- Ο Deva γράφει και δεν εξηγεί. (Ο Λόγος ως αντικείμενο έρευνας) - Απόψεις, Προτάσεις κ.ά.

Θα προσθέσω παρακάτω μερικές ακόμη αναλύσεις Περικοπών που πιστεύω ότι θα βοηθήσουν στην καλύτερη αποσαφήνηση της έννοιας της λέξης "λόγος" του Ηράκλειτου:

Περικοπή 101 : εδιζησάμην εμεωυτόν .

Μετάφραση Περικοπής 101 : διερεύνησα εμένα τον ίδιο .

Ο Ηράκλειτος συχνά επαναλαμβάνει στο βιβλίο του ότι οι παλαιότεροι σοφοί δεν ξέρουν τι λένε , ακόμη και ο Όμηρος , ο Ησίοδος , ο Πυθαγόρας , των οποίων τα έργα θεωρούνται τότε κάτι ανάλογο με τα ύστερα ιερά βιβλία των λαών .

Καθώς τα πάντα μεταβάλλονται συνεχώς οι αισθήσεις των ανθρώπων δεν είναι ιδιαίτερα αξιόπιστες και είναι μάλιστα κακοί μάρτυρες για όσους ανθρώπους έχουν βάρβαρες ψυχές (Περ. 107) .

Το μόνο , λοιπόν που μένει για τον άνθρωπο είναι να ψάξει μέσα στον εαυτό του , ώστε να ανακαλύψει τον κοινό λόγο με την χρήση του οποίου θα κατορθώσει να κατανοήσει βασικές αλήθειες :

Έν πάντα είναι – εκ πάντων έν και εξ ενός πάντα – επίστασθαι γνώμην , οτέ η εκυβέρνησε τα πάντα δια πάντων – κόσμον τόνδε , τον αυτόν απάντων , ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν , αλλ’ήν αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον , απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα .

Όλοι οι άνθρωποι έχουν τον κοινό νου , «τον ξυνόν λόγον», ώστε να κατανοήσουν όλα αυτά .

Δυστυχώς , όμως , οι πολλοί ζουν σαν να έχουν δική τους γνώση , ακριβώς επειδή δεν αναζήτησαν μέσα τους τον λόγο , αλλά τον αναζητούν έξω από τον εαυτό τους , όπως στα έργα του Ομήρου και του Ησιόδου και τους άλλους μύθους, σε απόψεις που πολλοί ανεγκέφαλοι πλάθουν . Οι πολλοί δεν είναι ικανοί οι ίδιοι να αναζητήσουν μέσα τους και να ανακαλύψουν την αλήθεια .

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του Ηράκλειτου και οι δύο λέξεις της παρούσας περικοπής θα έπρεπε να είναι τόσο γνωστές όσο και οι δύο λέξεις του ναού των Δελφών («γνώθι σαυτόν») , που τόσο διασυνδέθηκαν με το όνομα του Σωκράτη .

Την γνώση δεν την βρίσκει ο Ηράκλειτος στην πολυμάθεια αλλά την αναζητά μέσα του καθώς προσπαθεί να γνωρίσει τον εαυτό του .

Δεν την επιζητά στην παρατήρηση και τον ενορατικό λόγο και για τούτο συχνά μεταφέρει τη γνώση του σαν να ήταν χρησμός .

Τον ενορατικό αυτό λόγο αναζητά μέσα του ο Ηράκλειτος .
Βρίσκει έτσι την ευκαιρία , έμμεσα να κατηγορήσει πάλι τους πολλούς για την άγνοιά τους , όπως κάνει και σε άλλες περικοπές , τις 28 , 78 , 79 , 23 .

Πώς δικαιολογεί , όμως , ο ίδιος την δική του υπεροχή ;

Έχει την πεποίθηση πως τον λόγο που είναι κοινός για όλους τους ανθρώπους , ο ίδιος κατόρθωσε να τον φέρει στην επιφάνεια , καθώς διερεύνησε τον εαυτό του .

Όλοι μπορούν να επιτύχουν το ίδιο ακολουθώντας την δική του μέθοδο, αλλά οι πολλοί δεν ενδιαφέρονται , δεν προσπαθούν , δεν το κατορθώνουν .

Για τούτο ο ίδιος γράφει με το προσωπικό ελλειπτικό ύφος , αφού οι πολλοί είτε δεν θα τον καταλάβουν καθόλου είτε θα τον καταλάβουν μόνο μερικώς , όπως ο Σωκράτης , είτε θα νομίζουν πως εκφράζει μόνο προσωπικές απόψεις , όπως κάνουν άλλοι «δοκιμώτατοι» – (Περ. 28) – (Περ. 101).

Φιλικά

Κηφεύς

Περικοπή 114 : ξυν νόω λέγοντας ισχυρίζεσθαι χρη τω ξυνώ
πάντων , όκωσπερ νόμω πόλις , και πολύ ισχυροτέρως . τρέφονται γαρ πάντες οι ανθρώπειοι νόμοι υπό ενός του θείου . κρατεί γαρ τοσούτον οκόσον εθέλει και εξαρκεί πάσι και περιγίνεται .

Μετάφραση Περικοπής 114 : Μιλώντας με κατανόηση πρέπει ο άνθρωπος να γίνεται ισχυρός με αυτό που είναι κοινό σε όλα , όπως η πόλη από τον νόμο και πολύ ισχυρότερα . Γιατί όλοι οι νόμοι του ανθρώπου τρέφονται από τον ένα τον θείο αυτός υπερτερεί τόσο όσο θέλει και επαρκεί για όλα και επικρατεί .

Ο Ηράκλειτος κάνει ακόμη μία παρομοίωση και μάλιστα μία πυκνή παρομοίωση , όπως εκείνη της Περ. 67 , όπου ο θεός ταυτίζεται με τέσσερα ζεύγη αντιθέτων .

Όπως η πόλη γίνεται ισχυρότερη όταν εφαρμόζονται οι νόμοι της , έτσι και ο άνθρωπος γίνεται ισχυρός , πολύ ισχυρότερος μάλιστα , όταν μιλά έχοντας γνώση αυτού που είναι κοινό σε όλα τα πράγματα .

Αυτό που είναι κοινό σε όλα τα πράγματα είναι ο λόγος , όπως έχει επισημάνει στην αρχή του έργου του . Αργότερα διευκρινίζει πως αυτός ο λόγος είναι η ενορατική λογική διαπίστωση πως τα πάντα είναι ένα και τα πάντα κυβερνώνται από τα πάντα .

Έτσι επιχειρεί και την πρώτη συστηματική διασύνδεση μιάς κοσμικής αρχής με μία ηθική αρχή .

Ο Ηράκλειτος ισχυρίζεται ότι εάν κατανοήσει ο άνθρωπος ότι ο κοινός λόγος – η πεποίθηση πως στον φυσικό κόσμο τα πάντα αποτελούν ενιαία ενότητα – ισχύει το ίδιο και για τους ανθρώπους ως μέρος του φυσικού κόσμου , τότε ο άνθρωπος γίνεται ισχυρός με την γνώση , όπως η πόλη γίνεται ισχυρή όταν αποδέχονται τον νόμο .

Έτσι , για να τελειώσει τον λόγο αυτής της περικοπής , δεν μένει στον Ηράκλειτο παρά να περιγράψει τα χαρακτηριστικά του θείου νόμου ή του κοινού λόγου των πάντων .

Είναι λοιπόν κραταιός , για τούτο υπερτερεί όλων των άλλων όσο θέλει , και είναι αρκετός για όλα και για όλους , και επαρκεί για τα πάντα χωρίς τίποτε να μένει έξω από αυτόν (Περ. 114) .

Φιλικά

Κηφεύς