- ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ - ΕΙΚΟΝΩΝ & ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.

Τα γράμματα της Γραμμικής γραφής χαραζόταν με αιχμηρό αντικείμενο πάνω σε πήλινες πλάκες, οι οποίες κατόπιν ξεραινόταν σε φούρνους . Κάποιες πλάκες από αυτές διατηρούνται ως σήμερα εξαιτίας του ότι η φωτιά στην Κνωσό έψησε τον πηλό τους ο οποίος σε άλλη περίπτωση θα είχε εξαφανιστεί.

Οι περισσότερες από τις επιγραφές που έχουν βρεθεί με Γραμμική γραφή είναι λογιστικές και ως απ’ αυτό περιέχουν εικόνες ή συντομογραφίες (για υπόδειξη του είδους καταγραφής ή οφειλής) των εμπορεύσιμων προϊόντων και αριθμούς (για υπόδειξη της ποσότητας καταγραφής ή οφειλής) και κάτι ως θα γράφαμε σήμερα π.χ.: Λ = 1000 αντί: «Λάδι εκατό κιλά», ή ως θα γράφαμε «ΛΔ 1000» κ.α.

Ειδικότερα οι πλάκες που βρέθηκαν στην Κνωσό με τη γραμμική γραφή παρέχουν πληροφορίες για την οργάνωση του βασιλείου, όπως για τις ιδιοκτησίες του βασιλιά, για τις προσφορές στις θεότητες και για τις μετακινήσεις των στρατευμάτων κ.α.

Επιγραφές (πινακίδες) με Γραμμική γραφή έχουν ανακαλυφθεί από τους: Α. Εvans D. Levi, Πλάτωνας - Τουλούπα όχι μόνο στη Κρήτη, αλλά και σε πάρα πολλά άλλα μέρη της Ελλάδας. Έχουν βρεθεί στα παλαιά ανάκτορα Φαιστού, Αγ. Τριάδας, Ζάκρου, Κνωσού, Μαλίων κ.α. της Κρήτης, αλλά και στην Πύλο, Μυκήνες, Θήβα, Τίρυνθα, Ορχομενό κ.α. Άρα η γραμμική γραφή, άσχετα με το ποιος ήταν ο εφευρέτης της, δεν ήταν γραφή μόνο για τους Κρήτες, αλλά και άλλων λαών, αυτών που είχαν ίδια θρησκεία με τον εφευρέτη της γραφής αυτής, αφού παλιότερα οι λαοί που είχαν ίδια θρησκεία, άσχετα με το τι γλώσσα μιλούσαν, είχαν και ίδιο σύστημα γραφής, πρβλ και σήμερα π.χ. τους μουσουλμάνους (Πέρσες, Άραβες κ.τ.λ.) με την αραβική γραφή, τους καθολικούς με τη λατινική γραφή, τους ορθόδοξους (κόπτες, Έλληνες κ.α.) με την ελληνική γραφή κ.α.

1. Η κρητική γραφή (η γραμμική γραφή γενικώς) ξεκίνησε ως ιδεογραφική, κάτι όπως και στην αιγυπτιακή ιερογλυφική (δηλαδή και εδώ αρχικά κάθε σύμβολό σήμαινε και μια έννοια : ζώο, αντικείμενο, τμήμα του ανθρωπίνου σώματος κ.τ.λ.) και κατέληξε να γίνει φωνητική.

2. Η (η φωνητική) γραμμική γραφή παρουσιάζεται, σύμφωνα με τον Έβανς με δυο στάδια εξέλιξης, τη Γραμμική Γραφή Α’ και τη Γραμμική Γραφή Β’, όπως ονομάστηκαν αυτά από τον A. Evans, όμως στην πραγματικότητα είναι περισσότερα.

Έγιναν πολλές προσπάθειες για την αποκρυπτογράφηση της, όμως μόλις το 1952 ο άγγλος Μ. Ventris (1922-56) σε συνεργασία με το γλωσσολόγο Chadwick (στις παρατηρήσεις Α. Gober) κατόρθωσαν να αποκρυπτογραφήσουν τα περισσότερα σύμβολα της Γραμμικής γραφής Β’ και να αποδείξουν ότι η γραφή αυτή είναι ελληνική ή η γλώσσα που μιλούσαν επί Γραμμικής γραφής Β’ στην Κνωσό ήταν η ελληνική ή η ίδια γλώσσα που μιλούσαν και οι Αχαιοί (Μυκηναίοι).

(ΥΠΠΟ/ΤΑΠ)

Πινακίδες Κνωσού με Γραμμική Γραφή Β’

Σημειώνεται ότι:

1) Ενώ η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής γραφής Β’ θεωρείται ως γεγονός, ωστόσο με την αποκρυπτογράφηση του Ventris δεν μπορούν να διαβαστούν επιγραφές που βρέθηκαν στον Ορχομενό και Βοιωτία. Έτσι βγαίνει το συμπέρασμα, λέει η πλειοψηφία των αρχαιολόγων, ότι η γραμμική γραφή Β’ δεν είναι μια ενιαία γραφή, αλλά συγκροτήματα γραφών με διαφορές στη φωνητική αξία των γραμμάτων στις διάφορες περιοχές.

2) Παρατηρώντας τον πίνακα με τα συλλαβογράμματα της Γραμμικής γραφής Β’ του M. Ventris βλέπουμε ότι μερικά δεν έχουν ακόμη αποκρυπτογραφηθεί και συνάμα να μην υπάρχουν γράμματα για τις συλλαβές που περιέχουν δυο ή περισσότερα συνεχόμενα σύμφωνα, καθώς και γράμματα για τα σύμφωνα, όταν αυτά δεν έχουν φωνήεν, κάτι που θα έπρεπε, γιατί οι λέξεις, ελληνικές και ξένες, δεν είναι φτιαγμένες μόνο με συλλαβές που αποτελούνται σύμφωνο συν φωνήεν, αλλά και από συλλαβές που αποτελούνται με δυο ή τρία σύμφωνα συν φωνήεν, π.χ. κρέ-ας, α-στρά-πτω, κρα-τηρ, εκ…

Επομένως η ως άνω αποκρυπτογράφηση έχει κενά.

Έπειτα, επειδή συλλαβική γραφή δεν είναι δυνατόν να υπάρξει (αυτό γιατί μια τέτοια γραφή απαιτεί πάνω από 600 γράμματα, άρα ποσότητα πολύ μεγάλη που δεν μπορεί να θυμάται κανείς), επομένως ο μηχανισμός της γραμμικής γραφής θα πρέπει να είναι ο ίδιος πάνω κάτω με αυτόν των άλλων αρχαίων γραφών (σφηνοειδούς, σανσκριτικής κ.α.).

Αν δεν ισχύει αυτό, οι λέξεις εδώ θα πρέπει να γραφόταν ως εξής περίπου:

α) Η συλλαβή με σύμφωνο συν φωνήεν γράφεται με ανάλογο συλλαβόγραμμα.

Τα συλλαβογράμματα που απαιτούνται γι αυτό είναι το μέγιστο 15 X 5 = 75 ή 18 Χ 5 = 90. Δηλαδή τόσα όσα τα σύμφωνα: μ, ν, λ, ρ, σ, ζ, κ, γ, χ, τ, δ, θ, π, β, φ = 15 ή συν τα: b, g, d = 18 επί τα 5 φωνήεντα α, ε, ο, ου, ι.

β) Η συλλαβή που έχει δυο ή περισσότερα σύμφωνα (όπως π.χ. οι: σκρα-, τρο-, μπτη..) χωρίζεται και τα σύμφωνα που δεν έχουν φωνήεν γράφονται με τα αντίστοιχα γράμματα των συμφώνων (γι αυτό χρειάζονται επιπλέον 15 ή 18 γράμματα) και το σύμφωνο που έχει φωνήεν γράφεται με το ανάλογο συλλαβόγραμμα, ως είπαμε πιο πριν.

γ) Αν η λέξη αρχίζει από φωνήεν, τότε το φωνήεν αυτό γράφεται με ανάλογο γράμμα για κάθε φθόγγο φωνήεν. (Δηλαδή εδώ αντί για το σημιτικό γράμμα άλεφ, υπάρχουν 5 αντίστοιχα γράμματα για τους 5 φθόγγους φωνήεντα., όπως στην ελληνική

Ο δίσκος αυτός περιλαμβάνει σαρανταπέντε διαφορετικούς τύπους συμβόλων και μερικά από αυτά μοιάζουν ή μπορούν να ταυτιστούν με τα ιερογλυφικά της Παλιοανακτορικής περιόδου. Σαφώς εδώ τα γράμματα είναι εικόνες όντων (αντί να είναι γραμμές ή σφήνες όπως συμβαίνει στη σφηνοειδή και Γραμμική γραφή), κάτι όπως συμβαίνει και με τη αιγυπτιακή ιερογλυφική γραφή. Και επειδή εδώ τα γράμματα αυτά είναι εικόνες γι αυτό και η γραφή αυτή φαίνεται ως ιδεογραφία ενώ δεν είναι.

Υπενθυμίζουμε ότι στην αρχαία αιγυπτιακή ιερογλυφική γραφή οι λέξεις γράφονται με τόσα γράμματα όσα τα σύμφωνα και τα μακρά φωνήεντα, απλώς τα γράμματα αυτά αντί να είναι γραμμές είναι εικόνες όντων και έτσι δίνουν την εικόνα – εντύπωση ότι είναι ιδεογραφία ενώ δεν είναι. Είναι γραφή φωνητική και κάτι ως η φοινικική, η αραβική κ.α. γραφές.

(Για την Αιγυπτιακή ιερογλυφική γραφή βλέπε στο οικείο Κεφάλαιο)

Ο Ορφικός Έρως (Φάνης) με ηλιοτροπικά και πανθεϊστικά εμβλήματα. Ο κόσμος σα ζώνη ελλειψοειδής (σχήμα αυγού) με τα σημεία του Ζωδιακού· πάνω και κάτω τα δύο μισά του Κοσμογονικού Αυγού (βγάζοντας φλόγες)· ανάμεσα ο Φάνης φτερωτός (σαν Έρως)· από το κεφάλι του δέσμες ηλιακές (ηλιοτροπισμός της μορφής)· πίσω από τους ώμους μεγάλο μισοφέγγαρο· με φίδι γύρω στο κορμί (σα Χρόνος)· κεφάλια τράγου, λιονταριού, κριαριού στη μέση του κορμιού· με το σκήπτρο στ’ αριστερό (σα βασιλεύς του κόσμου) και τον κεραυνό στο δεξί (σα Ζευς)· με δίχαλα πόδια σαν Παν (θεός Παγκοσμικός)· και, έξω από τον Ζωδιακό, στις τέσσερις γωνίες του αναγλύφου, που λείπουν εδώ, τα κεφάλια των τεσσάρων Ανέμων (σημαντικά για την ορφική κοσμοθεωρία). Σβησμένη μέσα επιγραφή : Ε]YPHROSY[NE ET] FELIX, κι άλλη από κάτω: P(ecunia) P(osuit) FELIX PATER (ήγουν: Sacrorum).

Mοναδικές πολιτιστικές πτυχές της κοινότητας του Δισπηλιού αποκαλύπτουν μια ξύλινη πινακίδα με εγχάρακτα γραμμικά στοιχεία. H πινακίδα αυτή χρονολογείται με βεβαιότητα στο 5260 π.Χ. και δεν αποκλείεται να αποτελεί μια πρώιμη μορφή γραπτού λόγου, όπως εικάζεται και για παρόμοια σύμβολα χαραγμένα σε πηλό, που βρίσκονται σε οικισμούς της νότιας Βαλκανικής (πολιτισμός Vinca).
η επιγραφή του Δισπηλιού

Στη διάρκεια των ανασκαφών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Δισπηλιό έχουν ανασυρθεί από τον βυθό χιλιάδες ευρήματα, ανάμεσα στα οποία και ορισμέναμοναδικά δείγματα που φωτίζουν τις δραστηριότητες του νεολιθικού ανθρώπου και του πολιτισμού του. Από τον δεύτερο κιόλας χρόνο της συστηματικής ανασκαφής, το 1993, βρέθηκε στον βυθό της λίμνης μια ξύλινη πινακίδα με σκαλισμένα επάνω της "σήματα", η οποία χρονολογήθηκε με τη μέθοδο C14 στα 5260 π.Χ.

Είναι μια πρώτη μορφή γραφής που προηγήθηκε της γραμμικής Α, η οποία επίσης ακόμη δεν έχει αποκωδικοποιηθεί; «Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι ότι εδώ έχουμε μια προσπάθεια επικοινωνίας του νεολιθικού ανθρώπου που ελπίζουμε κάποτε να μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε» λέει ο καθηγητής Χουρμουζιάδης, χωρίς να κρύβει τις επιφυλάξεις του, καθώς «για να αποκρυπτογραφήσει κανείς ένα κείμενο πρέπει δίπλα στα "σήματα" ή στα ιδεογράμματα να υπάρχει και κάτι το οποίο να του είναι ήδη γνωστό, όπως συνέβη με τον Σαμπολιόν και τη Ροζέτα, όπου επάνω στην πέτρα ήταν χαραγμένα σε αντιστοιχία τρία κείμενα: το ιερογλυφικό, το ελληνιστικό και το δημοτικό. Στην έφυδρη όμως πινακίδα του Δισπηλιού, στην πινακίδα δηλαδή που παρέμεινε στον βυθό της λίμνης 7.500 χρόνια, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα» λέει. Ανάλογα χαράγματα με αυτά της ξύλινης πινακίδας έχουν βρεθεί και σε μικρές κεραμικές πινακίδες που επίσης κρατούν, τουλάχιστον προς το παρόν, καλά φυλαγμένο το μυστικό τους.

Το σπήλαιο του Κύκλωπα βρίσκεται στο νότιο τμήμα του βραχώδους και αφιλόξενου νησιού Γιούρα. Tα Γιούρα ανήκουν στο νησιωτικό σύμπλεγμα των βόρειων Σποράδων και απέχουν περίπου 20 μίλια από την Αλόννησο. Σήμερα, βρίσκεται, σε υψόμετρο 150 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, και είναι, με διαστάσεις θαλάμου 60Χ50 και ύψος 15 μέτρα, το μεγαλύτερο των βόρειων Σποράδων. Η συστηματική ανασκαφική έρευνα στο εσωτερικό του (1992-95) τεκμηριώνει αδιάκοπη ανθρώπινη δραστηριότητα από τη Μεσολιθική εποχή (10.000-6.800 π.X.) στην Προκεραμική Νεολιθική (6800-6500 π.X.), μέχρι τη Νεότερη Νεολιθική περίοδο ΙΙ και τις αρχές της Τελικής Νεολιθικής (4600/4500-3300/3200 π.Χ.). Η χρήση του σπηλαίου συνεχίστηκε και κατά τους ιστορικούς χρόνους (Κλασική-Ρωμαϊκή περίοδος). [από το 'Ιδρυμα Μείζονος Πολιτισμού]

η επιγραφή των Σποράδων

αποκλείστηκε το ενδεχόμενο τα σύμβολα του οστράκου των Γιούρων να μην είναι γραφή

-Ερώτηση : Κύριε Σάμψων, όταν εργαζόσαστε στην Εφορεία Σπηλαιολογίας το 1992, ξεκινήσατε ανασκαφές στο σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα της Αλοννήσου. Τι προέκυψε από την μελέτη των ευρημάτων του;
Πρόκειται για ένα πολύ εντυπωσιακό σπήλαιο με ωραίο διάκοσμο, το οποίο επιφανειακά παρουσίαζε ευρήματα από το τέλος της 7ης χιλιετίας και κάποια νεώτερα της ρωμαϊκής περιόδου. Στην συνέχεια η ανασκαφή έδειξε ότι στην περιοχή είχαμε κατοίκηση από τη μεσολιθική εποχή που χρονολογείται από την 9η χιλιετία, συγκεκριμένα από 8500-6700 π.Χ. Οι ανασκαφές στα Γιούρα ολοκληρώθηκαν εδώ και τρία χρόνια, αλλά το υλικό μελετάται ακόμη από μένα και περίπου 20 ειδικούς επιστήμονες. Τα συμπεράσματά μας πρόκειται να δημοσιευθούν τα επόμενα δύο χρόνια σε έναν ή δύο τόμους. Σημαντικό εύρημα είναι το κεραμικό όστρακο, ένα κομμάτι αγγείου της εποχής του 5.000 π.Χ. περίπου, το οποίο έχει επάνω εγχάρακτα σύμβολα. Αποκλείσαμε το ενδεχόμενο να είναι διακοσμητικά στοιχεία, διότι ο τρόπος που γίνεται η διακόσμηση είναι γνωστός. Την περίοδο αυτή η διακόσμηση είναι γεωμετρική και έχει κανονικότητα. Βεβαίως στην παρούσα φάση πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, εφ' όσον το εύρημα τελεί ακόμη υπό μελέτη. Πάντως τα εγχάρακτα σύμβολα που φέρει θυμίζουν αυτά της ξύλινης πινακίδας που βρέθηκε στην περιοχή της Καστοριάς (5.260 π.Χ.). Μάλιστα πρόσφατα στην ίδια περιοχή βρέθηκε και ένα εγχάρακτο όστρακο , το οποίο φέρει τα ίδια σύμβολα. Γνωρίζουμε επίσης, ότι στη ίδια περίοδο ανήκουν και ορισμένα εγχάρακτα σύμβολα - γράμματα πάνω σε πηλό από την Βουλγαρία και την Ρουμανία. Τα ευρήματα της Βουλγαρίας συγκεκριμένα, τα οποία είναι καινούρια, δεν έχουν δημοσιευτεί ακόμη. Θα ήταν καλό να γίνει μία παρουσίαση και σύγκριση όλων αυτών των ευρημάτων, γιατί είναι πιθανόν να προκύπτει μία "πρωτοελληνική" ή "πρωτοβαλκανική" γραφή. Ο συνάδελφος Γ. Χουρμουζιάδης μελετά τα ευρήματα της Καστοριάς και σύντομα θα προβεί σε σχετική δημοσίευση. Στο τέλος του μήνα μάλιστα θα έχω την ευκαιρία να δω τα αντικείμενα που βρέθηκαν στην Καστοριά, καθώς θα συμμετάσχω στο συνέδριο προς τιμήν του Δ. Θεοχάρη, που γίνεται στην ίδια πόλη καθώς και στην Θεσσαλονίκη. Θα ήθελα επίσης να δω και τα ευρήματα της Βουλγαρίας, τα οποία προς το παρόν είναι απρόσιτα λόγω της κακής κατάστασης που επικρατεί στην γειτονική χώρα, καθώς η επικοινωνία μας με τους εκεί αρχαιολόγους δεν είναι εύκολη. Ωστόσο επαναλαμβάνω ότι τίποτα δεν μπορεί να ειπωθή με ασφάλεια, αφού τα αντικείμενα είναι υπό μελέτη.