/quote]
Οι παρατηρήσεις σου είναι πολύ εύστοχες. Προς χάριν του διαλόγου θα ΄θελα να κάνω τις εξής επισημάνσεις:
Είναι ταυτόχρονη κατάσταση.Όχι με βάση τον χρόνο αλλά με βάση την ύπαρξη και την μή ύπαρξη.Μέσα στο διαρκές γίγνεσθαι,στην ατέλειωτη ροή ή κύκλο αν προτιμάτε πρέπει να υπάρχει μία σταθερά,κάτι αμετάβλητο.Κάτι ανάμεσα στις δύο καταστάσεις που εμπεριέχει ωστόσο και τις δύο καταστάσεις στην διαλεκτική της φύσεως.Ο άξονας,το σημείο που διαγράφει τον κύκλο,η ιδέα του κύκλου και η εικόνα του κύκλου καθ'αυτού.
Δεν μπορούμε να αφήσουμε το χρόνο έξω από τον κύκλο της ύπαρξης και της μη ύπαρξης καθώς η συνέχεια αποτελεί θεμελιακό κανόνα της δομής του κόσμου στη σκέψη του Εφέσιου. Θα λέγαμε ότι το ηρακλείτειο σχήμα του χρόνου είναι μια ρόδα η οποία στηριγμένη οριζόντια πάνω σε όρθιο άξονά της, κινείται ανάερα:παίρνει συνεχώς στροφές ενώ μένει αμετακίνητη στο στήριγμά της, καθώς το λέει και ο Εμπεδοκλής (κυκλική επιστροφή:το ένα σχηματίζεται από τα πολλά και αντίστροφα) που τόσο θαυμάζεις (εγώ όχι). Η σταθερά που διέπει τα πάντα, είναι ο Λόγος, όπως παρατηρείς άλλωστε παρακάτω. Το Εν βρίσκεται έξω από το χρόνο και γι' αυτό δεν μπορεί να προσδιοριστεί με όρους σταθερότητας ή μεταβολής. Σε θεϊκό επίπεδο, στην ουσιαστική δομή του κόσμου, οι αντιθέσεις δεν υπάρχουν ως αντιθέσεις. Ο Θεός είναι η ενότητά τους, το ενιαίο "πυρ" που βρίσκεται στο βάθος των φαινομένων, στο βάθος των αντιθέσεων των οποίων αποτελεί ενιαίο θεμέλιο.
ο θεός είναι: η μέρα/η νύχτα, ο χειμώνας/το καλοκαίρι
ο πόλεμος/η ειρήνη, ο χορτασμός/η πείνα,
παραλλάζει δε όπως ακριβώς η φωτιά στο βωμό
που, όταν ανακατευτεί με θυμιάματα,
παίρνει ονομασίες ανάλογα με το άρωμα του καθενός (γίνεται ας πούμε λίμνη ή έρωτας) (απ. 67)
Εδώ θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Εμπεδοκλή ότι το Έν είναι πολλά και τα πολλά είναι έν.Κι ανάμεσά τους η Φιλότητα και το Νείκος.Ο έρωτας και ο θάνατος αποτελούν εκφάνσεις αυτής της μεταβολής στις ανθρώπινες υπάρξεις.
Ο Εμπεδοκλής στο ιδιότυπο σύστημα του προσπάθησε να συγκεράσει στοιχεία της Ηρακλείτειας και Πυθαγόρειας σκέψης με έναν απλοϊκό τρόπο. Ο Εμπεδοκλής διακήρυττε ότι γνώριζε την ατραπό προς την υγεία, ότι ήταν κάτοχος της αλήθειας, ότι εξουσίαζε τη συμπεριφορά του ανέμου και του καιρού γενικότερα και επιπλέον ότι ήταν Θεός που περιφερόταν μεταξύ των θνητών. Αν όντως -σύμφωνα με το μύθο- πήδηξε στον κρατήρα του ηφαιστείου της Αίτνας, για να εξαφανιστεί το σώμα του και να θεωρηθεί Θεός, τότε πρόκειται για άτομο μειωμένου καταλογισμού, ιδανικό αντικείμενο ψυχιατρικής μελέτης.
Όσο για τον Επίκουρο είμαι φανατική θαυμάστρια της ηθικής του βιοθεωρίας σε συνδυασμό με την Αριστοτελική μεσότητα.
Τέλος, η παρατήρησή μου για την προσέγγιση του Έρωτα, αφορά κυρίως στο άρθρο σου "Ο Έρωτας πέθανε". Ο Έρωτας δεν μπορεί να πεθάνει γιατί δεν έχει γεννηθεί ποτέ. Συνέχει τα πάντα από καταβολής κόσμου ως καταλύτης της κοσμικής ένωσης και θα συνεχίσει να το κάνει, ανεξάρτητα από τα ονόματα που εμείς του δίνουμε κάθε φορά, αφού έτσι κι αλλιώς είμαστε έρμαια αυτού του "κακού" δαίμονα - για να εναρμονιστώ κι εγώ στο ρομαντικό κλίμα της συναισθηματικής υπερχείλισης που παρατήρησα στην εν λόγω συζήτηση.
Το ερώτημα του θανάτου,είναι η απάντηση της ζωής.
Καλύτερα:O θάνατος αποτελεί μαζί με τη ζωή ένα όλον που είναι ο ευρύς χώρος της ενότητας των δύο περιοχών. H αρχή της ζωής σηματοδοτεί την πορεία προς το θάνατο και η αρχή του θανάτου σηματοδοτεί την πορεία προς τη ζωή.
Φιλικά
Στεργιανή
[/quote]
Το ομολογουμένως το λόγω ζην ισοδυναμεί με το ομολογουμένως τη φύσει ζην
Μία μικρή παρεμαβατική δοξασία να διατυπώσω, χωρίς να θέλω να χαλάσω τη συνοχή των δημοσιεύσεών σας.
Για τον τίτλο του θέματος ΑΓΧΙΒΑΤΕΙΝ ΑΓΧΙΒΑΣΙΗΝ.
Είναι το 122ο απόσπασμα του Σκοτεινού και η λέξη αγχιβασίην προέρχεται εκ του άγχι=πλησίον/εξ ίσου και του βα από βαίνω.
Δηλαδή μία πορεία μεταξύ των εναντίων, πορεία η οποία έχει τη βάση της στη διαλεκτική, καθότι μόνο με τη διαλεκτική εντοπίζει κάποιος τον λόγο-Λόγο και δεν προβαίνει σε εσφαλμένες οδούς. Ο γενητός κόσμος έχει όντα και καταστάσεις που περιγράφονται μόνο από τη διαδικασία αυτή, αγχιβατικώς δηλαδή, διότι είναι μεσότητες μεταξύ των εναντίων, ήτοι πολικών αντιθέτων. Οι άνθρωποι όμως που δεν έχουν "μυηθεί" στη διαδικασία της διαλεκτικής δεν δύναται να κατανοήσουν τα γενητά και φθαρτά όντα με αποτέλεσμα να τα "ονοματίζουν" με όνομα ενός εκ των εναντίων. Περί αυτού μας λέγει ο Λαμπρίδης........................Εις τον χώρον των φαινομένων, όμως, υπάρχουν μόνον αγχιβατικά όντα, όπως θνητόν - αθάνατον, αντίξουν - συμφέρον.(...) Οι άνθρωποι ένεκα της ανεπιστημοσύνης των δεν βλέπουν την μικτήν φύσιν των όντων, την κρυφήν - φανεράν, αλλά μόνον την φανεράν. Ο Ηράκλειτος, όμως, δια της αγχιβατικής εκφράσεως κατορθώνει να δείξη ότι όντος και μένοντος του ενός τα <<πάντα ρεί>> και <<ουδέν μένει>>.......................(Βλ Χ. Α. Λαμπρίδης "Ηράκλειτος" σελ 428 εκδ Κλείω)
Για τον τίτλο του θέματος ΑΓΧΙΒΑΤΕΙΝ ΑΓΧΙΒΑΣΙΗΝ.
Είναι το 122ο απόσπασμα του Σκοτεινού και η λέξη αγχιβασίην προέρχεται εκ του άγχι=πλησίον/εξ ίσου και του βα από βαίνω.
Δηλαδή μία πορεία μεταξύ των εναντίων, πορεία η οποία έχει τη βάση της στη διαλεκτική, καθότι μόνο με τη διαλεκτική εντοπίζει κάποιος τον λόγο-Λόγο και δεν προβαίνει σε εσφαλμένες οδούς. Ο γενητός κόσμος έχει όντα και καταστάσεις που περιγράφονται μόνο από τη διαδικασία αυτή, αγχιβατικώς δηλαδή, διότι είναι μεσότητες μεταξύ των εναντίων, ήτοι πολικών αντιθέτων. Οι άνθρωποι όμως που δεν έχουν "μυηθεί" στη διαδικασία της διαλεκτικής δεν δύναται να κατανοήσουν τα γενητά και φθαρτά όντα με αποτέλεσμα να τα "ονοματίζουν" με όνομα ενός εκ των εναντίων. Περί αυτού μας λέγει ο Λαμπρίδης........................Εις τον χώρον των φαινομένων, όμως, υπάρχουν μόνον αγχιβατικά όντα, όπως θνητόν - αθάνατον, αντίξουν - συμφέρον.(...) Οι άνθρωποι ένεκα της ανεπιστημοσύνης των δεν βλέπουν την μικτήν φύσιν των όντων, την κρυφήν - φανεράν, αλλά μόνον την φανεράν. Ο Ηράκλειτος, όμως, δια της αγχιβατικής εκφράσεως κατορθώνει να δείξη ότι όντος και μένοντος του ενός τα <<πάντα ρεί>> και <<ουδέν μένει>>.......................(Βλ Χ. Α. Λαμπρίδης "Ηράκλειτος" σελ 428 εκδ Κλείω)
Παναγιώτη,
Προς επίρρωσιν της άποψης που παραθέτεις συμπληρώνω τα εξής:
Η ενότητα για τον Εφέσιο βρίσκεται στο βάθος, όπως η ενιαία δομή της ύλης για το σημερινό φυσικό επιστήμονα. Στην επιφάνεια η "έρις" και ο "πόλεμος" διασπούν την ενότητα αυτήν. Και τη διασπούν σε αντιθετικά σχήματα.Έτσι διεγείρονται οι αισθήσεις μας και η αντίληψή μας. Αν όλα ήταν άσπρα δεν θα είχαμε την αντίληψη του χρώματος, ελλείψει αντιθέσεων που να τη θέτουν σε λειτουργία. Δεν υπάρχει τίποτε στον εμπειρικό μας κόσμο παρά μόνο ως σκέλος ενός αντιθετικού σχήματος, ενός "θατέρου" θα πει αργότερα ο Πλάτων. Σε κάθε φαινόμενο του κόσμου υπάρχει εσωτερική ένταση, τάση για μετάβαση από τη μια κατάσταση στην αντίθετή της, συνεχίζοντας πάντα με κυκλικές εναλλαγές' αλλιώς το σύστημα καταρρέει.
Προς επίρρωσιν της άποψης που παραθέτεις συμπληρώνω τα εξής:
συνάψιες όλα και ουχ όλα
συμφερόμενον διαφερόμενον, συνάδον διάδον΄
εκ πάντων εν και εξ ενός πάντα (απ.10)
Η ενότητα για τον Εφέσιο βρίσκεται στο βάθος, όπως η ενιαία δομή της ύλης για το σημερινό φυσικό επιστήμονα. Στην επιφάνεια η "έρις" και ο "πόλεμος" διασπούν την ενότητα αυτήν. Και τη διασπούν σε αντιθετικά σχήματα.Έτσι διεγείρονται οι αισθήσεις μας και η αντίληψή μας. Αν όλα ήταν άσπρα δεν θα είχαμε την αντίληψη του χρώματος, ελλείψει αντιθέσεων που να τη θέτουν σε λειτουργία. Δεν υπάρχει τίποτε στον εμπειρικό μας κόσμο παρά μόνο ως σκέλος ενός αντιθετικού σχήματος, ενός "θατέρου" θα πει αργότερα ο Πλάτων. Σε κάθε φαινόμενο του κόσμου υπάρχει εσωτερική ένταση, τάση για μετάβαση από τη μια κατάσταση στην αντίθετή της, συνεχίζοντας πάντα με κυκλικές εναλλαγές' αλλιώς το σύστημα καταρρέει.
Το ομολογουμένως το λόγω ζην ισοδυναμεί με το ομολογουμένως τη φύσει ζην