ΠΕΡΙ ΟΝΕΙΡΩΝ-ΑΡΤΕΜΙΔΩΡΟΣ

Ο Αρτεμίδωρος γεννήθηκε στην Έφεσο τον 2ο μ.Χ αι.και υιοθέτησε την προσωνυμία Δαλδιανός από τη Δάλδη της Φρυγίας,τη γενέτειρα της μητέρας του.Ταξίδεψε σε Ελλάδα,Ιταλία και Μικρά Ασία για να συγκεντρώσει ονειροκριτικές πληροφορίες.Πιθανώς συνδέθηκε φιλικά με τον γνωστό λόγιο Μάξιμο τον Τύριο,στον οποίο και απευθύνει τα τρία πρώτα βιβλία των Ονειροκριτικών του.Φέρεται επίσης συγγραφέας χαμένων οιωνοσκοπικών και χειρομαντικών έργων.

Για τον Αρτεμίδωρο το όνειρο διαφέρει από το ενύπνιο στο βαθμό που το πρώτο έχει συμβεί να φανερώνει τα μελλοντικά,ενώ το δεύτερο τα τωρινά.Κάποιας λογής πάθη είναι φυσικό να επανέρχονται και να επαναδιευθετούνται στην ψυχή και να δημιουργούν αυτά που βλέπουμε στον ύπνο μας,οταν δει κανείς λοιπόν αυτά που έχουν αιτία τους τα πάθη ας γνωρίζει πως είναι υπενθυμίσεις για τα τωρινά,καθώς όμως αυτά έχουν έτσι είναι δυνατόν να δεις όσα αφορούν ιδιαιτέρως την ψυχή,και όσα είναι κοινά του σώματος και της ψυχής.Ειναι σαφές ότι από τα σωματικά άλλα τα βλέπουμε λόγω ελλείψεως και αλλά λόγω υπερκερασμού,και από τα ψυχικά,άλλα από φόβο και άλλα από προσδοκία.

Η ονομασία του ενυπνίου είναι κυριολεκτική επειδή επενεργεί όσο συμβαίνει στον ύπνο μας,όταν όμως σταματήσουμε να κοιμόμαστε,εξαφανίζεται.Το όνειρο παρόλο που και αυτό συμβαίνει στον ύπνο μας,επενεργεί οδηγώντας μας στην παρατήρηση της ένδειξης των μελλοντικών,και από τη φύση του εξεγείρει και ξεσηκώνει την ψυχή,προκαλώντας δραστήριες προσπάθειες και μετά τον ύπνο,γι αυτό πήρε και από την αρχή την ονομασία του από το ότι <<είρει το ον>>,που σημαίνει <<λέει αυτό που υπάρχει>>.

Ύστερα έχουμε τα όνειρα που είναι ενορατικά και εκείνα που είναι αλληγορικά.Ενορατικά είναι όσα μοιάζουν με το όραμα τους ενώ αλληγορικά είναι όσα φανερώνουν άλλα από αυτά που βλέπει κανεις,καθώς μέσω αυτών η ψυχή υπαινίσσεται κάτι με τρόπο όμως φυσιολογικό ,γενικός ορισμός του ονείρου κατά τον Αρτεμίδωρο είναι ο εξής:

Όνειρο είναι η πολύμορφη κίνηση ή το δημιούργημα της ψυχής,το οποίο φανερώνει τα αγαθά ή τα κακά που θα επέλθουν.Αφου όμως τα πράγματα έχουν ετσι,οσα θα επαληθευτούν,αφού περάσει ένα μεγάλο ή μικρό χρονικό διαστημα,όλα αυτά,λοιπον η ψυχή τα προαναγγέλει με τα ιδιαίτερα της φυσικά ομοιώματα,τα οποία αποκαλούνται και στοιχεία,πιστεύοντας ότι στον ενδιάμεσο χρόνο εμείς θα μπορέσουμε με την υπόδειξη του συλλογισμού μας να μάθουμε αυτά που θα επέλθουν,οσα όμως γίνονται και δεν επιδέχονται καμία αναβολη,επειδη καθόλου δεν καθυστέρει την εμφάνιση τους οποιοσδήποτε είναι αυτός που μας καθοδηγεί στην ερμηνεία τους,και επειδή η ίδια δεν πιστεύει ότι υπάρχει για μας κανένα όφελος από την προαναγγελία τους,αν δεν τα μάθουμε αμέσως και προτού να τα διακρίνουμε μέσω της εμπειρίας,παρουσιαζει αυτούσια τα πράγματα μέσω των ίδιων πραγματων,χωρις να περιμένει τίποτα από όσα είναι άσχετα με την παρουσίαση όσων θέλει να δηλώσει,κατά κάποιο τρόπο φωνάζοντας σε καθέναν από εμάς <<δες αυτό και πρόσεχε μαθαίνοντας το από εμένα όσο μπορείς περισσοτερο>>.
Και όλοι θα συμφωνήσουν ότι αυτό έχει ετσι.Γιατι δεν θα πει ποτέ κανείς ότι αυτού του είδους τα όνειρα δεν επαληθεύονται λίγο μετά την ίδια θέαση τους,χωρις καν να αφήνουν κάποιο μικρό χρονικό διαστημα,ενώ μερικά από αυτά επαληθευονται.Και στο μεν ενύπνιο που δεν δηλώνει τίποτα αντιστοιχεί η οπτασία, ενώ στο όνειρο το όραμα και η προφητεία.

Υπάρχουν πέντε είδη ονείρων αλληγορικών τα <<προσωπικα>>,τα <<ξενα>>,τα <<κοινα>>,τα <<δημόσια>> και τα <<κοσμογονικά>> ονειρα. Για τα δημόσια και για τα κοσμογονικά ο Αρτεμίδωρος λέει πως κανείς δεν θα δει όνειρα για όσα δεν έχει νοιαστει,αφου κάποιοι που δεν νοιάστηκαν και για ιδιωτικές τους υποθέσεις δεν είδαν όνειρα γι’αυτές,είναι μάλιστα αδύνατο κανείς ενώ είναι ασημαντος,να γίνει αποδέκτης της θέασης σπουδαίων πραγμάτων αντίθετα με τις δυνατότητες του,γιατι διαψεύδουν τον ορισμο,καθως κι αυτά τα όνειρα είναι προσωπικά και επαληθεύονται για όσους τα βλέπουν,εκτος κι αν τα δει κάποιος βασιλιάς ή άρχοντας ή ισχυρός.Γιατι αυτοί έχουν ενδιαφερθεί για τα κοινά και μπορούν να γίνουν αποδέκτες της θέασης αυτών όχι σαν ιδιώτες αλλά σαν κυρίαρχοι και φροντιστές κάποιων πραγμάτων για την ευδαιμονία.

<<Μερημνηματικά>> όνειρα πρέπει να θεωρούμε ότι είναι αυτά τα όνειρα που τυχόν δουν οι άνθρωποι όταν νοιαστούν για κάποια πράγματα η όταν έχουν μια παράφορη επιθυμία ή ορμή τα ίδια τα καλούμε και<< αιτηματικά>>,επειδη οι άνθρωποι ζητούν από τον θεό να δουν κάτι για όσα τους απασχολουν.Και μας συμβουλεύει όταν ζητάμε όνειρα να μη θυμιατίζουμε με λιβάνι ούτε να λέμε απόκρυφες λέξεις,και να μη ρωτάμε τους θεούς με κανέναν περίτεχνο τρόπο γιατί θα ήταν γελοίο οι σπουδαίοι άνθρωποι να μην προσφέρουν τίποτα σε όσους τους το ζητούν καταναγκάστηκα και πιεστηκα,αλλα να κάνουν τη χάρη στους μετριοπαθείς,και από την αλλά οι θεοί να υπακούν σε όσους τους απαιτούν καταναγκαστηκα.Αφού δούμε το όνειρο να θυμιατίζουμε και να ευχαριστούμε.

Επιπλέον να περιγελάμε όσους βάζουν νόμους στους θεούς.Γιατι ο θεός ή οποιο άλλο είναι το αίτιο των ονείρων δίνει τα όνειρα στην ψυχή αυτού που τα βλέπει-ψυχή η οποια είναι από τη φύση της μαντική-σύμφωνα με αυτό που θα βγει αυτός όμως που εκλαμβάνει αυτά που είδε στον ύπνο του συμφώνα με τη δική του ερώτηση,αν είναι αντίθετα παραπλανάται.Πρεπει να προσεύχεται στο θεό για όσα νοιάζεται κανεις,πως όμως πρέπει να του το προμυνήσει,πρεπει να το αφήσει στον ίδιο τον θεό η την ψυχή του.<<Θεόσταλτα>>όνειρα να θεωρούμε αυτά που εμφανίζονται αιφνιδιαστικά όπως και όλα τα απροσδόκητα πράγματα τα αποκαλούμε <<θεόσταλτα>>.

Το έργο του Αρτεμίδωρου Ονειροκριτικά αποτελείται από τρείς τόμους και εδώ ανέφερα μόνο κάποια δείγματα, όποιος θέλει να εντρυφήσει περισσότερο στις ερμηνείες των ονείρων και όχι μόνο καλό είναι να αποκτήσει όλο το έργο του καθώς μέσα από αυτό μας άφησε τον πληρέστερο ονειροκρίτη της αρχαιότητας που παρά τον αναπόφευκτα μεταφυσικό του χαρακτήρα,περιέχει αρκετά στοιχεία ορθολογιστικής αντιμετώπισης των ονείρων και των συμβολισμών τους.Τα ονειροκριτικά είναι ένα αρκετά ενδιαφέρον ανάγνωσμα απαραίτητο για την μελέτη του λαϊκού πολιτισμού της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας και κάθε εποχής.