- Αριστοτέλης και Ορισμός του "αγαθού". - .-= Η ΣΟΦΙΑ =-.

Η μεταφυσική του αναπτύχθηκε από την βιολογία του .

Το κάθε τι στον κόσμο κινείται από μια εσωτερική ώθηση για να γίνει κάτι μεγαλύτερο απ’ότι είναι .

Κάθε τι είναι η μορφή ή πραγματικότητα που αναπτύχθηκε από κάτι που που ήταν η ύλη του . Και μπορεί με την σειρά του να είναι η ύλη από την οποία θα αναπτυχθούν ανώτερες μορφές .

Έτσι ο άνθρωπος είναι η μορφή της οποίας το παιδί υπήρξε η ύλη . Το παιδί είναι η μορφή , και το έμβρυο η ύλη της . Το έμβρυο είναι η μορφή και το ωάριο η ύλη . Και έτσι πηγαίνομε προς τα πίσω ώσπου φθάνομε , κατά έναν αόριστο τρόπο , στην έννοια της ύλης χωρίς καθόλου μορφή . Αλλά μια τέτοια άμορφη ύλη θα ήταν τίποτα γιατί κάθε πράγμα έχει μορφή .

Ύλη υπό την ευρεία της έννοια , είναι η δυνατότητα της μορφής .

Η μορφή είναι η ουσία , η τελειωμένη πραγματικότητα της ύλης .

Η ύλη εμποδίζει , η μορφή οικοδομεί .

Μορφή δεν είναι απλώς το σχήμα , αλλά η δύναμη που δίνει το σχήμα , μια εσωτερική ανάγκη και ώθηση , η οποία πλάθει απλό υλικό σε μια ειδική μορφή για έναν σκοπό . Είναι η πραγματοποίηση μιας λανθάνουσας ικανότητας της ύλης . Είναι το άθροισμα των δυνάμεων που υφίστανται μέσα σε κάτι για να πράξει , να είναι ή να γίνει .

Φύση είναι η κατάκτηση της ύλης με την μορφή , η συνεχής πρόοδος και νίκη της ζωής .

Φιλικά

Κηφεύς

Από τις διάφορες αιτίες που καθορίζουν ένα γεγονός , η τελική αιτία , που καθορίζει τον σκοπό , είναι η πιο αποφασιστική και σημαντική .

Τα λάθη και οι άσκοπες πράξεις της φύσης οφείλονται στην αδράνεια της ύλης που ανθίσταται στη διαμορφωτική δύναμη του σκοπού .

Η ανάπτυξη δεν είναι τυχαία ή συμπτωματική (αλλοιώτικα πώς θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε την οικουμενική σχεδόν εμφάνιση και μετάδοση ωφέλιμων οργάνων ;) .

Κάθε τι οδηγείται προς ορισμένη κατεύθυνση από μέσα του , από την φύση , την υφή και την εντελέχειά του (Εντελέχεια : Να έχει το τέλος – σκοπό , μέσα της – εντός . Ένας από τους υπέροχους εκείνους όρους του Αριστοτέλη που συγκεντρώνουν μέσα τους ολόκληρη φιλοσοφία) .

Το αυγό της κότας είναι εσωτερικά σχεδιασμένο ή προορισμένο να γίνει κοτόπουλο και όχι παπάκι . Ο θάμνος της δρυός γίνεται δρυς και όχι ιτιά . Αυτό δεν σημαίνει για τον Αριστοτέλη ότι υπάρχει μια εξωτερική πρόνοια που σχεδιάζει επίγεια συγκροτήματα και γεγονότα . Το σχέδιο είναι μάλλον εσωτερικό και προέρχεται από τον τύπο και την λειτουργία του πράγματος .

“ Η Θεία Πρόνοια συμπίπτει πλήρως για τον Αριστοτέλη με την δράση των φυσικών αιτίων ” .

Ωστόσο υπάρχει ένας Θεός , όχι ο απλός και ανθρώπινος θεός που συνέλαβε ο συγχωρητέος ανθρωπομορφισμός του έφηβου πνεύματος .

Ο Αριστοτέλης προσεγγίζει το πρόβλημα από το παλιό αίνιγμα για την κίνηση : “ Πώς αρχίζει η κίνηση ; ” ρωτάει . Δεν θα παραδεχθεί την δυνατότητα ότι η κίνηση είναι το ίδιο άναρχη όπως έχει συλλάβει ότι είναι η ύλη .

Η ύλη πιθανόν να είναι αιώνια , επειδή είναι απλώς η διαρκής δυνατότητα μελλοντικών μορφών . Αλλά “ πότε και πώς άρχισε το ευρύ αυτό σύστημα της κίνησης και της μορφοποίησης , που τελικά γέμισε το απέραντο σύμπαν με απειρία σχημάτων ; ”

Ασφαλώς η κίνηση έχει κάποια πηγή , λέει ο Αριστοτέλης . Και αν δεν είναι να βυθιστούμε σε μια αδιάκοπη αναδρομή , μεταθέτοντας ατέλειωτα το πρόβλημά μας βήμα προς βήμα προς τα πίσω , πρέπει να δεχτούμε ως δεδομένο “ έναν πρώτο κινητήρα ακίνητο , ένα όν ασώματο , αδιαίρετο , χωρίς χώρο , χωρίς φύλο, χωρίς πάθη, αμετάβλητο, τέλειο και αιώνιο ”.

“ Ο Θεός δεν δημιουργεί , αλλά κινεί , τον κόσμο . Και τον κινεί όχι σαν μια μηχανική δύναμη αλλά σαν συνολικό κίνητρο όλων των επιχειρήσεων στον κόσμο ” .
Είναι η τελική αιτία της φύσης , η ώθηση και ο σκοπός των πραγμάτων , η μορφή του κόσμου . Η αρχή της ζωής του . Το σύνολο των ζωτικών του ενεργειών και δυνάμεων , ο φυσικός σκοπός της ανάπτυξής του , η ενεργός εντελέχεια του συνόλου .

Είναι καθαρή ενέργεια (Μετά τα φυσικά , ix , 7) . Η σχολαστική Actus Purus – δραστηριότητα per se. Ίσως η μυστικοπαθής “Δύναμη” της νεώτερης φυσικής και φιλοσοφίας .

Φιλικά

Κηφεύς

Ο Αριστοτέλης παριστάνει τον Θεό ως αυτεπίγνωτο πνεύμα . Ένα μάλλον μυστηριώδες πνεύμα .

Γιατί ο Θεός του Αριστοτέλη δεν κάνει ποτέ τίποτα . Δεν έχει επιθυμίες , ούτε θέληση , ούτε σκοπό .

Είναι δραστηριότητα τόσο καθαρή ώστε δεν δρα ποτέ .

Είναι απόλυτα τέλειος . Γι’αυτό δεν μπορεί να επιθυμήσει τίποτα . Γι’αυτό δεν κάνει τίποτα .

Η μόνη του ασχολία είναι να παρατηρεί την ουσία των πραγμάτων . Και επειδή είναι ο ίδιος η ουσία όλων των πραγμάτων , η μορφή όλων των μορφών , η μόνη απασχόλησή του είναι να παρατηρεί τον εαυτό του (Μετά τα φυσικά , xii , 8 , Ηθικά , x , 8) .

Φιλικά

Κηφεύς

Η ψυχολογία του Αριστοτέλη διακρίνεται από παρόμοια σκοτεινότητα και ταλάντευση . Υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα μέρη : Τονίζεται η δύναμη της συνήθειας και ονομάζεται για πρώτη φορά “ δεύτερη φύση ”.

Και οι νόμοι της συσχέτισης , αν και δεν αναπτύσσονται , βρίσκουν εδώ μια οριστική διατύπωση . Αλλά τα δύο βασικά προβλήματα της φιλοσοφικής ψυχολογίας – η ελευθερία της βούλησης και η αθανασία της ψυχής – αφήνονται στην αχλύ και στην αμφιβολία .

Ο Αριστοτέλης μιλά μερικές φορές σαν ντετερμινιστής – “ Δεν μπορούμε άμεσα να θέλουμε να είμαστε διαφορετικοί από ό,τι είμαστε ”. Αλλά συνεχίζει να υποστηρίζει , εναντίον του ντετερμινισμού , ότι μπορούμε να διαλέξουμε εκείνο που θα γίνουμε , διαλέγοντας τώρα το περιβάλλον που θα μας διαμορφώσει . Συνεπώς είμαστε ελεύθεροι υπό την έννοια ότι διαμορφώνομε τους χαρακτήρες μας με την εκλογή των φίλων μας , των βιβλίων , των ασχολιών μας και των διασκεδάσεών μας (Ηθικά , iii , 7) .

Δεν προβάλλει την έτοιμη απάντηση του ντετερμινιστή ότι αυτές οι διαμορφωτικές εκλογές καθορίζονται από τον προηγούμενο χαρακτήρα μας και αυτός τέλος από την μη διαλεγμένη κληρονομικότητα και το αρχικό περιβάλλον . Τονίζει το σημείο ότι η συνεχής χρήση του επαίνου και της κατάκρισης προϋποθέτει ηθική ευθύνη και ελεύθερη βούληση . Δεν αντιλαμβάνεται ότι ο ντετερμινιστής θα μπορούσε από τις ίδιες προϋποθέσεις να καταλήξει σε ακριβώς αντίθετο συμπέρασμα – ότι ο έπαινος και η κατάκριση δίνονται για ν’αποτελέσουν μέρος των παραγόντων που θα καθορίσουν την μετέπειτα δράση .

Φιλικά

Κηφεύς

Στα φυτά είναι απλώς μια θρεπτική και αναπαραγωγική δύναμη .

Στα ζώα είναι επίσης μια δύναμη αίσθησης και κίνησης .

Στον άνθρωπο , είναι επιπλέον η δύναμη της λογικής και της σκέψης (Περί Ψυχής , ii) .

Ας γίνομε , εδώ , πιο αναλυτικοί :

Ό,τι διακρίνει τα οργανικά από τα ανόργανα όντα , είναι , κατά τον Αριστοτέλη , η ύπαρξη ψυχής στα πρώτα .

Ψυχή μπορεί να υπάρχει μόνο σε σώματα εφοδιασμένα με όργανα , ο δε σκοπός των οργάνων συνίσταται στην εξυπηρέτηση της ψυχής . “ Ψυχή είναι η αρχή της ζωής , ζωή δε υφίσταται μόνο στα όντα που τρέφονται και αυξάνονται ” .

Για την ιδιοποίηση και επεξεργασία της τροφής , η ψυχή έχει ανάγκη σωματικών οργάνων . Από αυτό συμπεραίνομε , ότι η ψυχή είναι δυνατόν να υπάρχει μόνο σε οργανικά σώματα . Έτσι σύμφωνα με αυτά ,το οργανικό σώμα και η ψυχή σχετίζονται μεταξύ τους , όπως η ύλη με την μορφή .

“ Ψυχή είναι η εντελέχεια του οργανικού όντος , δηλαδή του όντος που προορίζεται για την ζωή , και μάλιστα η πρώτη εντελέχειά του ”.

Δηλαδή εν προκειμένω πρέπει να διακρίνομε την δυνατότητα της γένεσης ζωϊκών λειτουργιών από την ίδια τη λειτουργία με την γενικότερη σημασία της λέξης . Η πρώτη είναι ο πρωταρχικός παράγοντας , αφού εξακολουθεί να ενεργεί ακόμη και στην περίπτωση που η λειτουργία αυτή καθεαυτή αναστέλλεται προσωρινά , όπως συμβαίνει , για παράδειγμα , κατά τον ύπνο .

Ο Αριστοτέλης με αυτήν την θεωρία του περί ψυχής επιδιώκει να ακολουθήσει μια μέση οδό , που μπορεί να θεωρηθεί σαν μεταίχμιο μεταξύ της δυαρχίας του Πλάτωνα , ο οποίος θεωρεί την ψυχή σαν ουσία αυτοτελή που συνδέεται με το σώμα , και της θεωρίας του υλισμού , σύμφωνα με την οποία η ψυχή γεννάται από την κίνηση των ατόμων .

Σώμα και ψυχή δεν είναι κατά τον Αριστοτέλη δύο ουσίες διαφορετικής φύσης , αλλά σαν “ύλη” και “μορφή” αποτελούν μια αδιαίρετη ενότητα , με την διαφορά μόνο , ότι η ψυχή είναι κυριαρχούσα αρχή . "Το σύνολο είναι προγενέστερο των μερών του και ο σκοπός προγενέστερος της εξέλιξης , η οποία οδηγεί στην πραγματοποίησή του" .

Έτσι σύμφωνα με την γενική θεωρία του Αριστοτέλη για την ψυχή αποφεύγεται η δυαρχία , αλλά μόνον επιφανειακά , αφού περί της “ ανθρώπινης ψυχής ” και τον δυνάμεών της , δεν παρακάμπτεται η δυαρχική θεώρηση της ψυχικής ζωής .

Φιλικά

Κηφεύς

Τα δύο είναι όπως η βούλα και το κερί , χωριζόμενα μόνο στην σκέψη , αλλά στην πραγματικότητα οργανικό σύνολο .

Η ψυχή δεν μπαίνει μέσα στο σώμα σαν τον υδράργυρο που έβαζε ο Δαίδαλος στα αγάλματα της Αφροδίτης .

Παρ’όλα αυτά , η ψυχή δεν είναι υλική , όπως την ήθελε ο Δημόκριτος . Ούτε πεθαίνει ολόκληρη .

Μέρος από την λογική δύναμη της ανθρώπινης ψυχής είναι παθητικό . Συνδέεται με τη μνήμη και πεθαίνει με την μνήμη και πεθαίνει με το σώμα που είχε τη μνήμη .

Αλλά η “ενεργός λογική” , η καθαρή δύναμη της σκέψης , είναι ανεξάρτητη από την μνήμη και μένει άθικτη από την φθορά . Η ενεργός λογική είναι το οικουμενικό , κατ’αντίθεση προς το ατομικό στοιχείο στον άνθρωπο .

Εκείνο που επιζεί δεν είναι η προσωπικότητα με τις παροδικές της αγάπες και επιθυμίες , αλλά το πνεύμα στην πιο αφηρημένη και απρόσωπη μορφή του (Περί Ψυχής ii , 4 , iii , 5) . Με λίγα λόγια , ο Αριστοτέλης καταστρέφει την ψυχή για να της δώσει αθανασία . Αθάνατη ψυχή είναι “καθαρή σκέψη” αμόλυντη από πραγματικότητα .

Φιλικά

Κηφεύς

Η καλλιτεχνική δημιουργία , λέει ο Αριστοτέλης , ξεπηδά από τη διαμορφωτική ώθηση και τον πόθο για συναισθηματική έκφραση . Στην ουσία η μορφή της τέχνης είναι μια μίμηση της πραγματικότητας . Κρατά τον καθρέφτη στην φύση (Ποιητική , I , 1447) .

Υπάρχει στον άνθρωπο μια ευχαρίστηση στην μίμηση που λείπει στα κατώτερα ζώα .

Όμως ο σκοπός της τέχνης δεν είναι να αναπαραστήσει την εξωτερική εμφάνιση των πραγμάτων , αλλά την εσωτερική τους σημασία . Γιατί αυτό , και όχι η εξωτερική τους τεχνοτροπία και λεπτομέρεια , είναι η πραγματικότητα . Μπορεί να υπάρχει πολύ περισσότερη ανθρώπινη αλήθεια στην αυστηρώς κλασική μετριοπάθεια του Οιδίποδος Τυράννου παρά σε όλα τα ρεαλιστικά δάκρυα των Τρωάδων .

Η ευγενέστερη τέχνη απευθύνεται στην διάνοια όπως και στα αισθήματα .

Και αυτή η διανοητική απόλαυση είναι η ανώτερη μορφή χαράς την οποία μπορεί να νοιώσει άνθρωπος . Γι’αυτό , ένα έργο τέχνης θα πρέπει να αποβλέπει στην μορφή και προ παντός στην ενότητα , η οποία είναι η σπονδυλική στήλη της υφής και η εστία της μορφής . Ένα δράμα , π.χ. πρέπει να έχει ενότητα δράσης : δεν θα πρέπει να υπάρχουν υπό – πλοκές που επιφέρουν σύγχυση ούτε επεισόδια που εκτρέπουν .

Αλλά , πάνω απ’όλα , το έργο της τέχνης είναι η κάθαρση : Συγκινήσεις που συσσωρεύτηκαν μέσα μας υπό την πίεση κοινωνικών περιορισμών και είναι ικανές να ξεσπάσουν ξαφνικά σε αντικοινωνική και καταστρεπτική δράση , εκκενώνονται και απομακρύνονται από μέσα μας υπό την αβλαβή μορφή της θεατρικής διέγερσης . Έτσι η τραγωδία , “με το έλεος και τον φόβο , πραγματοποιεί την σωστή εκκαθάριση αυτών των συγκινήσεων” (Ποιητική , vi , 1449)

Διαφεύγουν του Αριστοτέλη μερικά χαρακτηριστικά της τραγωδίας (δηλ. η σύγκρουση των αρχών και των προσωπικοτήτων) . Αλλά σ’αυτή τη θεωρία της κάθαρσης έχει κάνει μια υπόδειξη απέραντα γόνιμη στην κατανόηση της σχεδόν μυστικοπαθούς δύναμης της τέχνης .

Είναι φωτεινό παράδειγμα της ικανότητάς του να μπαίνει σε κάθε τομέα του λογισμού και να στολίζει ό,τι αγγίζει .

Φιλικά

Κηφεύς

Από το επόμενο μήνυμα , μπαίνομε στον χώρο της Ηθικής του Αριστοτέλη , και της φύσης της ευτυχίας . Εδώ θα αναζητήσουμε την απάντηση στο θέμα μας :

Τι θεωρεί ο φιλόσοφός μας “αγαθό”.

Φιλικά

Κηφεύς

Είναι ρεαλιστικά απλός στην ηθική του . Η επιστημονική του κατάρτιση τον συγκρατεί από το κήρυγμα υπεράνθρωπων ιδεωδών και κενών συμβουλών τελειότητας . “Στον Αριστοτέλη” , λέει ο Σανταγυάνα , “η αντίληψη της ανθρώπινης φύσης είναι τελείως υγιής . Κάθε ιδεώδες έχει μια φυσική βάση και κάθε τι το φυσικό έχει μια ιδεώδη εξέλιξη” .

Ο Αριστοτέλης αρχίζει αναγνωρίζοντας με ειλικρίνεια ότι “ο σκοπός της ζωής δεν είναι η καλοσύνη , αυτή καθεαυτή , αλλά η ευτυχία” .

Επειδή διαλέγομε την ευτυχία γι’αυτή και μόνη και όχι αποβλέποντας σε κάτι άλλο πιο πέρα . Ενώ διαλέγομε την τιμή , την ευχαρίστηση , την διάνοια ... “γιατί πιστεύομε ότι δια μέσου αυτών θα γίνομε ευτυχείς” ( Ηθικά , i , 7) .

Αλλά αντιλαμβάνεται ότι το να ονομάσει την ευτυχία το υπέρτατο αγαθό είναι απλή κοινοτυπία . Εκείνο που χρειάζεται είναι κάποια σαφέστερη περιγραφή της φύσης της ευτυχίας και του τρόπου που θα την πετύχει κανείς .

Ελπίζει να βρει αυτόν τον τρόπο ρωτώντας κατά τι ο άνθρωπος διαφέρει από τα άλλα όντα και με την υπόθεση ότι η ευτυχία του ανθρώπου βρίσκεται στην πλήρη λειτουργία αυτής της ειδικά ανθρώπινης ιδιότητας .

Φιλικά

Κηφεύς

Ο κύριος όρος της ευτυχίας , λοιπόν , αν εξαιρέσουμε μερικά φυσικά προαπαιτούμενα , είναι ο βίος της λογικής – η ιδιαίτερη δόξα του ανθρώπου . Η αρετή , ή μάλλον η υπεροχή θα εξαρτηθεί από σαφή κρίση , αυτοέλεγχο , συμμετρία στις επιθυμίες , δεξιοτεχνία στα μέσα .

Αυτά δεν είναι κτήμα του απλού ανθρώπου , ούτε δώρο της αθώας πρόθεσης , αλλά κατόρθωμα πείρας στον πλήρως ανεπτυγμένο άνθρωπο .

Φιλικά

Κηφεύς

Το “ορθό” λοιπόν στην ηθική ή στην συμπεριφορά δεν διαφέρει από το “ορθό” στα μαθηματικά ή στην μηχανική . Σημαίνει το σωστό , το αρμόζον, εκείνο που δουλεύει καλύτερα, για το καλύτερο αποτέλεσμα .

Το χρυσό μέτρο , ωστόσο , δεν είναι σαν το μαθηματικό μέτρο , ένας ακριβής μέσος όρος δυο άκρων που μπορούν να υπολογισθούν με ακρίβεια . Κυμαίνεται με τις παράπλευρες περιστάσεις σε κάθε κατάσταση και αποκαλύπτεται μόνο στο ώριμο και εύκαμπτο πνεύμα . Η υπεροχή είναι μια τέχνη που αποκτάται με την άσκηση και τον εθισμό : Δεν ενεργούμε σωστά επειδή έχομε αρετή ή υπεροχή , αλλά μάλλον έχομε αυτές επειδή ενεργήσαμε σωστά . “Αυτές οι αρετές διαμορφώνονται στον άνθρωπο με το να ενεργεί τις πράξεις” (Ηθικά , ii , 4) .

Είμαστε εκείνο που κάνομε επανειλημμένως . Η υπεροχή , λοιπόν , δεν είναι μια πράξη αλλά μια συνήθεια . Γι’αυτό ανέφερα παραπάνω ότι “το αγαθό στον άνθρωπο είναι μια εργασία της ψυχής στον δρόμο της υπεροχής σε μια πλήρη ζωή” (Ηθικά , i , 7) .

Φιλικά

Κηφεύς