Τι έχει Αποδειχθεί στην Παραψυχολογία; (Κουμαρτζής Νικόλαος aka Solon Aimonas Eautou)
Τι έχει Αποδειχθεί στην Παραψυχολογία; (Κουμαρτζής Νικόλαος aka Solon Aimonas Eautou)
Διαβάστε το άρθρο στο ------> http://www.metafysiko.gr/textview.php?id=212
"Φέτος, ο κλάδος της Παραψυχολογίας κλείνει 120 χρόνια ζωής, στη διάρκεια των οποίων έχει καταφέρει να παράγει έναν τεράστιο και άκρως πειστικό όγκο επιστημονικών δεδομένων που δεν αφήνουν κανένα χώρο για αμφιβολίες.
Τα παραφυσικά φαινόμενα όχι απλά υπάρχουν, αλλά πλέον δεν είναι θέμα προσωπικής πίστης. Αποτελούν αντικειμενική πραγματικότητα σε σημαντικό βαθμό, μιας και έχουν καταγραφεί σε εκατοντάδες πειράματα, κάτι που δεν αμφισβητείται πλέον από ενημερωμένους επιστήμονες."
Στην παρούσα μελέτη ο Νικόλαος Κουμαρτζής, μέλος της ομάδας Gateway, πραγματοποιεί μία ανασκόπηση των επιστημονικών ερευνών που έλαβαν τα τελευταία 120 χρόνια στο χώρο της παραψυχολογίας, οδηγώντας μας σε άκρως ενδιαφέροντα και διόλου συμβατικά συμπεράσματα!
Παράθεση:
| Για ακόμα μία φορά το αποτέλεσμα δεν μοιάζει σημαντικό στον μη επιστήμονα, ερευνητικά όμως είναι μιας και η πιθανότητα κάτι τέτοιο να συμβαίνει λόγω τύχης είναι μόλις ένα προς ένα δισεκατομμύριο |
Είναι γνωστό ότι η αύξηση της δειγματοληψίας μειώνει την πιθανότητα τυχαίων σφαλμάτων. Και θεωρητικά την μηδενίζει όταν τείνει στο άπειρο. Αλλά εδώ δεν έχουμε άπειρη δειγματοληψία, ενώ η πιθανότητες εμφανίζονται αστρονομικά μικρές.
Για αυτό θα ήθελα να καταλάβω, πως βγαίνουν αυτά τα νούμερα.
Αν τα αποτελέσματα διαφέρουν ως προς τα προβλεπόμενα, και μάλιστα σε μικρά ποσοστά, είναι πιθανό να υπεισέρχεται ένας παράγοντας που κατά τον σχεδιασμό των πειραμάτων θεωρήθηκε μικρής σημασίας, αλλά που είναι ικανός να αλλοιώσει τα αποτελέσματα. Όπως η "πεταλούδα" στην θεωρία του χάους.
Για παράδειγμα, έστω ότι οι ερευνητές, σαν μέσος όρος, ήταν θετικά προδιατιθέμενοι ως προς το αποτέλεσμα. Κάτι πιθανό, λόγο της επιλογής τους, να ερευνήσουν ένα τέτοιο θέμα.
Τότε όσο αξιόπιστοι και αν ήταν, θα ήταν αναμενόμενο να έχουμε μια μικρή απόκλιση, ως προς τα δεδομένα. (Θα δεχόντουσαν αμφίβολες δειγματοληψίες, ευκολότερα αν ήταν σύμφωνες προς τις προσδοκίες τους. Γνωστό πρόβλημα σε πειραματικές έρευνες.)
Μήπως έχει κάποιος πρόχειρη την γνώμη αντιτιθέμενων σκεπτικιστών, σχετικά με τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα, τέτοιων πειραμάτων?
Δεν αρνούμαι την ύπαρξη των e.s.p.
Όμως η μικρή μου σχετική εμπειρία, μου λέει ότι οι πειραματικές συνθήκες, δεν είναι και ο καταλληλότερος τόπος για να εμφανιστούν.
Για αυτό και μένω κάπως επιφυλακτικός, μπροστά σε τέτοιες έρευνες.
Φίλε rados,
ο υπολογισμός των παραπάνω αναλογιών βασίζεται στη μέθοδο της μετά-ανάλυσης (αγγλ. meta-analysis). Αν είσαι γνώστης της αγγλικής γλώσσας μπορείς να δεις ένα εισαγωγικό κείμενο εδώ, ενώ για περισσότερες και πιο εξειδικευμένες πληροφορίες ακολούθησε τα links/ references στο τέλος του κειμένου. Αν δεν είσαι γνώστης της αγγλικής γλώσσας, ενημέρωσε με σχετικά και θα προσπαθήσω μέσα σε άκρες να στο εξηγήσω (δεν είμαι στατιστικολόγος, οπότε δεν θεωρώ τον ευατό μου τον κατάλληλο "δάσκαλο" σε αυτό το θέμα
).
Η μέθοδος της μετά-ανάλυσης είναι ένα μεγάλο θέμα συζήτησης, ως προς τη χρήση της τουλάχιστον στην παραψυχολογία. Ενώ δηλαδή η χρήση της μεθόδου είναι αποδεκτή σε άλλα επιστημονικά πεδία, στον κλάδο της παραψυχολογίας κατακρίνεται από μερικούς σκεπτικιστές επιστήμονες. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις σκεπτικιστών που αποδέχονται τη χρήση της μεθόδου (υπάρχουν παραδείγματα με συγκεκριμένα ονόματα μέσα στο άρθρο-μελέτη).
Για εμένα το σημαντικό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να μην ψάχνουμε απλά την άποψη του σκεπτικιστή-επιστήμονα, αλλά του σκεπτικιστή-επιστήμονα που είναι καλά ενημερωμένος ως προς ένα θέμα. Τότε, ακόμα και αν η προσωπική του άποψη ακυρώνει μία θεωρία, έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από ότι αυτή των σκεπτικιστών "παντός επί στητού". Το ανάλογο βέβαια ισχύει και για υποστηρικτές παραφυσικών φαινομένων, ανάμεσα στους οποίους είναι καλό να ξεχωρίζουμε τους "εξειδικευμένους-ενημερωμένους" πάνω σε ένα θέμα από τους ερευνητές "παντός επί στητού".
Η παραπάνω τοποθέτηση σου με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο, όμως για να κρίνουμε κάτι τέτοιο (ακυρώνοντας ή αποδεχόμενοι τις συγκεντρωτικές έρευνες που αναφέρονται στο άρθρο) πρέπει να μελετήσουμε ξεχωριστά μία προς μία τις επί μέρους έρευνες που έχουν ληφθεί υπόψη. Επίσης, υπάρχει και το "file-drawer problem" στις επιστημονικές έρευνες (δες εδώ), όπως και αρκετά άλλα που πρέπει να έχουμε κατά νου κάθε φορά.
Ξέρεις όμως ποιο είναι το θέμα; Πως στα συμβατικά επιστημονικά πεδία ως επί το πλείστον παραβλέπουμε τέτοια προβλήματα και κάνουμε πολύ πιο εύκολα αποδεκτές κάποιες έρευνες, ενώ στον κλάδο της παραψυχολογίας προσφέρονται πολλές φορές περισσότερα ερευνητικά δεδομένα και όμως πάντα ανακαλύπτονται "ερευνητικά λάθη" για την μη (πλήρη τουλάχιστον) αποδοχή τους.
Μεγάλη συζήτηση όμως ανοίξαμε και -αισθάνομαι πως είναι- πολύ εξειδικευμένη για τα υπόλοιπα μέλη του φόρουμ. Μπορούμε να τη συνεχίσουμε όμως είτε μέσω του παρόντος thread, είτε με κάποιον πιο άμεσο τρόπο.
Φιλικά,
Νίκος.
ο υπολογισμός των παραπάνω αναλογιών βασίζεται στη μέθοδο της μετά-ανάλυσης (αγγλ. meta-analysis). Αν είσαι γνώστης της αγγλικής γλώσσας μπορείς να δεις ένα εισαγωγικό κείμενο εδώ, ενώ για περισσότερες και πιο εξειδικευμένες πληροφορίες ακολούθησε τα links/ references στο τέλος του κειμένου. Αν δεν είσαι γνώστης της αγγλικής γλώσσας, ενημέρωσε με σχετικά και θα προσπαθήσω μέσα σε άκρες να στο εξηγήσω (δεν είμαι στατιστικολόγος, οπότε δεν θεωρώ τον ευατό μου τον κατάλληλο "δάσκαλο" σε αυτό το θέμα
). Η μέθοδος της μετά-ανάλυσης είναι ένα μεγάλο θέμα συζήτησης, ως προς τη χρήση της τουλάχιστον στην παραψυχολογία. Ενώ δηλαδή η χρήση της μεθόδου είναι αποδεκτή σε άλλα επιστημονικά πεδία, στον κλάδο της παραψυχολογίας κατακρίνεται από μερικούς σκεπτικιστές επιστήμονες. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις σκεπτικιστών που αποδέχονται τη χρήση της μεθόδου (υπάρχουν παραδείγματα με συγκεκριμένα ονόματα μέσα στο άρθρο-μελέτη).
Για εμένα το σημαντικό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να μην ψάχνουμε απλά την άποψη του σκεπτικιστή-επιστήμονα, αλλά του σκεπτικιστή-επιστήμονα που είναι καλά ενημερωμένος ως προς ένα θέμα. Τότε, ακόμα και αν η προσωπική του άποψη ακυρώνει μία θεωρία, έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από ότι αυτή των σκεπτικιστών "παντός επί στητού". Το ανάλογο βέβαια ισχύει και για υποστηρικτές παραφυσικών φαινομένων, ανάμεσα στους οποίους είναι καλό να ξεχωρίζουμε τους "εξειδικευμένους-ενημερωμένους" πάνω σε ένα θέμα από τους ερευνητές "παντός επί στητού".
Παράθεση:
|
Αν τα αποτελέσματα διαφέρουν ως προς τα προβλεπόμενα, και μάλιστα σε μικρά ποσοστά, είναι πιθανό να υπεισέρχεται ένας παράγοντας που κατά τον σχεδιασμό των πειραμάτων θεωρήθηκε μικρής σημασίας, αλλά που είναι ικανός να αλλοιώσει τα αποτελέσματα. Όπως η "πεταλούδα" στην θεωρία του χάους. Για παράδειγμα, έστω ότι οι ερευνητές, σαν μέσος όρος, ήταν θετικά προδιατιθέμενοι ως προς το αποτέλεσμα. Κάτι πιθανό, λόγο της επιλογής τους, να ερευνήσουν ένα τέτοιο θέμα. Τότε όσο αξιόπιστοι και αν ήταν, θα ήταν αναμενόμενο να έχουμε μια μικρή απόκλιση, ως προς τα δεδομένα. (Θα δεχόντουσαν αμφίβολες δειγματοληψίες, ευκολότερα αν ήταν σύμφωνες προς τις προσδοκίες τους. Γνωστό πρόβλημα σε πειραματικές έρευνες.) |
Ξέρεις όμως ποιο είναι το θέμα; Πως στα συμβατικά επιστημονικά πεδία ως επί το πλείστον παραβλέπουμε τέτοια προβλήματα και κάνουμε πολύ πιο εύκολα αποδεκτές κάποιες έρευνες, ενώ στον κλάδο της παραψυχολογίας προσφέρονται πολλές φορές περισσότερα ερευνητικά δεδομένα και όμως πάντα ανακαλύπτονται "ερευνητικά λάθη" για την μη (πλήρη τουλάχιστον) αποδοχή τους.
Μεγάλη συζήτηση όμως ανοίξαμε και -αισθάνομαι πως είναι- πολύ εξειδικευμένη για τα υπόλοιπα μέλη του φόρουμ.
Μπορούμε να τη συνεχίσουμε όμως είτε μέσω του παρόντος thread, είτε με κάποιον πιο άμεσο τρόπο. Φιλικά,
Νίκος.
Δυστυχώς τα αγγλικά μου είναι πολύ φτωχά. Αλλά έκανα μια γρήγορη αναζήτηση για το θέμα της μετα-ανάλυσης. Και τα συμπεράσματά μου είναι ότι η οργάνωση μιας τέτοιας έρευνας είναι πιο δύσκολη από όσο φανταζόμουν.
Πχ. κριτήρια επιλογής και απόρριψης, ομοιότητα μεθοδολογίας, επιτρεπτή διακύμανση αποτελεσμάτων μελετών, σχετικό βάρος κάθε μελέτης, χρόνος παρουσίασης, πιθανή μη εμφάνιση στατιστικά αδιάφορων μελετών, αρχική ποιότητα μεθοδολογίας, η ύπαρξη τυφλού δείγματος, η αντιμετώπιση στοιχείων απωλειών στο δείγμα, συνυπολογισμός ή αποκλεισμός υποκειμενικότητας, διενέργεια της ίδιας μετα-ανάλυσης, από ανεξάρτητους ερευνητές....
Οπότε είναι ένα ερώτημα, αν η μετα-ανάλυση έχει εκτελεστεί αρκούντως αυστηρά.
Από την άλλη είναι σαφές, ότι η χρήση μετα-ανάλυσης είναι αναγκαιότητα για πειραματικές μελέτες. Αποτελεί την σύνοψη των αποτελεσμάτων επί μέρους εργασιών, που έχουν εκτελεστεί σε διαφορετικά μέρη, δείγματα, μεθόδους, χρονικές περιόδους, ερευνητές, ώστε να είναι δυνατή η εξαγωγή ευρύτερα αποδεκτών αποτελεσμάτων.
Αν κάποιοι σκεπτικιστές έχουν ενστάσεις για την αξιοπιστία των δεδομένων μετα-ανάλυσης σε «μεταφυσικές» έρευνες αυτό μάλλον εστιάζεται στην αμφιβολία, αν η μετα-ανάλυση έγινε με αυστηρότητα.
Ένα ακόμα σημείο που υπάρχει εύλογη αμφιβολία, γενικότερα για τις μεταφυσικές έρευνες (και όχι για την μετα-ανάλυση ιδικά) είναι αν οι στατιστικές αποκλείσεις, οφείλονται στον υπό έρευνα παράγοντα ή σε κάποιον άλλο που δεν υπολογίστηκε στην έρευνα.
Σε μερικές περιπτώσεις οι σκεπτικιστές, έχουν όντως άγνοια κάποιων θεμάτων που εξετάζουν, για παράδειγμα οι περισσότεροι επιστήμονες που επικρίνουν την αστρολογία σχετικά με την μετάπτωση των ισημεριών, δεν γνωρίζουν πως ορίζονται τα ζώδια (αν θέλει κάποιος να το εξηγήσω). Το θετικό των σκεπτικιστών, είναι ότι είναι πρόθυμοι να ακούσουν εξηγήσεις και δεν επιμένουν στις αρχικές τους θέσεις, όταν αποδειχθούν λανθασμένες. (Αναφέρομαι στην πλειοψηφία).
Αλλά δυστυχώς συναντώ συχνότερα ανθρώπους που αποδέχονται άκριτα, ακραίες υποθέσεις μεταφυσικής. Και αυτό έχει κάποιους κινδύνους!
Σε αντίθεση με τους σκεπτικιστές, οι πιστοί είναι πολύ πιο απρόθυμοι, να διερευνήσουν τις θεωρίες τους.
Τα ερωτήματα που σχετίζονται με τις πειραματικές έρευνες είναι πολλά, και η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται, πρέπει να ελεγχθεί πολύ προσεκτικά. Είναι δε αναμενόμενο, ότι θα υπάρχει μεγαλύτερη αμφισβήτηση, από ότι θα υπήρχε, σε μια έρευνα με λιγότερο «μεταφυσικό» χαρακτήρα. Και αυτό είναι θεμιτό. Είναι θεμιτό, γιατί δεν υπάρχει εφαρμοσμένη μεθοδολογία, που να είμαστε σχετικά σίγουροι, ότι οδηγεί σε αξιόπιστα δεδομένα. Σε αντίθεση με μια έρευνα, που ακολουθεί μια ήδη δοκιμασμένη ερευνητική διαδικασία.
Όταν πρωτοεμφανίστηκε η θεωρία του χάους, οι σχετικές δημοσιεύσεις, είχαν δεχθεί έντονη αμφισβήτηση, αλλά όταν τα αποδεικτικά στοιχεία έγιναν στέρεα, έγινε καθολικά αποδεκτή.
Πάντως ανεξάρτητα από τα ανωτέρω δεν βρήκα, πως βγαίνουν οι αστρονομικά μικρές πιθανότητες που αναφέρεις (δεν ξέρω αν έχεις βγάλει εσύ, τα νούμερα ή υπήρχαν σε κάποια δημοσίευση που αντέγραψες). Οπότε αν έχεις κάτι σχετικά και σε παίρνει χρονικά, κάνε ένα κόπο...
Ανέφερα ένα παράγοντα που θα μπορούσε να εισάγει θόρυβο στην έρευνα και να σπρώξει τα αποτελέσματα προς την κατεύθυνση του μεταφυσικού. Προφανώς δεν είναι ο μόνος, ένας αντίθετος: Αν τα πειράματα γίνονταν με φοιτητές που θεωρούσαν την διαδικασία για γέλια, είναι πιθανό να έδιδαν σε μεγάλο ποσοστό, πλαστά αποτελέσματα, καθόσον δεν θα εκτελούσαν πραγματικά το πείραμα.
Μια άλλη παρατήρηση, οι διαισθητικές ικανότητες είναι πιθανό να μην είναι κτήμα όλων των ανθρώπων, οπότε για εμφανιστούν οι στατιστικές αποκλείσεις, θα έπρεπε να γίνουν πειράματα δεύτερης γενεάς, με όσους είχαν θετικά αποτελέσματα και η μετα-ανάλυση να στραφεί σε αυτές τις έρευνες.
Τρίτη παρατήρηση, που σχετίζεται με το τι μετράνε οι έρευνες, που ανέφερα πιο πάνω. Είναι γνωστό ότι σε μερικές ερωτήσεις, η απάντηση που δίδεται από τους ερωτώμενους έχει μια ορισμένη τάση, να εμφανίζει στατιστική απόκλιση. Για παράδειγμα, ο πιο συχνά επιλεγόμενος τριψήφιος αριθμός, είναι το 333 και το 123. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα, που σχετίζεται, με την μη αναμενόμενη στατιστική απόκλιση, Το πρόβλημα των καρτών Wason, υπάρχει στο http://www.skepdic.gr/Articles/criticalthinklesson3.htm
Πχ. κριτήρια επιλογής και απόρριψης, ομοιότητα μεθοδολογίας, επιτρεπτή διακύμανση αποτελεσμάτων μελετών, σχετικό βάρος κάθε μελέτης, χρόνος παρουσίασης, πιθανή μη εμφάνιση στατιστικά αδιάφορων μελετών, αρχική ποιότητα μεθοδολογίας, η ύπαρξη τυφλού δείγματος, η αντιμετώπιση στοιχείων απωλειών στο δείγμα, συνυπολογισμός ή αποκλεισμός υποκειμενικότητας, διενέργεια της ίδιας μετα-ανάλυσης, από ανεξάρτητους ερευνητές....
Οπότε είναι ένα ερώτημα, αν η μετα-ανάλυση έχει εκτελεστεί αρκούντως αυστηρά.
Από την άλλη είναι σαφές, ότι η χρήση μετα-ανάλυσης είναι αναγκαιότητα για πειραματικές μελέτες. Αποτελεί την σύνοψη των αποτελεσμάτων επί μέρους εργασιών, που έχουν εκτελεστεί σε διαφορετικά μέρη, δείγματα, μεθόδους, χρονικές περιόδους, ερευνητές, ώστε να είναι δυνατή η εξαγωγή ευρύτερα αποδεκτών αποτελεσμάτων.
Αν κάποιοι σκεπτικιστές έχουν ενστάσεις για την αξιοπιστία των δεδομένων μετα-ανάλυσης σε «μεταφυσικές» έρευνες αυτό μάλλον εστιάζεται στην αμφιβολία, αν η μετα-ανάλυση έγινε με αυστηρότητα.
Ένα ακόμα σημείο που υπάρχει εύλογη αμφιβολία, γενικότερα για τις μεταφυσικές έρευνες (και όχι για την μετα-ανάλυση ιδικά) είναι αν οι στατιστικές αποκλείσεις, οφείλονται στον υπό έρευνα παράγοντα ή σε κάποιον άλλο που δεν υπολογίστηκε στην έρευνα.
Σε μερικές περιπτώσεις οι σκεπτικιστές, έχουν όντως άγνοια κάποιων θεμάτων που εξετάζουν, για παράδειγμα οι περισσότεροι επιστήμονες που επικρίνουν την αστρολογία σχετικά με την μετάπτωση των ισημεριών, δεν γνωρίζουν πως ορίζονται τα ζώδια (αν θέλει κάποιος να το εξηγήσω). Το θετικό των σκεπτικιστών, είναι ότι είναι πρόθυμοι να ακούσουν εξηγήσεις και δεν επιμένουν στις αρχικές τους θέσεις, όταν αποδειχθούν λανθασμένες. (Αναφέρομαι στην πλειοψηφία).
Αλλά δυστυχώς συναντώ συχνότερα ανθρώπους που αποδέχονται άκριτα, ακραίες υποθέσεις μεταφυσικής. Και αυτό έχει κάποιους κινδύνους!
Σε αντίθεση με τους σκεπτικιστές, οι πιστοί είναι πολύ πιο απρόθυμοι, να διερευνήσουν τις θεωρίες τους.
Τα ερωτήματα που σχετίζονται με τις πειραματικές έρευνες είναι πολλά, και η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται, πρέπει να ελεγχθεί πολύ προσεκτικά. Είναι δε αναμενόμενο, ότι θα υπάρχει μεγαλύτερη αμφισβήτηση, από ότι θα υπήρχε, σε μια έρευνα με λιγότερο «μεταφυσικό» χαρακτήρα. Και αυτό είναι θεμιτό. Είναι θεμιτό, γιατί δεν υπάρχει εφαρμοσμένη μεθοδολογία, που να είμαστε σχετικά σίγουροι, ότι οδηγεί σε αξιόπιστα δεδομένα. Σε αντίθεση με μια έρευνα, που ακολουθεί μια ήδη δοκιμασμένη ερευνητική διαδικασία.
Όταν πρωτοεμφανίστηκε η θεωρία του χάους, οι σχετικές δημοσιεύσεις, είχαν δεχθεί έντονη αμφισβήτηση, αλλά όταν τα αποδεικτικά στοιχεία έγιναν στέρεα, έγινε καθολικά αποδεκτή.
Πάντως ανεξάρτητα από τα ανωτέρω δεν βρήκα, πως βγαίνουν οι αστρονομικά μικρές πιθανότητες που αναφέρεις (δεν ξέρω αν έχεις βγάλει εσύ, τα νούμερα ή υπήρχαν σε κάποια δημοσίευση που αντέγραψες). Οπότε αν έχεις κάτι σχετικά και σε παίρνει χρονικά, κάνε ένα κόπο...
Ανέφερα ένα παράγοντα που θα μπορούσε να εισάγει θόρυβο στην έρευνα και να σπρώξει τα αποτελέσματα προς την κατεύθυνση του μεταφυσικού. Προφανώς δεν είναι ο μόνος, ένας αντίθετος: Αν τα πειράματα γίνονταν με φοιτητές που θεωρούσαν την διαδικασία για γέλια, είναι πιθανό να έδιδαν σε μεγάλο ποσοστό, πλαστά αποτελέσματα, καθόσον δεν θα εκτελούσαν πραγματικά το πείραμα.
Μια άλλη παρατήρηση, οι διαισθητικές ικανότητες είναι πιθανό να μην είναι κτήμα όλων των ανθρώπων, οπότε για εμφανιστούν οι στατιστικές αποκλείσεις, θα έπρεπε να γίνουν πειράματα δεύτερης γενεάς, με όσους είχαν θετικά αποτελέσματα και η μετα-ανάλυση να στραφεί σε αυτές τις έρευνες.
Τρίτη παρατήρηση, που σχετίζεται με το τι μετράνε οι έρευνες, που ανέφερα πιο πάνω. Είναι γνωστό ότι σε μερικές ερωτήσεις, η απάντηση που δίδεται από τους ερωτώμενους έχει μια ορισμένη τάση, να εμφανίζει στατιστική απόκλιση. Για παράδειγμα, ο πιο συχνά επιλεγόμενος τριψήφιος αριθμός, είναι το 333 και το 123. Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα, που σχετίζεται, με την μη αναμενόμενη στατιστική απόκλιση, Το πρόβλημα των καρτών Wason, υπάρχει στο http://www.skepdic.gr/Articles/criticalthinklesson3.htm
Καλησπέρα φίλε rados,
οι μετα-αναλύσεις που αναφέρω είναι από το ερευνητικό έργο του Dr. Dean Radin (διευθυντής του Consciousness Research Laboratory του Πανεπιστημίου της Nevada, Las Vegas) που κατά το παρελθόν έχει πραγματοποιήσει έρευνες και με χορηγεία της εταιρίας AT&T, του τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Princeton, του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου κ.λπ. Ας μην κουράσω όμως με το ερευνητικό έργο του D. Radin.
Μία περίληψη των αριθμών που αναφέρω υπάρχει στο μνημειώδες έργο του The Conscious Universe (εκδόσεις Harper, San Fancisco - δυστυχώς στα αγγλικά, δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά από όσο γνωρίζω). Οπότε, για λεπτομέρειες πρέπει να ανατρέξεις στο εν λόγω έργο, μπορώ όμως να φέρω ένα παράδειγμα.
Θα φέρω ως παράδειγμα τη μετα-ανάλυση που έχει πραγματοποιήσει για τα πειράματα Ganzfeld (περιγραφή υπάρχει εδώ). Πιο συγκεκριμένα, συμπεριέλαβε πειράματα που έχουν λάβει χώρα από το 1974 έως το 1997. Στο σύνολο έλαβε υπόψη του 2.549 πειράματα, από 40 διαφορετικές δημοσιεύσεις από ερευνητές παγκοσμίως. Φυσικά, έπρεπε να βγάλει εκτός κάποια παρόμοια πειράματα, τα οποία όμως δεν ήταν ίδια και επομένως δεν ακολουθήθηκε σε αυτά ίδια πειραματική διαδικασία (για παράδειγμα, πειράματα ganzfeld πάνω στο dream-telepathy/ τηλεπάθεια-μέσα-από-όνειρα που έλαβαν χώρα τις δεκαετίες των 1960 και 1970 δεν συμπεριλήφθησαν, όπως επίσης και πειράματα με ESP κάρτες ή κάρτες Zener που έλαβαν χώρα από το 1880 έως το 1940).
Αυτό που έκανε λοιπόν είναι (πολύ περιληπτικά το περιγράφω, σαφώς και για λεπτομέρειες πρέπει να δεις το έργο που αναφέρω) να βγάλει τα ποσοστά από αυτά τα 2.549 πειράματα, να συμπεριλάβει στους υπολογισμούς του όλους τους πειραματισμούς (π.χ. ένα πείραμα μπορεί να είχε 500 πειραματισμούς- συνεδρίες) και έτσι να βγάλει ένα συγκεντρωικό ποσοστό. Το ποσοστό που έβγαινε μπορεί να μοιάζει μικρό όταν έχουμε ένα πειραματισμό, δύο ή ίσως και 500, όταν όμως το ποσοστό "επιμένει" μετά από χιλιάδες πειραματισμούς τότε καταλαβαίνουμε πως η πιθανότητα η απόκλιση να είναι πάντα θετική σε αυτό το βαθμό μειώνεται όσο αυξάνεται το πλήθος των πειραματισμών. Δηλαδή, όταν έχουμε π.χ. 53% σε 100 πειραματισμούς, η απόκλιση έχει πολύ μικρότερη σημασία από ότι αν έχουμε 53% σε 5.000 πειραματισμούς.
Επίσης, στα επιμέρους συμπεράσματα αναφέρονται και τα εξής. Αρχικά πραγματοποιήθηκε μετα-ανάλυση για τα πειράματα από 1974 έως 1985, μέσω της οποίας παρατηρήθηκε μία σταθερή θετική απόκλιση. Ακολούθησαν πειράματα που κράτησαν 6 χρόνια που ως στόχο είχαν να δουν αν όντως η θετική απόκλιση εμφανίζεται από ανεξάρτητους ερευνητές, ενώ μετά το 1990 άρχισαν οι επαναλήψεις των πειραμάτων από ανεξάρτητους πλέον ερευνητές ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα ασυνείδητης (ή εσκεμμένης) παραποίησης των τελικών ποσοστών από μικρή μερίδα ερευνητών. Για ακόμα μία φορά, η θετική απόκλιση ήταν παρούσα.
Σε κάλυψε η ψιλοανάλυση που έκανα για το παράδειγμα του πειράματος ganzfeld; Για περισσότερες λεπτομέρειες δες το Conscious Universe όπως αναφέρω παραπάνω (προσφέρεται και μέσω Amazon.com), όπου υπάρχουν αναφορές σε συγκεκριμένα papers, ονόματα ερευνητών κ.λπ. Αν πιστεύεις ότι μπορώ να εξηγήσω κάτι παραπάνω (ίσως δεν κατάλαβα τι ακριβώς θέλεις να σου περιγράψω) μην διστάσεις να μου το ζητήσεις.
Κάποια σχόλια τώρα για δευτερεύοντα θέματα που "ανοίγεις" στο προηγούμενο post σου. Αναφέρεις σε κάποιο σημείο:
Εδώ θα διαφωνήσω, αν και νομίζω ότι καταλαβαίνω πως κάνεις τον διαχωρισμό σου μεταξύ σκεπτικιστών και believers. Κατ' αρχήν, όταν καθημερινοί σκεπτικιστές και believers δίχως εξοικείωση με την επιστημονική διαδικασία έρευνας και δίχως να κατέχουν το ερευνητικό πεδίο που άπτεται κάθε φαινομένου εκφράζουν άποψη επί ενός παραφυσικού φαινομένου, τότε πιστεύω πως οι απόψεις τους είναι το ίδιο εσφαλμένες. Εδώ βέβαια θα συμφωνήσω πως οι καθημερινοί σκεπτικιστές είναι πιο πιθανό να δεχθούν κάποια πράγματα με επαρκή επιχειρήματα, από ότι κάνουν οι καθημερινοί believers.
Το παραπάνω όμως δεν ισχύει όταν ερχόμαστε στους επιστήμονες σκεπτικιστές και στους επιστήμονες believers. Μάλιστα, όταν ερχόμαστε στο επίπεδο των επιστημόνων, για εμένα κάθε διαχωρισμός μεταξύ σκεπτικιστών και believers είναι λανθασμένος και άδικος ως προς τον κλάδο της παραψυχολογίας, διότι πολύ απλά ένας παραψυχολόγος με διδακτορικό και επιστημονική κατάρτιση πρέπει να φανεί πολύ σκεπτικιστής ώστε να "κερδίσει" τους τίτλους του (δες εδώ για περισσότερα ως προς αυτή την άποψη, σε ένα άρθρο που έγραψα σχετικά με τις σπουδές στην παραψυχολογία).
Στο επίπεδο λοιπόν των σκεπτικιστών επιστημόνων και των σκεπτικιστών believers (συνεχίζω τον διαχωρισμό προς χάρη κατανόησης) -από την μέχρι τώρα εμπειρία μου στο χώρο (συζητήσεις και συνεντεύξεις με επιστήμονες και από τις δύο πλευρές- δεν υπάρχουν σαφείς διαφορές ως προς τη δεκτικότητα ή την απολυτότητα της μίας ή της άλλης πλευράς. Αισθάνομαι μάλιστα πως οι δεύτεροι είναι ελαφρά πιο δεκτικοί στην άλλη άποψη, αλλά λόγω του ότι δεν έχω ακόμα επαρκή εμπειρία στο χώρο δεν προτάσω κάτι τέτοιο ως ισχυρή πεποίθηση.
Τέλος, αναφέρεις σε κάποιο σημείο:
Δεν θεωρώ σε καμία περίπτωση πως υπήρχε θέληση να με μειώσεις ή κάτι τέτοιο, όμως αισθάνομαι την ανάγκη να κάνω μία παρατήρηση εδώ. Η "αντιγραφή" στην Ελλάδα έχει πάρει μία πολύ κακή χροιά στον χώρο της εναλλακτικής αναζήτησης (δυστυχώς υπάρχουν κάποια παραδείγματα παλαιότερων κυρίως ερευνητών που σφετερίστηκαν έρευνες άλλων με πολύ άσχημη αντιγραφή). Αυτό που κάνω εγώ στις μελέτες μου είναι να "παρουσιάζω" τις έρευνες άλλων (μεμονομένες ή συγκεντρωτικές) δίχως να αφήνω να εννοηθεί πως είναι δικές μου. Κάπως έτσι, στην εν λόγω μελέτη παρουσίασα τη μετα-ανάλυση που πραγματοποίησε ο D. Radin και δεν πραγματοποίησα μόνος μου μετα-ανάλυση (αν το είχα κάνει θα είχα φροντίσει άλλωστε να το δημοσιεύσω σε κάποιο σχετικό επιστημονικό journal ).
Αυτά τα λίγα από εμένα. Θα περιμένω με ενδιαφέρον την απάντηση σου, μιας και επέτρεψε μου να πω πως πραγματικά λίγες φορές έχω πραγματοποιήσει τόσο "εξειδικευμένη" συζήτηση μέσα σε φόρουμς πάνω στον κλάδο της παραψυχολογίας.
Φιλικά,
Νίκος.
οι μετα-αναλύσεις που αναφέρω είναι από το ερευνητικό έργο του Dr. Dean Radin (διευθυντής του Consciousness Research Laboratory του Πανεπιστημίου της Nevada, Las Vegas) που κατά το παρελθόν έχει πραγματοποιήσει έρευνες και με χορηγεία της εταιρίας AT&T, του τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Princeton, του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου κ.λπ. Ας μην κουράσω όμως με το ερευνητικό έργο του D. Radin.
Μία περίληψη των αριθμών που αναφέρω υπάρχει στο μνημειώδες έργο του The Conscious Universe (εκδόσεις Harper, San Fancisco - δυστυχώς στα αγγλικά, δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά από όσο γνωρίζω). Οπότε, για λεπτομέρειες πρέπει να ανατρέξεις στο εν λόγω έργο, μπορώ όμως να φέρω ένα παράδειγμα.
Θα φέρω ως παράδειγμα τη μετα-ανάλυση που έχει πραγματοποιήσει για τα πειράματα Ganzfeld (περιγραφή υπάρχει εδώ). Πιο συγκεκριμένα, συμπεριέλαβε πειράματα που έχουν λάβει χώρα από το 1974 έως το 1997. Στο σύνολο έλαβε υπόψη του 2.549 πειράματα, από 40 διαφορετικές δημοσιεύσεις από ερευνητές παγκοσμίως. Φυσικά, έπρεπε να βγάλει εκτός κάποια παρόμοια πειράματα, τα οποία όμως δεν ήταν ίδια και επομένως δεν ακολουθήθηκε σε αυτά ίδια πειραματική διαδικασία (για παράδειγμα, πειράματα ganzfeld πάνω στο dream-telepathy/ τηλεπάθεια-μέσα-από-όνειρα που έλαβαν χώρα τις δεκαετίες των 1960 και 1970 δεν συμπεριλήφθησαν, όπως επίσης και πειράματα με ESP κάρτες ή κάρτες Zener που έλαβαν χώρα από το 1880 έως το 1940).
Αυτό που έκανε λοιπόν είναι (πολύ περιληπτικά το περιγράφω, σαφώς και για λεπτομέρειες πρέπει να δεις το έργο που αναφέρω) να βγάλει τα ποσοστά από αυτά τα 2.549 πειράματα, να συμπεριλάβει στους υπολογισμούς του όλους τους πειραματισμούς (π.χ. ένα πείραμα μπορεί να είχε 500 πειραματισμούς- συνεδρίες) και έτσι να βγάλει ένα συγκεντρωικό ποσοστό. Το ποσοστό που έβγαινε μπορεί να μοιάζει μικρό όταν έχουμε ένα πειραματισμό, δύο ή ίσως και 500, όταν όμως το ποσοστό "επιμένει" μετά από χιλιάδες πειραματισμούς τότε καταλαβαίνουμε πως η πιθανότητα η απόκλιση να είναι πάντα θετική σε αυτό το βαθμό μειώνεται όσο αυξάνεται το πλήθος των πειραματισμών. Δηλαδή, όταν έχουμε π.χ. 53% σε 100 πειραματισμούς, η απόκλιση έχει πολύ μικρότερη σημασία από ότι αν έχουμε 53% σε 5.000 πειραματισμούς.
Επίσης, στα επιμέρους συμπεράσματα αναφέρονται και τα εξής. Αρχικά πραγματοποιήθηκε μετα-ανάλυση για τα πειράματα από 1974 έως 1985, μέσω της οποίας παρατηρήθηκε μία σταθερή θετική απόκλιση. Ακολούθησαν πειράματα που κράτησαν 6 χρόνια που ως στόχο είχαν να δουν αν όντως η θετική απόκλιση εμφανίζεται από ανεξάρτητους ερευνητές, ενώ μετά το 1990 άρχισαν οι επαναλήψεις των πειραμάτων από ανεξάρτητους πλέον ερευνητές ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα ασυνείδητης (ή εσκεμμένης) παραποίησης των τελικών ποσοστών από μικρή μερίδα ερευνητών. Για ακόμα μία φορά, η θετική απόκλιση ήταν παρούσα.
Σε κάλυψε η ψιλοανάλυση που έκανα για το παράδειγμα του πειράματος ganzfeld; Για περισσότερες λεπτομέρειες δες το Conscious Universe όπως αναφέρω παραπάνω (προσφέρεται και μέσω Amazon.com), όπου υπάρχουν αναφορές σε συγκεκριμένα papers, ονόματα ερευνητών κ.λπ. Αν πιστεύεις ότι μπορώ να εξηγήσω κάτι παραπάνω (ίσως δεν κατάλαβα τι ακριβώς θέλεις να σου περιγράψω) μην διστάσεις να μου το ζητήσεις.
Κάποια σχόλια τώρα για δευτερεύοντα θέματα που "ανοίγεις" στο προηγούμενο post σου. Αναφέρεις σε κάποιο σημείο:
Παράθεση:
|
Σε μερικές περιπτώσεις οι σκεπτικιστές, έχουν όντως άγνοια κάποιων θεμάτων που εξετάζουν, για παράδειγμα οι περισσότεροι επιστήμονες που επικρίνουν την αστρολογία σχετικά με την μετάπτωση των ισημεριών, δεν γνωρίζουν πως ορίζονται τα ζώδια (αν θέλει κάποιος να το εξηγήσω). Το θετικό των σκεπτικιστών, είναι ότι είναι πρόθυμοι να ακούσουν εξηγήσεις και δεν επιμένουν στις αρχικές τους θέσεις, όταν αποδειχθούν λανθασμένες. (Αναφέρομαι στην πλειοψηφία). Αλλά δυστυχώς συναντώ συχνότερα ανθρώπους που αποδέχονται άκριτα, ακραίες υποθέσεις μεταφυσικής. Και αυτό έχει κάποιους κινδύνους! Σε αντίθεση με τους σκεπτικιστές, οι πιστοί είναι πολύ πιο απρόθυμοι, να διερευνήσουν τις θεωρίες τους. |
Το παραπάνω όμως δεν ισχύει όταν ερχόμαστε στους επιστήμονες σκεπτικιστές και στους επιστήμονες believers. Μάλιστα, όταν ερχόμαστε στο επίπεδο των επιστημόνων, για εμένα κάθε διαχωρισμός μεταξύ σκεπτικιστών και believers είναι λανθασμένος και άδικος ως προς τον κλάδο της παραψυχολογίας, διότι πολύ απλά ένας παραψυχολόγος με διδακτορικό και επιστημονική κατάρτιση πρέπει να φανεί πολύ σκεπτικιστής ώστε να "κερδίσει" τους τίτλους του (δες εδώ για περισσότερα ως προς αυτή την άποψη, σε ένα άρθρο που έγραψα σχετικά με τις σπουδές στην παραψυχολογία).
Στο επίπεδο λοιπόν των σκεπτικιστών επιστημόνων και των σκεπτικιστών believers (συνεχίζω τον διαχωρισμό προς χάρη κατανόησης) -από την μέχρι τώρα εμπειρία μου στο χώρο (συζητήσεις και συνεντεύξεις με επιστήμονες και από τις δύο πλευρές- δεν υπάρχουν σαφείς διαφορές ως προς τη δεκτικότητα ή την απολυτότητα της μίας ή της άλλης πλευράς. Αισθάνομαι μάλιστα πως οι δεύτεροι είναι ελαφρά πιο δεκτικοί στην άλλη άποψη, αλλά λόγω του ότι δεν έχω ακόμα επαρκή εμπειρία στο χώρο δεν προτάσω κάτι τέτοιο ως ισχυρή πεποίθηση.
Τέλος, αναφέρεις σε κάποιο σημείο:
Παράθεση:
| (δεν ξέρω αν έχεις βγάλει εσύ, τα νούμερα ή υπήρχαν σε κάποια δημοσίευση που αντέγραψες) |
). Αυτά τα λίγα από εμένα. Θα περιμένω με ενδιαφέρον την απάντηση σου, μιας και επέτρεψε μου να πω πως πραγματικά λίγες φορές έχω πραγματοποιήσει τόσο "εξειδικευμένη" συζήτηση μέσα σε φόρουμς πάνω στον κλάδο της παραψυχολογίας.
Φιλικά,
Νίκος.
Νίκο καλησπέρα
Δυστυχώς η Αθήνα πέφτει μακριά από την Θεσσαλονίκη οπότε είναι δύσκολο να τα πούμε από κοντά. Μερικοί μεζέδες και λίγο κρασί, θα ήταν εξαιρετικό συνοδευτικό για συζητήσεις. Και λίγος διαλογισμός για να ανοίξει η όρεξη.
Πριν από είκοσι χρόνια είχα πάρει μέρος σε μια έρευνα της nasa. Δεν θυμάμαι καλά το θέμα της. Το ενδιαφέρον για μένα, ήταν ότι χρησιμοποιούσαν εγκεφαλογράφο. Ο πειραματιστής μου περιέγραψε τι ήθελε. Τον ρώτησα αν ήθελε να μείνω κατά την διάρκεια του πειράματος, στο επίπεδο Άλφα. Ναι μου είπε, το θέλουμε. Στο τέλος με πληροφόρησε ότι έμεινα όλη την ώρα στο επίπεδο Άλφα. Εκ των υστέρων έμαθα ότι τον παραξένεψε ιδιαίτερα και ότι αυτό το παρατήρησε σε δύο μόνο άτομα, από όσους συμμετείχαν στο πείραμα.
Γιατί το αναφέρω. Από την στιγμή που εμφανίστηκε ο εγκεφαλογράφος είναι απολύτως απίθανο, οποιοσδήποτε κακοπροαίρετος σκεπτικιστής, να αμφισβητήσει την ικανότητα να μένει κάποιος στο επίπεδο Άλφα χωρίς να κοιμάται. Και αυτό γιατί υπάρχει η απαραίτητη τεχνολογία ώστε να αποδειχθεί. Και αυτή η ικανότητα, κάποτε ήταν αποκλειστικά θέμα παραψυχολογίας.
Τι θέλω να πω. Έχω την εντύπωση ότι πολλές παραψυχολογικές έρευνες, κινούνται σε πεδία, που δεν υπάρχει η αναγκαία τεχνολογία, για να τα ερευνήσουμε (π.χ. Τηλεπάθεια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν). Αντίθετα υπάρχουν πεδία, όπως αυτό που ανέφερα, όπου η τεχνολογία είναι διαθέσιμη και μπορούν να γίνουν αξιόπιστες έρευνες.
(Πολύ θα ήθελα να είχα ένα εγκεφαλογράφο για κανένα μήνα, έχω ένα πείραμα στο μυαλό μου καιρό τώρα.)
Δεν βρήκα στο διαδίκτυο το βιβλίο που ανέφερες.
Αλλά υπάρχουν αναφορές και από ελληνικό ιστοχώρο σκεπτικιστών για τον Dean Radin, ιδέ http://www.skepdic.gr/entries/Psi/psychokinisi.htm έχουν κάπως υπερβολικό ύφος, αλλά η αμφισβήτηση που αναφέρουν, δεν είναι και εκτός τόπου και χρόνου.
Για παράδειγμα, το 50 και κάτι ψιλά, που αναφέρεται σαν συντριπτική πιθανότητα να οφείλεται σε παραψυχολογικό φαινόμενο, μπορεί να εξηγηθεί απλά και μόνο, από την τάση να δημοσιεύονται έρευνες που έχουν θετικά αποτελέσματα.
Κοίταξα την σελίδα που ανέφερες (http://en.wikipedia.org/wiki/Ganzfeld_experiment) ενδιαφέρουσα. Από εκεί έπεσα στο http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_score και στο http://en.wikipedia.org/wiki/Z-test και στο http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_deviation και http://en.wikipedia.org/wiki/Normali...8statistics%29 και.... κάπου εκεί έχασα τον μπούσουλα.
Σημείωσα στην αρχική σελίδα για το ganzfeld ότι αναφέρεται:
«with a z score of 3.89, meaning that there is a 1 in 45,000 chance that a hit rate of at least 34% is observed in the experiment when the true hit probability would really be 25%»
Αυτό, και διόρθωσε με γιατί πραγματικά δεν είμαι σίγουρος ότι το καταλαβαίνω καλά, σημαίνει ότι η πιθανότητα να εμφανιστούν 34% θετικά αποτελέσματα, ενώ περιμέναμε 25% αντιστοιχεί για το υπάρχον δείγμα, της μετα-ανάλυσης σε 1 προς 45000.
Κάπου βρήκα ότι το z score 3 αντιστοιχεί σε μια πιθανότητα στις χίλιες, οπότε το 3,89 πιθανά πράγματι να ταιριάζει με το 1/45000 (η μεταβολή της πιθανότητας δεν έχει γραμμική, αλλά μάλλον εκθετική εξέλιξη).
Το 1/45000 είναι βέβαια ιδιαίτερα μικρό νούμερο, αλλά τάξεις μεγαλύτερο από «μία πιθανότητα στο ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια» που αναφέρεται στο άρθρο, σχετικά με μια έρευνα επίσης για το ganzfeld. (Μάλλον την ίδια). Αν παρατηρήσεις στο ίδιο άρθρο άλλοι ερευνητές κατέληξαν σε διαφορετικά αποτελέσματα, μερικοί μάλιστα κατέληξαν σε μη στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα. Πράγμα που δείχνει ότι η μετα-ανάλυση δεν είναι απλή αναμφισβήτητη, διαδικασία.
Got of gaps http://en.wikipedia.org/wiki/God_of_the_gaps ο θεός των ανωμαλιών Η τάση να αποδίδουμε υπερφυσική εξήγηση σε φαινόμενα που η επιστήμη δεν έχει δώσει μέχρι σήμερα ικανοποιητική εξήγηση. Είναι το βασικό σημείο που εστιάζονται οι επικριτές των παραψυχολογικών ερευνών. Δηλαδή υπάρχουν κάποια αποτελέσματα, αλλά αυτά τι πραγματικά δείχνουν?
Συνήθως οι αμφιβολίες στρέφονται στην διαδικασία που ακολουθήθηκε για το πείραμα. (Μάλιστα στην ιστοσελίδα σχετικά με το ganzfeld αναφέρεται και μια περίπτωση που ο ερευνητής έκανε το πείραμα μπάχαλο).
Να προσθέσω ότι στο ganzfeld η αμφίβολη τυχαιοποίηση είναι ένας λόγος που προβάλετε σαν αμφισβήτηση, ενώ το δείγμα μάρτυρας, δύσκολα μπορεί να συμπεριληφθεί στην συγκεκριμένη διαδικασία.
Ένα ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν η κατανομή, των υπολοίπων αποτελεσμάτων του 66%, στις άλλες τρις επιλογές είναι ομαλή. Κάτι τέτοιο θα ενίσχυε την αξιολόγηση του πειράματος, ενώ το αντίθετο θα την μείωνε αισθητά. Δεν βρήκα σχετική πληροφορία.
-------
Διάβασα το άρθρο σου σχετικά με την επιστήμη και την παραψυχολογία.
Ενδιαφέρον.
Μου άρεσε ότι επισημαίνεις, ότι οι εμπειρίες και οι εξηγήσεις τους, είναι δύο διαφορετικά πράγματα! Κάτι που συχνά δεν είναι κατανοητό, στις συζητήσεις που έχω παρακολουθήσει.
Περιέχει μια θέση για την οποία διατηρώ αμφιβολίες. Έχω ήδη αναφερθεί σε αυτή.
Η πίστη εμποδίζει ή βοηθά την επιστημονική έρευνα?
Μια από τις επιστημονικές δυσκολίες, είναι ότι τα πειράματα πρέπει να σχεδιάζονται, έτσι ώστε να αποφεύγουν: την πόλωση επιβεβαίωσης, τους ευσεβείς πόθους, την αυταπάτη, την επιλεκτική κρίση, την υποκειμενική επιβεβαίωση, το να μη σαγηνευόμαστε από την ενίσχυση μέσω της κοινότητας ή να μην πειθόμαστε από ad hoc υποθέσεις και post hoc συλλογισμούς όπως και το να έχουμε έναν υγιή σκεπτικισμό και την ικανότητα να εφαρμόζουμε τη λεπίδα του Όκκαμ όταν χρειάζεται.
Έχω αντιγράψει το πιο πάνω κομμάτι από την σελίδα http://www.skepdic.gr/entries/Epsilon/epistimi.htm.
Αλλά δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιαίτερα σκεπτικιστής, για να αποδεχθεί ότι ο πειραματικός σχεδιασμός, αντιμετωπίζει πράγματι αυτά τα προβλήματα.
Ο πιστός ερευνητής έχει ένα πλεονέκτημα που το περιγράφεις αρκετά γλαφυρά. Θα παλέψει για να βρει στοιχεία, εκεί που κάποιος άλλος θα τα παρατούσε. Όμως η κρίση του είναι ευάλωτη στην πόλωση επιβεβαίωσης. Πιο είναι πιο σημαντικό? Εγώ νομίζω το δεύτερο.
Ευάλωτος στην πόλωση επιβεβαίωσης θα είναι και ένας ερευνητής που πιστεύει, ότι δεν υπάρχει το φαινόμενο που ερευνά.
Ο μέσος σκεπτικιστής, θα προτιμούσε να αποδειχθούν οι μεταφυσικές υποθέσεις αληθινές. Όπως κάθε συνηθισμένος άνθρωπος, θα του άρεσε να ανοίξει μια πόρτα σε καινούριες ανεξερεύνητες πιθανότητες. Για όσους έχουν αντιμετωπίσει σκληρή κριτική, ίσως και ειρωνεία, αυτό μοιάζει παραμύθι. Αλλά αναρωτήθηκε κανείς αν υπάρχει άθεος που να μην χαιρόταν ανακαλύπτοντας ότι κάνει λάθος?!
Υπάρχει και η περίπτωση ο επιστήμονας να είναι ερευνητής, χωρίς διαμορφωμένη άποψη.
Έχει κάποια βάση η εικασία αυτή? μπορώ να κάνω ένα πείραμα για να ελέγξω αυτή την υπόθεση? για να δούμε τι θα βγάλει αυτή η εργασία?
Αυτή η προσέγγιση μου φαίνεται ότι έχει τις καλύτερες πιθανότητες να οδηγήσει σε αξιόπιστα συμπεράσματα. (βέβαια θα έχει δυσκολία στην εύρεση εργασίας...)
Κάθε ερευνητής που ασχολείται με ένα πρωτότυπο θέμα αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις (ανέφερα ήδη την περίπτωση των πρωτοπόρων του χάους). Αν μάλιστα επιλέξει και ένα θέμα που έχει κακό παρελθόν, είναι προφανές ότι θα έχει εντονότερα προβλήματα στο να γίνει αποδεκτός. Δεν καταλαβαίνω γιατί συνηθίζεται να κατηγορείται η επιστημονική κοινότητα για προκατάληψη (που δικαίως(!) την έχει σε ένα βαθμό) και όχι όσοι με ελαφρότητα ή υστεροβουλία, υποβαθμίζουν τα σχετικά θέματα.
Για παράδειγμα, έχει τύχει να ασχοληθώ με αστρολογία, στο παλαιό παρελθόν. Μπορεί να έχει κανείς επιφυλάξεις και δικαίως για την αξιοπιστία της. Και εγώ έχω.
Όμως η υποβάθμιση της αστρολογίας, οφείλεται κύρια στην εικόνα που μας παρουσιάζουν άσχετοι, ελαφροί και απατεώνες. Η εικόνα που παρουσιάζουν, είναι και μόνη εικόνα που φτάνει στον μη ιδικό. Και η εικόνα αυτή δεν έχει σχέση με την αστρολογία. Ποιος λοιπόν δικαιούται να κατηγορήσει την επιστημονική κοινότητα, όταν θα αμφισβητήσει με ιδιαίτερη αυστηρότητα, κάθε επιστημονική προσπάθεια, για σχετικές έρευνες?
Τι ονομάζουμε σκεπτικιστή? Ένα φουκαρά που μπούχτισε να του σερβίρουν, υποθέσεις για αδιαπραγμάτευτες αλήθειες.
Δυστυχώς η Αθήνα πέφτει μακριά από την Θεσσαλονίκη οπότε είναι δύσκολο να τα πούμε από κοντά. Μερικοί μεζέδες και λίγο κρασί, θα ήταν εξαιρετικό συνοδευτικό για συζητήσεις. Και λίγος διαλογισμός για να ανοίξει η όρεξη.
Πριν από είκοσι χρόνια είχα πάρει μέρος σε μια έρευνα της nasa. Δεν θυμάμαι καλά το θέμα της. Το ενδιαφέρον για μένα, ήταν ότι χρησιμοποιούσαν εγκεφαλογράφο. Ο πειραματιστής μου περιέγραψε τι ήθελε. Τον ρώτησα αν ήθελε να μείνω κατά την διάρκεια του πειράματος, στο επίπεδο Άλφα. Ναι μου είπε, το θέλουμε. Στο τέλος με πληροφόρησε ότι έμεινα όλη την ώρα στο επίπεδο Άλφα. Εκ των υστέρων έμαθα ότι τον παραξένεψε ιδιαίτερα και ότι αυτό το παρατήρησε σε δύο μόνο άτομα, από όσους συμμετείχαν στο πείραμα.
Γιατί το αναφέρω. Από την στιγμή που εμφανίστηκε ο εγκεφαλογράφος είναι απολύτως απίθανο, οποιοσδήποτε κακοπροαίρετος σκεπτικιστής, να αμφισβητήσει την ικανότητα να μένει κάποιος στο επίπεδο Άλφα χωρίς να κοιμάται. Και αυτό γιατί υπάρχει η απαραίτητη τεχνολογία ώστε να αποδειχθεί. Και αυτή η ικανότητα, κάποτε ήταν αποκλειστικά θέμα παραψυχολογίας.
Τι θέλω να πω. Έχω την εντύπωση ότι πολλές παραψυχολογικές έρευνες, κινούνται σε πεδία, που δεν υπάρχει η αναγκαία τεχνολογία, για να τα ερευνήσουμε (π.χ. Τηλεπάθεια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν). Αντίθετα υπάρχουν πεδία, όπως αυτό που ανέφερα, όπου η τεχνολογία είναι διαθέσιμη και μπορούν να γίνουν αξιόπιστες έρευνες.
(Πολύ θα ήθελα να είχα ένα εγκεφαλογράφο για κανένα μήνα, έχω ένα πείραμα στο μυαλό μου καιρό τώρα.)
Δεν βρήκα στο διαδίκτυο το βιβλίο που ανέφερες.
Αλλά υπάρχουν αναφορές και από ελληνικό ιστοχώρο σκεπτικιστών για τον Dean Radin, ιδέ http://www.skepdic.gr/entries/Psi/psychokinisi.htm έχουν κάπως υπερβολικό ύφος, αλλά η αμφισβήτηση που αναφέρουν, δεν είναι και εκτός τόπου και χρόνου.
Για παράδειγμα, το 50 και κάτι ψιλά, που αναφέρεται σαν συντριπτική πιθανότητα να οφείλεται σε παραψυχολογικό φαινόμενο, μπορεί να εξηγηθεί απλά και μόνο, από την τάση να δημοσιεύονται έρευνες που έχουν θετικά αποτελέσματα.
Κοίταξα την σελίδα που ανέφερες (http://en.wikipedia.org/wiki/Ganzfeld_experiment) ενδιαφέρουσα. Από εκεί έπεσα στο http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_score και στο http://en.wikipedia.org/wiki/Z-test και στο http://en.wikipedia.org/wiki/Standard_deviation και http://en.wikipedia.org/wiki/Normali...8statistics%29 και.... κάπου εκεί έχασα τον μπούσουλα.
Σημείωσα στην αρχική σελίδα για το ganzfeld ότι αναφέρεται:
«with a z score of 3.89, meaning that there is a 1 in 45,000 chance that a hit rate of at least 34% is observed in the experiment when the true hit probability would really be 25%»
Αυτό, και διόρθωσε με γιατί πραγματικά δεν είμαι σίγουρος ότι το καταλαβαίνω καλά, σημαίνει ότι η πιθανότητα να εμφανιστούν 34% θετικά αποτελέσματα, ενώ περιμέναμε 25% αντιστοιχεί για το υπάρχον δείγμα, της μετα-ανάλυσης σε 1 προς 45000.
Κάπου βρήκα ότι το z score 3 αντιστοιχεί σε μια πιθανότητα στις χίλιες, οπότε το 3,89 πιθανά πράγματι να ταιριάζει με το 1/45000 (η μεταβολή της πιθανότητας δεν έχει γραμμική, αλλά μάλλον εκθετική εξέλιξη).
Το 1/45000 είναι βέβαια ιδιαίτερα μικρό νούμερο, αλλά τάξεις μεγαλύτερο από «μία πιθανότητα στο ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια» που αναφέρεται στο άρθρο, σχετικά με μια έρευνα επίσης για το ganzfeld. (Μάλλον την ίδια). Αν παρατηρήσεις στο ίδιο άρθρο άλλοι ερευνητές κατέληξαν σε διαφορετικά αποτελέσματα, μερικοί μάλιστα κατέληξαν σε μη στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα. Πράγμα που δείχνει ότι η μετα-ανάλυση δεν είναι απλή αναμφισβήτητη, διαδικασία.
Got of gaps http://en.wikipedia.org/wiki/God_of_the_gaps ο θεός των ανωμαλιών
Η τάση να αποδίδουμε υπερφυσική εξήγηση σε φαινόμενα που η επιστήμη δεν έχει δώσει μέχρι σήμερα ικανοποιητική εξήγηση. Είναι το βασικό σημείο που εστιάζονται οι επικριτές των παραψυχολογικών ερευνών. Δηλαδή υπάρχουν κάποια αποτελέσματα, αλλά αυτά τι πραγματικά δείχνουν?Συνήθως οι αμφιβολίες στρέφονται στην διαδικασία που ακολουθήθηκε για το πείραμα. (Μάλιστα στην ιστοσελίδα σχετικά με το ganzfeld αναφέρεται και μια περίπτωση που ο ερευνητής έκανε το πείραμα μπάχαλο).
Να προσθέσω ότι στο ganzfeld η αμφίβολη τυχαιοποίηση είναι ένας λόγος που προβάλετε σαν αμφισβήτηση, ενώ το δείγμα μάρτυρας, δύσκολα μπορεί να συμπεριληφθεί στην συγκεκριμένη διαδικασία.
Ένα ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν η κατανομή, των υπολοίπων αποτελεσμάτων του 66%, στις άλλες τρις επιλογές είναι ομαλή. Κάτι τέτοιο θα ενίσχυε την αξιολόγηση του πειράματος, ενώ το αντίθετο θα την μείωνε αισθητά. Δεν βρήκα σχετική πληροφορία.
-------
Διάβασα το άρθρο σου σχετικά με την επιστήμη και την παραψυχολογία.
Ενδιαφέρον.
Μου άρεσε ότι επισημαίνεις, ότι οι εμπειρίες και οι εξηγήσεις τους, είναι δύο διαφορετικά πράγματα! Κάτι που συχνά δεν είναι κατανοητό, στις συζητήσεις που έχω παρακολουθήσει.
Περιέχει μια θέση για την οποία διατηρώ αμφιβολίες. Έχω ήδη αναφερθεί σε αυτή.
Η πίστη εμποδίζει ή βοηθά την επιστημονική έρευνα?
Μια από τις επιστημονικές δυσκολίες, είναι ότι τα πειράματα πρέπει να σχεδιάζονται, έτσι ώστε να αποφεύγουν: την πόλωση επιβεβαίωσης, τους ευσεβείς πόθους, την αυταπάτη, την επιλεκτική κρίση, την υποκειμενική επιβεβαίωση, το να μη σαγηνευόμαστε από την ενίσχυση μέσω της κοινότητας ή να μην πειθόμαστε από ad hoc υποθέσεις και post hoc συλλογισμούς όπως και το να έχουμε έναν υγιή σκεπτικισμό και την ικανότητα να εφαρμόζουμε τη λεπίδα του Όκκαμ όταν χρειάζεται.
Έχω αντιγράψει το πιο πάνω κομμάτι από την σελίδα http://www.skepdic.gr/entries/Epsilon/epistimi.htm.
Αλλά δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιαίτερα σκεπτικιστής, για να αποδεχθεί ότι ο πειραματικός σχεδιασμός, αντιμετωπίζει πράγματι αυτά τα προβλήματα.
Ο πιστός ερευνητής έχει ένα πλεονέκτημα που το περιγράφεις αρκετά γλαφυρά. Θα παλέψει για να βρει στοιχεία, εκεί που κάποιος άλλος θα τα παρατούσε. Όμως η κρίση του είναι ευάλωτη στην πόλωση επιβεβαίωσης. Πιο είναι πιο σημαντικό? Εγώ νομίζω το δεύτερο.
Ευάλωτος στην πόλωση επιβεβαίωσης θα είναι και ένας ερευνητής που πιστεύει, ότι δεν υπάρχει το φαινόμενο που ερευνά.
Ο μέσος σκεπτικιστής, θα προτιμούσε να αποδειχθούν οι μεταφυσικές υποθέσεις αληθινές. Όπως κάθε συνηθισμένος άνθρωπος, θα του άρεσε να ανοίξει μια πόρτα σε καινούριες ανεξερεύνητες πιθανότητες. Για όσους έχουν αντιμετωπίσει σκληρή κριτική, ίσως και ειρωνεία, αυτό μοιάζει παραμύθι. Αλλά αναρωτήθηκε κανείς αν υπάρχει άθεος που να μην χαιρόταν ανακαλύπτοντας ότι κάνει λάθος?!
Υπάρχει και η περίπτωση ο επιστήμονας να είναι ερευνητής, χωρίς διαμορφωμένη άποψη.
Έχει κάποια βάση η εικασία αυτή? μπορώ να κάνω ένα πείραμα για να ελέγξω αυτή την υπόθεση? για να δούμε τι θα βγάλει αυτή η εργασία?
Αυτή η προσέγγιση μου φαίνεται ότι έχει τις καλύτερες πιθανότητες να οδηγήσει σε αξιόπιστα συμπεράσματα. (βέβαια θα έχει δυσκολία στην εύρεση εργασίας...)
Κάθε ερευνητής που ασχολείται με ένα πρωτότυπο θέμα αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις (ανέφερα ήδη την περίπτωση των πρωτοπόρων του χάους). Αν μάλιστα επιλέξει και ένα θέμα που έχει κακό παρελθόν, είναι προφανές ότι θα έχει εντονότερα προβλήματα στο να γίνει αποδεκτός. Δεν καταλαβαίνω γιατί συνηθίζεται να κατηγορείται η επιστημονική κοινότητα για προκατάληψη (που δικαίως(!) την έχει σε ένα βαθμό) και όχι όσοι με ελαφρότητα ή υστεροβουλία, υποβαθμίζουν τα σχετικά θέματα.
Για παράδειγμα, έχει τύχει να ασχοληθώ με αστρολογία, στο παλαιό παρελθόν. Μπορεί να έχει κανείς επιφυλάξεις και δικαίως για την αξιοπιστία της. Και εγώ έχω.
Όμως η υποβάθμιση της αστρολογίας, οφείλεται κύρια στην εικόνα που μας παρουσιάζουν άσχετοι, ελαφροί και απατεώνες. Η εικόνα που παρουσιάζουν, είναι και μόνη εικόνα που φτάνει στον μη ιδικό. Και η εικόνα αυτή δεν έχει σχέση με την αστρολογία. Ποιος λοιπόν δικαιούται να κατηγορήσει την επιστημονική κοινότητα, όταν θα αμφισβητήσει με ιδιαίτερη αυστηρότητα, κάθε επιστημονική προσπάθεια, για σχετικές έρευνες?
Τι ονομάζουμε σκεπτικιστή? Ένα φουκαρά που μπούχτισε να του σερβίρουν, υποθέσεις για αδιαπραγμάτευτες αλήθειες.